Klede og tekstilar i middelalderen - Revisjonshistorikk

Knut på 23. mai 2020 kl. 12:19

2020-05-23T12:19:39Z

Knut på 26. aug. 2019 kl. 18:30

2019-08-26T18:30:39Z

Knut på 26. aug. 2019 kl. 18:23

2019-08-26T18:23:09Z

Knut på 26. aug. 2019 kl. 18:16

2019-08-26T18:16:32Z

Knut på 26. aug. 2019 kl. 16:25

2019-08-26T16:25:17Z

Knut på 26. aug. 2019 kl. 16:23

2019-08-26T16:23:41Z

Knut på 26. aug. 2019 kl. 10:57

2019-08-26T10:57:09Z

Knut på 26. aug. 2019 kl. 10:53

2019-08-26T10:53:31Z

Knut på 26. aug. 2019 kl. 10:48

2019-08-26T10:48:26Z

Vis endringer

Knut på 26. aug. 2019 kl. 10:38

2019-08-26T10:38:40Z

@@ Linje 226: / Linje 226: @@
 ''Storskjorte og serk'': Frå omlag 1400 vart eit av basisplaga for menn ei vid storskjorta med store ermer. Skjorta var oftast lang nok til å kunna stappast ned i broka og kunne brukast med eller utan ein tunika over. Den heillange serkvarianten av skjorta vart brukt av kvinner. Både serk og skjorte haldt fram å bli brukt i renessansen og barokken, men då med endå meir vidda. Med tida vart plagget forsynt med både krage og mansjettar.
-[[Fil:Capeline Herjolfsnes Nordlund 03.jpg|thumb|300px|Struthetter funne i den frosne jorda på Herjolfsnes.]] ''Hetta'' var eit velkjent og praktisk plagg, brukt av både menn og kvinner, anten som eit sjølvstendig plagg eller festa til eit ytterplagg. Struthetta  dukka opp på 1200-talet, fyrst i ein enkel variant utan strut eller kreneleringar. I byrjinga av 1300-talet vart hetta forsynt med ein strut av varierande lengde og breidde. Kaprunen/hette med skulderslag er truleg kjent i Noreg frå omlag 1200.  Hetta  var høgaste mote i 1200- og 1300-åra og vart brukt av både rike og fattige, men stoff og dekor skilde. Herjolfsnesfunnet inneheld 17 hetter i alt, alle laga av ulltøy og sydd saman av to symmetriske halvdelar. Dei er til å dra over hovudet. Somme gøymer berre halsen, andre har slag som går utover skuldrene. Dei stutte hettene har sidekilar, medan hettene med skulderslag har brystkile. Alle har, eller har hatt eit langt spisst vedheng, ein strut. Bockstenhetta som har skulderslag og strut er laga av eit heilt tøystykke. Struthetter finst på bilete i rikt monn gjennom heile middelalderen. I Noreg er det berre funne ei bevart struthette, i Uvdal stavkyrkje.
+[[Fil:Capeline Herjolfsnes Nordlund 03.jpg|thumb|300px|Struthetter funne i den frosne jorda på Herjolfsnes. Poul Nördlund, 2018. Commons.]] ''Hetta'' var eit velkjent og praktisk plagg, brukt av både menn og kvinner, anten som eit sjølvstendig plagg eller festa til eit ytterplagg. Struthetta  dukka opp på 1200-talet, fyrst i ein enkel variant utan strut eller kreneleringar. I byrjinga av 1300-talet vart hetta forsynt med ein strut av varierande lengde og breidde. Kaprunen/hette med skulderslag er truleg kjent i Noreg frå omlag 1200.  Hetta  var høgaste mote i 1200- og 1300-åra og vart brukt av både rike og fattige, men stoff og dekor skilde. Herjolfsnesfunnet inneheld 17 hetter i alt, alle laga av ulltøy og sydd saman av to symmetriske halvdelar. Dei er til å dra over hovudet. Somme gøymer berre halsen, andre har slag som går utover skuldrene. Dei stutte hettene har sidekilar, medan hettene med skulderslag har brystkile. Alle har, eller har hatt eit langt spisst vedheng, ein strut. Bockstenhetta som har skulderslag og strut er laga av eit heilt tøystykke. Struthetter finst på bilete i rikt monn gjennom heile middelalderen. I Noreg er det berre funne ei bevart struthette, i Uvdal stavkyrkje.
 Rundt 1300 vart skulderslaga noko kortare og frå 1350 var struten lang (40-50 cm) Struten kunne hengja nedover ryggen, eller viklast om halsen i kaldt vêr. Struten var ofte sydd på seperat. På 1400-talet kunne struthetta berast som ei huve, med struten vikla rundt hovudet, som ein turban.

