Uphaf sǫgu ins helga Óláfs konungs

K. 1. Uphaf sǫgu ins helga Óláfs konungs.

Óláfr sonr Haraldz ins grenska, fœddisk upp með Sigurð sýr, stjúpfǫður sínum, ok Ástu móður sinni. Hrani inn víðfǫrl var með Ástu; hann veitti fóstr Óláfi Haraldzsyni. Óláfr va snimma gørviligr maðr, fríðr sýnum, meðalmaðr á vǫxt; vit var hann ok snimma ok orðsnjallr. Sigurðr sýr var búsýslumað mikill ok hafði menn sína mjǫk í starfi, ok hann sjálfr fó optliga at sjá um akra ok eng eða fénað ok enn til smíða, eð þar er menn stǫrfuðu eitthvat.

K. 2. Frá Óláfi ok Sigurði konungi sýr.

Þat var eitt sinn, at Sigurðr konungr vildi ríða af bœ, þ var engi maðr heima á bœnum; hann kvaddi Óláf, stjúpson sinn at sǫðla sér hest. Óláfr gekk til geitahúss, tók þar bukk þann er mestr var, ok leiddi heim ok lagði á sǫðul konungs; gekk þ ok segir honum, at þá hafði hann búit honum reiðskjóta. Þ gekk Sigurðr konungr til ok sá, hvat Óláfr hafði gǫrt; han mælti: »auðsætt er, at þú munt vilja af hǫndum ráða kvaðninga mínar; mun móður þinni þat þykkja sœmiligt, at ek hafa enga kvaðningar við þik, þær er þér sé í móti skapi; er þat auðsætt at vit munum ekki vera skaplíkir; muntu vera miklu skapstœrri en ek em«. Óláfr svarar fá ok hló við ok gekk í brot.

K. 3. Frá íþróttum Óláfs.

Óláfr Haraldzson, er hann óx upp, var ekki hár, meðalmað ok allþrekligr, sterkr at afli, ljósjarpr á hár, breiðleitr, ljós ok rjóðr í andliti, eygðr forkunnar vel, fagreygr ok snareygr svá at ótti var at sjá í augu honum, ef hann var reiðr. Óláf var íþróttamaðr mikill um marga hluti, kunni vel við boga o syndr vel, skaut manna bezt handskoti, hagr ok sjónhannarr u smíðir allar, hvárt er hann gerði eða aðrir menn. Hann va kallaðr Óláfr digri. Var hann djarfr ok snjallr í máli, bráðgǫr at ǫllum þroska, bæði afli ok vizku, ok hugþekkr var hann ǫllu frændum sínum ok kunnmǫnnum, kappsamr í leikum ok vild fyrir vera ǫllum ǫðrum, sem vera átti fyrir tígnar sakir han ok burða.

K. 4. Uphaf hernaðar Óláfs konungs.

Óláfr Haraldzson var þá xii. vetra gamall, er hann stei á herskip fyrsta sinn. Ásta, móðir hans, fekk til Hrana, er kallað var konungsfóstri, til forráða fyrir liðinu ok í fǫr með Óláfi þvíat Hrani hafði opt áðr verit í víking. Þá er Óláfr tók við liði o skipum, þá gáfu liðsmenn honum konungsnafn, svá sem siðvenja va til, at herkonungar, þeir er í víking váru, er þeir váru konungbornir þá báru þeir konungsnafn þegar, þótt þeir sæti eigi a lǫndum. Hrani sat við stýrihǫmlu; því segja sumir menn, a Óláfr væri háseti, en hann var þó konungr yfir liðinu. Þeir held austr með landinu ok fyrst til Danmerkr; svá segir Óttarr svarti er hann orti um Óláf konung:

1. Ungr hratt á vit vengis,

vígrakkr konungr, blakki

(þú hefr dýrum þrek) dreyra

Danmarkar (þik vanðan);

varð nýtligust, norðan

(nú ’st ríkr af hvǫt slíkri)

frák til þess es fóruð,

fǫr þín, konungr, gǫrva.

