JJ.Sandal: Lilja (Carmina Scaldica)

2013-01-11T21:42:32Z

Lilja (Carmina Scaldica)

Ny side

{| class="toccolours" border="1" width="100%" cellpadding="4" style="border-collapse:collapse"
|- style="background-color:#e9e9e9"
!align="center" valign="top" width="40%" | '''Velg språk''' !!align="center" valign="top" width="10%" | Norrønt !!align="center" valign="top" width="10%"| Islandsk !!align="center" valign="top" width="10%"| Norsk !!align="center" valign="top" width="10%"| Dansk !!align="center" valign="top" width="10%"| Svensk !!align="center" valign="top" width="10%"| Færøysk
|-
! Denne teksten finnes på følgende språk ► !! [[Fil:Original.gif|32px|link=Lilja]] !! !! !! !! !!
|-
! !! [[Fil:Original.gif|32px|link=Lilja (Carmina Scaldica)]] !! !! !! !! !!
|-
|}

<center>'''[[Carmina Scaldica]]'''

Udvalg af norske og islandske skjaldekvad ved [[Finnur Jónsson]] G.E.C. Gads Forlag - København 1929

<big>Eysteinn Ásgrímsson '''Lilja'''</big></center>

<blockquote>1.
 Almáttigr guð, allra stétta
 yfirbjóðandi engla og þjóða,
 ei þurfandi stað né stundir,
 stað haldandi í kyrrleiks valdi,
 senn verandi úti og inni,
 uppi og niðri og þar í miðju,
 lof sé þér um aldr og æfi,
 eining sönn í þrennum greinum.

 2.
 Æskig þína miklu miskunn,
 mér veitiz, ef eg eptir leita
 klökkum hug, þvít inniz ekki
 annat gott nema af þér til drottinn.
 Hreinsa brjóst og leið með listum
 loflig orð í stuðla skorðum,
 stefnlig görð, að vísan verði
 vunnin yðr af þessum munni.

 3.
 Beiði eg þig, mær og móðir,
 mínum að fyr umsjá þína
 renni mál af raddartólum
 réttferðugt í vísum sléttum;
 skýr og sæt af vörrum várum
 vorðin svó, að mætti, orðin,
 laugaz öll í glóanda gulli,
 guði værig þau skyldr að færa.

 4.
 Fyrri menn, er fræðin kunnu
 forn og klók af heiðnum bókum,
 slungin mjúkt af sínum kóngum
 sungu lof með danskri tungu.
 Í þvílíku móður-máli
 meir skyldumz eg en nökkurr þeira
 hrærðan dikt með ástarorðum
 allsvaldanda kóngi að gjalda.

 5.
 Sköpun og fæðing, skírn og prýði,
 skynsemi full, er betri er gulli,
 dreyrinn Krists af síðusári,
 synda líkn og dagligt yndi,
 háleit vón á himnasælu,
 hrygðin jarðar neztu bygðar
 bjóða mér í frásögn færa
 fögr stórmerkin drottins verka.

 6.
 Herra guð, sá hverjum er dýrri,
 himin og jörð í fystu görði,
 prýddi hann með þrysvar þrennum
 (þat er rétt trúa mín) engla stéttum,
 áðr var hann þó, jafn og síðan,
 ærinn sér en skepnan væri;
 görði heim og teygði tíma
 tvó jafnaldra í sínu valdi.

 7.
 Mektarfullr, sá er af bar öllum
 í náttúru skærleik sínum,
 skaptur góðr, og skein í prýði,
 skapara næstr í vegsemd hæstri,
 eigi lét sér allvel nægja
 engill mekt, þá er hafði fengið,
 meðr ofbeldi öðlaz vildi
 æðra sess og virðing bæði.

 8.
 Fýstiz hann með ofsa æstum
 að viðr líkjaz yfrið ríkum
 guðs eingetnum syni, og síðan
 sér nægjandi öngum vægja.
 Fúll metnaðrinn er með öllu
 óvarliga, sem ritning próvar,
 ætlar sér við dýran drottin
 deila megni - hversu er vegnar.

 9.
 Svó er greinanda, á samri stundu
 sem engillinn tók að spillaz,
 söktiz hann með sínum grönnum
 sem blývarða í djúpleik jarðar,
 blindan þar sem feðr sinn fjandann
 feiknt ofbeldit kvelr í eldi;
 fávíss er sá, er feðgin þessi
 faðma vill, en siðunum spilla.

 10.
 Dagarnir sex að vísu vuxu
 veltiligir um sjávarbelti,
 áðr en fengi alla prýði
 jörð og lopt, en drottinn görði,
 pressað vatn í himininn hvassa,
 hjörn og eld sem merkistörnur,
 hagl og dýr sem fiska og fugla,
 fagran plóg sem aldinskóga.