@@ Linje 184: / Linje 184: @@
 Det fanst også fleire slag ankelside brøker utan påsydde leister. Buksebeina kunne hengja laust ned, eller bli haldne saman under knea.  I biletkunsten finst det fleire døme på denne broktypen, såleis kan nemnast Høylandsteppet (Namdalen) frå 1200-åra. Omframt den vide, halvlange broka har det funnest ei stutt eller ankelsid, trong brok, "okulbrøkr" som truleg har gått over knea og som har innfelt bakstykke om lag som leistabroka frå Thorsbjerg og som Damendorfbroka. På kvar side av det innsette bakstykket er det ein kile. Buksebeina har splitt på innsida. I Skjoldehamnfunnet frå 1400-åra er det bevart ei ankelsid brok med tronge buksebein. Etter øverkanten er løpegang for eit trekkband og buksebeina som smalnar nedetter, har splitt på utsida. Kjortelen kunne hengja utanpå eller bli stappa ned i broka<ref>Aagot Noss samandrag s. 10</ref>.
-''Fotbunad'': Bruk av, og tilhøvet mellom brok og kjortel, eventuelt hoser, har vore avpassa etter einannan. Då kjortelen var stutt, var broka lang. Men då kjortelen vaks i lengd, kraup broka i hop og vart nesten borte (til undertøy?), medan hosene vart til fasongsydde beinhylster og så lange at dei gøymde låret og vart festa i livet. Hosene var sydde av ulltøy eller kunne vera nålebundne. Hosene kunne vera knelange eller langhoser som gøymde låret. Dei knelange hosene kunne vera med eller utan fot, kanskje med ein stropp rundt foten. Langhosene er med fot. Dei kunne vera laga av svart, grått eller kvitt ulltøy. I Herjolfsnesfunnet er det langhoser som har ein parallell til eit par hoser med reimer frå Bockstenfunnet. Begge er så lange at dei gøymer låra, og begge har vore festa til livet, kan henda til beltet<Samandrag etter Noss s. 11>.  Broka kunne også ha snor i livet og eventuelt vera så høg i livet at linninga kunne rullast nedover. Frå Skjoldehamnfunnet har me eit par tøyleistar. Det var også vanleg å ha høy eller halm i skorne. Kaninskinn kunne også bli brukt til dette. For at hosene skulle bli meir tøyelege, kunne dei bli skråklyppt. Det var og vanleg å snøra nederste del av hosene med band, særleg tidleg i middelalderen. Desse banda kunne vera brikkevevde. For lengre hoser gjekk slike surringar aldri over knea. I seinmiddelalderen, når korte kjortlar (eigentleg jakkar) vart moderne, vart hosene så lange at dei gjekk opp til livet. Ettersom desse hosene var sydde i hop bak, men opne framme, vart dei supplert med ein såkalla «skamkapsel» midt framme. Ofte var desse skamkapslane dekorerte og stoppa slik ut at dei vart alt anna enn sedelege! Under skamkapselen kunne det lagast ein opning i broka. Tidlegare bukser hadde aldri hatt opningar. Skamkapselen fungerte også som dei  fyrste lommene, til mellom anna å oppbevara verdisaker.
