Chronica Regum Manniae - Del 1 - Revisjonshistorikk

Carsten på 28. mai 2020 kl. 12:07

2020-05-28T12:07:05Z

Knut på 12. mar. 2020 kl. 10:07

2020-03-12T10:07:05Z

Knut på 12. mar. 2020 kl. 10:05

2020-03-12T10:05:25Z

Vis endringer

Knut på 2. mar. 2020 kl. 18:45

2020-03-02T18:45:50Z

Knut på 2. mar. 2020 kl. 12:39

2020-03-02T12:39:09Z

Knut på 2. mar. 2020 kl. 12:02

2020-03-02T12:02:20Z

Knut på 2. mar. 2020 kl. 11:57

2020-03-02T11:57:17Z

Vis endringer

Knut på 2. mar. 2020 kl. 11:53

2020-03-02T11:53:37Z

Knut på 2. mar. 2020 kl. 11:51

2020-03-02T11:51:59Z

Knut på 2. mar. 2020 kl. 11:42

2020-03-02T11:42:13Z

← Eldre revisjon		Revisjonen fra 28. mai 2020 kl. 12:07
Linje 8:		Linje 8:


−	<center>'''[[Chronica Regum Manniae]]'''	+	<center>'''[[Chronica Regum Manniae]]'''[[Fil:Reprint Add.jpg\|right\|210px\|link=https://heimskringla.no/wiki/Heimskringla_Reprint]][[Fil:Chronica Regum Manniæ cover.jpg\|thumb\|200px\|link=https://www.bod.dk/bogshop/chronica-regum-manniae-et-insularum-rage-knut-9788743015437\| <center>Knut Rage: '''Chronica Regum Manniæ et Insularum''' <br>'''[[Heimskringla Reprint]]'''</center>]]

	'''Krøniken om kongane og biskopane på Man.'''		'''Krøniken om kongane og biskopane på Man.'''

@@ Linje 55: / Linje 55: @@
 '''Ketil Flatnase'''
-''Ketill flatnef'' ser ut til å ha vore den første herskaren over Suderøyane. Ketil kom frå Sogn på Vestlandet, og han skal ha slege seg ned i vest etter å ha blitt jaga frå Noreg av Harald Hårfagre, i følgje sagalitteraturen. Dei islandske sagaene<ref>Ketil er omtala i Laksdøla saga, Sagaen om Øyrbyggjene og Eirik Raudes saga. Detaljar om ættelina og familien finst i Landnåmabok.</ref> fortel også at han var far til Aud (Unn) den djuptenkte (eller den rike) som vart gift med Olav Kvite, som var konge i Dublin. Det må i så fall ha funne stad før 853. Med tanke på at Karl, ein son av Aud og Olav Kvite, vart drepen i eit slag kring 868, er det då mest sannsynleg at morfaren hans Ketil Flatnese er fødd ca. 815. I dei irske annalane vert det omtala ein mann med namnet Ketil Finn, som truleg er identisk med Ketil Flatnese.
+''Ketill flatnef'' ser ut til å ha vore den første herskaren over Suderøyane. Ketil kom frå Sogn på Vestlandet, og han skal ha slege seg ned i vest etter å ha blitt jaga frå Noreg av Harald Hårfagre, i følgje sagalitteraturen. Dei islandske sagaene<ref>Ketil er omtala i Laksdøla saga, Sagaen om Øyrbyggjene og Eirik Raudes saga. Detaljar om ættelina og familien finst i Landnåmabok.</ref> fortel også at han var far til Aud (Unn) den djuptenkte (eller den rike) som vart gift med Olav Kvite, som var konge i Dublin. Det må i så fall ha funne stad før 853. Med tanke på at Karl, ein son av Aud og Olav Kvite, vart drepen i eit slag kring 868, er det då mest sannsynleg at morfaren hans Ketil Flatnase er fødd ca. 815. I dei irske annalane vert det omtala ein mann med namnet Ketil Finn, som truleg er identisk med Ketil Flatnase.
 Kring 850 ser det ut til å ha vore ei norrøn-gælisk befolkning på Suderøyane, altså ein befolkningsmessig og kulturell "miks". Det er interessant å merka seg at då Grim Kamban, som truleg var eit søskenbarn eller halvbror av Ketil, tok land på Færøyane kring 825, vart han sett på som ein mann frå Suderøyane, truleg som ein innfødd frå Man, og i så fall kan ein trekkja den konklusjonen at det må ha eksistert ein viss fast norrøn busetting på Man og Suderøyane allereie på dette tidspunktet.