 11.
 Breytti guð, og brá til hætti,
 blóð og hold af vatni og moldu,
 léttan blástr af lopti hæsta,
 lífs heitleik af sólarreitum,
 önd og þar til síðan sendi,
 sú er skiljandi drottins vilja,
 leið kunnandi um líkams æðar,
 líf skínanda af helgum anda.

 12.
 Svá er líðandi maðr af móður
 moldu og þó með skæru holdi,
 Ádám nefndur, alls í heimi
 átti ráð með frelsi og náðum.
 Höfginn rann svó hægr á þenna
 heims stýranda, fekk hann skýra
 andagipt, þá er síðan sýndi,
 svó vorðinna spádóms-orða.

 13.
 Út leiðandi af Ádáms síðu
 Évu brátt, sem Móíses váttar,
 vist með æru, vald og ástir
 vísa gaf hann þeim paradísar,
 þangað til er þau með englum,
 það er blíðan mest, lifði síðan
 með afspringi alt þat er fengi
 ævinliga og þakkir gæfi.

 14.
 En að verðleikrinn vís á jörðu
 vyrði sök til himnadyrðar
 boðorðið eitt inn blíði drottinn
 býður þeim í skyldu að hlýða:
 "epli er eitt er eg banna að bíta
 báðum ykkr, en þið munuð ráða;
 deyja skuluð, ef efnið eigi
 einfalt boð með dyggleik hreinum".

 15.
 Þrútnar, svellr og unir við illa
 engill, bann sá er hafði fengið,
 fyrða sveitin, fædd á jörðu,
 fái þar vist, er sjálfr hann misti,
 og bruggandi dauðans dreggjar
 duldiz hann fyr augsjón manna;
 fjölkunnigr í einum innan
 ormi tók hann mál að forma.

 16.
 Sem próvandi segir til Évu
 "svara mér skjótt, en hví hefir dróttinn
 sætast ykkur blóm að bíta
 bannað, en lofað þó flest alt annað?"
 Svó fór það, að svaraði Éva
 sem margbrugðinn fjandinn hugði:
 "At eigi við lífs af leiðum
 léttliga hrapim á dauðans stéttir".

 17.
 Léttliga fann þar ljósa váttan
 léttleika í svaranna reiki;
 því treystiz hann framt að freista
 flærðum settr og talar með prettum:
 "Eigi munuð ið Ádám deyja
 andlits hvít, þótt eplið bítið,
 heldr munuð með heiðri og valdi
 hosk og rík við guðdóm líkjaz".

 18.
 Auðgint mjög því Éva trúði,
 át hún blóm, en tapaði sóma,
 og til með sér Ádám teygði,
 át hann það, er hann vissi bannað,
 ugði hann, að Éva stygðiz,
 ef neitaði bæn að veita;
 fjandinn gat svó í fystu blindað
 feðgin vár með nógu dári.

 19.
 Refsar þeim að réttum dómi
 ríkr herra fyr ódygð slíka,
 rak þau braut af sæmdarsæti
 snauð og nökt í písl og dauða;
 veltuz aum í veslum heimi
 víða lands, þar er nær öll síðan
 lýða kind með sárum syndum
 sendiz framm af Ádáms lendum.

 20.
 Remman brast af rót í kvistu,
 rann þá glæpr af hverjum til annars,
 leið svó heimr of langan tíma
 lífs andvani, en fullr af grandi;
 léttir hvárki ugg né ótta,
 eitt er mest, er þó er á lesti:
 opið helvíti, búið með bölvi,
 bauð sik framm við hvers manns dauða.

 21.
 Heimr er dauðr, en hvað er til ráða?
 Hvar getr þann, er sér megi bjarga?
 Hvergi, þvít í synda saurgun
 sannliga hverr að þyngir annan.
 Eitt er til, það er eg vil vótta
 (á eg grátandi frammi að standa):
 attú sjálfr inn dýri drottinn
 dugir nú ferð, svó lífguð verði.

 22.
 Veitt er líf, það er varð og mátti,
 veitt er líf, það er Ádám neitti,
 sú miskunn á settum tíma
 sendiz framm af guðdóms hendi,
 ljós í heim að lifanda kæmi,
 lifanda víst, það er kvaldar andir
 tæki á braut úr djöfla díki -
 dýrð englanna slíku stýrði.

 23.
 Tendraz öll og talar með snilli
 tunga mín af herra sínum,
 um stórmerkin á hún að yrkja
 yfirspennanda heima þrennra;
 bjúg og sár í bandi væri,
 bandi rétt ins nezta fjanda,
 nema hjálpræði guðs ið góða
 gefið á jörð mig leystan hefði.

 24.
 Nær og firr með skygnleik skýrum
 skipandi alt með syni og anda
 föðrpersóna engli einum
 erindi býðr, en þessi hlýðir:
 "fljúg og seg þat Máríu meyju
 mætri, þeiri er eg skal gæta,
 minn einga sonr holdi hennar
 hlýðinnar vill björtu skrýðaz".

