Af Vilhjálmi korneis - Revisjonshistorikk

August på 2. mai 2018 kl. 14:36

2018-05-02T14:36:53Z

August: Af Vilhjálmi korneis

2018-05-02T14:32:09Z

Af Vilhjálmi korneis

Ny side

{| class="toccolours" border="1" width="100%" cellpadding="4" style="border-collapse:collapse"
|- style="background-color:#e9e9e9"
!align="center" valign="top" width="40%" | '''Velg språk''' !!align="center" valign="top" width="10%" | Norrønt !!align="center" valign="top" width="10%"| Islandsk !!align="center" valign="top" width="10%"| Norsk !!align="center" valign="top" width="10%"| Dansk !!align="center" valign="top" width="10%"| Svensk !!align="center" valign="top" width="10%"| Færøysk
|-
! Denne teksten finnes på følgende språk ► !! [[Fil:Original.gif|32px|link=Af Vilhjálmi korneis]] !! !! !! !! !!
|-
|}

<center>'''[[Karlamagnús saga ok kappa hans]]'''

<big><big>'''Af Vilhjálmi korneis'''</big></big></center>

[[File:Antonio de Pereda - San Guillermo de Aquitania - Google Art Project.jpg|right|thumb|600px|<center>Antonio de Pereda:<br>'''Vilhelm av Gellone (Guillaume de Gellone/Guillaume au court nez ''fr.'')'''</center>]]Þat er [sagt, þá er Karlamagnús konungr hafði drepit einn ríkan konung ok unnit eina ríka borg ok sterka (at)<ref>[nú at segja þessu næst af Karlamagnúsi keisara, at í einni orrostu, þeirri sem hann átti, hafði hann drepit einn ríkan konung ok unnit þá hina sterku borg ok ágætu, sem hann stýrði. ''b.''</ref> þessi konungr átti eptir unga konu ok fríða ok<ref>með henni ''tilf. b.''</ref> tvá sonu unga ok vænliga. Þá var með Karlamagnúsi sá maðr er Vilhjálmr [korneiss hét,<ref>[hét ok kallaðr korneis ''b.''</ref> hann var hinn ágætasti maðr ok af hinum beztum ættum.<ref>mönnum ''b.''</ref> Er þat af honum sagt, at engi kappi hafi verit meiri með Karlamagnúsi keisara,<ref>konungi ''b.''</ref> nema Rollant frændi hans. Vilhjálmr var svá mikill ok sterkr ok góðr riddari, at [aldri varð hans maki.<ref>[varla var hans jafningi ''b.''</ref> Karlamagnús elskaði hann mjök, ok nú<ref>því ''b.''</ref> skipaði hann honum þetta ríki, er hann hafði<ref>þá ''tilf. b.''</ref> nýliga fengit, hann gaf honum [konuna þá er áðr var frá sagt, ok alt ríki<ref>[dróttningina þá er konungrinn hafði átta ''b.''</ref> ok konungs nafn með. Ok eptir þat fór hann heim til Frakklands með sœmd ok sigri. En Vilhjálmr stýrði sínu ríki með mikilli tign ok vinsæld.<ref>sómasemd ''b.''</ref> Nú er þat einn dag, at Vilhjálmr hefir lagt höfuð sitt í kné [sinni frú,<ref>[drottninginni ''b.''</ref> ok seig á hann úmegins höfgi. En hon hafði hendr at ok greiddi lokka hans, ok sá hon í höfði hans<ref>honum ''b.''</ref> eina hæru, ok hratt hon höfði hans frá sér ok mælti [eigi vitrliga:<ref>[úvitrliga ''b.''</ref> Hussun þér gömlum, segir hon. En hann vaknaði við, ok heyrði þat er hon hafði mælt ok sagði: Þat má vera, at [þú hrindir því nú<ref>[þar hrindir þú nú því höfði ''b.''</ref> frá þér, er þú mant brátt grátandi aptr biðja. Ok sprátt upp. Þá mælti hon: Herra minn, segir hon, þetta var gamanmál. Vilhjálmr mælti: Á þessi sömu stundu skal ek fyrirláta þik ok þína sonu ok alt þetta ríki, því at ek skal héðan af guði þjóna. Þá mælti hon: Ger eigi svá, herra minn. Hann bað fá sér vápn sín ok setti hjálm á höfuð sér ok gyrði sik sverði. Þá tók frúin at gráta. Vilhjálmr mælti: Grát eigi nú, segir hann, uni þér við sonu þína ok sit í ríki þínu; send orð Karlamagnúsi keisara,<ref>konungi ''b.''</ref> at hann sendi hingat Reinald bróður þinn at gæta ríkis með þér, enga ván áttu mín til ríkis héðan af. Hann bað taka hest sinn, kysti hann<ref>''mgl. b.''</ref> síðan konu sína ok skuldalið, ok [siðan sté hann á bak<ref>[sté á hest eptir þat ''b.''</ref> ok bað engan um sik forvitnast. Ok sátu nú allir með hrygð eptir, ok nú spyrst ekki til hans lengi.<ref>langa hríð ''b.''</ref> Hann kom um síðir til klaustrs suðr í lönd við skóg einn, ok var honum [herbergi búit<ref>[þar fengit herbergi nökkut ''b.''</ref> af forráðsmönnum staðarins. Ábótinn spyrr [hann at nafni, ok segist hann<ref>[hvaðan hann væri, en hann segist ''b.''</ref> vera útlendr maðr. [Ok er nótt var liðin,<ref>[Um morgininn eptir ''b.''</ref> segir hann ábóta, at hann vildi<ref>vill ''b.''</ref> þar staðfestast. Ábóti kvaðst hyggja, at hann mundi vera kappi mikill, [ok nú sömdu þeir þetta<ref>[þeir sömdu þetta með sér ''b.''</ref> at hann mundi þar staðfestast. Váru vápn hans fest upp í mustari,<ref>musteri ''b.''</ref> en hann tók munkaklæði. Meðr því, segir Vilhjálmr, at ek hefir mart móti gört guði, þá bjóðumst ek til allrar þjónustu staðarins.<ref>við staðinn ''b.''</ref> Ábóti kvaðst<ref>þat ''tilf. b.''</ref> þiggja mundu. [Var Vilhjálmr þar at<ref>[Tók Vilhjálmr þá við ''b.''</ref> umsýslu, ok er hann hafði verit þar um hríð, fann hann at þeir<ref>munkar ''b.''</ref> höfðu meira hug á veraldar plóg<ref>plógi ''b.''</ref> en á réttri regluskipan. Ok Vilhjálmr rœddi<ref>talaði ''b.''</ref> þetta við ábóta, en hann reiddist<ref>við ''tilf. b.''</ref> ok kvað hann djarfan vera. Ok fór svá fram [nökkura vetr.<ref>[nökkur ár ''b.''</ref> En jafnan er gestir kómu, var Vilhjálmr einn saman, fátt rœddu brœðr um [þat, ok ætluðu þeir at vera mundi fyrir illgerða sakir<ref>[þetta, ok ætluðu þat vera fyrir sakir illgerða ''b.''</ref> hans.