@@ Linje 78: / Linje 78: @@
 <big>'''Perioden 914-989'''</big>
-Perioden 914 til 989 er karakterisert som den tida då kongedømet på Man veks fram og blir etablert. Ca. 914 stod eit sjøslag utanfor Man. Ein mann ved namn Ragnall (eller Ragnall), eit oldebarn av Ivar I, bror av Olav Kvite, sigra over ein flåte frå Ulster. Det er noko uklårt kvar Ragnall  kom frå, men truleg var han ein skotte som hadde busett seg på Man og kome til makta der. Etter denne sigeren sigla Ragnall vidare til Irland, i lag med Ottar jarl, og vann ein siger der. Dei erobra landområda vart såleis delt mellom dei. I 917 erobra Ragnall vikingsetet Dublin, i lag med brørne Sigtrygg Gale (eller Einaugde), Gudrød og Sigurd. Etter denne erobringa, for meir enn hundre og femti år framover, vart Dublin den leiande handelsstaden i Irskesjøen, og truleg ei av dei viktigaste hamnene i Europa.
+Perioden 914 til 989 er karakterisert som den tida då kongedømet på Man veks fram og blir etablert. Ca. 914 stod eit sjøslag utanfor Man. Ein mann ved namn Ragnall, eit oldebarn av Ivar I, bror av Olav Kvite, sigra over ein flåte frå Ulster. Det er noko uklårt kvar Ragnall  kom frå, men truleg var han ein skotte som hadde busett seg på Man og kome til makta der. Etter denne sigeren sigla Ragnall vidare til Irland, i lag med Ottar jarl, og vann ein siger der. Dei erobra landområda vart såleis delt mellom dei. I 917 erobra Ragnall vikingsetet Dublin, i lag med brørne Sigtrygg Gale (eller Einaugde), Gudrød og Sigurd. Etter denne erobringa, for meir enn hundre og femti år framover, vart Dublin den leiande handelsstaden i Irskesjøen, og truleg ei av dei viktigaste hamnene i Europa.
 Fram til denne tida hadde det norrøne kongedømet i Northumbria, med hovudsete i York, vore styrt av danskar, men var no utan nokon sterk leiar. Ottar jarl, saman med Ragnall, let Sigtrygg Gale bli att som leiar i Dublin og la i veg mot York, via Skottland. I 919 vart Ragnall herskar i kongedømet Northrumbria, fram til 954. Såleis kom både Dublin og Northrumbria under eit styre av norrøne menn som var fødd og oppvaksne utanfor Noreg eller Danmark. Det verkar sannsynleg at Ragnall heldt på kontrollen over Man i denne urolege perioden; i 940 var MacRagnall, son hans, herskaren der. Med Man som utgangspunkt hadde Ragnall altså blitt konge over Northrumbria.

