Af byskupi ok puka

Fra heimskringla.no
Revisjon per 21. des. 2020 kl. 10:05 av August (diskusjon | bidrag) (Af byskupi ok puka)
(diff) ← Eldre revisjon | Nåværende revisjon (diff) | Nyere revisjon → (diff)
Hopp til navigering Hopp til søk
Velg språk Norrønt Islandsk Norsk Dansk Svensk Færøysk
Denne teksten finnes på følgende språk ► Original.gif


Noen spesialtegn vises ikke på iPhone/iPad.


Postola sögur


Af byskupi ok puka[1]


Raphael/Giulio Romano:
iungfru

Byskupp einn merkiligr madr sat i borg nockorre innan Italie, þott ver hafim eigi (fundit) med eignarnafni, hverr sa stadr var. Hann var i morgum lutum nytsamligr ok frægileg persona, gudhræddr ok godfuss til heilagrar kirkiu ok fatækra manna. Þat er af honum greint millem annars sidferdiss, at næst heilagri guds modur tignade hann ok virdi Andream postola umfram adra guds vini, hellt hann hans messudag summum festum i hofudkirkiunni, enn hit hæsta hof i sinni hall med rikum sendingum ok voldum personum będi af kirkiunni ok curia. Nu berr sva till a nokkurn ꜳrgang rett upp a hatidisdag sealfs Andree, sem herra byskup er i kirkiu kominn nęrr þridiu tid dags ok hugsar skrydaz till hꜳmessu, at ein fogr fylgd kemr at kirkiunni. Er þar iungfru ein formadr fyrir. Gengr hon þegar inn i musterit med sinn skara ok þvilikt sem beinan veg fram fyrir byskupinn, fellr a kne ok heilsar upp a hann będe med hefersku lꜳtbragde ok fogru ordtake. Þar med hneigir hun sik at honum dearflega, sem hann sat fyrir, ok segiz vilia gera iatning sina fyrir honum sealfum ꜳ sva dyran dag. Byskup for undan, segiz hafa skipat penitencialem kirkiunnar at heyra skriptamꜳl, leysa ok binda med guds miskunn sva framarla sem sealfr siti yfir, ok þvi visar hann henna af ser ok fyrir þa skynsemi, at messutimi var kominn. Hon fylgir uppteknu, segiz vidr engan skripta skulu at sinni utan vidr hann sealfan, felr ok upp a hann alla abyrgd, ef hon andaz uskriptud, sidan hann syniar sva miukri bęn, „edr hvat syniz þer, sagde hon, rettviss ok viliugr at healpa þurfandum, ef þer skipit sva uskapligan(!) sealfum gude, sem spamadrinn sagde af honum: Respexit in oracionem humilium et non sprevit precem eorum, leit gud bęn litillꜳtra ok eigi hafnade hann ord þeira.“ Hvat er þetta leingra, þar til þrystir hon byskupi med kloksamlegum greinum ok miukum mꜳlum, at hon hefer sitt mꜳl. Vinnr hon sva sitt mꜳl med[2] yfirberri snilld ok alitlegre undirstodu, at byskupsins hugr hnigr nockut eftir mannz natturu, ok þvi bydr hann henna i bod sitt um daginn, ꜳdr þau skilia. Sem guds embętti er fagrlega fyllt, gengr herra byskup i hall sina, skipar fruinni sęmilegan sess. Er þar eftir vana hin agiętazsta veitzla.