'''2.''' Einn vetr er dró at jólum mælti ábóti til brœðra, at vistafátt væri at staðnum. Tvær leiðir váru til kaupstaðar, önnur löng, en önnur [stutt ok góð,<ref>[skemri ok betri ''b.''</ref> ok lágu á þeirri illvirkjar, en stundin var lítil. Þá mælti Vilhjálmr: Búinn em ek, ef þér vilit mik senda. Brœðr sögðu þat vel fallit. Ábóti svarar: Hví er<ref>man ''b.''</ref> þat eigi vel, at þú farir? Vilhjálmr mælti: Lofa munu þér, at ek fari leið hvára sem [mér líkar?<ref>[ek vil ''b.''</ref> Ábóti kvaðst þat lofa munu. Lofi þér, segir Vilhjálmr, at ek ver<ref>verja ''b.''</ref> eign staðarins? Þat lofag<ref>lofa ek ''b.''</ref> eigi, segir ábóti. Vilhjálmr mælti: Skal ek<ref>þá ''tilf. b.''</ref> stanða hjá, ef ek er ræntr? Eigi skaltu vígi verja, segir ábóti. Þá mælti Vilhjálmr: Lofar þú mér,<ref>at taka í móti ''tilf. b.''</ref> ef á mik er ráðit ok dreginn or klæðum, eða<ref>''tilf. b.''</ref> skal ek fatlauss á brott ganga? Ábóti svarar: Auðsét er þat á þessi [orð ok<ref>[''mgl. b.''</ref> eptirleitan þinni, at þú hefir verit ofsamaðr. Lofa ek, at þú lát<ref>látir ''b.''</ref> eigi rænast skyrtunni, en öðrum klæðum skaltu rænast láta. Vilhjálmr mælti: Bið gullsmið þinn gera mér brókabelti ok búa gulli. Ok svá var gert. Síðan var honum fenginn leiðtogi. Þeir höfðu tvá asna ok fara hina lengri leið, þeir kómu til kaupstaðarins ok kaupa<ref>þar ''tilf. b.''</ref> malt ok hveiti; en er þeir váru búnir, þá var skamt til jóla, svá at þeir máttu eigi heim komast at jólum, ef þeir fœri [hina lengri leið.<ref>[hinn lengra veginn. ''b.''</ref> Ok er þeir kómu þar sem leiðir skildust, þá mælti Vilhjálmr: Nú munu vit fara hina skemri leið. Leiðtoginn svarar: Nú finn ek, at þú ert œrr, er þú vill [bæði tapa þér ok mér ok öllu því er vit förum með.<ref>[''saal. b;'' tapa þér ''B.''</ref> Vilhjálmr mælti: Þat frá ek í kaupstaðnum, at illvirkjar eru á brottu. Þeir snöru hina skemri leið ok fóru um nóttina ok um daginn, ok urðu við ekki varir, ok fóru svá alt þar til at atfangadag<ref>atfangsdag ''b.''</ref> jóla sjá<ref>sá ''b.''</ref> þeir til klaustrans, ok þóttust or háska komnir. Vilhjálmr gékk fyrir ok var í kufli [ok uppi hattrinn,<ref>[''mgl. b.''</ref> ok hafði staf í hendi sér, en sá er honum fylgdi gékk eptir ok keyrði asnana. Ok er Vilhjálm varði sízt,<ref>minnst ''b.''</ref> hleypr sjá er eptir fór upp á hann, ok segir at illvirkjar hlaupa eptir þeim. Vilhjálmr mælti: Gakk fyrir til klaustrans, en ek man bíða þeirra. Þar koma 12 menn albrynjaðir, ok spurðu hverr sá væri hrottinn? Hann nefnir sik ok spyrr, hverr formaðr [þeirra var?<ref>[''tilf. b.''</ref> Hann nefndist Dartiburt:<ref>Darziburt ''b.''</ref> Ok vilju vér hafa fé þat, er þú ferr með. Vilhjálmr mælti: Þat er staðar eign, ok gefit [fyrir guðs skyld frið,<ref>[því frið fyrir guðs skyld ''b.''</ref> þá man yðr vel takast, ella man yðr skamt til ills.<ref>''tilf. b.''</ref> Þá hljóp einn þeirra at honum ok laust með flötu sverði um herðar honum. Þá mælti Vilhjálmr: Hin dýra dróttning María, gæt mín [við freistni, at ek megi standast.<ref>[svá at ek megi standast þessa freistni ''b.''</ref> Síðan taka þeir af honum alt þat fé sem hann fór með, ok snúa brott síðan.<ref>eptir þat ''b.''</ref> Ábóti stóð úti ok brœðr hans<ref>''mgl. b.''</ref> ok sá á. En er illvirkjar ætluðu brott at hverfa, þá mælti Vilhjálmr: Þér erut kynligir menn, takit vistir, er fær hvervetna, en takit eigi dýra gripi, sem þér megit hér sjá. Þeir mæltu: Þú ert víst fól, ok mjök toga tröll tungu or höfði þér. Snúa þeir<ref>nú ''b.''</ref> at honum síðan ok ráða á hann. Vilhjálmr mælti: Gerit [nú eigi svá illa við mik,<ref>[vel ok ''b.''</ref> kneppit mik eigi, kippit heldr upp kuflinum ok takit þar góðan grip. Brókabeltit var spent utan at brókunum. Tekr þá einn<ref>til einn þeirra ''b.''</ref> ok slítr af honum brókabeltit, ok mælti: Satt er þat, at þetta er hin mesta gersimi. Ok síðan rak hann um höfuð honum. Þá varð Vilhjálmr reiðr; hann hafði ekki vápn, hann hleypr þá at öðrum asnanum ok sparn á fœti sínum, svá at [þegar féll.<ref>[hann féll þegar ''b.''</ref> Vilhjálmr rífr af<ref>honum ''tilf. b.''</ref> bóginn ok hleypr at þeim sem næstr honum var ok laust hann til heljar, ok þegar annan. Þeir snúa<ref>''saal. b;'' sneru ''B.''</ref> undan sem eptir eru ok þegar<ref>hlaupa ''b.''</ref> í skóginn. Þá gengr Vilhjálmr at asnanum ok mælti: Mikla illsku hefir ek drýgt við þessa guðs skepnu, er kvalin er fyrir mínar sakir. Hann leggr þá við bóginn, þar sem verit hafði, ok biðr til guðs. En er hann lauk<ref>hafði lokit ''b.''</ref> bœninni, reis asninn heill upp. Hann fór nú heim til klaustrs, ok var þá mið nótt, [þá varu<ref>[váru þar ''b.''</ref> byrgðar dyrr, ok brýtr hann upp hurðir ok sá engan mann. Ábóti ok munkar höfðu byrgt sik ok hugðu, at þessi maðr mundi vera tröll. Vilhjálmr biðr þá sýna sik, en er hann finnr þá, hýðir hann hvern þar sem [hann finnr.<ref>[kominn var ''b.''</ref> Hann fann ábóta í kirkju fyrir altari ok hýddi hann þar, ok mælti: Aumr maðr er sá, er yðr þjónar, þér erut dáðlausir<ref>við menn ''tilf. b.''</ref> ok ástlausir við guð, ok fœrit<ref>því fœrit nú ''b.''</ref> þessa ráðning til nytja yðr. Síðan hvarf hann í brott,<ref>þaðan ''tilf. b.''</ref> ok spurði engi maðr til hans.<ref>langa hríð ''tilf. b.''</ref>