K. 5.

En er haustaði, siglði hann austr fyrir Svíaveldi, tók þ at herja ok brenna landit, þvíat hann þóttisk eiga Svíum a launa fullan fjándskap, er þeir hǫfðu tekit af lífi fǫður hans Óttarr svarti segir þat berum orðum, at hann fór þá austr ó Danmǫrk:

2. Ǫttuð ǫ́rum skreyttum

austr í salt með flaustum

(bǫ́ruð) land af landi

(landvǫrðr, á skip randir);

neyttuð segls ok sættuð

sundvarpaði stundum;

sleit mjǫk róin mikla

mǫrg ǫ́r und þér bǫ́ru.

3. Drótt vas drjúgligr ótti,

dolglinns, at fǫr þinni,

svanbræðir; namt síðan

Svíþjóðar nes hrjóða.

K. 6. Orrosta in fyrsta.

Þat haust barðisk Óláfr við Sótasker ina fyrstu orrostu þat er í Svíaskerjum. Þar barðisk hann við víkinga, ok er s Sóti nefndr, er fyrir þeim réð; hafði Óláfr lið miklu minna o skip stœrri. Hann lagði sín skip milli boða nǫkkura, ok va víkingunum óhœgt at at leggja; en þau skip, er næst lág þeim, þá kómu þeir á stafnljám ok drógu þau at sér ok hruð þá skipin. Víkingarnir lǫgðu frá ok hǫfðu látit lið mikit. Sigvat skáld segir frá þessarri orrostu í því kvæði, er hann talð orrostur Óláfs konungs:

4. Langr bar út enn unga

jǫfra kund at sundi

(þjóð uggði sér síðan)

sæmeiðr (konungs reiði);

(kank til margs) en (manna)

(minni) fyrsta sinni

hann rauð œstr fyr austan

ulfs fót við sker Sóta.

K. 7. Hernaðr í Svíþjóð.

Óláfr konungr helt þá austr fyrir Svíþjóð ok lagði inn Loginn ok herjaði á bæði lǫnd. Hann lagði alt upp til Sigtún ok lá við fornu Sigtúnir. Svá segja Svíar, at þar sé enn grjóthlǫ þau, er Óláfr lét gera undir bryggjusporða sína. En er haustaði þá spurði Óláfr konungr til þess, at Óláfr Svía-konungr dr saman her mikinn, ok svá þat, at hann hafði járnum komit yfi Stoksund ok sett lið fyrir. En Svía-konungr ætlaði, at Óláf konungr myndi þar bíða frøra, ok þótti Svía-konungi lítils ver um her Óláfs konungs, þvíat hann hafði lítit lið. Þá fór Óláf konungr út til Stoksunda ok komsk þar eigi út. Kastali va fyrir austan sundit, en herr mannz fyrir sunnan. En er þei spurðu, at Svía-konungr var á skip kominn ok hafði her mikin ok fjǫlða skipa, þá lét Óláfr konungr grafa út í gǫgnum Agnafi til hafs. Þá váru regn mikil. En um alla Svíþjóð fellr hver rennanda vatn í Lǫginn, en einn óss er til hafs ór Leginum o svá mjór, at margar ár eru breiðari. En þá er regn eru miki ok snjánám, þá falla vǫtnin svá œsiliga, at forsfall er út u Stoksund, en Lǫgrinn gengr svá mjǫk upp á lǫndin, at víð flóar. En er grǫptrinn kom út í sjáinn, þá hljóp vatnit o straumrinn út; lét þá Óláfr konungr á skipum sínum leggja ǫl stýri ór lagi ok draga segl við hún. Byrr var á blásandi. Þei stýrðu með árum ok gengu skipin mikinn út yfir grunnit ok kóm ǫll heil á hafit. En Svíar fóru þá á fund Óláfs Svía-konung ok sǫgðu honum, at Óláfr digri var þá kominn út á haf. Svía-konung veitti þeim stórar átǫlur, er gætt skyldu hafa, at Óláf kvæmisk eigi út. Þat er nú síðan kallat Konungssund, ok má þa ekki stórskipum fara, nema þá er vǫtn œsask mest. En þat e sumra manna sǫgn, at Svíar yrði varir við, þá er þeir Óláf hǫfðu út grafit fitina ok vatnit fell út, ok svá, at Svíar fór þá til með her mannz ok ætluðu at banna Óláfi, at hann fœri út en er vatnit gróf út tveggja vegna, þá fellu bakkarnir ok þa fólkit með, ok týndisk þar fjǫlði liðs; en Svíar mæla þessu mót ok telja hégóma, at þar hafi menn farizk. Óláfr konung siglði um haustit til Gotlandz ok bjósk þar at herja. En Gota hǫfðu þar samnað ok gerðu menn til konungs ok buðu honu gjald af landinu; þat þekðisk konungr ok tekr gjald af landinu ok sat þar um vetrinn. Svá segir Óttarr:

5. Gildir, komt at gjaldi

gotneskum her, flotna;

þorðut þér at varða

þjóðlǫnd firar rǫndu;

rann, en (maðr of minna

margr býr of þrek) varga

hungr frák austr (an yngvi),

Eysýslu lið, þeyja.

K. 8. Orrosta ǫnnur.

Hér segir svá, at Óláfr konungr fór, er váraði, austr ti Eysýslu ok herjaði, veitti þar landgǫngu, en Eysýslir kómu ofa ok heldu orrostu við hann; þar hafði Óláfr konungr sigr, ra flótta, herjaði ok eyddi landit. Svá er sagt, at fyrst er þei Óláfr konungr kómu í Eysýslu, þá buðu bœndr honum gjald en er gjaldit kom ofan, þá gekk hann í móti með liði alvápnuðu ok varð þá annan veg en bœndr ætluðu, þvíat þeir fóru ofa með ekki gjald, heldr með hervápnum, ok bǫrðusk við konung sem fyrr var sagt. Svá segir Sigvatr skáld:

6. Þar vas enn, at ǫnnur

Áleifr (né svik fǫ́lusk)

odda þing í eyddri

Eysýslu gekk heyja;

sitt ǫ́ttu fjǫr fótum

(fár beið ór stað sára)

enn, þeirs undan runnu,

allvaldr, búendr gjalda.

K. 9. Orrosta þriðja.

Síðan siglði hann aptr til Finnlandz ok herjaði þar ok gek á land upp, en lið alt flýði á skóga ok eyddi byggðina at f ǫllu. Konungr gekk upp á landit langt ok yfir skóga nǫkkura þar váru fyrir dalbyggðir nǫkkurar; þar heita Herdalar. Þei fengu lítit fé, en ekki af mǫnnum. Þá leið á daginn, ok snør konungr ofan aptr til skipa. En er þeir kómu á skóginn, þ dreif lið at þeim ǫllum megin ok skaut á þá ok sóttu at fast konungr bað þá hlífa sér. En áðr konungr kvæmi af skóginum lét hann marga menn, ok margir urðu sárir; kom síðan u kveldit til skipa. Þeir Finnar gerðu um nóttina œðiveðr me fjǫlkyngi ok storm sjávar. En konungr lét upp taka akkerin o draga segl, ok beittu um nóttina fyrir landit; mátti þá enn se optarr meira hamingja konungs en fjǫlkyngi Finna; fengu þei beitt um nóttina fyrir Bálagarðz-síðu ok þaðan í hafit út. E herr Finna fór it øfra, svá sem konungr siglði it ýtra. Sv segir Sigvatr:

7. Hríð varð stáls í stríðri

strǫng Herdala gǫngu

Finnlendinga at fundi

fylkis niðs en þriðja,

en austr – við lǫ́ leysti

– leið víkinga skeiðar.