+''Fotbunad'': Bruk av, og tilhøvet mellom brok og kjortel, eventuelt hoser, har vore avpassa etter einannan. Då kjortelen var stutt, var broka lang. Men då kjortelen vaks i lengd, kraup broka i hop og vart nesten borte (til undertøy?), medan hosene vart til fasongsydde beinhylster og så lange at dei gøymde låret og vart festa i livet. Hosene var sydde av ulltøy eller kunne vera nålebundne. Hosene kunne vera knelange eller langhoser som gøymde låret. Dei knelange hosene kunne vera med eller utan fot, kanskje med ein stropp rundt foten. Langhosene er med fot. Dei kunne vera laga av svart, grått eller kvitt ulltøy. I Herjolfsnesfunnet er det langhoser som har ein parallell til eit par hoser med reimer frå Bockstenfunnet. Begge er så lange at dei gøymer låra, og begge har vore festa til livet, kan henda til beltet<ref>Samandrag etter Noss s. 11.</ref>.  Broka kunne også ha snor i livet og eventuelt vera så høg i livet at linninga kunne rullast nedover. Frå Skjoldehamnfunnet har me eit par tøyleistar. Det var også vanleg å ha høy eller halm i skorne. Kaninskinn kunne også bli brukt til dette. For at hosene skulle bli meir tøyelege, kunne dei bli skråklyppt. Det var og vanleg å snøra nederste del av hosene med band, særleg tidleg i middelalderen. Desse banda kunne vera brikkevevde. For lengre hoser gjekk slike surringar aldri over knea. I seinmiddelalderen, når korte kjortlar (eigentleg jakkar) vart moderne, vart hosene så lange at dei gjekk opp til livet. Ettersom desse hosene var sydde i hop bak, men opne framme, vart dei supplert med ein såkalla «skamkapsel» midt framme. Ofte var desse skamkapslane dekorerte og stoppa slik ut at dei vart alt anna enn sedelege! Under skamkapselen kunne det lagast ein opning i broka. Tidlegare bukser hadde aldri hatt opningar. Skamkapselen fungerte også som dei  fyrste lommene, til mellom anna å oppbevara verdisaker.
 ''Hårmotar og hovudplagg'': Hår- og skjeggmoter var skiftande. I tidleg middelalder har mennene gått med langt hår. Pannehåret var delt med skill eller klyppt til pannelugg. Ved festlege høve vart det brukt diadem eller hlad som var eit slags band til å halda håret på plass med. Kring 1200 vart det moderne med stutt hår <Aagot Noss s. 13-15>. Skjegg var heller uvanleg (tysk mote kring 1300), i så fall var det kort og velstelt. 1400-talet var skjegglaust. Mustasjer forekom berre i kombinasjon med skjegg. Det var vanleg å gå berrhovda eller med ein liten kalott. Ved sida av hetta oppstod det etter 1200 ein hatt med låg pull og brei skugge. I Herjolfsnesfunnet er det to slag huver. Den eine er ei låg huve som er sydd saman av ein sirkelrund pull og eit rektangulært sidestykke (Pillbox-hat)  som kunne brukast av både menn og kvinner. Den andre er høg, har rund pull og sidestykke som skrår bakover og med ein kile midt bak. Begge luvetypane er kjende i europeisk motedrakt frå 14- og 1500-åra <ref>Aagot Noss s. 15</ref>.