'''3.''' Þá er Karlamagnús konungr spurði brautreið Vilhjálms, varð hann úglaðr, ok setti til [gisla, at hann féngi upp spurt, ok verðr<ref>[gislingar, ef hann féngi hann upp spurt, ok verðr þess ''b.''</ref> engi víss, [dofnar yfir. Sið ok snemma spyrr hann eptir, ef hann féngi hann upp spurt, ok verðr þat eigi.<ref>[''mgl. b.''</ref> Harmar [hann þat<ref>konungrinn ''b.''</ref> nú mjök, er kappar hans eru frá honum, Rollant fallinn ok þeir 12 jafningjar, Oddgeir danski á brott ok Othuel, [en hann sjálfr afgamall, Vilhjálmr horfinn. Þá<ref>[Vilhjálmr horfinn, en hann sjálfr mjök gamall. Fyrir þessu sök ''b.''</ref> samnast saman úvinir hans ok ætla at hefna sín [ok sinna frænda.<ref>[''mgl. b.''</ref> Fyrir þessum her gerðist höfðingi Madul konungr, hann var bróðir Marsili konungs, er barðist við Rollant at Runzival; hann dregr saman her mikinn ok fór sunnan of<ref>um ''b.''</ref> lönd, hann braut borgir en brendi kastala, ok drap menn<ref>mart fólk ''b.''</ref> fyrir Karlamagnúsi konungi.<ref>keisara ''b.''</ref> Karlamagnús var þá orðinn svá ríkr, at þessum megin hafs hnigu til hans allir konungar. Ok nú er hann heyrir þessa hersögu, þú sendir hann orð öllum konungum ok hertugum ok jörlum, [ok öllum<ref>[''mgl. b.''</ref> þeim er ríki héldu af honum. En í annan stað sendir hann menn at leita Vilhjálms bæði á sjó ok á landi, ok geta þeir hann aldri<ref>hvergi ''b.''</ref> uppspurt hvárki lífs né liðinn. Samnast nú at konungi lið mart, ok stefnir hann her sínum<ref>þessum ''b.''</ref> í móti heiðingjum, ok hefir þó miklu minna lið [en þeir.<ref>[''mgl. b.''</ref>