 25.
 Móðir oss er Máría þessi,
 mektarblóm og full af sóma,
 glæsilig sem roðnust rósa
 runnin upp við lifandi brunna,
 rót ilmandi lítillætis,
 logandi öll með skírleiks anda,
 guði unnandi og góðum mönnum,
 guði líkjandi í dygðum slíkum.

 26.
 Engi ség að jarðlig tunga,
 inn háleiti stjörnureitar
 drottinn, þér, sem verðugt væri,
 vandað fái nú stef til handa.
 Sé þér dýrð með sannri prýði,
 sunginn heiðr af öllum tungum
 eilífliga með sigri og sælu,
 sæmd og vald þitt minkiz aldri.

 27.
 Leið, sigrandi páfugls prýði,
 pentað innan firmamentum,
 Gábríél sem geisli sólar
 gleðiligur í lopt in neðri;
 sendiboði kom sjaufalds anda,
 svó er greinanda, að húsi einu,
 sannr meydómrinn sat þar inni,
 sjálft hreinlífið, gimsteinn vífa.

 28.
 Ok svó veik að meyju mjúkri:
 "Máría, hlýð nú orðum várum,
 frægast víf, þér færig áve
 full miskunnar sætum brunni,
 samangaupnandi sína skepnu,
 sannr höfðinginn engla og manna,
 byggir þér fyr brjósti skæru,
 blessuð mær, þú ert sprundum hæri".

 29.
 Heyrði og trúði, en undraz orðin
 jungfrú kyrr, þvít vissi hún fyrri
 aldri kvaddan mann á moldu
 með þvílíkri tígnarkveðju.
 Fyrirbjóðandi henni að hræðaz,
 höfuðengillinn talaði lengra:
 "guð himnanna framm mun fæðaz,
 frúin skínandi, af holdi þínu".

 30.
 Fréttir nú með hverjum hætti
 henni bæri til fögnuð þenna,
 borgarmúrr svót brysti hvergi
 bygð geymandi hreinleiks dygða.
 Engill segir að ei muni syngaz
 jungfrú blíð, þvít sveininn smíði
 haglig myndun heilags anda,
 hold og bein af líkam hreinum.

 31.
 Loptin öll af ljósi fyllaz,
 legir og grund þau stóðu og undraz,
 kúguð sjálf svó nærri nógu
 náttúran sér ekki mátti.
 Giptiz öndin guðdóms krapti
 góðu og huldiz Máríu blóði,
 glaðrar dvelz í jungfrú iðrum
 ein persóna þrennrar greinar.

 32.
 Hjörtun játi, falli og fljóti
 fagnaðarlaug af hvers manns augum,
 æ þakkandi miskunn mikla,
 minn drottinn, í holdgan þinni.
 Sé þér dýrð með sannri prýði,
 sunginn heiðr af öllum tungum
 eilífliga með sigri og sælu,
 sæmd og vald þitt minkiz aldri.

 33.
 Fimm mánuðum og fjórum síðar
 fæddiz sveinn af meyju hreinni,
 skygnast sem þá er glerið í gegnum
 geisli brár fyr augum várum;
 glóar þar sól, að glerinu heilu,
 gleðiligt jóð það skein af móður,
 að innsigli höldnu hennar
 hreinferðugra meydóms greina.

 34.
 Engi heyrðuz, engi vurðu
 jöfn tíðindi fyrr né síðar,
 bæði senn þvít mey og móður
 mann og guð bauð trúan að sanna.
 Loptin sungu komnum kóngi
 kunnigt lof, þars hirðar runnu,
 himna dýrð er hneigð að jörðu,
 hér samtengduz menn og englar.

 35.
 Þó var ei svó rík að reifa
 ríkust móðir ætti góða,
 því var kóngrinn hörðu heyi
 huldr, að mætti firraz kulda.
 Umsniðningar Jésú prýði
 átti dagr að fæðing váttar,
 æsiz blóð um líkam ljósan,
 lagaz minnilig tár af kinnum.

 36.
 Á þrettánda dag til drottins
 dýrðar-menn, er ríkjum stýrðu
 austr í heim, með offri kvómu
 ungan mann að heiðra þannig.
 Umrennandi sex að sinnum
 sex daga grein og fjórum einum
 offraz kaus fyr oss að vísu
 Jésús sjálfr í musteris hválfi.

 37.
 Vígðiz oss, þás vatni dögðiz,
 valdr himnanna á þrítugsaldri,
 Jórdánar við æðar hreinar;
 Jón baptista drotni þjónar.
 Þessi ástvinrinn Jésú Kristí
 er nú váttr, að þann dag mátti
 samskínandi á grænni grundu
 guðs þrenning með lýðum kennaz.