@@ Linje 202: / Linje 202: @@
 '''Felles for kvinne- og mannsdrakta''':
-Både skriftlege samtidskjelder og bilete av drakter frå middelalderen gjev oss inntrykk av ei relativt kjønnsnøytral klesdrakt på 1100-og 1200-talet. Fleire draktforskarar har påpeikt at både menn og kvinner er ikledd heillang kjortel på ei rekkje bilete og skulpturar, i alle fall frå omlag 1200.
+Både skriftlege samtidskjelder og bilete av drakter frå middelalderen gjev oss inntrykk av ei relativt kjønnsnøytral klesdrakt på 1100- og 1200-talet. Fleire draktforskarar har påpeikt at både menn og kvinner er ikledd heillang kjortel på ei rekkje bilete og skulpturar, i alle fall frå omlag 1200.
 Etter 1300-1400 blir skilnaden i manns- og kvinnedrakta tydelegare.

@@ Linje 202: / Linje 202: @@
 '''Felles for kvinne- og mannsdrakta''':
-Både skriftlege samtidskjelder og bilete av drakter frå middelalderen gjev oss inntrykk av ei relativt kjønnsnøytral klesdrakt på 11-og 1200-talet. Fleire draktforskarar har påpeikt at både menn og kvinner er ikledd heillang kjortel på ei rekkje bilete og skulpturar, i alle fall frå omlag 1200.
+Både skriftlege samtidskjelder og bilete av drakter frå middelalderen gjev oss inntrykk av ei relativt kjønnsnøytral klesdrakt på 1100-og 1200-talet. Fleire draktforskarar har påpeikt at både menn og kvinner er ikledd heillang kjortel på ei rekkje bilete og skulpturar, i alle fall frå omlag 1200.
 Etter 1300-1400 blir skilnaden i manns- og kvinnedrakta tydelegare.
@@ Linje 226: / Linje 226: @@
 ''Storskjorte og serk'': Frå omlag 1400 vart eit av basisplaga for menn ei vid storskjorta med store ermer. Skjorta var oftast lang nok til å kunna stappast ned i broka og kunne brukast med eller utan ein tunika over. Den heillange serkvarianten av skjorta vart brukt av kvinner. Både serk og skjorte haldt fram å bli brukt i renessansen og barokken, men då med endå meir vidda. Med tida vart plagget forsynt med både krage og mansjettar.
-[[Fil:Capeline Herjolfsnes Nordlund 03.jpg|thumb|300px|Struthetter funne i den frosne jorda på Herjolfsnes.]] ''Hetta'' var eit velkjent og praktisk plagg, brukt av både menn og kvinner, anten som eit sjølvstendig plagg eller festa til eit ytterplagg. Struthetta  dukka opp på 1200-talet, fyrst i ein enkel variant utan strut eller kreneleringar. I byrjinga av 1300-talet vart hetta forsynt med ein strut av varierande lengde og breidde. Kaprunen/hette med skulderslag er truleg kjent i Noreg frå omlag 1200.  Hetta  var høgaste mote i 12- og 1300-åra og vart brukt av både rike og fattige, men stoff og dekor skilde. Herjolfsnesfunnet inneheld 17 hetter i alt, alle laga av ulltøy og sydd saman av to symmetriske halvdelar. Dei er til å dra over hovudet. Somme gøymer berre halsen, andre har slag som går utover skuldrene. Dei stutte hettene har sidekilar, medan hettene med skulderslag har brystkile. Alle har, eller har hatt eit langt spisst vedheng, ein strut. Bockstenhetta som har skulderslag og strut er laga av eit heilt tøystykke. Struthetter finst på bilete i rikt monn gjennom heile middelalderen. I Noreg er det berre funne ei bevart struthette, i Uvdal stavkyrkje.
+[[Fil:Capeline Herjolfsnes Nordlund 03.jpg|thumb|300px|Struthetter funne i den frosne jorda på Herjolfsnes.]] ''Hetta'' var eit velkjent og praktisk plagg, brukt av både menn og kvinner, anten som eit sjølvstendig plagg eller festa til eit ytterplagg. Struthetta  dukka opp på 1200-talet, fyrst i ein enkel variant utan strut eller kreneleringar. I byrjinga av 1300-talet vart hetta forsynt med ein strut av varierande lengde og breidde. Kaprunen/hette med skulderslag er truleg kjent i Noreg frå omlag 1200.  Hetta  var høgaste mote i 1200- og 1300-åra og vart brukt av både rike og fattige, men stoff og dekor skilde. Herjolfsnesfunnet inneheld 17 hetter i alt, alle laga av ulltøy og sydd saman av to symmetriske halvdelar. Dei er til å dra over hovudet. Somme gøymer berre halsen, andre har slag som går utover skuldrene. Dei stutte hettene har sidekilar, medan hettene med skulderslag har brystkile. Alle har, eller har hatt eit langt spisst vedheng, ein strut. Bockstenhetta som har skulderslag og strut er laga av eit heilt tøystykke. Struthetter finst på bilete i rikt monn gjennom heile middelalderen. I Noreg er det berre funne ei bevart struthette, i Uvdal stavkyrkje.
 Rundt 1300 vart skulderslaga noko kortare og frå 1350 var struten lang (40-50 cm) Struten kunne hengja nedover ryggen, eller viklast om halsen i kaldt vêr. Struten var ofte sydd på seperat. På 1400-talet kunne struthetta berast som ei huve, med struten vikla rundt hovudet, som ein turban.