'''4.''' [Þat er upphaf at minni sögu,<ref>[Nú er þat greinanda þessu næst ''b.''</ref> at karl bjó ok átti sér konu, [þat var suðr í löndum,<ref>[''mgl. b.''</ref> hann hét Grimaldus, þat var við skóg [eigi langt<ref>[einn langt í brott ''b.''</ref> frá öðrum mönnum. Hann var meiri vexti en aðrir menn, skeggjaðr mjök ok kallaðr heldr blauthugaðr. Hann var vellauðigr at fé, hann átti [mart góðra<ref>[marga góða ''b.''</ref> hesta ok gnótt vápna, hann var vanr sjálfr at halda hjörð sinni til skógar. Ok einn dag er hann var á skóginum, kom at honum maðr, sá var í kufli, ok var höfði hærri en Grimaldus. [Sá maðr<ref>[Kuflmaðr ''b.''</ref> mælti: Hverjum er hér at heilsa, segir hann, svá virðuligum? Grimaldus vatt upp<ref>við ''tilf. b.''</ref> skeggi ok sagði nafn sitt, ok spurði móti, hverr hann kveddi.<ref>svá vegliga ''tilf. b.''</ref> Hann svarar: Víss mantu þess verða síðar, en eigi er mér lofat í dag at segja,<ref>þér nafn mitt ''tilf. b.''</ref> en ek er nágranni þinn, ok er skamt í milli bygða okkarra, en<ref>eða ''b.''</ref> hvat er tíðenda í landi? segir kuflmaðr. [Jll eru tíðendi, segir Grimaldus, hræzla<ref>[Hræzla mikil er ''b.''</ref> á öllu fólki, Karlamagnús konungr er með miklum ótta,<ref>því at ''tilf. b.''</ref> bregðast honum höfðingjar, ok þikkir líkligt, at hann muni fara<ref>fá ''b.''</ref> úsigr, ok er<ref>þar ''tilf. b.''</ref> falls ván á fornu tré. Hann þreyr eptir Vilhjálm korneis [ok spyrr hann aldri upp,<ref>[því at hann getr hann hvergi upp spurt ''b.''</ref> en vér erum kvaddir í flokk þenna, ok þikkir mönnum nú ekki gott at fara. Kuflmaðr mælti: Nauðsyn er á at fara, en þó sé ek, at þér er mjök afhent at fara, en sœmd munu þeir hljóta [er fara.<ref>[sem í þessarri ferð eru. ''b.''</ref> Grimaldus mælti: Þat mæla<ref>tala ''b.''</ref> sumir menn, at konungr<ref>Karlamagnús ''b.''</ref> þori eigi at berjast, ok þat veit ek, at mér vex mjök í augu at berjast ok skilja<ref>skiljast ''b.''</ref> við konu mína. Þá mælti kuflmaðr: [Þat skipti megu vit gera; bú<ref>[Vit megum gera skipti með okkr, bú þú ''b.''</ref> mik at berjast fyrir þik, en þú ger mér góðar búsifjar; [ok fúss em ek til þessar farar, svá<ref>[því at svá fúss em ek til þeirrar ferðar ''b.''</ref> at varla má ek sofa fyrir. Grimaldus mælti: [Þat vil<ref>[þau skipti tek ''b.''</ref> ek gjarna, því at ek vil<ref>enn ''tilf. b.''</ref> lifa lengr. Kuflmaðr mælti: Hefir þú góða hesta [? Hann svarar: Góða, segir hann. Kuflmaðr mælti: Hefir þú<ref>[eða ''b.''</ref> góð vápn? Góð<ref>Svá ''b.''</ref> þikki mér, segir Grimaldus. Kuflmaðr mælti: Al nú hestinn á korni hálfan mánað, ok hittumst í ákveðinn dag. Ok svá gerði Grimaldus, ok í ákveðinn<ref>nefndan ''b.''</ref> tíma hittast<ref>finnast ''b.''</ref> þeir. Þá mælti kuflmaðr: Nú man ek leysa líf þitt, en þú seg þetta engum manni. Síðan hleypr hann at honum ok bregðr honum á lopt, ok [nú spyrr hann,<ref>[mælti ''b.''</ref> hvat er<ref>nú ''tilf. b.''</ref> títt um konunginn? Grimaldus svarar: Nú ætlar hann til bardaga. Þá sagði kuflmaðr: Viltu hit sama kaup okkart? Já, já, segir hann.<ref>Grimaldus ''b.''</ref> Hann gengr þá at hestinum, ok spyrndi á fœti sínum, ok stakaði hann ekki.<ref>við ''tilf. b.''</ref> Síðan kippir hann söðlinum, ok hélt söðulreiðit. Ok þá mælti hann: Þetta er góðr hestr. Síðan lét hann á sik<ref>''saal. b;'' líma ''B.''</ref> svart skegg, hann setti [hjálm á höfuð sér,<ref>[á sik góðan hjálm ''b.''</ref> ok var ekki bert [á hans andliti<ref>[''tilf. b.''</ref> nema augun, hann gyrði sik sverði ok tók spjót í hönd sér ok steig á bak, ok var maðr hinn vígligsti. Þá mælti Grimaldus: Vel væri fengit, ef slíkir fœri allir til konungs. Hann kemr<ref>ríðr ''b.''</ref> nú til hers Karlamagnús konungs, ok ferr í þá fylking, sem Grimaldo var skipat. Keisarinn á þá þing við lið sitt, ok stóð upp á þinginu ok mælti:<ref>svá ''tilf. b.''</ref> Kunnigr er góðum mönnum skaði sá ok manna missir, er vér höfum fengit af heiðingjum, ok hefir guð því svá vel skipat, at annarr hefir jafnan upp risit í stað annars, en Rollant höfum vér svá mist, at vér munum aldri bœtr bíða. Nú er ok<ref>''tilf. b.''</ref> Vilhjálmr á brottu, er gildastr var<ref>einn ''tilf. b.''</ref> af mínum köppum, ok nú er sú ván þrotin, at hann muni aptr koma, því at hans er hvervetna leitat ok spyrst ekki til hans. Nú munu vér [berjast við heiðingja, ok snúm móti þeim sem harðast,<ref>[fara til móts við heiðingja ok berjast við þá ''b.''</ref> ok minnumst<ref>enn ''tilf. b.''</ref> á þat, at Kristr lér [oss jafnan hærra lut.<ref>[hefir oss hærra hlut gefit ''b.''</ref> Ok ef nökkurr er sá, at<ref>maðr hér er ''b.''</ref> mér kunni at segja til Vilhjálms,<ref>með sannindum ''tilf. b.''</ref> sá skal bera af mínum fundi byrði [sína gulls,<ref>[''tilf. b.''</ref> ok sá er skaða veitir Madul konungi, sá skal þiggja af mér jarls nafn ok dóttur mína, en ef hann er áðr jarl eða hertogi, þá skal hann vera konungr. Dugit<ref>því dugit nú ''b.''</ref> drengiliga, ok<ref>''tilf. b.''</ref> bíðit annathvárt bót eðr bana. Ok þá fékk konunginum [mikils ok<ref>[svá mikils, at hann ''b.''</ref> feldi tár. Sleit nú þingit ok var blásit í lúðra, ok bjó hverr sik [sem bezt mátti.<ref>[''tilf. b.''</ref> Grimaldus var fremstr á hesti ok eggjaði mjök sína sveit til framgöngu. Þat undraðust menn, at<ref>er ''b.''</ref> hann lét svá framgjarnliga, því at hann var [ekki kallaðr framgjarn maðr.<ref>[kallaðr ekki fullhugi ''b.''</ref> Hann snaraði fram<ref>með ''tilf. b.''</ref> sína sveit í þá fylking, er sjálfr konungrinn var fyrir. Þriðjungi meira höfðu heiðingjar lið. Grimaldus var miklu<ref>því ''b.''</ref> meiri en aðrir menn, ok<ref>at ''b.''</ref> hjálm hans bar upp or<ref>öllum ''tilf. b.''</ref> flokkinum. En í móti merki Karlamagnús konungs lét heiðni konungr bera<ref>fram ''tilf. b.''</ref> sitt merki; fyrir [Karlamagnúsi konungi<ref>[keisaranum ''b.''</ref> fóru 9 kappar, þeir sem ruddu stig fyrir honum. Grimaldus var í öndverðri fylkingu, ok er saman kómu fylkingar, þá varð orrosta mikil; ok þá laust Grimaldus hest sinn sporum, [en hann hljóp við ok<ref>[ok hleypti ''b.''</ref> fram, svá at tveggja vegna hrökk undan. Hann reið fram hjá konungi svá hart ok nær, at hestrinn stakaði,<ref>undir honum ''tilf. b.''</ref> en konungrinn hallaðist<ref>við ''tilf. b.''</ref> á baki ok leit til hans, ok sá hvarr í augu öðrum. Grimaldus nam ekki staðar ok reið svá fram í fylking heiðingja, ok konungrinn brosti. Grimaldus hjó á tvær hendr ok gékk alt fram<ref>''saal. b;'' undan ''B.''</ref> undir merki hins heiðna konungs ok drap merkismann<ref>hans ''tilf. b.''</ref> ok 7<ref>6 ''b.''</ref> riddara aðra, þá er beztir<ref>frœknastir ''b.''</ref> váru.<ref>af liði heiðingja ''tilf. b.''</ref> Ok síðan átti hann vápnaskipti við konunginn heiðna, ok lagði þá hvárr til annars, konungrinn lagði til Grimaldum sterkliga, ok<ref>svá at ''b.''</ref> brast í sundr spjótskaptit, [ok þá lagði Grimaldus til konungs ok gegnum skjöldinn ok tvöfalda brynjuna, ok gékk utan rifja, er verr var, en spjótskaptit brast í sundr. En svá sátu þeir fast í sínum söðlum, at hvárgi gékk af sínum hesti.<ref>[en svá sátu þeir í sínum söðlum fast, at hvárgi gékk af baki. Þá lagði Grimaldus til konungs gegnum skjöldinn ok tvifalda brynjuna, ok gékk utan rifja, er verr var. ''b.''</ref> Ok þá víkr konungrinn frá ok höggr riddara einn,<ref>af Frankismönnum ''tilf. b.''</ref> ok felr sverðit í brjósti honum ok höggr<ref>tók ''b.''</ref> hestinn í sundr. En Grimaldus hafði riðit fram lengra ok drepit tvá riddara, ok nú ríðr hverr móti öðrum. [Ok er Grimaldus sér skaða sinna manna, víkr hann aptr ok þar at, sem heiðni konungr var fyrir, ok höggr þegar til hans á háls honum,<ref>[Grimaldus höggr þegar, sem þeir mœttust, á háls hins heiðna konungs ''b.''</ref> svá at af tók höfuðit, ok hendi á lopti, ok kallar<ref>hátt ''tilf. b.''</ref> at þeir sé yfirkomnir hinir heiðnu. Ok því næst taka þeir at flýja, en konungr<ref>Karlamagnús ''b.''</ref> rekr flóttann. Síðan víkr hann aptr, ok er hann kemr til valsins, þá er á brott höfuð [þess heiðna konungs,<ref>[konungsins heiðna ''b.''</ref> en bolrinn<ref>búkrinn lá ''b.''</ref> eptir. Hann lætr bera bolinn í landtjald sitt ok segist enda munu orð sín. Margir riddarar kómu þar [ok fœrðu<ref>[fœrandi ''b.''</ref> konungi höfuð, ok sögðu þat fylgt hafa þeima þol, en konungr hlýðir ekki á þeirra orð ok kveðst<ref>segist ''b.''</ref> munu kenna þann mann er drap konunginn.

