Tjodolv fraa Kvine - Revisjonshistorikk

JJ.Sandal på 25. des. 2013 kl. 13:40

2013-12-25T13:40:48Z

JJ.Sandal på 22. des. 2013 kl. 13:09

2013-12-22T13:09:36Z

Jesper: Fodnoter

2013-03-19T07:05:59Z

Fodnoter

Jesper på 17. mar. 2013 kl. 10:03

2013-03-17T10:03:24Z

Jesper: Tjodolv fraa Kvine

2013-01-13T13:05:17Z

Tjodolv fraa Kvine

Vis endringer

← Eldre revisjon		Revisjonen fra 25. des. 2013 kl. 13:40
Linje 335:		Linje 335:

	De me elles hev etterleivt etter Tjodolv er nokre «lausa-visur» (eit par av deim i Heimskr. s. 76 og 84) og nokre uheile vers av eit kvæde um Harald Haarfagre. Eit kvæde um Haakon Grjotgardsson, som han og skal hava dikta, er de no ikkje att noko av. Nokre vers er i dei gamle skriftir snart tillagt Tjodolv, snart Hornklove. Dette kjem vel av di at skalden ofte vart nemnd berre med sitt fyrinamn, og ein avskrivar som vilde spara paa rome, han gjorde de daa stundom endaa kortare, og skreiv berre fyrste bokstaven ay dette namne. Daa no Hornklove hadde til fyrinamn ''Torbjørn'', so kunde de i avskriftine koma til aa staa de same (Þ.) likso vel naar de var meint honom som Tjodolv fraa Kvine, og med di dei attaat livde nokolunde paa same tid, var de ikkje so lett for ein seinare avskrivar, um han vilde setja namne heilt ut, aa vita kven som var meint. Elles er dei gamle skriftine i de heile merkeleg samstelte um skaldenamni, og dei faae gongine de er mistak eller vingl, gjeld de oftast berre lause vers og skaldar som hev livt samstundes eller havt same fyrinamne.		De me elles hev etterleivt etter Tjodolv er nokre «lausa-visur» (eit par av deim i Heimskr. s. 76 og 84) og nokre uheile vers av eit kvæde um Harald Haarfagre. Eit kvæde um Haakon Grjotgardsson, som han og skal hava dikta, er de no ikkje att noko av. Nokre vers er i dei gamle skriftir snart tillagt Tjodolv, snart Hornklove. Dette kjem vel av di at skalden ofte vart nemnd berre med sitt fyrinamn, og ein avskrivar som vilde spara paa rome, han gjorde de daa stundom endaa kortare, og skreiv berre fyrste bokstaven ay dette namne. Daa no Hornklove hadde til fyrinamn ''Torbjørn'', so kunde de i avskriftine koma til aa staa de same (Þ.) likso vel naar de var meint honom som Tjodolv fraa Kvine, og med di dei attaat livde nokolunde paa same tid, var de ikkje so lett for ein seinare avskrivar, um han vilde setja namne heilt ut, aa vita kven som var meint. Elles er dei gamle skriftine i de heile merkeleg samstelte um skaldenamni, og dei faae gongine de er mistak eller vingl, gjeld de oftast berre lause vers og skaldar som hev livt samstundes eller havt same fyrinamne.
		+
		+
		+	----