Bálagarðs at barði

brimskíðum lá síða.

K. 10. Orrosta in fjórða í Suðrvík.

Þá siglði Óláfr konungr til Danmerkr; hitti hann þar Þorke inn háva, bróður Sigvalda jarls, ok rézk Þorkell til ferðar me honum, þvíat hann var þá búinn áðr at fara í hernað. Siglðu þei þá suðr fyrir Jótlandz-síðu ok þar sem heitir Suðrvík, ok unn þeir víkingaskip mǫrg. En víkingar þeir, er jafnan lágu úti o réðu fyrir liði miklu, létu sik konunga kalla, þótt þeir ætti eng lǫnd til forráða. Lagði Óláfr konungr þar til bardaga; var þar orrosta mikil, fekk þar Óláfr konungr sigr ok fé mikit.

Svá segir Sigvatr:

8. En kvǫ́ðu gram Gunnar

galdrs upphǫfum valda

(dýrð frák þeims vel varðisk

vinnask) fjórða sinni,

þás ólítill úti

jǫfra liðs á miðli

friðr gekk sundr í slíðri

Suðrvík, Dǫnum kuðri.

K. 11. Orrosta in fimta við Frísland.

Þá siglði Óláfr konungr suðr til Fríslandz ok lá fyri Kinnlima-síðu í hvǫssu veðri. Þá gekk konungr á land me lið sitt, en landzmenn riðu ofan í móti þeim ok bǫrðusk vi þá; svá segir Sigvatr skáld:

9. Víg vant, hlenna hneigir,

hjǫlmum grimt et fimta

(þolðu hlýr fyr hári

hríð Kinnlima-síðu),

þás við rausn at ræsis

reið herr ofan skeiðum,

en í gǫgn at gunni

gekk hilmis lið rekkum.

K. 12. Dauði Sveins tjúguskeggs.

Óláfr konungr siglði þá vestr til Englandz. Sveinn tjúguskeg Dana-konungr var þenna tíma í Englandi með Dana-he ok hafði þar þá setit um hríð ok haft land Aðalráðs konungs Hǫfðu þá Danir víða gengit yfir England, var þá svá komit at Aðalráðr konungr hafði flýit landit ok farit suðr í Valland Þetta sama haust, er Óláfr konungr kom til Englandz, urðu þa tíðendi þar, at Sveinn konungr Haraldzson varð bráðdauðr u nótt í rekkju sinni, ok er þat sǫgn enskra manna, at Eaðmund inn helgi hafi drepit hann með þeima hætti, sem inn helg Merkúriús drap Júliánúm níðing. En er þat spurði Aðalráð Engla-konungr, þá snýr hann þegar aptr til Englandz. En þ er hann kom aptr í landit, sendi hann orð ǫllum þeim mǫnnum er fé vildu þiggja til þess. at vinna land með honum. Dreif þ mikit fjǫlmenni til hans. Þá kom til liðs við hann Óláfr konung með mikla sveit Norðmanna. Þá lǫgðu þeir fyrst til Lundún ok útan í Temps, en Danir heldu borginni. Ǫðrum megin árinna er mikit kauptún, er heitir Súðvirki; þar hǫfðu Danir mikin umbúnað, grafit díki stór ok settu fyrir innan vegg með viðu ok grjóti ok torfi ok hǫfðu þar í lið mikit. Aðalráðr konung lét þar veita atsókn mikla, en Danir vǫrðu, ok fekk Aðalráð konungr ekki at gǫrt. Bryggjur váru þar yfir ána milli borgarinna ok Súðvirkis svá breiðar, at aka mátti vǫgnum á víxl. bryggjunum váru vígi gǫr, bæði kastalar ok borðþǫk forstreymis svá at tók upp fyrir miðjan mann, en undir bryggjunum vár stafir, ok stóðu þeir niðr grunn í ánni. En er atsókn var veitt þá stóð herrinn á bryggjunum um allar þær ok varði þær Aðalráðr konungr var mjǫk hugsjúkr, hvernug hann skyld vinna bryggjurnar. Hann kallaði á tal alla hǫfðingja hersin ok leitaði ráðs við þá, hvernug þeir skyldu koma ofan bryggjunum Þá segir Óláfr konungr, at hann mun freista at leggj til sínu liði, ef aðrir hǫfðingjar vilja at leggja. Á þeiri málstefn var þat ráðit, at þeir skyldu leggja her sinn upp undi bryggjurnar; bjó þá hverr sitt lið ok sín skip.