 38.
 Finn eg alt að manvit manna
 mæðiz þegar er um skal ræða
 máttinn þinn, inn mildi drottinn,
 meiri er hann en görvalt annað.
 Sé þér dýrð með sannri prýði,
 sunginn heiðr af öllum tungum
 eilífliga með sigri og sælu,
 sæmd og vald þitt minkiz aldri.

 39.
 Undraz tók inn forni fjandi
 fæddan mann, er skilja var bannað,
 og þvílíkt sem andinn segði
 orðin slík af tungu forðum:
 "þykki mér sem nýjung nökkur
 nálgiz heim og ættir beima,
 eitthvað klókt mun drottinn dikta;
 duldr um eg þess, það ferr af huldu.

 40.
 Jésúm tígna engla rásir
 uppi og niðri af himni þriðja,
 stjörnuljós og færðar fórnir,
 friðar samband á hverju landi;
 slík afla mér sóttar-auka
 sönn stórmerkin veitt hjá mönnum;
 kvíðig að hans remming ráða
 ríði mér að báðum síðum.

 41.
 Feðrætt hans trúig fá munu hitta,
 finz móðernið hér með þjóðum,
 því er atferðin Jésú burðar
 undarlig, svót skil eg það varla.
 Ekki er mér á þessum þokki,
 þann veg ferr þeim unga manni,
 aldri var sá fyrr á foldu
 fæddur maðr, er eg næsta hræddumz.

 42.
 Þystr er hann og fölr af föstu,
 firriz hlátr, en kann að gráta,
 mæðiz hann og er móður sinnar
 mjólku fæddr, en reifum klæddiz;
 finn eg þó, að í slíku sannaz,
 sjálf náttúran manndóm váttar,
 fýsir mig því framm að æsa
 flein ódygðar honum að meini.

 43.
 Mér virðiz sem miklu hæra
 mætr guði hann Ádám sæti,
 áðr eg sveik þau Évu bæði
 ærusnauð í myrkr og dauða.
 Satt er, að fæstir sjá við prettum,
 svó mun enn um Jésúm þenna,
 því treystumz eg framt að freista,
 forðum hefi eg slægvitr orðið."

 44.
 Son Máríu, sonr inn dýri,
 son menniligr guðs og hennar,
 kendu mér að forðaz fjandann
 fjölkunnigan, en þér að unna.
 Sé þér dýrð með sannri prýði,
 sunginn heiðr af öllum tungum
 eilífliga með sigri og sælu,
 sæmd og vald þitt minkiz aldri.

 45.
 Frétt hefig hitt, að freistar drottins
 föstumóðs með ýmsum löstum
 púkans slægð, er hvern mann hugðiz
 hvekkjum vanr í synd að blekkja.
 Vélakrings af vöfðum strengjum
 vundin opt, og sneruz á lopti,
 skeytin öll ins flærðar-fulla
 fjanda brjóst í gegnum standa.

 46.
 Þessu næst ins kæra Kristí
 kenning tók um bygð að renna,
 líf-þjónandi lærisveina
 leitar, finnr, og þar með veitir
 blindum, hrjúfum, dumbum, daufum,
 dauðum, krömdum, ærum, lömdum
 augu, græðing, orð, að hlýða,
 andir, heilsu, vizku, að standa.

 47.
 Þetta sér hann fjandi, að fættiz
 fólkið hans og líz þat vansi,
 dæmin góð þau vaxa víða,
 verri brögð og lýtin þverra.
 Púkinn kvaldur þeygi þoldi
 þenna leik, er harðan kennir,
 því flýtandi sínar sveitir
 syndabrjót að drepa sem skjótast.

 48.
 Leiðan dreng að ljótum ráðum
 lokkar hann (sá er Jésú manna)
 yfirmorðinginn (innan hirðar,
 Júdas nefndr, er óvænt stefndi);
 mildan guð við silfri seldi
 sveitum þeim, er Júðar heita,
 fullum upp af grimdar galli,
 grenjaði þjóstr í þeira brjósti.

 49.
 Fúsir hlupu og fundu Jésúm,
 fundinn hröktu, lömdu og bundu,
 bundinn leiddu, hæðnir hæddu,
 hæddan, rægðan slógu og afklæddu;
 fjandans börnin þröngum þyrni
 þessum spenna um blessað ennið,
 þessir negla Krist á krossinn,
 keyra járn, svót stökk út dreyri.

 50.
 Ættim vér á Jésúm drottin
 ifunarlaust með fullu trausti
 út af hjartans instum rótum
 allir senn með gráti að kalla.
 Sé þér dýrð með sannri prýði,
 sunginn heiðr af öllum tungum
 eilífliga með sigri og sælu,
 sæmd og vald þitt minkiz aldri.

 51.
 Yfirmeistarinn allra lista,
 Jésús góðr, er lífgar þjóðir,
 kendu mér að stilla og stýra,
 steflig orð megi tungan efla.
 Ævinliga með lyktum lófum
 lof ræðandi á kné sín bæði
 skepnan öll er skyld að falla,
 skapari minn, fyr ásján þinni.