@@ Linje 53: / Linje 53: @@
 Det er ikkje alltid samsvar mellom kjeldekategoriar. Det er få profane kjelder i Noreg.  Kyrkjekunst  ønskte kanskje å framstilla noko anna enn korleis folk gjekk kledd. Religiøse bilete frå middelalderen kan visa bibelske personar med klede i gammal romersk stil. Det er heller ikkje lett å danna seg eit rett bilete av fargen på kleda berre ved å studera gammal kunst som treskurd, skulptur, maling og tekstilar. Maling kan ha falma med åra, og malarane den gong brukte ikkje dei samme fargane som vart brukt til å farga stoff med, altså to heilt ulike pigmenttypar. Det finst lita støtte for at denne kunsten har fungert som førebilete for verkelege klede. Ein kunne også ønskja å framstilla ein person i ei alderdommeleg drakt.  I Norden er det ingen sterk tradisjon for å skriva drakthistorie på bakgrunn av skulptur og portrett.
-Skriftlege kjelder som Diplomatorium Norvegicum, sagalitteratur, skalde- og eddadikting kan også gje informasjon om draktskikk, men ein må vera merksam på at dei kan omhandla eldre tilhøve.
+Skriftlege kjelder som Diplomatarium Norvegicum, sagalitteratur, skalde- og eddadikting kan også gje informasjon om draktskikk, men ein må vera merksam på at dei kan omhandla eldre tilhøve.
 Den beste informasjonen om klesvaner får me frå bevarte drakter. Hovedproblemet med bevarte klede frå middelalderen er at det er så fragmentert og i dårleg stand. Både slitasje ved bruk og lange opphald i jorda kan gje tekstilane ein meir ullen, glatt eller hårete utsjånad enn dei hadde som nye. Morkne, sprø tekstilar er heller ikkje så lette å identifisera. Ein veit heller ikkje kor representative funna er. I middelalderen var det vanleg at folk vart gravlagt nakne, berre sveipt i eit enkelt likklede. Men kongelege og adelege vart ofte iført stasklede. Animalske produkt som til dømes ull, overlever i sur jord, medan tøy av vegetabilske fibrar som bomull, lin og hamp går fort i oppløysing. Tøy som er funne i jord har som regel blitt jordbrune eller misfarga, men fargeanalyser kan avdekka at plagget opprinneleg var kvitt eller grått, eller ein heilt annan farge.