'''5.''' En nú er [frá því at segja,<ref>[þar til at taka ''b.''</ref> at þeir finnast kuflmaðr ok Grimaldus. En er hann sér höfuðit, [þá spurði hann:<ref>[bliknar hann fast ok mælti ''b.''</ref> Hví hafðir þú þetta höfuð hingat. Kuflmaðr mælti: Hér fyrir skaltu fá mikinn sóma. Tak nú vápn þín ok ríð á konungs fund ok bið hann gera þik jarl, ok<ref>en ''b.''</ref> unn konu þinni, ok vér búinn at fylgja mér, þá er ek kem [út eptir þér.<ref>[til þín: haf með þér höfuð þetta. ''b.''</ref> Nú stígr hann á hestinn<ref>hest sinn ''b.''</ref> ok ríðr [í herinn ok til konungs<ref>[á konungs fund ''b.''</ref> ok mælti: Guð signi yðr, herra; kenni þér höfuð þetta, er átt hefir Madul konungr. Karlamagnús konungr leit á höfuðit ok setti við bolinn ok mælti: Þetta höfuð á hér at fylgja, eðr hverr er þessi riddari? Ek heitir Grimaldus, segir hann, ok drap niðr höfði. Konungr mælti: Eitt sinn sá ek hest þenna<ref>fyrr ''tilf. b.''</ref> ok góðan riddara á baki, en<ref>eðr ''b.''</ref> hvar er sá nú? Grimaldus svarar: Aldri settist annarr riddari<ref>maðr ''b.''</ref> á þenna hest en ek, ok engi kom annarr<ref>''tilf. b.''</ref> í þenna söðul. En ek beiðumst þess af yðr, sem þér hétuð. Konungr mælti: Vitu þér nú at ek eldumst,<ref>mjök ''tilf. b.''</ref> ok mjök<ref>fast ''b.''</ref> sígr elli í augu mér, ef þú ert sá,<ref>maðr ''tilf. b.''</ref> er ek stakaði fyrir, [ok laust tvá kappa.<ref>[''mgl. b.''</ref> Ok fyrir lygi þína skaltu ríða á brott viðr riddara minn einn, eðr segja mér ella, hverr þetta þrekvirki vann. Þat hugðag<ref>hugða ek ''b.''</ref> um hríð, at ek mundi kenna Vilhjálm. Þá svarar Grimaldus: Sama beiðumst ek, en eigi dóttur þinnar, því at ek er kvángaðr áðr. Konungr bað hann ganga fyrir sik ok leit á hann<ref>um stund ''tilf. b.''</ref> ok mælti: Hræddr var ek, þá er mér litust<ref>sýndust ''b.''</ref> þessi augu augu Vilhjálms. Seg nú,<ref>mér ''b.''</ref> hverr þér fékk höfuðit. Hann svarar: Ek tók á lopti, þá er [af fauk<ref>[þat fauk af ''b.''</ref> bolnum. Konungr þagnaði um stund<ref>tíma ''b.''</ref> ok mælti síðan: Verða<ref>vera ''b.''</ref> má at sá þikkist verðr [at ráða,<ref>[því at ráða, sem ek hefir þar um heitit ''b.''</ref> er þér seldi<ref>fékk ''b.''</ref> höfuðit, eða hvers beiðist þú af mér. Grimaldus mælti: Jarls nafns ok þeirrar tignar er þar<ref>því ''b.''</ref> á at fylgja. Konungr svarar: [Ek skal gera þik jarl<ref>[Gera man ek þik jarl víst ''b.''</ref> yfir einni borg. Síðan lét konungr taka upp landtjöld sín, ok ferr nú heim með ágætum sigri. Hann gaf Grimaldo jarls nafn, ok var úríkastr<ref>minzt háttar ''b.''</ref> jarla hans.