 52.
 Eru æ minnilig eptirdæmi:
 yfirbjóðandi himins og landa
 hneigði nú sinn háls og beygði
 hverjum þræl, er lysti að berja,
 fátalaðr með lítillæti,
 lágraustaðr með ásján fagra,
 svó bjóðandi í sáran dauða
 sína önd fyr nauðsyn mína.

 53.
 Hrækjandi þá höfuðin skóku
 heiðingjar sem Júðar leiðir;
 flestir allir flýðu Kristí
 fylgdarmenn við storminn þenna.
 Minnaz verðr og má eg ei annað,
 móðir guðs í tárum flóði;
 mætti verða, að minnar sóttar
 minnaz vildi hún eitthvert sinni.

 54.
 Höfuðdrottningin harmi þrungin
 (hneigð og lút hún skalf af sútum)
 færðiz nær, þás fell úr sárum
 fossum blóðið niðr um krossinn;
 þrútnar brjóst, en hjartað hristiz,
 hold er klökt, en öndin snökti,
 augun tóku að drukkna drjúgum
 döpr og móð í tára-flóði.

 55.
 Rödd engilsins kvennmann kvaddi,
 kvadda af engli drottinn gladdi,
 gladdiz mær, þás föðurinn fæddi,
 fæddan sveininn reifum klæddi,
 klæddan með sér löngum leiddi,
 leiddr af móður faðminn breiddi,
 breiddr á krossinn gumna græddi,
 græddi hann oss, er helstríð mæddi.

 56.
 Þó grét hún nú sárra súta
 sverði nist í bringu og herðar,
 sitt einbernið, sjálfan drottin,
 sá hún hanganda á nöglum stangaz,
 armar sviddu af brýndum broddum,
 brjóst var mætt. Með þessum hætti
 særðiz bæði sonr og móðir
 sannheilug fyr græðing manna.

 57.
 Fyr Máríu faðm inn dýra,
 fyr Máríu grát inn sára
 lát mig þinnar lausnar njóta,
 lifandi guð með feðr og anda.
 Ævinliga með lyktum lófum
 lof ræðandi á kné sín bæði
 skepnan öll er skyld að falla,
 skapari minn, fyr ásján þinni.

 58.
 Syni Máríu svartir færa
 seggir blandað gall með dreggjum,
 fulla smán og flestar pínur
 fundu þeir, en heimrinn stundi.
 Fölnar skinn og fellr að enni,
 fættaz orð, en þverrar mætti,
 öndin leið af Jésú píndum,
 yfirvaldanda himins og landa.

 59.
 Ek segi rétt, að engi mætti
 ógrátandi vörrum láta,
 Jésú minn, ef letrið læsi
 línhjartaðr af píslum þínum,
 þvít náttúran æpti af ótta
 öll skjálfandi, en himnar sjálfir
 týndu ljósi, er berr vart bundinn,
 bifaðiz hauðr í þínum dauða.

 60.
 En í andláti Jésú sæta
 oss er flutt, að gægz á krossinn
 fjandinn hafi og frétt að syndum
 færaglöggr, ef nökkur væri.
 Hlægir mig, að hér mun teygjaz
 hans forvitni sér til vansa,
 eigi mun nú ormr inn bjúgi
 agn svelgjandi á króki fagna.

 61.
 Öll helvítis járnhlið skjálfa,
 undraz myrkr, er ljós er styrkra,
 hlaupa fjandr og ætla undan,
 ódæmin þeir sögðu að kæmi,
 hræzlan flaug um heljar bygðir;
 helga menn, er fjötrar spenna,
 hlaut óvinrinn laust að láta,
 lamdr og meiddr, er valdið beiddi.

 62.
 Hvað er tíðinda? Hjálpaz lýðir.
 Hví nú? Því lét Jésús pínaz.
 Hvað er tíðinda? Hraktr er fjandinn.
 Hverr vann sigrinn? Skapari manna.
 Hvað er tíðinda? Helgir leiðaz.
 Hvert? Ágæt í tígnarsæti.
 Hvað er tíðinda? Himnar bjóðaz.
 Hverjum? Oss, er prísum krossinn.

 63.
 Signað ljós inn sæti Jésú,
 sannr lífgari dauðra manna,
 dragðu mig frá djöfla bygðum,
 drottinn blíðr, og halt mér síðan.
 Ævinliga með lyktum lófum
 lof ræðandi á kné sín bæði
 skepnan öll er skyld að falla,
 skapari minn, fyr ásján þinni.

 64.
 Ség ei þann, er út megi inna,
 orða-snild þótt próva vildi,
 alla gleði, er fekk að fullu
 forn Ádám við Jésú kvámu;
 sjálfr hann einn þvít batt með bölvi
 börn sín öll í dauðans pínu,
 en nú leysti öll úr banni
 eitt hans barn og miskunn veitti.