@@ Linje 111: / Linje 111: @@
 For å kunna vurderast som gangklede må fleire kriteriar vera oppfylt. Det må kunne dokumenterast at plagget i sin fyrste kontekst kunne fungera på ein kropp i rørsle. Dette gjeld både for saumar og snitt. Lappar, stopping og slitasje er også viktig dokumentasjon på at plagga har hatt ein annan funksjon før dei vart brukte som liksvøp. I dei tilfella der livplagg funne i graver er undersøkt, ber plagga spor gjennom funksjonalitet og slitasje som indikerer at dei har vore i bruk før dei kom i jorda. I så måte er gravkonteksten å rekna som sekundær<ref>Marianne Vedeler 2006 samandrag s. 53</ref>.
-''Snitt'': Utgangspunktet er primærsnitt, tilpassa med kilar frå nedrekant til ermeringinga. Likeins kilar på bak- og frambreidd. Dette gjer at livet blir trongt og skjørtet vidt. Dessutan kan det vera lommeopningar. Ermelengda kan variera. Innsnitt kom langt seinare. Kvinnekjolen og mannskjortelen er av samme type. Lengda på kjortlane har veksla med skiftande moteretningar. I vikingtida var dei kneside eller stuttare, medan dei i middelalderen vaks i lengd. Kring 1200 vart det, etter utanlandsk førebilete,  moderne å bruka to kjortlar utanpå einannan.  Middelalderen er ein lang periode; kanskje fleire stilar, men ting endrar seg seinare. Ein må også ta med at  30 - 60% av folket i Noreg døydde under svartedauden rundt 1350.
+'''Snitt''': Utgangspunktet er primærsnitt, tilpassa med kilar frå nedrekant til ermeringinga. Likeins kilar på bak- og frambreidd. Dette gjer at livet blir trongt og skjørtet vidt. Dessutan kan det vera lommeopningar. Ermelengda kan variera. Innsnitt kom langt seinare. Kvinnekjolen og mannskjortelen er av samme type. Lengda på kjortlane har veksla med skiftande moteretningar. I vikingtida var dei kneside eller stuttare, medan dei i middelalderen vaks i lengd. Kring 1200 vart det, etter utanlandsk førebilete,  moderne å bruka to kjortlar utanpå einannan.  Middelalderen er ein lang periode; kanskje fleire stilar, men ting endrar seg seinare. Ein må også ta med at  30 - 60% av folket i Noreg døydde under svartedauden rundt 1350.
 Arkeolog Marianne Vedeler deler inn livplagga i fem hovudgrupper på bakgrunn av formspråk:
@@ Linje 234: / Linje 234: @@
 ''Kappa'' hadde tidlegare vore det viktigaste plagget. Berre fornemme folk hadde vanlegvis hatt kjortel under kappa. Etter år 1000 vart det omvendt, kappa blir truleg meir eit overklassesymbol enn allemannseige. Såleis må hirdmannen ta kappa av når han møter kongen. Kappa kunne vera halvrund på fasong (Bockstenfunnet) og kunne vera laga, forutan av ulltøy, av fint stoff som silke, skarlak og pelsverk. Kappa kunne vera til dømes blå, raud eller brun på farge og vera fôra med stoff eller skinn, kanta med pels og prydd på ymse vis, også med gulltråd og glimesteinar, som det heiter i sagalitteraturen. Kappa var som oftast halde saman på høgre skulder (slik at høgre armen var fri) med eit spenne eller knytt i hop med band eller snorer. I islandske sagaer blir kappe og overdyne nemnt med same ord: feldr, skinn. Eit anna utanpåplagg som er omtalt i den gammalnorske litteraturen er ''kåpa''. Ho var med hette og kunne vera med eller utan ermer<ref>Aagot Noss samandrag s. 17</ref>. Etter biletframstillingar å døma kan kappa ha vore eit overklasseplagg og kan ha fungert som symbol på det.
-''Barneklede'': Middelalderen hadde ikkje ein sjølvstendig barnekultur, som i dag. Born vart betrakta som små vaksne, og gjekk difor kledd som mindre kopiar av dei vaksne. I Herjolfsnesfunnet var tre av kjolane, ei hette og ein hatt til barn. Ein av kjolane var til ei tiårs jente. Det er berre ut frå storleiken me kan sjå om det er drakter til vaksne eller barn. Små born opp til krypealder vart reiva. Fyrst vart barnet sveipt i eit lintøy. Deretter vart barnet inntulla i lange remser av lintøy, omlag 10 cm breie, slik at det vart pakka inn mest som  ein liten pakke. Ein trudde at barnet med dette skulle få ein rettare og betre haldning som vaksen. Denne skikken heldt seg enkelte stader inn på 1900-talet. Når dei vart større fekk både gutar og jenter ein slags kjole. Som større born vart dei kledd som vaksne. Det var såleis heller ikkje skilnad på vaksne- og barnesko, berre storleiken skil. Born gjekk ofte berrbeint, når det var kaldt kunne dei ha sydde strømper eller beinklutar. Skilnad i klede mellom born og vaksne kom fyrst seint på 1800-talet.
+'''Barneklede''': Middelalderen hadde ikkje ein sjølvstendig barnekultur, som i dag. Born vart betrakta som små vaksne, og gjekk difor kledd som mindre kopiar av dei vaksne. I Herjolfsnesfunnet var tre av kjolane, ei hette og ein hatt til barn. Ein av kjolane var til ei tiårs jente. Det er berre ut frå storleiken me kan sjå om det er drakter til vaksne eller barn. Små born opp til krypealder vart reiva. Fyrst vart barnet sveipt i eit lintøy. Deretter vart barnet inntulla i lange remser av lintøy, omlag 10 cm breie, slik at det vart pakka inn mest som  ein liten pakke. Ein trudde at barnet med dette skulle få ein rettare og betre haldning som vaksen. Denne skikken heldt seg enkelte stader inn på 1900-talet. Når dei vart større fekk både gutar og jenter ein slags kjole. Som større born vart dei kledd som vaksne. Det var såleis heller ikkje skilnad på vaksne- og barnesko, berre storleiken skil. Born gjekk ofte berrbeint, når det var kaldt kunne dei ha sydde strømper eller beinklutar. Skilnad i klede mellom born og vaksne kom fyrst seint på 1800-talet.