@@ Linje 47: / Linje 47: @@
 I si avhandling om "The Family History of the Kings, Prince's and Noblemen, descendants from the Early Viking Rulers and Kings around the Irish Sea" frå 2013 viser Johanna Wilhelmina Young-Tammel gjennom genealogiske tabellar for viking-kongane i Dublin, Man og Suderøyane dei nære slektssambanda med kongane i Irland, Skottland, England og Noreg samt Danmark og Sverige, og med jarlane på Suderøyane, Orknøyane og i Normandie. Det er altså snakk om ei rekkje tydeleg samanvevde band mellom herskarane i England og områda kring Irskesjøen, Frankrike og Noreg, prega av skiftevis alliansar og strid, der Noreg, ikkje minst frå 1100-talet gjennom erkebiskopen i Trondheim, heldt eit fast grep om Man og Suderøyane, frå vikingtid og fram til Man vart avhenda til Skottland i 1266, men i realiteten også etter den tid. Folket på Man, og då særleg alle med makt, nedtstamma i bein line frå den norrøne befolkninga.
-Basert på denne genealogiske avhandlinga, samt Young, Wilson og med Krøniken som grunnlag, vil eg freista å gje eit oversyn over historia til Man og Suderøyane under dei norrøne herskarane. Eg legg difor ikkje inn tilvisingar til desse kjeldene i det følgjande.
+Basert på denne genealogiske avhandlinga, samt Young, Wilson og med P. A. Munch som grunnlag, vil eg freista å gje eit oversyn over historia til Man og Suderøyane under dei norrøne herskarane. Eg legg difor ikkje inn tilvisingar til desse kjeldene i det følgjande.
@@ Linje 130: / Linje 130: @@
 '''Olav Tryggvason går til åtak'''
-Den viktigaste hendinga i 990-åra var konflikten med Olav Tryggvason, som seinare vart konge i Noreg. Han gjekk til åtak ymse stader på dei britiske øyar på byrjinga av 990-talet og vende tilbake i 994, etter to års fråvere. Om åtaket på Man blir det fortald i Olav Tryggvasons saga. Olav hadde då gått i allianse med kong Svein Haraldson - Svein Tjugeskjegg. Saman gjekk dei til eit mislukka åtak på London. Kort tid etter konverterte Olav til kristendommen, vart døypt og mottok gåver frå den engelske kongen Ethelred den rådville (978-1016). Olav gav då det løftet at han aldri meir ville gå til åtak nokon stad i England, og det løftet heldt han.
+Den viktigaste hendinga i 990-åra var konflikten med Olav Tryggvason, som seinare vart konge i Noreg. Han gjekk til åtak ymse stader på dei britiske øyar på byrjinga av 990-talet og vende tilbake i 994, etter to års fråvere. Om åtaket på Man blir det fortald i Olav Tryggvasons saga. Olav hadde då gått i allianse med kong Svein Haraldson - Svein Tjugeskjegg. Saman gjekk dei til eit mislukka åtak på London. Kort tid etter konverterte Olav til kristendommen, vart døypt og mottok gåver frå den engelske kongen Ethelred den rådlause (978-1016). Olav gav då det løftet at han aldri meir ville gå til åtak nokon stad i England, og det løftet heldt han.
 Kring 995 returnerte Olav Tryggvason til Noreg for å gjera krav på det norske kongedømet, og for å innføra kristendommen i landet. Orknøyinga saga fortel at Olav var på veg tilbake frå vikingtokt og at han tok Sigurd jarl til fange. Olav truga han til å gå over til kristendommen og la alt folk på Orknøyane døypast. Truleg var det slik at i alle høve ein del av den norrøne befolkninga alt var kristne frå før av. Gilli jarl på Suderøyane hadde vakse opp som kristen. Olav tok Sigurd jarl sin son Hundi med som gissel, men då det ei tid seinare kom bod frå Noreg om at Hundi var død kjende ikkje Sigurd jarl seg lenger forplikta av den truskapen han hadde sverja til Olav.
@@ Linje 161: / Linje 161: @@
 I følgje Orknøyinga saga gjekk Torfinn jarl til krig mot Suderøyane og i Skottland, den tida då Knut den mektige var konge i England og Danmark, dvs. mellom 940 og 942. Året etter, medan Knut den mektige var i Danmark, gjekk Torfinn til åtak på England. I hæren hans fanst menn frå hans eige jarledøme, i tillegg til menn frå Skottland, Irland og Suderøyane. Åtaket på England fann truleg stad i 1041<ref>Young, s. 230 ff.</ref>, dermed må raidet på Suderøyane truleg ha funne stad året før, samstundes med at Harald svarte truleg døydde, slik at øyane på denne tida låg forsvarslause - eller kanskje vart han drepen i kamp med Torfinn og mennene hans. I alle høve kom Suderøyane under Torfinn sin kontroll.
-Torfinn inngjekk ein allianse med Ragnall i Dublin, og saman herska dei over Suderøyane og Orknøyane dei neste åtte åra, inntil det braut ut usemje mellom dei, omlag 1043. På denne tida vart ein norsk høvding ved namn Kalv Arnesson lyst fredlaus, Torfinn sin svoger, og flykta til Orknøyane. Han tok parti med Torfinn i striden med Ragnall, som styrte over det meste av Orknøyane, medan Torfinn herska over Caithness, samt ein stor del av Skottland inkludert Suderøyane. Striden enda med med eit slag som Ragnall tapte: han tok vegen til Noreg og budde hos fosterbroren Håkon den gode.
+Torfinn inngjekk ein allianse med Ragnall i Dublin, og saman herska dei over Suderøyane og Orknøyane dei neste åtte åra, inntil det braut ut usemje mellom dei, omlag 1043. På denne tida vart ein norsk høvding ved namn Kalv Arnesson lyst fredlaus, Torfinn sin svoger, og flykta til Orknøyane. Han tok parti med Torfinn i striden med Ragnall, som styrte over det meste av Orknøyane, medan Torfinn herska over Caithness, samt ein stor del av Skottland inkludert Suderøyane. Striden enda med eit slag som Ragnall tapte: han tok vegen til Noreg og budde hos fosterbroren Håkon den gode.
 Dermed hadde Torfinn vunne tilbake Orknøyane og sende Kalv Arnesson til Suderøyane, der han vart innsett som visekonge. Men Ragnall kom tilbake og sette fyr på huset til Torfinn, og i den tru at han var drepen tok han over styret på Orknøyane og sende bod til Suderøyane om at han akta å ta over alle Torfinn sine eigedomar der. Men Torfinn hadde klart å flykta frå brannen; ei tid seinare dukka han brått opp og drap Ragnall.
@@ Linje 204: / Linje 204: @@
 I 1152 vart den lange fredsperioden broten, då Olav sin son Godred sigla til Noreg for å møta Inge Krokrygg, som på den tida styrte i Noreg i lag med brørne Sigurd Munn og Øystein II. Det er uvisst i kva ærend Godred sigla dit, men han vart truleg send til Noreg av Olav for å be om hjelp mot åtak frå Orknøyane og Skottland. Som Man og Suderøyane var også Orknøyane underlagt Noreg. Kong Inge tok vel imot han, og Godred var truleg til stades då Nidaros vart elevert til erkebispesete i 1152 eller 1153. Samstundes fekk faren Olav store vanskar heime. Om desse hendingane fortel Krøniken inngåande. Her skal berre kort nemnast at i 1152 samla sønene til Harald, bror til Olav, som hadde vekse opp i Dublin, ein stor hær mot han. Dei kom til Man og krov av kongen halve kongedømet over Man og Øyane for seg sjølve. I denne striden vart Olav drepen.
-Olav vart minna som ein god herskar. I hans tid vart det bygd betre hus, vert det fortald - dvs. at den gamle viking-hustypen no vart erstatta med større hus, med høgare tak og vindauge. Han fremja også kristendommen si sak på Man og Suderøyane, og gav land og privilegiar til kyrkjene. Og ikkje minst opplevde folket på øyane ein relativt lang periode med fred og stabilitet.
+Olav vart hugsa som ein god herskar. I hans tid vart det bygd betre hus, vert det fortald - dvs. at den gamle viking-hustypen no vart erstatta med større hus, med høgare tak og vindauge. Han fremja også kristendommen si sak på Man og Suderøyane, og gav land og privilegiar til kyrkjene. Og ikkje minst opplevde folket på øyane ein relativt lang periode med fred og stabilitet.