'''6.''' Nökkurum vetrum síðar bar þat til eina nótt, at Grimaldum dreymir, at maðr kom at honum, ok þóttist hann kenna kuflmann. Sá bíðr jarlinn upp standa ok fara til konungs<ref>Karlamagnús ''tilf. b.''</ref> ok segja honum, at þit skulut fara í þann sama skóg, er mit<ref>vit ''b.''</ref> fundumst, ok í landsuðr, þar sem þykkastr er skógrinn, þar munu þér<ref>þit ''b.''</ref> finna lítinn stíg, ok er þú kemr<ref>fram ''tilf. b.''</ref> or skóginum, þá man vera slétta grœn undir fjallshlíð ok skógr umhverfis,ok gnípa mikil gengr<ref>''saal. b;'' gékk ''B.''</ref> af fjallgarðinum ok dalr undir ok [í dalnum einn<ref>[''tilf. b.''</ref> hellisskúti, þar munu þér<ref>þit ''b.''</ref> finna lík mitt undir,<ref>''mgl. b.''</ref> þar hefig<ref>hefir ek ''b.''</ref> búit hálfan þriðja tug vetra. En ek vil, at Karlamagnús láti gera kirkju,<ref>í þeim stað ''tilf. b.''</ref> ok fái þar til menn at þjóna, þá ertu frjáls allra skulda við mik. Síðan hvarf hann á brott, en Grimaldus vaknaði ok segir konu sinni drauminn. Hon mælti: Rís upp skyndiliga ok seg konungi, úhæft er at dvelja, segir hon. Þú eggjar úvarliga, ef ek ber rangt upp fyrir konung,<ref>konunginum ''b.''</ref> segir hann, [ok man ek þá<ref>[þá man ek vera ''b.''</ref> rekinn af ríki. Hann sofnar í annat sinn, ok kemr at honum hinn sami maðr mjök reiðuligr ok mælti: Lítt minnist þú þess, at ek hefi þér gott gört, ok hér fyrir týnir þú lífinu, ef þú ferr eigi. Hann vaknar ok segir konu sinni. Hon biðr hann eigi dyljast við. Hann reiddist orðum<ref>við orð ''b.''</ref> hennar, ok sofnar it þriðja sinn, ok sýndist honum þessi maðr þegar,<ref>enn ''b.''</ref> ok var þá allreiðuligr, [ok laust<ref>[hann sló ''b.''</ref> með sprota sínum í höfuð honum, ok mælti: Rís upp nú, vesæll maðr, ok er nú verra en fyrr, skaltu nú ok hafa nökkut fyrir þitt þrálæti, auga þitt annat skal út springa. Síðan hvarf hann í brott. [Ok síðan ríss hann<ref>[En jarl ríss ''b.''</ref> upp skyndiliga ok ríðr með sína menn á konungs fund, ok segir honum greiniliga allan þenna fyrirburð.<ref>atburð ''b.''</ref> En konungr bregðr við skjótt, ok fara þeir eptir fyrirsögn<ref>forsögn ''b.''</ref> jarls, ok fundu þar sem [til var<ref>[þeim var til ''b.''</ref> vísat einn mann nýandaðan, ok horfði í austr. Þar var ilmr dýrligr, svá at hverr er þar var hugðist kominn<ref>vera ''tilf. b.''</ref> í paradísum. Keisarinn kendi þar sinn kæra vin Vilhjálm korneis ok varð harðla feginn, lét hann þar grafa líkama hans í jörð með miklum veg. Hann lét þar kirkju reisa ok lagði [þar til<ref>[til þeirrar kirkju ''b.''</ref> jarðir miklar ok mörg önnur gœði. Síðan tók hann af Grimaldo jarls nafn ok setti hann ráðsmann<ref>ráðamann ''b.''</ref> at þessum stað, ok þjónaði hann þar guði ok hans kona, meðan þau lifðu,<ref>bæði ''tilf. b.''</ref> ok margir aðrir. En Karlamagnús konungr<ref>keisari ''b.''</ref> fór heim í Frakkland meðr sínum mönnum.<ref>ok stýrði sínu ríki með mikilli virðing ok sómasemd. Hann settist þá í þeim hálfum Frakklands, er Lotharingia heitir. ''tilf. b.''</ref>

----

'''Fotnoter:'''
<references />

[[Kategori:Alfabetisk indeks]]
[[Kategori:Tekster på norrønt]]
[[Kategori:Carl Richard Unger]]