@@ Linje 17: / Linje 17: @@
 Tysnes<br>© 2019</center>
@@ Linje 194: / Linje 192: @@
 ''Rund enkel hatt – kollhuva'' kan vera laga av seks bitar. Stoff og dekor avgjorde om huva var brukt av fattig eller rik. Det kunne også bli brukt ei enklare huve som var sydd saman av to bitar, og utan dekor. Denne kunne sjå ut som ei topphuve, som har overlevd til vår tid i julenissen si drakt.
-[[Fil:MariaofBrabantMarriage.jpg|thumb|300px|Maria av Brabants bryllaup 1275 med den franske kongen Filip III framstilt i middelaldermauskriptet Chroniques de France ou de St. Denis i British Library i London. Brura er iført slepande overkjortel eller -drakt i gotisk 1300-talsstil dekorert med fransk lilje og utstyrt med "helvetetsvindauge", svært djupe ermehol som gav fritt innsyn til den kroppsforma surcoten, underkjortelen.]].'''Kvinnedrakta''' bestod gjennom heile middelalderen i grunntrekk av: Ytterkjole, innerkjole og serk, hette eller annan hovudbunad, sko/støvlar, samt kappe av same snitt som mannen si.  Underkjortelen, som med belte var kvinnene si alminnelege heime- og arbeidsdrakt, kan ha vore samansett av to kjolar, ein over- og ein underkjole/serk. Forkle vart brukt uanpå kjolen/serken. Kvinnene bar heillang kjole/kjortel gjennom heile middelalderen, slik at skorne var skjult. Underkjortelen var nesten alltid langerma, med smale ermer og ganske udekorert, gjerne med ein splitt i halsopninga. Overkjortelen hadde gjerne band eller broderi.  Den kunne vera med kortare og vidare arm, eller ermelaus. Begge kjortlar kunne ha slep. Etter omlag 1200 vart overkjortelen kortare enn underkjortelen og utan ermer, evt med splitt i sidene. Etterkvart vart det vanleg med slissehals eller svakt V-forma utringing på kjortelen, samt lange hengeermer. Framleis var kjolen utan saum i livet. Isydde kiler for passform og eleganse. Kring 1330 vart den tidlegare lause kvinnedrakta snevrare i livet, vart som mannsdrakta å knappa, fekk tettsluttande liv og vidt skjørt.  Ei stund kunne ermehola på "surkoten", som kvinner bar over kjortelen vera så store at det vart kalla "helvetesvindauge". Ettersom det ikkje fanst lommer, vart nøklar og liknande hengt i beltet. Det store armholet gjorde at ein lett kunne stikka handa inn og henta det som trongst. Dette var nok mest vanleg blant dei rikaste. Det same gjeld figursydde kjolar med vide lange klokkeermer som i ulike variantar var i bruk frå 1100-talet til midt på 1400-talet  Desse vart sydde av panelar (remser). Nede kunne vidda aukast med kilar.
+[[Fil:MariaofBrabantMarriage.jpg|thumb|300px|Maria av Brabants bryllaup 1275 med den franske kongen Filip III framstilt i middelaldermauskriptet Chroniques de France ou de St. Denis i British Library i London. Brura er iført slepande overkjortel eller -drakt i gotisk 1300-talsstil dekorert med fransk lilje og utstyrt med "helvetetsvindauge", svært djupe ermehol som gav fritt innsyn til den kroppsforma surcoten, underkjortelen.]]'''Kvinnedrakta''' bestod gjennom heile middelalderen i grunntrekk av: Ytterkjole, innerkjole og serk, hette eller annan hovudbunad, sko/støvlar, samt kappe av same snitt som mannen si.  