@@ Linje 166: / Linje 166: @@
-'''Sigtrygg Reginaldson'''
+'''Sigtrygg Ragnallson'''
-Frå 1046 til 1047 delte Harald Hardrråde kongemakta i Noreg med Magnus den gode. Vinteren 1046 reiste Torfinn til Noreg for å slutta fred med kong Magnus, men møtet vart mislukka. <ref>Ei ny reise i 1050 vart atskilleg meir vellukka. Etter besøket i England reiste Torfinn vidare til Roma og fekk audiens hos pave Leo IX. Denne audiensen fekk seinare ei viss tyding for tilhøvet til Isle of Man.</ref>. Torfinn vende tilbake til Orknøyane og styrte åleine. Kalv Arnasson forlot Suderøyane og drog i viking. Kort tid etter overtok Sigtrygg Reginaldson frå Dublin som visekonge på Man og Suderøyane. Han var bror av kong Eachmarcach, kongen i Dublin. Det bidrog til å styrkja bandet til det norrøne samfunnet der.
+Frå 1046 til 1047 delte Harald Hardrråde kongemakta i Noreg med Magnus den gode. Vinteren 1046 reiste Torfinn til Noreg for å slutta fred med kong Magnus, men møtet vart mislukka. <ref>Ei ny reise i 1050 vart atskilleg meir vellukka. Etter besøket i England reiste Torfinn vidare til Roma og fekk audiens hos pave Leo IX. Denne audiensen fekk seinare ei viss tyding for tilhøvet til Isle of Man.</ref>. Torfinn vende tilbake til Orknøyane og styrte åleine. Kalv Arnasson forlot Suderøyane og drog i viking. Kort tid etter overtok Sigtrygg Ragnallson frå Dublin som visekonge på Man og Suderøyane. Han var bror av kong Eachmarcach, kongen i Dublin. Det bidrog til å styrkja bandet til det norrøne samfunnet der.
-Men heller ikkje denne gongen varte freden lenge. I 1052 erobra kong Diarmaid frå Leinster tronen i Dublin. Hendinga fekk lita tyding for tilhøva i Suderøyane, Irland eller Orknøyane; Sigtrygg Reginaldson sat framleis trygt på tronen då broren hans kom som flyktning til Man etter ein mislukka freistnad på å vinna tilbake makta i Dublin i 1060.
+Men heller ikkje denne gongen varte freden lenge. I 1052 erobra kong Diarmaid frå Leinster tronen i Dublin. Hendinga fekk lita tyding for tilhøva i Suderøyane, Irland eller Orknøyane; Sigtrygg Ragnallson sat framleis trygt på tronen då broren hans kom som flyktning til Man etter ein mislukka freistnad på å vinna tilbake makta i Dublin i 1060.
-[[Fil: Harald Hardraades saga-Pil i strupen-W. Wetlesen.jpg|thumb| Illustrasjon av Wilhelm Wetlesen til Harald Hardraada saga, Heimskringla 1899-utgåva. «Kong Harald Sigurdsson vart råka av ei pil i strupen.» Ill. Wikimedia Commons.]] Ein veit ikkje nøyaktig kvar eller kva tid Sigtrygg Reginaldson døydde, men det må ha sjedd i, eller før, 1066, då sonen hans Godfred Sigtryggson sat på tronen då Godfred Crovan (son til Harald svarte) vitja Man i 1066, etter slaget ved Stamford Bridge. Torfinn døydde i 1065, og Orknøyinga saga fortel at folket i mange av dei områda han hadde lagt under seg søkte hjelp hos høvdingar som hadde rettmessig arverett.
+[[Fil: Harald Hardraades saga-Pil i strupen-W. Wetlesen.jpg|thumb| Illustrasjon av Wilhelm Wetlesen til Harald Hardraada saga, Heimskringla 1899-utgåva. «Kong Harald Sigurdsson vart råka av ei pil i strupen.» Ill. Wikimedia Commons.]] Ein veit ikkje nøyaktig kvar eller kva tid Sigtrygg Ragnallson døydde, men det må ha sjedd i, eller før, 1066, då sonen hans Godfred Sigtryggson sat på tronen då Godfred Crovan (son til Harald svarte) vitja Man i 1066, etter slaget ved Stamford Bridge. Torfinn døydde i 1065, og Orknøyinga saga fortel at folket i mange av dei områda han hadde lagt under seg søkte hjelp hos høvdingar som hadde rettmessig arverett.