@@ Linje 55: / Linje 55: @@
 I eitt stykke, i skaldskaps-verd, er de langt ifraa Ynglingatal til Haustlong. Men Ynglingatal var no, som nemnt, eit ungdomsarbeid, og emne, soleis som de der var fyrilagt, gav lite rom for ein høgare skaldskap. Likevel vantar de no ikkje paa merke som syner den rette skalde-haatten alt i Ynglingatal, ikkje berre i de rike, skiftande ordspel, men stundom og i hugsyn som gjev glimt av ein fin skaldegivnad. Soleis der han skal fortelja um den svenske kongen Yngvar, som fall paa ei herferd i Estland, at han ligg hauglagd attmed havstrandi der, gjer han de med desse ordi:
-<blockquote><blockquote>No auster-have<br>
+<blockquote><blockquote>
 havgudens kvæde<br>
 syng til gaman<br>
-for sviakongen.</blockquote></blockquote>
+for sviakongen.
 Eller der han skildrar korleis den norske greini av Ynglinge-ætti tok til aa koma til magt med Olav Geirstada-Alv:
 <blockquote><blockquote>Ei grein voks ut<br>
 paa gude-tree,<br>
 i Noregs rike<br>
-de retteleg treivst.</blockquote></blockquote>
+de retteleg treivst.
 Men i Haustlong hev me den fullborne skalden. I vissa andre bolken av kvade, der de er skildra korleis Tor med sine bukkar fer akande til møte med jotunen Rungne, er nemnd millom de beste av norsk skaldskap. Ein storskald som Oehlenschläger med sitt kjende kvad um same emne («Ned ad den hvalte bue . . .») skal i minsto ikkje gjera skam paa Tjodolv her. De same egte skalde-lage syner ogso de vesle me elles hev av kvæde etter Tjodolv. Sume sèt honom jamvel høgst millom dei namngjevne norskfødde skaldar som me no hev so mykje leivt etter at ein kann døme imillom deim. Men eg tykkjer no likevel at Hornklove med sitt Ravnsmaal kjem høgre, og like eins Øyvind Skaldespillar med sitt Haakonarmaal, endaa dei hev de aa segja paa dette, at de skal vera ettergjort etter Eiriksmaal. Paa den andre sida fær ein hugse paa de lettare versemaale i desse kvadi, som ikkje var so mykje til meins for aa faa sjølve innhalde slikt som skalden best kunde og vilde.
@@ Linje 83: / Linje 88: @@
-<blockquote><blockquote>'''Haustlong'''<br>
+<blockquote><blockquote>
 <br>
 '''1.'''<br>