Underkjortelen, som med belte var kvinnene si alminnelege heime- og arbeidsdrakt, kan ha vore samansett av to kjolar, ein over- og ein underkjole/serk. Forkle vart brukt uanpå kjolen/serken. Kvinnene bar heillang kjole/kjortel gjennom heile middelalderen, slik at skorne var skjult. Underkjortelen var nesten alltid langerma, med smale ermer og ganske udekorert, gjerne med ein splitt i halsopninga. Overkjortelen hadde gjerne band eller broderi.  Den kunne vera med kortare og vidare arm, eller ermelaus. Begge kjortlar kunne ha slep. Etter omlag 1200 vart overkjortelen kortare enn underkjortelen og utan ermer, evt med splitt i sidene. Etterkvart vart det vanleg med slissehals eller svakt V-forma utringing på kjortelen, samt lange hengeermer. Framleis var kjolen utan saum i livet. Isydde kiler for passform og eleganse. Kring 1330 vart den tidlegare lause kvinnedrakta snevrare i livet, vart som mannsdrakta å knappa, fekk tettsluttande liv og vidt skjørt.  Ei stund kunne ermehola på "surkoten", som kvinner bar over kjortelen vera så store at det vart kalla "helvetesvindauge". Ettersom det ikkje fanst lommer, vart nøklar og liknande hengt i beltet. Det store armholet gjorde at ein lett kunne stikka handa inn og henta det som trongst. Dette var nok mest vanleg blant dei rikaste. Det same gjeld figursydde kjolar med vide lange klokkeermer som i ulike variantar var i bruk frå 1100-talet til midt på 1400-talet  Desse vart sydde av panelar (remser). Nede kunne vidda aukast med kilar.
 Etterkvart (1400) vart det større skilnad på livdel og skjørt i kvinnedrakta, men drakta forblir samansydd til omlag 1500. Kvinnekjortelen har alltid vore sidare enn mannskjortelen. Plisserte tøystykke som kan ha vore delar av klesplagg, er som nemnt kjent frå fleire middelaldergraver. . Brok var truleg ikkje vanleg brukt av kvinner. I Laksdølssaga står det om Aud som fekk tilnamnet Bròka-Audr, fordi ho gjekk med mannfolkbrok.
@@ Linje 202: / Linje 200: @@
 Hosene til kvinner var kortare enn mennene sine, og festa med hoseband ved kneet.
-''Felles for kvinne- og mannsdrakta'':
+'''Felles for kvinne- og mannsdrakta''':
 Både skriftlege samtidskjelder og bilete av drakter frå middelalderen gjev oss inntrykk av ei relativt kjønnsnøytral klesdrakt på 11-og 1200-talet. Fleire draktforskarar har påpeikt at både menn og kvinner er ikledd heillang kjortel på ei rekkje bilete og skulpturar, i alle fall frå omlag 1200.

← Eldre revisjon		Revisjonen fra 26. aug. 2019 kl. 10:38
Linje 7:		Linje 7:
	\|}		\|}

−	[[Fil:Britt kjellesvik rage.jpg\|thumb\|220px\|<center>Britt Kjellesvik Rage (f. 1955) arbeider med drakthistorie - viking, middelalder, folkedrakt. Dokker i historiske drakter. Studiar i drakthistorie frå NTNU og UiB, samt draktstudiar i Bjerringbro, Danmark.</center>]]	+	[[Fil:Britt kjellesvik rage.jpg\|thumb\|220px\|<center>Britt Kjellesvik Rage (f.1955) arbeider med drakthistorie - viking, middelalder, folkedrakt. Dokker i historiske drakter. Studiar i drakthistorie frå NTNU og UiB, samt draktstudiar i Bjerringbro, Danmark.</center>]]