@@ Linje 175: / Linje 175: @@
-'''Godfred Sigtryggson og Godred Crovan'''
+'''Gudfred Sigtryggson og Godred Crovan'''
 Etter kampane ved Stamford Bridge og deretter slaget ved Hastings vart svært mykje sett på hovudet, både i England, men også i Noreg og på vesterhavsøyane. Men det ser ikkje ut for at desse tumultane fekk nokon umiddelbar effekt for Man og Suderøyane. Godfred Sigtryggson vart sitjande som konge over Suderøyane inntil 1072, då han også vart konge i Dublin og styrte Suderøyane i tillegg.
-Krøniken slår fast at Godred Sigtryggson døydde i 1051 (dvs. 1070). Truleg var dødsåret 1075, då Godfred Crovan gjorde ein freistnad på å erobra Man. Han vart driven ut, men kom tilbake for andre og tredje gongen, i 1079, og då lukkast det han å slå manx-mennene under slaget ved Sky Hill. Godfred Crovan sine vilkår var harde; folket på Man fekk kun løyve til å bu i nord, alle som hadde arverett på land måtte gje det frå seg, og dei av følgjesmennene hans som ikkje eigde jord sjølve fekk rett til å ta jord og busetja seg på den sørlege delen av øya.
+Krøniken slår fast at Gudred Sigtryggson døydde i 1051 (dvs. 1070). Truleg var dødsåret 1075, då Godfred Crovan gjorde ein freistnad på å erobra Man. Han vart driven ut, men kom tilbake for andre og tredje gongen, i 1079, og då lukkast det han å slå manx-mennene under slaget ved Sky Hill. Godfred Crovan sine vilkår var harde; folket på Man fekk kun løyve til å bu i nord, alle som hadde arverett på land måtte gje det frå seg, og dei av følgjesmennene hans som ikkje eigde jord sjølve fekk rett til å ta jord og busetja seg på den sørlege delen av øya.