← Eldre revisjon		Revisjonen fra 2. mai 2018 kl. 14:36
Linje 14:		Linje 14:


−	[[File:Antonio de Pereda - San Guillermo de Aquitania - Google Art Project.jpg\|right\|thumb\|600px\|<center>Antonio de Pereda:<br>'''Vilhelm av Gellone (Guillaume de Gellone/Guillaume au court nez ~~''fr.''~~)'''</center>]]Þat er [sagt, þá er Karlamagnús konungr hafði drepit einn ríkan konung ok unnit eina ríka borg ok sterka (at)<ref>[nú at segja þessu næst af Karlamagnúsi keisara, at í einni orrostu, þeirri sem hann átti, hafði hann drepit einn ríkan konung ok unnit þá hina sterku borg ok ágætu, sem hann stýrði. ''b.''</ref> þessi konungr átti eptir unga konu ok fríða ok<ref>með henni ''tilf. b.''</ref> tvá sonu unga ok vænliga. Þá var með Karlamagnúsi sá maðr er Vilhjálmr [korneiss hét,<ref>[hét ok kallaðr korneis ''b.''</ref> hann var hinn ágætasti maðr ok af hinum beztum ættum.<ref>mönnum ''b.''</ref> Er þat af honum sagt, at engi kappi hafi verit meiri með Karlamagnúsi keisara,<ref>konungi ''b.''</ref> nema Rollant frændi hans. Vilhjálmr var svá mikill ok sterkr ok góðr riddari, at [aldri varð hans maki.<ref>[varla var hans jafningi ''b.''</ref> Karlamagnús elskaði hann mjök, ok nú<ref>því ''b.''</ref> skipaði hann honum þetta ríki, er hann hafði<ref>þá ''tilf. b.''</ref> nýliga fengit, hann gaf honum [konuna þá er áðr var frá sagt, ok alt ríki<ref>[dróttningina þá er konungrinn hafði átta ''b.''</ref> ok konungs nafn með. Ok eptir þat fór hann heim til Frakklands með sœmd ok sigri. En Vilhjálmr stýrði sínu ríki með mikilli tign ok vinsæld.<ref>sómasemd ''b.''</ref> Nú er þat einn dag, at Vilhjálmr hefir lagt höfuð sitt í kné [sinni frú,<ref>[drottninginni ''b.''</ref> ok seig á hann úmegins höfgi. En hon hafði hendr at ok greiddi lokka hans, ok sá hon í höfði hans<ref>honum ''b.''</ref> eina hæru, ok hratt hon höfði hans frá sér ok mælti [eigi vitrliga:<ref>[úvitrliga ''b.''</ref> Hussun þér gömlum, segir hon. En hann vaknaði við, ok heyrði þat er hon hafði mælt ok sagði: Þat má vera, at [þú hrindir því nú<ref>[þar hrindir þú nú því höfði ''b.''</ref> frá þér, er þú mant brátt grátandi aptr biðja. Ok sprátt upp. Þá mælti hon: Herra minn, segir hon, þetta var gamanmál. Vilhjálmr mælti: Á þessi sömu stundu skal ek fyrirláta þik ok þína sonu ok alt þetta ríki, því at ek skal héðan af guði þjóna. Þá mælti hon: Ger eigi svá, herra minn. Hann bað fá sér vápn sín ok setti hjálm á höfuð sér ok gyrði sik sverði. Þá tók frúin at gráta. Vilhjálmr mælti: Grát eigi nú, segir hann, uni þér við sonu þína ok sit í ríki þínu; send orð Karlamagnúsi keisara,<ref>konungi ''b.''</ref> at hann sendi hingat Reinald bróður þinn at gæta ríkis með þér, enga ván áttu mín til ríkis héðan af. Hann bað taka hest sinn, kysti hann<ref>''mgl. b.''</ref> síðan konu sína ok skuldalið, ok [siðan sté hann á bak<ref>[sté á hest eptir þat ''b.''</ref> ok bað engan um sik forvitnast. Ok sátu nú allir með hrygð eptir, ok nú spyrst ekki til hans lengi.<ref>langa hríð ''b.''</ref> Hann kom um síðir til klaustrs suðr í lönd við skóg einn, ok var honum [herbergi búit<ref>[þar fengit herbergi nökkut ''b.''</ref> af forráðsmönnum staðarins. Ábótinn spyrr [hann at nafni, ok segist hann<ref>[hvaðan hann væri, en hann segist ''b.''</ref> vera útlendr maðr. [Ok er nótt var liðin,<ref>[Um morgininn eptir ''b.''</ref> segir hann ábóta, at hann vildi<ref>vill ''b.''</ref> þar staðfestast. Ábóti kvaðst hyggja, at hann mundi vera kappi mikill, [ok nú sömdu þeir þetta<ref>[þeir sömdu þetta með sér ''b.''</ref> at hann mundi þar staðfestast. Váru vápn hans fest upp í mustari,<ref>musteri ''b.''</ref> en hann tók munkaklæði. Meðr því, segir Vilhjálmr, at ek hefir mart móti gört guði, þá bjóðumst ek til allrar þjónustu staðarins.<ref>við staðinn ''b.''</ref> Ábóti kvaðst<ref>þat ''tilf. b.''</ref> þiggja mundu. [Var Vilhjálmr þar at<ref>[Tók Vilhjálmr þá við ''b.''</ref> umsýslu, ok er hann hafði verit þar um hríð, fann hann at þeir<ref>munkar ''b.''</ref> höfðu meira hug á veraldar plóg<ref>plógi ''b.''</ref> en á réttri regluskipan. Ok Vilhjálmr rœddi<ref>talaði ''b.''</ref> þetta við ábóta, en hann reiddist<ref>við ''tilf. b.''</ref> ok kvað hann djarfan vera. Ok fór svá fram [nökkura vetr.<ref>[nökkur ár ''b.''</ref> En jafnan er gestir kómu, var Vilhjálmr einn saman, fátt rœddu brœðr um [þat, ok ætluðu þeir at vera mundi fyrir illgerða sakir<ref>[þetta, ok ætluðu þat vera fyrir sakir illgerða ''b.''