 65.
 Hví stundaðir, inn forni fjandi
 fremdar snauðr, á Jésú dauða?
 eða þóttiz þú meiri að mætti,
 máttrinn hans að guðdóm váttar,
 eða hugðir þú líkams lygðir?
 líkam tók hann meyjar ríkrar,
 óverðugan hann flengdu fyrðar;
 flekklausastr hann vann til ekki.

 66.
 Þú fyrdæmdir auma Évu,
 Éva mann fyr epli bannað,
 maðr bannsettur allar ættir,
 ættin Krist, er spjóti nisti,
 Kristur þig þó, er fant í fystu
 fystan prett og manndráps lystir;
 svó ódygðar-brandrinn bjúgi
 beygðiz aptr í þína kjapta.

 67.
 Síðan reis með sigri af dauða
 sunnudag og görði kunnan
 sinn ódauðleik mörgum manni
 mildin sjálf, þótt deyja vildi;
 tvennar gengu tvisvar sinnum
 tíu dægranna rásir hægar,
 áðr en upp yfir himna-hæðir
 hóf hann blóð, það er tók af móður.

 68.
 Umrennandi sjau að sinnum
 sjau daga grein og þar til einum
 hingað sendi hann helgan anda
 hreinferðugastan lærisveinum.
 Vegsamligr til handar hægri
 hann er guðs með virðing sanna,
 sinn bjóðandi faðm inn fríða
 fyrða laðar til himna dyrðar.

 69.
 Máríu son, fyr miskunn dýra
 manns náttúru og líkam sannan
 kennstu við, að mín þú minniz
 mínn drottinn, í ríki þínu.
 Ævinliga með lyktum lófum
 lof ræðandi á kné sín bæði
 skepnan öll er skyld að falla,
 skapari minn, fyr ásján þinni.

 70.
 Enn mun koma í öðru sinni
 alls valdandi kóngr að gjalda
 seggja ferðum sínar görðir
 sóma-örr á efsta dómi.
 Svó geisar þá eldr og eisa
 jörð og fjöll, að í heimi öllum
 eigi finnz þá upp úr skýjum
 óbrunnið og niðr að grunni.

 71.
 Upp rísöndum allra landa
 íbyggjurum við dóm inn hryggva
 Jésús mun þá sárin sýna
 súthrærandi og píslarfæri.
 Orð og hugsan, allar görðir
 eru kannaðar hvers sem annars,
 bjóðaz hvárki blót né eiðar,
 byrgjaz úti gjafir og mútur.

 72.
 Engi finnz á þessu þingi
 þrætugjarn né klókrar varnar
 orðahreimr, er á drottins dómi
 dreifaz menn í flokka tvenna;
 aðra sveit með hæstum heiðri
 hefr hann langt yfir sféras efri,
 steypir þá með eymd og ópi
 öðrum niðr í fjandann miðjan.

 73.
 Reknir brott í dauðans druknun
 drepnir menn, er þar skulu brenna,
 gnísta tennr í fýlu og frosti,
 fjandr í kringum búka standa.
 Brigzl og hróp er að görvum glæpum,
 grimmlig sótt í myrkri og ótta,
 engi er vón á öðru en pínu,
 eilíf nauð, en kvikr er dauðinn.

 74.
 Þessu í gegn mun finna fögnuð
 fyrða hverr, er til sinnar dyrðar
 herrann bauð með hæstri prýði;
 heimleiddir þvít verða beimar
 ungir, glaðir, frjálsir, fríðir,
 færir, mátkir, vitrir, skærir;
 hátíð gild er um allar aldir
 alda þeim með virðing haldin.

 75.
 Tárum rigni, en tungan þagni,
 taki af mál, en þurftug sálin
 beriz um fast svó búkrinn hristiz,
 bið eg óttandi: hjálp mér dróttinn.
 Ævinliga með lyktum lófum
 lof ræðandi á kné sín bæði
 skepnan öll er skyld að falla,
 skapari minn, fyr ásján þinni.

 76.
 Tvó hræðumz eg: dóm og dauða;
 deyr sá margr, er engi bjargar,
 mitt eitt veit eg líf ið ljóta
 leiða mig í drottins reiði.
 Í margfaldri synda saurgan
 svíður brjóst og hefndum kvíðir
 fyr afbrigði flestra dygða;
 fátt er þat, er siðuna váttar.

 77.
 Vindi fult hefir veslan anda
 vórt ofbeldið löngum feldan,
 blár og ljótr í öfundar-eitri
 jafnan hefr eg næsta kafnað.
 Reiðigall með sárum sullum
 sviðrar mér um blásin iðrin,
 hrygðin slítr af hjartarótum
 harðan styrk í súta-myrkri.