Enn er ꜳ lidr daginn, sem menn eru vel reiknadir med vęnan kost ok vin, verdr sva undarlega moti vana, at allt þetta samsęti ryfz brott af hallinni, sva at um sidir verdr eigi fleira folk eftir enn byskupinn, fruin ok einn bordklerkr, sem helldr kere fyrir byskupinum. Ok sem þa menn fęttiz um byskupinn, yrkir hann a fruna til glede, enn þar kemr i moti skreyttr mꜳlshꜳttr ok sva greinilegr mꜳlshꜳttr ok andsvor, at byskupinni verdr olteiti. Af þvi kallar hann hana brott af þvi, sem fyrr hafde hon, ok skipar henna upp a adra hond ser miok nęrre. Risa þa upp at nyiu gamanrędur med sva mikilli snilld ok seim varranna, sem Salamon segir, at byskupinn er nꜳlega til buinn herleidzlu, ok þat ser milldr drottinn med bęn hins heilaga Andree. Er þvi nęst klappat ok krafit inngonghu, þviat byskup hafde lꜳtit lykia hallina, sidan leikrinn tok at vaxa. Þesse bangar sva urogglega, at hann þikkiz fyrir vist erende eiga. Þvi bydr byskup klerkinum at afloka hurdina. Fruin talar þa: „Minn herra, sagde hon, gerit eigi brꜳtt um, at þesse gangi inn, fyrr en þer med vitzsku profit, hverr hann er; ek veit eigi, hvat þvi velldr, at margir hefiazst til (u)vinꜳttu vidr mik, ok kann vera, at her se kominn einn af þeim. Enn sakir þess at þer leiddut mik i ydart bod, true ek, at þer vilit mer eigi kallz edr unꜳdir gera lꜳta a sva agiętri hꜳtid ok ydarn hinn æzsta veitzludagh.“ Byskup svarar: „Þat er sannlega vꜳrr vili, at þu hafir her nꜳdir, enn odrum kosti er þat eigi vani vꜳrr at streingia dyrr fyrir þurfandum, þviat eigi vitum ver her inni, hverr uti er. Villdem ver einna sizst, at a þenna dag oss henti þat miskunnarleysi, at sa fęri angradr i brott med toma hand, sem olmusunnar þęttiz þyrfa.“ Hon svarar: „Þetta mꜳ sva profa.“ Byskup spyrr, hveria raun skal þar til leggia. Hon seger: „Hann skal fꜳ eina litla spurning, þviat þar fyrir kenni ek hann brꜳtt.“ Byskup svarade: „Fyrir þina bęn skalltu rꜳda þessu, enn ekki er þat min astundan at þyngia fatękian mann med spurningum, edr hvers skal spyria?“ „Þess, sagde hon, hveria skepnu gud hefir hęsta gort af lęgzstu efni.“ Med sva fallit erende ferr klerkrinn, lykr upp dyrum ok serr þar einn mann uti i pilagrimskledum. Ok þegar sem (þeir) finnaz, spyrr peregrinus, hvart herra byskup siti þar inni. Klerkr seger sva vera. Peregrinus segizst hafa sky(ll)t erendi a hans fund. Klerkr seger, at þat man skiott geraz. „Hvi skal þat dvala, seger peregrinus, ek hugde, at a þenna dag eftir godri fręgd myndi byskupinn buinn at heyra fatękia.“ Klerkr segir, at þa var eigi dvolin meiri, en hann leysti eina spurning, er honum var sett. „Sett, sagde hann peregrinus, er mer spurning ein. Hverr heyrdi slikt af eins byskups herbergi, at fꜳtękir pilagrimar skulu spurningum męta? Er ok seint satt at fretta, þviat i dag trude ek her fyrir fodurlega millde en enga nyiung, edr hver er spurning?“ Klerkr greinir sem fyrr var skrifat. Þeregrinus (hugsar), sem vitr madr er vanr, ok svarar sidan: „Hverr er ędre skepna en madr, hvert er lęgri(!) efni en iardar leir.“ Klerkinum finnz um þessa urlausn ok lofar miok. Þeregrinus segir þa: „Ef þer vel likar, þa man ek hafa orlofit.“ Klerkr segiz adr vilia finna byskup ok vęnta, at þa se allt til reidu. Sva giorir hann, vikr aptr ok segir byskupinum spaklig andsvor. Byskup verdr gladr ok bidr i guds[3] nafni, at hann lꜳti inn sem skiotaz þann goda mann. Fruin sagde: „Herra minn, sagde hon, farit eigi of fliott, enn þikkiz ek eigi gleght vita, hverr hann er, vin minn edr uvin. Enn ef hann leysir adra grein vel, þa man ek skilt fꜳ.