@@ Linje 78: / Linje 78: @@
 <big>'''Perioden 914-989'''</big>
-Perioden 914 til 989 er karakterisert som den tida då kongedømet på Man veks fram og blir etablert. Ca. 914 stod eit sjøslag utanfor Man. Ein mann ved namn Reginald (eller Ragnall), eit oldebarn av Ivar I, bror av Olav Kvite, sigra over ein flåte frå Ulster. Det er noko uklårt kvar Reginald  kom frå, men truleg var han ein skotte som hadde busett seg på Man og kome til makta der. Etter denne sigeren sigla Reginald vidare til Irland, i lag med Ottar jarl, og vann ein siger der. Dei erobra landområda vart såleis delt mellom dei. I 917 erobra Reginald vikingsetet Dublin, i lag med brørne Sigtrygg Gale (eller Einaugde), Godred og Sigurd. Etter denne erobringa, for meir enn hundre og femti år framover, vart Dublin den leiande handelsstaden i Irskesjøen, og truleg ei av dei viktigaste hamnene i Europa.
+Perioden 914 til 989 er karakterisert som den tida då kongedømet på Man veks fram og blir etablert. Ca. 914 stod eit sjøslag utanfor Man. Ein mann ved namn Reginald (eller Ragnall), eit oldebarn av Ivar I, bror av Olav Kvite, sigra over ein flåte frå Ulster. Det er noko uklårt kvar Reginald  kom frå, men truleg var han ein skotte som hadde busett seg på Man og kome til makta der. Etter denne sigeren sigla Reginald vidare til Irland, i lag med Ottar jarl, og vann ein siger der. Dei erobra landområda vart såleis delt mellom dei. I 917 erobra Reginald vikingsetet Dublin, i lag med brørne Sigtrygg Gale (eller Einaugde), Gudrød og Sigurd. Etter denne erobringa, for meir enn hundre og femti år framover, vart Dublin den leiande handelsstaden i Irskesjøen, og truleg ei av dei viktigaste hamnene i Europa.
 Fram til denne tida hadde det norrøne kongedømet i Northumbria, med hovudsete i York, vore styrt av danskar, men var no utan nokon sterk leiar. Ottar jarl, saman med Reginald, let Sigtrygg Gale bli att som leiar i Dublin og la i veg mot York, via Skottland. I 919 vart Reginald herskar i kongedømet Northrumbria, fram til 954. Såleis kom både Dublin og Northrumbria under eit styre av norrøne menn som var fødd og oppvaksne utanfor Noreg eller Danmark. Det verkar sannsynleg at Reginald heldt på kontrollen over Man i denne urolege perioden; i 940 var MacRagnall, son hans, herskaren der. Med Man som utgangspunkt hadde Reginald altså blitt konge over Northrumbria.
@@ Linje 84: / Linje 84: @@
 Då Reginald døydde kring 921 tok broren Sigtrygg Gale, som hadde forlate Dublin året før, makta i Northrumbria etter broren. Sigtrygg var den første norrøne kongen fødd i vest som fekk namnet sitt på ein mynt. I 926 gjekk Sigtrygg inn i ein allianse med Athelstan, kongen av Wessex, konverterte til kristendommen og gifta seg med søstera hans. Men ikkje lenge før han døydde året etter skal han ha avsverja den kristne religionen og gått tilbake til forfedrane si tru.
-Sonen Olav tok over som herskar i Northrumbria etter faren, med onkelen Godred, kongen i Dublin, som den eigentlege herskaren. Men i juli 927 dreiv kong Athelstan dei ut. Det ser ut som Godred hadde vanskar med å halda kontrollen i Irland, både med irane sjølv, men også med spreidde "vikingreir" som gjorde opprør.
+Sonen Olav tok over som herskar i Northrumbria etter faren, med onkelen Gudrød, kongen i Dublin, som den eigentlege herskaren. Men i juli 927 dreiv kong Athelstan dei ut. Det ser ut som Gudrød hadde vanskar med å halda kontrollen i Irland, både med irane sjølv, men også med spreidde "vikingreir" som gjorde opprør.
@@ Linje 91: / Linje 91: @@
 [[Fil:Kong Orrys grav.jpg|thumb|For heile 5000 år sidan tok folket på austsida av Isle of Man til med eit omfattande byggearbeid. Eit stort gravkammer vart reist oppe i bakken ovanfor stranda der hovudstaden Douglas ligg i dag. Anlegget bestod av minst tre romslege kammer. Her vart ei rekkje menneske gravlagd i ei fjern fortid. Ein trur også at det vart halde seremoniar på staden. Ingen veit nøyaktig kvifor staden i dag går under namnet kong Orrys grav. Kong Orry, eller kong Godred of Crovan, var konge over Man på slutten av 1000-talet. Han er neppe gravlagd her, men på den andre sida er kong Orry like mykje ein legende som ein historisk person, så det er ikkje godt å seia. Foto: Knut Rage, Wikimedia Commons.]] Det er mot denne bakgrunnen, i ein periode med stor uro og skiftande alliansar, me ser at det veks fram eit kongedøme på Man og Suderøyane. I følgje tradisjonen var det i perioden 918 til 947 at kong Gorree (eller kong Orry) kom til Isle of Man og vart konge der. "Gorree" eller "Orry" er manx-varianten av Godred. Om han vart det sagt at han var son av kongen i Danmark. Truleg er han kanskje mest av alt blitt mykje av ein sagnkonge, men det skal frå hans tid vera at dei første lovene på Man vart utforma, samt organiseringa av eit forsvar for øya.
-Ut frå det som i dag er kjend om Godred Ivarson på denne tida, ville han truleg ikkje hatt høve til å samla seg om ei eiga lovgjeving eller organisering av eit forsvar på Man, men ein skal heller ikkje sjå bort frå at han verkeleg utøvde makt på Man samstundes som han var konge i Dublin. Viss ikkje må det vera snakk om ein seinare mann med namnet Reginald. Det kan då ha vore Godred Haraldson som vart den første herskaren over Man og Suderøyane, då det vart etablert som eige kongedøme.
+Ut frå det som i dag er kjend om Gudrød Ivarson på denne tida, ville han truleg ikkje hatt høve til å samla seg om ei eiga lovgjeving eller organisering av eit forsvar på Man, men ein skal heller ikkje sjå bort frå at han verkeleg utøvde makt på Man samstundes som han var konge i Dublin. Viss ikkje må det vera snakk om ein seinare mann med namnet Reginald. Det kan då ha vore Gudrød Haraldson som vart den første herskaren over Man og Suderøyane, då det vart etablert som eige kongedøme.