 78.
 Festiz opt í fjúki lasta
 frost ágirni mér í brjosti,
 græðgi-drep með glæpum auðgum
 grefz hér inn með krókum stinnum;
 hræðiliga með blindri blíðu
 blekkiz hold í dauðans flekkun,
 hreldr af slíku ættig aldri
 ugglauss vera, þótt miskunn huggi.

 79.
 Fyrirlátið mér, faðir inn sæti,
 fyrirlátið mér, eg vil gráta
 orð og hugsun, illar görðir
 auðmjúkliga og firraz dauða;
 því lýt eg nú þér að fótum
 þröngdr og kvaldr af mæðing taldri,
 klökkr og hræddr eg þurfa þykkjumz
 þína vægð í nauðsyn mína.

 80.
 Svó fýsumz, inn sæti Jésú,
 synda líkn, að þeira myndir
 lítaz mér, sem liggi þrútið
 linna eitr um hjartað innan.
 Send hingað mér sjaufalds anda
 sanna gipt, er leysi úr banni
 mína önd, að mættig þjóna,
 Máríu blóm, fyr ykrum sóma.

 81.
 Laust aldrigi lát mig, Kriste,
 lasta-vinds í bylja-kasti,
 typta mitt og tem sem optast
 tendrað brjóst með líknarvendi,
 svót grátandi fúss að fótum,
 faðir skínandi, krjúpaig þínum
 hvert það sinn, er eg kulda kenni
 kostalauss af glæpafrosti.

 82.
 Beiðig nú fyr Máríu móður
 mjúka bæn og fagran tænað
 á treystandi, Jésú Kriste,
 yðra vægð, er týndum nægðiz,
 pín mig áðr en dettr á dauði,
 dróttinn minn, í kvölum og sóttum,
 að því minnur sé eg þá síðan
 slitinn af fjandans króki bitrum.

 83.
 Lífið sjálft, að luktri æfi
 leys mitt bann fyr iðran sanna,
 óleó smurður veitt að eg verða
 viðr-kennandi mildleik þenna;
 hreinast gef þú hjarta mínu
 hold og blóð, er tókt af móður,
 listiligasta leiðar nesti,
 leysiz önd af holdsins böndum.

 84.
 Hræðumz eg, að sárt muni svíða
 samvizkunnar bygð af grunni,
 sundruð öll, þás syndir kalla
 sína eign á hjarta mínu,
 dökkvir munu þá fjandans flokkar
 færaz nær með ópi og kæru,
 búnir mig að brenna og skeina,
 bíta, kremja, rífa og slíta.

 85.
 Muntu þetta, inn dýri drottinn,
 djöfla sveitum nökkuð veita
 mína önd að meiða og pína,
 Máríu barn, en hjálpar varna.
 Heitu og rauðu hjartablóði
 hana leystir og því mág treysta,
 Jésú, þinni ást, er mönnum
 öllum bauð til lífs frá dauða.

 86.
 Heyr þú mig nú, himins og jarðar
 háleit bygðin allra dygða,
 megindrottningin manna og engla,
 móðir guðs og blessun þjóða,
 þás mæðumz í nógum nauðum,
 nálæg vertú minni sálu,
 vef þú ágætu verndar skauti,
 vón mín sönn, er hjálpar mönnum.

 87.
 Máría, kreist þú mjólk úr brjóstum,
 mín drottning, fyr barni þínu,
 dreyrug feðrnum sýn þú sárin,
 sonr Máríu, er naglar skáru.
 Eg vænumz, að ykkrum þjóni
 engi kvöl megi drottna lengi,
 miskunnar þás mjúkust renna
 merkin slík um himnaríki.

 88.
 Frammi stattu, er fæddir drottin,
 fyr skínanda barni þínu,
 miskunn bið þú að mjúka finni
 maðrinn hverr, en glæpi þverri.
 Ber þú framm af blíðum vörrum
 bænarmál fyr kristnum sálum,
 Máríu, Jésú móðir dýrust,
 mundu að eigi skiljumz undan.

 89.
 Þú ert hreinlífis dygðug dúfa,
 dóttir guðs og lækning sótta,
 giptu vegr og geisli lopta,
 gimsteinn brúða og drottning himna,
 guðs herbergi og gleyming sorga,
 gleðinnar past og eyðing lasta,
 líknar æðr og lífgan þjóða,
 loflig mær, þú ert englum hæri.

 90.
 Þú ert elskandi ein af sprundum
 ágætust fyrir lítillæti,
 um-bætandi bragna syndir,
 blessuð mær, þú ert drottni kærust.
 Þú ert hitnandi heilags anda
 höll og prýdd með dáðum öllum,
 ei kennandi, kvítt af syndum,
 krapta þröng, en löstinn öngvan.

 91.
 Máría, ert þú móðir skærust,
 Máría, lifir þú sæmd í hári,
 Máría, ert þú af miskunn kærust,
 Máría, létt þú syndafári,
 Máría, lít þú mein þaus vóru,
 Máría, lít þú klökk á tárin,
 Máría, græð þú mein en stóru,
 Máría, dreif þú smyrsl í sárin.