“ Byskup segir, at þesse lutr se miok ufagr at męda meinlausan mann, „enn þo mantu enn rada, edr hvers skal nu spyria?“ „Þess, segir hon, hveria iord hann veit ęzsta.“ Ferr klerkr sinn annat ok lykr upp dyrum. Er þar peregrinus fyrir ok spyrr þegar: „Man nu gefit orlofit,“ segir hann. Klerkr segir, at stendr moti. Þeregrinus svarar: „Hver nyiungh man nu handla byskup þenna, edr hvat hindrar nu til?“ Klerkr segir, at honum er sett spurning ỏnnur. Peregrinus brosir þa ok męler: „Eigi þikki mer þo lett fyrir, edr (hver) spurning er nu uppbrotin?“ Klerkr segir, at su er, „hveria iord þu villt hęsta kalla.“ Peregrinus svarar: „Þesse er spurning mikils verd, ok hon er loflegrar undirstodu, þott ek muni fatt um tala, enn þat predikar oll almennilegh kristni, at lifande sun guds tok sannan likam daudlegrar ok duptlegrar nꜳtturu i hreinum kvide iungfru Marie, þenna bar hann, i þessum predikade hann, i þessum pindiz hann, i þessum reis hann upp nu dyrkadum ok odaudlegum, i þessum steig (hann til himins), ok i þessum sitr hann til hęgri handar gude fedr konungr allra verallda. Kalla ek nu leysta qvestionem mer setta, man ek nu skulu orlof hafa.“ Klerkr svarade gratande, at þat þorir hann eigi, fyrr en hann finnr byskup. Skilia þeir, ok spyrr byskup nu fyrr, hve leyst vęri spurning. Klerkr segir, hve yfirberilega hon var skyrd. Sem byskup hefir þat heyrt, talar hann: „Lꜳt inn i stad, seger hann, þat blezada lif.“ Fruin hoggr enn i moti, segir sik nu allt skilia, hverr uti stendr, ef spurning er en þridia. Byskup angraz miok af þessu umfangi ok sagde þetta geraz at ser naudgum, en spyrr þo, hvat nu skal til fa. Hon segir, at nu skal spyria, hve langt hann segir vera millem himins ok helvitis nidri. Sem klerkr hefir fram borit fyrir peregrinum þa þridiu spurning, svarar hann sva: „Ek leysti tvęr greinir, er til min komu, þviat þęr tok ek bꜳdar af kvide heilagrar kristni, enn þessa grein kann ek eigi leysa, en þo man ek giora veg fyrir, hvert byskupinn skal vikia ser, ef honum er forvitni a þessu. Spyri hann fiandann, þann er sitr i hꜳsętinu hea honum, þviat þenna veg for hann, þa er hann fell i dramb ok steyptiz af hęd himinrikiss i dyflizu helvitiss.“ Klerkinum þikkir nu hardna rędan, berr þo einardlega erindit inn fyrir byskupinn. Enn er uvinrinn, sa er leyndizst i formi konunnar, heyrdr sik uppsagdan, steyptizst hann þar bolvadr nidr i murinn, sem hann var kominn. Byskupinn þat litande riss upp i stad będe hreddr ok feginn, ok gengr nu sealfr til dyranna. Er þar engi madr nu synilega uti. Þvi skilr byskupinn, at miskunn guds ok gięzla hins heilaga Andree hefir set rꜳd hans, ok fellr framm til bęnar þakkandi hinum hęsta gudi ok hans postola, hversu mikla millde ok fagrlega asea þeir hofdu honum veitt, þviat ꜳn efa truer hann, at sa peregrinus, sem uti stod, (var) sealfr Andress sendr honum til healpar. Var nu eigi langt at bida, adr bodsfolkit mintiz, hverr fagnadr inni var, þoat med leyndre uvinarins umsyslu vęre þat fyrr brott horfit. Birtir saga þesse, hversu kristnum manne er þat naudsynlegt at taka nockurn helgan mann ser til fulltings, at sa blezade vin guds veriande mannzins lif bede her ok i annarre verolld.




Fotnoter

  1. Den ved Lacunen i A mangelfulde Legende meddeles her fuldstændig efter en anden Membran.
  2. ok Cd.
  3. guðs i Ungers tekst.