@@ Linje 102: / Linje 102: @@
 Kring 970 gjorde Magnus Haraldson ein freistnad på å erobra Anglesey, men mislukkast. I 974 sigla han rundt Irland i følge med fleire "lagmenn for Øyane". Truleg tyder det at han hadde høvdingar med seg, som også var "tingmenn" på Man.
-I 976 eller året etter vart Magnus drepen av iren Brian Boroimhe, og kongedømet over Man og Øyane gjekk over til broren Godred.
+I 976 eller året etter vart Magnus drepen av iren Brian Boroimhe, og kongedømet over Man og Øyane gjekk over til broren Gudrød.
-'''Godred Haraldson'''
+'''Gudrød Haraldson'''
-[[Fil:Håkon jarl.jpg|thumb|Håkon jarl, teikning av Christian Krogh. Ill. Wikimedia Commons.]] Godfred Haraldson ser ut til å ha betalt den norske Håkon jarl (ca. 937-995) ei godtgjersle for å skaffa Man og Suderøyane vern mot den engelske kongen, for ikkje å bli gjort til ein undersått. I 979 la Godred under seg Anglesey, etter to tidlegare mislukka freistnader, på oppdrag frå prins Konstantin den svarte som ønskte hjelp mot fetteren Howel. Det er også nokså sannsynleg at Godred tok del i slaget ved Tara, som fann stad i Irland 980. Eit utfall av dette slaget var at det norrøne Dublin kom til å spela ei mindre rolle i irske affærer frå dette året og fram til 1014. Det førte også til eit brot i sambandet med Dublin for Godred sitt vedkomande.
+[[Fil:Håkon jarl.jpg|thumb|Håkon jarl, teikning av Christian Krogh. Ill. Wikimedia Commons.]] Gudrød Haraldson ser ut til å ha betalt den norske Håkon jarl (ca. 937-995) ei godtgjersle for å skaffa Man og Suderøyane vern mot den engelske kongen, for ikkje å bli gjort til ein undersått. I 979 la Gudrød under seg Anglesey, etter to tidlegare mislukka freistnader, på oppdrag frå prins Konstantin den svarte som ønskte hjelp mot fetteren Howel. Det er også nokså sannsynleg at Gudrød tok del i slaget ved Tara, som fann stad i Irland 980. Eit utfall av dette slaget var at det norrøne Dublin kom til å spela ei mindre rolle i irske affærer frå dette året og fram til 1014. Det førte også til eit brot i sambandet med Dublin for Gudrød sitt vedkomande.
-I følgje Flóamanna saga sende Håkon jarl, som herska over Vestlandet frå omlag 970 til 995, kring 980 ein islandsk adelsmann, Torgils, til Suderøyane for å avkrevja foket der for skatt, som ikkje hadde vorte betalt tre år på rad. Ein grunn kan ha vore at Godred hadde vore altfor oppteken med tokta til Anglesey og Irland til at han hadde hatt høve til å innkrevja skatt til den norske Håkon jarl.
+I følgje Flóamanna saga sende Håkon jarl, som herska over Vestlandet frå omlag 970 til 995, kring 980 ein islandsk adelsmann, Torgils, til Suderøyane for å avkrevja foket der for skatt, som ikkje hadde vorte betalt tre år på rad. Ein grunn kan ha vore at Gudrød hadde vore altfor oppteken med tokta til Anglesey og Irland til at han hadde hatt høve til å innkrevja skatt til den norske Håkon jarl.
-Kring 982 gjekk Sigurd, ein jarl frå Orknøyane og etterkomar etter Ketil Flatnase, til åtak på Man og la ein stor skattebyrde på folket. Sigurd sine menn skal ha møtt og sigra over Godred og mennene hans ved Iona i 987. Det same året leid Godred endå eit nederlag, denne gongen på sjølve Man. Godred vart drepen i 989, etter tradisjonen i Skottland, men nokre historikarar hevdar at det like gjerne kan ha vore i Ulster.
+Kring 982 gjekk Sigurd, ein jarl frå Orknøyane og etterkomar etter Ketil Flatnase, til åtak på Man og la ein stor skattebyrde på folket. Sigurd sine menn skal ha møtt og sigra over Gudrød og mennene hans ved Iona i 987. Det same året leid Gudrød endå eit nederlag, denne gongen på sjølve Man. Gudrød vart drepen i 989, etter tradisjonen i Skottland, men nokre historikarar hevdar at det like gjerne kan ha vore i Ulster.
-'''Tida etter Godfred Haraldson'''
+'''Tida etter Gudrød Haraldson'''
-Perioden etter Godfred Haraldson sin død er noko uklår, men det er ein gjengs oppfatning at Suderøyane etter hans død kom inn under jarlen på Orknøyane. Det er også mogleg at Eirik Blodøks (ca. 885-954) herska over i alle høve ein del av Suderøyane i 990-åra. Sønene hans styrte i Noreg omlag 960 til 970, då dei vart overvunne av Håkon jarl i slaget ved Lymfors. Harald Gråfell (Harald II) vart drepen der. I Heimskringla vert det fortald at to av brørne hans, Godred og Ragnfrid, tok vegen vest til Orknøyane etter slaget.
+Perioden etter Gudrød Haraldson sin død er noko uklår, men det er ein gjengs oppfatning at Suderøyane etter hans død kom inn under jarlen på Orknøyane. Det er også mogleg at Eirik Blodøks (ca. 885-954) herska over i alle høve ein del av Suderøyane i 990-åra. Sønene hans styrte i Noreg omlag 960 til 970, då dei vart overvunne av Håkon jarl i slaget ved Lymfors. Harald Gråfell (Harald II) vart drepen der. I Heimskringla vert det fortald at to av brørne hans, Gudrød og Ragnfrid, tok vegen vest til Orknøyane etter slaget.
-Etter nye kampar mot Håkon jarl året etter sigla Ragnfrid til Man og grunnla eit kongeleg dynasti her. Godred vart verande i vest til 999, i følgje Heimskringla (truleg ikkje heilt korrekt). Ragnfrid sigla til Noreg med ein stor flåte for å krevja kongedømet tilbake, men vart drepen av Olav Trygvason, som då var konge i Noreg, kort tid etter at han gjekk i land.
+Etter nye kampar mot Håkon jarl året etter sigla Ragnfrid til Man og grunnla eit kongeleg dynasti her. Gudrød vart verande i vest til 999, i følgje Heimskringla (truleg ikkje heilt korrekt). Ragnfrid sigla til Noreg med ein stor flåte for å krevja kongedømet tilbake, men vart drepen av Olav Trygvason, som då var konge i Noreg, kort tid etter at han gjekk i land.