 92.
 Tungusætr ef einnhverr ýta
 orðum hygz í kvæði að skorða
 mjúkan dikt að makligleikum,
 mín drottning, af heiðri þínum,
 því er líkast, sem rasi eða reiki
 ráðlauss seggr að ýmsum veggjum
 fældr og byrgðr, og feti þó hvergi
 fúss í brott úr völundarhúsi.

 93.
 Hrærð af list þótt hvers manns yrði
 hold og bein að tungum einum,
 vindur, leiptr og grænar grundir,
 grös ilmandi, dupt og sandar,
 hagl og drif, sem fjaðrir, fuglar,
 fiskar, dýr, sem holt og mýrar,
 hár og korn, sem heiðar stjörnur,
 hreistr og ull, sem dropar og gneistar,

 94.
 viðr og grjót, sem staðir og stræti,
 strengir, himnar, lopt og englar,
 orma sveit og akrar hvítir,
 jurtir, málmr og laufgir pálmar
 augabragð þótt aldri þegði,
 allar þær af fyrnsku væri
 máðar, fyrr en Máríu prýði
 mætti skýra fullum hætti.

 95.
 Máría vertu mér í hjarta,
 mildin sjálf, þvít gjarna vildag,
 blessuð þér, ef mættig meira,
 margfaldastan lofsöng gjalda.
 Loflig orð í ljóðagörðum
 listiligri móður Kristí
 öngum tjáir að auka lengra:
 einn er drottinn Máríu hreinni.

 96.
 Inn krossfesti, kraptr inn hæsti,
 Kristr, er fjórir broddar nistu,
 þér býð eg og þinni móður
 þetta verk, er í einn stað settag.
 Þá látið mig þessa njóta
 þröngskorðaðra kvæðisorða,
 er þið sjáið mig öllu varða,
 öndin mín að forðiz pínu.

 97.
 Veri kátar nú virða sveitir;
 vættig þess, í kvæðis hætti
 vórkynni, þótt verka þenna
 vandag miðr, en þætti standa;
 varðar mest til allra orða,
 undirstaðan sé réttlig fundin,
 eigi glögg þótt eddu regla
 undan hljóti að víkja stundum.

 98.
 Sá, er óðinn skal vandan velja,
 velr svó mörg í kvæði að selja
 hulin fornyrði, að trautt má telja,
 tel eg að það má skilning dvelja.
 Vel því að hér má skýr orð skilja,
 skili þjóðir minn ljósan vilja,
 tal óbreytiligt veitt af vilja,
 vil eg að kvæðið heiti Lilja.

 99.
 Sannri ást og sætu brjósti
 sinni rétt fyr hjálp og minni
 segi Máríu hverr, er heyrir,
 hennar vess, á diktan þessa;
 verða kann að mærin minniz
 mín, þás ligg eg kvaldr í pínu,
 berr mig þar til vón, á vörrum
 víst ef léki dóminús técum.

 100.
 Almáttigr guð, allra stétta
 yfirbjóðandi engla og þjóða,
 ei þurfandi stað né stundir,
 stað haldandi í kyrrleiks valdi,
 senn verandi úti og inni,
 uppi og niðri og þar í miðju,
 lof sé þér um aldr og æfi,
 eining sönn, í þrennum greinum.</blockquote>

<div class="toccolours">'''Lilja''', islandsk dikt fra 1300-tallet, skildrer verdens tilblivelse og utviklingen frem til dommen; siste del lovprisning av Guds Moder. Diktet er båret av dyp religiøsitet og syndserkjennelse og skevet i et mer naturlig og enkelt språk enn eldre skaldedikt. Forfatteren er en bróðir Eysteinn, visstnok med urette identifisert med Eysteinn Ásgrímsson.

Kildetekst: SNL</div>

[[Kategori:Alfabetisk indeks]]
[[Kategori:Tekster på norrønt]]
[[Kategori:Finnur Jónsson]]
[[Kategori:Dróttkvæði og Rímur]]

@@ Linje 19: / Linje 19: @@
-<blockquote>1.
+<blockquote>
 <br>Almáttigr guð, allra stétta
 <br>yfirbjóðandi engla og þjóða,
@@ Linje 1 017: / Linje 1 018: @@
 <br>uppi og niðri og þar í miðju,
 <br>lof sé þér um aldr og æfi,
-<br>eining sönn, í þrennum greinum.</blockquote>
+<br>eining sönn, í þrennum greinum.

Lilja (Carmina Scaldica) - Revisjonshistorikk

JJ.Sandal på 24. des. 2013 kl. 12:56

JJ.Sandal på 20. des. 2013 kl. 22:01

JJ.Sandal: Lilja (Carmina Scaldica)