</ref> hans.	+	[[File:Antonio de Pereda - San Guillermo de Aquitania - Google Art Project.jpg\|right\|thumb\|600px\|<center>Antonio de Pereda:<br>'''Vilhelm av Gellone (Guillaume de Gellone/Guillaume au court nez)'''</center>]]Þat er [sagt, þá er Karlamagnús konungr hafði drepit einn ríkan konung ok unnit eina ríka borg ok sterka (at)<ref>[nú at segja þessu næst af Karlamagnúsi keisara, at í einni orrostu, þeirri sem hann átti, hafði hann drepit einn ríkan konung ok unnit þá hina sterku borg ok ágætu, sem hann stýrði. ''b.''</ref> þessi konungr átti eptir unga konu ok fríða ok<ref>með henni ''tilf. b.''</ref> tvá sonu unga ok vænliga. Þá var með Karlamagnúsi sá maðr er Vilhjálmr [korneiss hét,<ref>[hét ok kallaðr korneis ''b.''</ref> hann var hinn ágætasti maðr ok af hinum beztum ættum.<ref>mönnum ''b.''</ref> Er þat af honum sagt, at engi kappi hafi verit meiri með Karlamagnúsi keisara,<ref>konungi ''b.''</ref> nema Rollant frændi hans. Vilhjálmr var svá mikill ok sterkr ok góðr riddari, at [aldri varð hans maki.<ref>[varla var hans jafningi ''b.''</ref> Karlamagnús elskaði hann mjök, ok nú<ref>því ''b.''</ref> skipaði hann honum þetta ríki, er hann hafði<ref>þá ''tilf. b.''</ref> nýliga fengit, hann gaf honum [konuna þá er áðr var frá sagt, ok alt ríki<ref>[dróttningina þá er konungrinn hafði átta ''b.''</ref> ok konungs nafn með. Ok eptir þat fór hann heim til Frakklands með sœmd ok sigri. En Vilhjálmr stýrði sínu ríki með mikilli tign ok vinsæld.<ref>sómasemd ''b.''</ref> Nú er þat einn dag, at Vilhjálmr hefir lagt höfuð sitt í kné [sinni frú,<ref>[drottninginni ''b.''</ref> ok seig á hann úmegins höfgi. En hon hafði hendr at ok greiddi lokka hans, ok sá hon í höfði hans<ref>honum ''b.''</ref> eina hæru, ok hratt hon höfði hans frá sér ok mælti [eigi vitrliga:<ref>[úvitrliga ''b.''</ref> Hussun þér gömlum, segir hon. En hann vaknaði við, ok heyrði þat er hon hafði mælt ok sagði: Þat má vera, at [þú hrindir því nú<ref>[þar hrindir þú nú því höfði ''b.''</ref> frá þér, er þú mant brátt grátandi aptr biðja. Ok sprátt upp. Þá mælti hon: Herra minn, segir hon, þetta var gamanmál. Vilhjálmr mælti: Á þessi sömu stundu skal ek fyrirláta þik ok þína sonu ok alt þetta ríki, því at ek skal héðan af guði þjóna. Þá mælti hon: Ger eigi svá, herra minn. Hann bað fá sér vápn sín ok setti hjálm á höfuð sér ok gyrði sik sverði. Þá tók frúin at gráta. Vilhjálmr mælti: Grát eigi nú, segir hann, uni þér við sonu þína ok sit í ríki þínu; send orð Karlamagnúsi keisara,<ref>konungi ''b.''</ref> at hann sendi hingat Reinald bróður þinn at gæta ríkis með þér, enga ván áttu mín til ríkis héðan af. Hann bað taka hest sinn, kysti hann<ref>''mgl. b.''</ref> síðan konu sína ok skuldalið, ok [siðan sté hann á bak<ref>[sté á hest eptir þat ''b.''</ref> ok bað engan um sik forvitnast. Ok sátu nú allir með hrygð eptir, ok nú spyrst ekki til hans lengi.<ref>langa hríð ''b.''</ref> Hann kom um síðir til klaustrs suðr í lönd við skóg einn, ok var honum [herbergi búit<ref>[þar fengit herbergi nökkut ''b.''</ref> af forráðsmönnum staðarins. Ábótinn spyrr [hann at nafni, ok segist hann<ref>[hvaðan hann væri, en hann segist ''b.''</ref> vera útlendr maðr. [Ok er nótt var liðin,<ref>[Um morgininn eptir ''b.''</ref> segir hann ábóta, at hann vildi<ref>vill ''b.''</ref> þar staðfestast. Ábóti kvaðst hyggja, at hann mundi vera kappi mikill, [ok nú sömdu þeir þetta<ref>[þeir sömdu þetta með sér ''b.''</ref> at hann mundi þar staðfestast. Váru vápn hans fest upp í mustari,<ref>musteri ''b.''</ref> en hann tók munkaklæði. Meðr því, segir Vilhjálmr, at ek hefir mart móti gört guði, þá bjóðumst ek til allrar þjónustu staðarins.<ref>við staðinn ''b.''</ref> Ábóti kvaðst<ref>þat ''tilf. b.''</ref> þiggja mundu. [Var Vilhjálmr þar at<ref>[Tók Vilhjálmr þá við ''b.''</ref> umsýslu, ok er hann hafði verit þar um hríð, fann hann at þeir<ref>munkar ''b.''</ref> höfðu meira hug á veraldar plóg<ref>plógi ''b.''</ref> en á réttri regluskipan. Ok Vilhjálmr rœddi<ref>talaði ''b.''</ref> þetta við ábóta, en hann reiddist<ref>við ''tilf. b.''</ref> ok kvað hann djarfan vera. Ok fór svá fram [nökkura vetr.<ref>[nökkur ár ''b.''</ref> En jafnan er gestir kómu, var Vilhjálmr einn saman, fátt rœddu brœðr um [þat, ok ætluðu þeir at vera mundi fyrir illgerða sakir<ref>[þetta, ok ætluðu þat vera fyrir sakir illgerða ''b.''</ref> hans.