@@ Linje 33: / Linje 33: @@
 De me veit um Tjodolv sjølv, tyder paa at han var paa lag jamaldra med kong Harald, og at han og vart paa lag like gamall som han. De er soleis i Heimskringla fortalt um at han ein gong med eit vers vara fosterson sin, Gudrød Ljome, for aa fara nordmed Jaren, slikt hard-ver som de var; men Gudrød fór like vel, og gjekk fyri de med heile sitt mannskap. Dette hende er sett til ikr. aar 925. No er de trulegast, at Torleiv Spake sende Tjodolv denne skjolden til heidersgaave etter at han (Tjodolv) alt var noko til aars komin og ein namnkjend skald. Slike skjoldar som desse med bilæte paa var laga berre til stas, maa vita, og ikkje meinte til aa bruke i herstrid. Paa den maaten skulde me daa kunna setja tidi for kvade Haustlong til noko etter 900, kanskje helst 910-20.
-Eit stykke av gamallnorsk aands-avl med so rikt verd som dette kvade var de ikkje ventande anna enn at tvilen laut hava si klo i. De er Bugge som her og hev bori fram dei uavvendelege tvilsmaali, i eit stykke um «Iduns æbler» <span id="1">([[#Note1|1]])</span>. Men de er liksom han er noko brydd av seg her, liksom han kjenner ein otte for at folk kann tykkje de vert for mykje med tvil og avdøming av gamle vitnemaal. I minsto kjem ikkje avdømingi her vidare sterkt fram, og ikkje beint fram, men mest umvegjes. De er fyrste bolken av kvade de her gjeld, den som handlar um korleis jotunen Tjasse, med hjelp av Loke, fekk røva Idunn fraa Aasgard og ført henne til Jotunheim.
+Eit stykke av gamallnorsk aands-avl med so rikt verd som dette kvade var de ikkje ventande anna enn at tvilen laut hava si klo i. De er Bugge som her og hev bori fram dei uavvendelege tvilsmaali, i eit stykke um «Iduns æbler»<ref>Arkiv for nordisk filologi 1889.</ref>. Men de er liksom han er noko brydd av seg her, liksom han kjenner ein otte for at folk kann tykkje de vert for mykje med tvil og avdøming av gamle vitnemaal. I minsto kjem ikkje avdømingi her vidare sterkt fram, og ikkje beint fram, men mest umvegjes. De er fyrste bolken av kvade de her gjeld, den som handlar um korleis jotunen Tjasse, med hjelp av Loke, fekk røva Idunn fraa Aasgard og ført henne til Jotunheim.
 Bugge held daa her fram, at i Noreg fanst de fyri den kristne tidi ikkje andre enn ville eple-tre. «Disse frugter med sin sure snærpende smag, ofte endog uspiselige for mennesker, kunde umulig fremkalde mythiske forestillinger som de nævnte» (um «foryngende, gyldne æbler»). Segni um Idunn og hennar livsyngjande eple kann soleis ikkje vera komi til i eit land som Noreg, men maa helst skrive seg fraa den græske segni um Hesperid-møyane og deira gullbjarte eple, meiner han.
@@ Linje 76: / Linje 76: @@
 Andre bolken av kvade skildrar korleis Tor fór til møte med jotunen Rungne, som hadde bodi honom til einvig. Um dette er de i Snorre-Edda ei lang sogu. Kort fortalt lyder ho soleis:
-Ein gong, medan Tor var i Austerveg og slost med troll, hadde Odin terga jotunen Rungne til aa ride etter seg, soleis at han ikkje haadde etter, fyrr han var komin innanfor grindi i Aasgard. Æsine baud honom inn i halli til drykkje, og Rungne tømde alle dei skaaline dei baud honom, slike store som Tor brukte aa drikke av. Daa han vart drukkin, skorta de ikkje paa store ord. Han kytte med at han skulde taka heile Valhall med seg aat Jotunheim og drepa alle gudane, so nær som Frøya og Siv, som han vilde hava heime hjaa seg. Men best de var kom Tor inn i halli, reidde hamaren og truga Rungne med at han skulde faa angre at han var komin dit inn. Rungne meinte at han hadde havt grid av Odin til aa koma, og at de vilde vera til lite ære for Tor aa drepa vaapnlaus mann, i staden for aa møte honom ved land-skile, han med hamaren, og Rungne med skjolden og heinen sin. Tor vilde ikkje vera den som bar seg undan ei slik utbjoding, og lét Rungne fara heim. Jotnane kjende seg noko utrygge for utfalle av striden, endaa Rungne var den sterkaste av deim. So laga dei til ein diger mann av leir, 9 mil (rastir) høg og 3 mil breid under aksline, og gav honom hjarta av ei merr. Denne Mokkurkalven, som han var kalla, stelte dei daa upp jamsides med Rungne, der han stod og bida paa Tor. Tjalve fór med Tor til stemna, og han ljop burttil der Rungne stod, og sagde: «Du stend uvarleg, jotun! — held skjolden framanfor deg, men Tor fer nede i jordi og kjem paa deg nedantil.» Daa skaut Rungne skjolden under føtane paa seg, og treiv heinen med baae hendar <span id="2">([[#Note2|2]])</span>. Daa saag han eldingar og høyrde fæle toredyn; Tor kom farande i aasmod, reidde hamaren og kasta han langvegjes fraa mot Rungne. Rungne kyler heinen med baae hendar i-mote, so han raakar hamaren i flugti, og heinen brotnar sund. De eine stykke fall til jordi, og av de er alt heinberg komi; de andre fór i hovude paa Tor, so han stupte aat jordi. Hamaren Mjølne raaka Rungne midt i hovude og slo hausen i smaa molar. Tjalve lagde til Mokkurkalven, og han fall med litin heider. — Tor fór heim til Trudvang, og hadde heinen standande i hovude paa seg. Der kom ei volve som heitte Groa, kona til Orvandil den frøkne; ho song galdrar yvi Tor, til dess heinen losna. Men daa Tor kjende de, vilde han gledja henne, til takk for hjelpi, og fortalde henne at han hadde vadi yvi Elivaagane og bori Orvandil, mannen hennar, i ei meis paa ryggen sin nord fraa Jotunheim. Eine taai hans hadde daa stadi ut or meisi og var frosi, og den braut Tor av og kasta upp i himilen, og gjorde ho til ei stjerne som heiter Orvandils-taa, og han lagde til, at no var Orvandil snart ventande heim. Groa vart daa so glad at ho gløymde alle sine galdrar, so at heinen vart ikkje lausare, og stend enno i hovude paa Tor. Difor maa ein ikkje kaste nokon hein tvert yvi golve; for daa riglar heinen i hovude paa Tor.