K. 13. Orrosta in sétta.

Óláfr konungr lét gera flaka stóra af viðartágum ok a blautum viði ok taka í sundr vandahús ok lét þat bera yfir ski sín svá vítt, at þat tók af borðum út; þar lét hann setja undi stafi svá þykt ok svá hátt, at bæði var hœgt at vega undan o ýrit stinnt fyrir grjóti, ef ofan væri á borit. En er herrinn va búinn, þá veita þeir atróðr neðan eptir ánni; ok er þeir kom nær bryggjunum, þá var borit ofan á þá bæði skot ok grjó svá stórt, at ekki helt við, hvárki hjálmar né skildir, ok skipi meiddusk sjálf ákafliga; lǫgðu þá margir frá. En Óláfr konung ok Norðmanna-lið með honum røru alt upp undir bryggjurna ok báru kaðla um stafina, þá er upp heldu bryggjunum ok tóku þá ok røru ǫllum skipunum forstreymis, sem mest mátt þeir. Stafirnir drógusk með grunni, alt til þess er þeir vár lausir undir bryggjunum. En fyrir því at vápnaðr herr stóð bryggjunum þykt, þar var bæði grjót mart ok hervápn mǫrg en stafirnir váru undan brotnir, bresta af því niðr bryggjurnar ok fellr fólkit mart ofan á ána, en alt annat liðit flýði a bryggjunum, sumt í borgina, en sumt í Súðvirki. Eptir þa veittu þeir atgǫngu í Súðvirki ok unnu þat. En er borgarmen sá þat, at áin var unnin Temps, svá at þeir máttu ekki bann skipfarar upp í landit, þá hræddusk þeir skipfarar ok gáfu up borgina ok tóku við Aðalráði konungi. Svá segir Óttarr svarti:

10. Enn brauzt, éla kennir

Yggs, gunnþorinn bryggjur,

linns, (hefr lǫnd at vinna)

Lundúna (þér snúnat).

Hǫfðu hart of krafðir

(hildr óx við þat), skildir,

gang, en gamlir sprungu,

gunnþings éarnhringar.

Ok enn kvað hann þetta:

11. Komt í land ok lendir,

láðvǫrðr, Aðalráði

(þín naut rekka rúni)

ríki eflðr (at slíku);

harðr vas fundr, sás fœrðuð

friðlands á vit niðja

(réð áttstuðill áðan)

Játmundar (þar grundu).

Enn segir Sigvatr frá þessu:

12. Rétt ’s, at sókn vas en sétta

(snarr þengill bauð Englum

at) þars Áleifr sótti

(Yggs) Lundúna bryggjur;

sverð bitu vǫlsk, en vǫrðu

víkingar þar díki;

átti sumt í sléttu

Súðvirki lið búðir.

K. 14. Orrosta in sjaunda.

Óláfr konungr var um vetrinn með Aðalráði konungi; þ áttu þeir orrostu mikla á Hringmara-heiði á Úlfkelslandi; þa ríki átti þá Úlfkell snillingr; þar fengu konungarnir sigr; sv segir Sigvatr skáld:

13. Enn lét sjaunda sinni

sverðþing háit verða

endr á Ulfkels landi

Áleifr, sem ek fer máli;

stóð Hringmara-heiði

(herfall vas þar) alla

Ellu kind, es olli

arfvǫrðr Haralds starfi.