@@ Linje 21: / Linje 21: @@
 Historia om erobringa og busettinga av øyane i vest er relativt overflatisk<ref>The history of the Norwegian settlements in the western Isles is but shortly and superficially told in our ancient Sagas. Munch, p. IX.</ref> handsama i den norrøne litteraturen. Det er mest som sagaskrivarane helst berre nemner det i forbifarta (sjølv om det også finst unnatak, som t.d. Orknøyinga saga). Det er såleis ingen tvil om at den rolla desse norrøne øysamfunna - og særleg Isle of Man - spelte alt frå tidleg vikingtid har vore underkjend, ikkje berre av sagaskriverane, men også inn i vår tid. P.A. Munch hevdar<ref>Indeed, the island of Man and the southermost islands west of Scotland are to be regarded as the centre of the Norwegian settlements in these parts of Europe. Chronica, s. 33.</ref> at Man tente eit dobbelt føremål: frå øya, så sentralt plassert i Irkesjøen, kontrollerte flåten av vikingskip ferdsla frå og til Irland og vestkysten av Nord-England og Skottland og vidare opp mot Hebridane, dessutan hadde dei der også eit godt utgangspunkt for krigstokt både nordover og sørover.
-Me veit ikkje nøyaktig når vikingar busette seg på Man. Wilson <ref>s. 16</ref> skriv at dei kom dit ca. 900. Men det seier han med eit stort atterhald, ettersom han då går ut frå første gongen landåmet på Man er nemnd i sagalitteraturen. Årstalet er henta frå Orknøyinga saga, som vart skrive på 1200-talet. Ettersom åtaket på det rike klosteret i Lindisfarne, på austkysten av Northumberland, vert sett på som byrjinga på vikingtida i vest, er det meir nærliggjande å tru at dei første landåmsmennene på Man kom dit på byrjinga av 800-talet.
+Me veit ikkje nøyaktig når vikingar busette seg på Man. Wilson<ref>Wilson, s. 23 ff.</ref> skriv at dei kom dit ca. 900. Men det seier han med eit stort atterhald, ettersom han då går ut frå første gongen landåmet på Man er nemnd i sagalitteraturen. Årstalet er henta frå Orknøyinga saga, som vart skrive på 1200-talet. Ettersom åtaket på det rike klosteret i Lindisfarne i 793, på austkysten av Northumberland, vert sett på som byrjinga på vikingtida i vest, er det meir nærliggjande å tru at dei første landåmsmennene på Man kom dit på byrjinga av 800-talet.
 Som nemnd hadde Isle of Man ein strategisk plassering som ei mindre brikke i det store puslespelet av oppdagingar av nytt land, herjetokter og handelsruter i vikingtida, eit bilete som femnar om dei store russiske elvene, der dei også kontrollerte rutene til Orienten. Eit anna område som raskt vart kontrollert av vikingar var den nordaustre kysten av Canada, frå Grønland til Spania og Middelhavet. I dette store vevteppet var Man ein liten, men ikkje ubetydeleg del.
 Naturleg nok vart dei to øygruppene Orknøyane og Shetland dei aller første områda som vart kolonisert av nordbuarane, her kan busettinga ha teke til alt før 800<ref>Vikingene, s. 71</ref>. I følgje islandsk tradisjon var det Harald Hårfagre si aukande makt i Noreg som var årsaka til utvandringa til desse øyane:
@@ Linje 29: / Linje 29: @@
 <blockquote>I den ufred, da kong Harald søgte at lægge alt land under sig i Norge, fandtes og byggedes lande ude i havet, Færøerne og Island. Da var ogsaa megen færd til Hjaltland, og mange stormænd fra Norge flyede fredløse for kong Harald og fór i vesterviking; om vinteren var de i Orknøerne eller Suderøerne, men om somrene herjede de i Norge og gjorde stor skade der paa landet. Men mange var ogsaa de stormænd, som gik kong Harald til haande og blev hans mænd og byggede landene med ham.<ref>1899-utg.</ref></blockquote>
-Men ettersom Harald Hårfagre ikkje vart konge i Noreg før mot slutten av 800-talet, kan denne forklaringa på den norske utvandringa vera heilt rett. Irske kjelder fortel det same, og det er meir truleg at åtaka på klostra i Lindisfarne og Iona heller var ei følgje av norrøn kolonisering på øygruppene i nord. Elles fortel stadnamna sitt. Det gamle norrøne ‘’bolstaðr’’ som tyder "gard" går att i namn som Bimbister, Braebister og Grimbister, og me finn også att det norrøne ‘’vágr’’ (våg) i Ronaldsvoe, Snarravoe osv., for ikkje å nemna alle dei norrøne øy-namna, som i Egilsey, Ramsey og Ronaldsey. Fjella Snaefell og Barrule og fleire landsbyar som endar på -dale er også ei språkleg arv etter den norrøne befolkninga, som Narradale, Foxdale og Orrisdale. Gløymast skal heller ikkje dei gamle tingstadene, Tynwald på Man er alt nemnd.
+Men ettersom Harald Hårfagre ikkje vart konge i Noreg før mot slutten av 800-talet, kan denne forklaringa på den norske utvandringa neppe vera heilt rett. Irske kjelder fortel ei anna historie, og det er meir truleg at åtaka på klostra i Lindisfarne og Iona heller var ei følgje av norrøn kolonisering på øygruppene i nord. Elles fortel stadnamna sitt. Det gamle norrøne ‘’bolstaðr’’ som tyder "gard" går att i namn som Bimbister, Braebister og Grimbister, og me finn også att det norrøne ‘’vágr’’ (våg) i Ronaldsvoe, Snarravoe osv., for ikkje å nemna alle dei norrøne øy-namna, som i Egilsey, Ramsey og Ronaldsey. Fjella Snaefell og Barrule og fleire landsbyar som endar på -dale er også ei språkleg arv etter den norrøne befolkninga, som Narradale, Foxdale og Orrisdale. Gløymast skal heller ikkje dei gamle tingstadene, Tynwald på Man er alt nemnd.
 Ikkje lenge etter koloniseringa av Orknøyane og Shetland må vikingar også ha kolonisert Man. Øya låg som nemnd strategisk til, men den sentrale plasseringa medførte også konstant uro i eit basseng der flåter tilhøyrande forskjellige herskarar frå Noreg, øyane i nord, Dublin, York og Man var i stadig konflikt.