+Ein gong, medan Tor var i Austerveg og slost med troll, hadde Odin terga jotunen Rungne til aa ride etter seg, soleis at han ikkje haadde etter, fyrr han var komin innanfor grindi i Aasgard. Æsine baud honom inn i halli til drykkje, og Rungne tømde alle dei skaaline dei baud honom, slike store som Tor brukte aa drikke av. Daa han vart drukkin, skorta de ikkje paa store ord. Han kytte med at han skulde taka heile Valhall med seg aat Jotunheim og drepa alle gudane, so nær som Frøya og Siv, som han vilde hava heime hjaa seg. Men best de var kom Tor inn i halli, reidde hamaren og truga Rungne med at han skulde faa angre at han var komin dit inn. Rungne meinte at han hadde havt grid av Odin til aa koma, og at de vilde vera til lite ære for Tor aa drepa vaapnlaus mann, i staden for aa møte honom ved land-skile, han med hamaren, og Rungne med skjolden og heinen sin. Tor vilde ikkje vera den som bar seg undan ei slik utbjoding, og lét Rungne fara heim. Jotnane kjende seg noko utrygge for utfalle av striden, endaa Rungne var den sterkaste av deim. So laga dei til ein diger mann av leir, 9 mil (rastir) høg og 3 mil breid under aksline, og gav honom hjarta av ei merr. Denne Mokkurkalven, som han var kalla, stelte dei daa upp jamsides med Rungne, der han stod og bida paa Tor. Tjalve fór med Tor til stemna, og han ljop burttil der Rungne stod, og sagde: «Du stend uvarleg, jotun! — held skjolden framanfor deg, men Tor fer nede i jordi og kjem paa deg nedantil.» Daa skaut Rungne skjolden under føtane paa seg, og treiv heinen med baae hendar.<ref>Minner sterkt um velkjende drag i vaare folke-eventyr, dette. Merkande er de, at kvade hev dette paa ein heilt annan maate. De ser helst ut til at skalden her hev funni paa ei forklaring paa eigi hand, med di at teikningi paa skjolden truleg ikkje hev gjevi honom nokor rettleiding. De rettaste eller mest upphavlege synest elles vera de, at Rungne hev gjort dette for aa kunna bruke baae hendane til aa kaste heinen med so mykje større kraft.</ref> Daa saag han eldingar og høyrde fæle toredyn; Tor kom farande i aasmod, reidde hamaren og kasta han langvegjes fraa mot Rungne. Rungne kyler heinen med baae hendar i-mote, so han raakar hamaren i flugti, og heinen brotnar sund. De eine stykke fall til jordi, og av de er alt heinberg komi; de andre fór i hovude paa Tor, so han stupte aat jordi. Hamaren Mjølne raaka Rungne midt i hovude og slo hausen i smaa molar. Tjalve lagde til Mokkurkalven, og han fall med litin heider. — Tor fór heim til Trudvang, og hadde heinen standande i hovude paa seg. Der kom ei volve som heitte Groa, kona til Orvandil den frøkne; ho song galdrar yvi Tor, til dess heinen losna. Men daa Tor kjende de, vilde han gledja henne, til takk for hjelpi, og fortalde henne at han hadde vadi yvi Elivaagane og bori Orvandil, mannen hennar, i ei meis paa ryggen sin nord fraa Jotunheim. Eine taai hans hadde daa stadi ut or meisi og var frosi, og den braut Tor av og kasta upp i himilen, og gjorde ho til ei stjerne som heiter Orvandils-taa, og han lagde til, at no var Orvandil snart ventande heim. Groa vart daa so glad at ho gløymde alle sine galdrar, so at heinen vart ikkje lausare, og stend enno i hovude paa Tor. Difor maa ein ikkje kaste nokon hein tvert yvi golve; for daa riglar heinen i hovude paa Tor.
 Ei samanlikning vil syne at forteljingane hjaa Snorre svarar so nær til kvade, so dei i hovudsaki maa vera bygde paa de. Endaa betre syner dette seg, naar ein liknar ihop sjølve grunntekstine og finn ord og vendingar som Snorre hev teki beint fram ut or kvade, sume daa med berrsynte merke av skaldestilen. Men ei slik samanlikning vilde og syne betre at de er ikkje so lite som skil, i vissa soleis at Snorre hev ymist som ikkje er aa finne i kvade. Sumt av dette kann han daa kanskje hava fraa andre kvad um same emni; men mangt ser helst ut til — her som i dei andre segnine hans — aa vera slikt som hev livt paa folkemunn. At gude-segnine mykje hev kunna haldi seg soleis so lengi som til Snorre si tid, de skulde no heller ikkje vera undrande paa, so gode som dei i de heile var til aa gøyme paa ervesegnir i dei tidir.
@@ Linje 333: / Linje 333: @@
 '''Notar:'''
-<ol start="1">
+<references />
 [[Kategori:Alfabetisk indeks]]

← Eldre revisjon		Revisjonen fra 17. mar. 2013 kl. 10:03
Linje 341:		Linje 341:
	[[Kategori:Tekster på norsk]]		[[Kategori:Tekster på norsk]]
	[[Kategori:Rasmus J. Flo]]		[[Kategori:Rasmus J. Flo]]
		+	[[Kategori:Dróttkvæði og Rímur]]