Enn segir Óttarr svá frá þessarri orrostu:

14. Þengill, frák at þunga

þinn herr skipum ferri

(rauð Hringmara-heiði)

hlóð valkǫstu (blóði),

laut fyr yðr, áðr létti,

landfólk í gný branda,

Engla ferð, at jǫrðu,

ótt en mǫrg á flótta.

Þá lagðisk landit enn víða undir Aðalráð konung, en þingamen ok Danir heldu mǫrgum borgum, ok víða heldu þeir þá en landinu.

K. 15. Orrosta in átta ok níunda.

Óláfr konungr var hǫfðingi fyrir herinum, þá er þeir held til Kantarabyrgis ok bǫrðusk þar, alt til þess er þeir unn staðinn, drápu þar fjǫlða liðs ok brenndu borgina; svá segi Óttarr svarti:

15. Atgǫngu vant, Yngvi,

ætt siklinga mikla;

blíðr hilmir, tókt breiða

borg Kantara of morgin;

lék við rǫnn af ríki,

(rétt bragna konr gagni)

aldar frák at aldri,

eldr ok reykr, of beldir.

Sigvatr telr þessa ina áttu orrostu Óláfs konungs:

16. Veitk at víga mœtir

virðum háttr enn átta

(styrkr gekk vǫrðr) at virki

(verðungar) styr gerði;

sinn mǫ́ttut bœ banna

borg Kantara (sorgar

mart fekk) prúðum (Pǫrtum)

portgreifar Áleifi.

Óláfr konungr hafði landvǫrn fyrir Englandi ok fór me herskipum fyrir land ok lagði upp í Nýjamóðu, — þar var fyri þingamannalið —, ok átti þar orrostu, ok hafði Óláfr konung sigr; svá segir Sigvatr skáld:

17. Vann ungr konungr Englum

ótrauðr skarar rauðar,

endr kom brúnt á branda

blóð í Nýjamóðu;

nú hefk orrostur, austan,

ógnvalds níu talðar,

herr fell danskr, þars dǫrrum

dreif mest at Áleifi.

Óláfr konungr fór þá víða um landit ok tók gjǫld af mǫnnum en herjaði at ǫðrum kosti; svá segir Óttarr:

18. Máttit enskrar ættar

ǫld, þars tókt við gjǫldum,

vísi, vægðarlausum,

víðfrægr, við þér bægja;

guldut gumnar sjaldan

goll dǫglingi hollum;

stundum frák til strandar

stór þing ofan fóru.

Þar dvalðisk Óláfr konungr í þat sinn iii. vetr.

K. 16. Orrosta in tíunda í Hringsfirði.

En it þriðja vár andaðisk Aðalráðr konungr; tóku þá konungdó synir hans, Eaðmundr ok Eaðvarðr. Þá fór Óláfr konung suðr um sjá, ok þá barðisk hann í Hringsfirði ok van kastala á Hólunum, er víkingar sátu í; hann braut kastalann svá segir Sigvatr skáld:

19. Tøgr vas fullr í fǫgrum

folkveggs drifa-hreggi

(helt, sem hilmir mælti)

Hringsfirði (lið þingat);

ból lét hann á Hóli

hátt, ’s víkingar ǫ́ttu,

(þeir bǫ́ðut sér síðan

slíks skotnaðar) brotna.

K. 17. Orrosta ellipta ok in tólpta ok þrettánda.

Óláfr konungr helt liði sínu vestr til Gríslupolla ok barðis þar við víkinga fyrir Viljálmsbœ; þar hafði Óláfr konungr sigr svá segir Sigvatr:

20. Áleifr vant, þars jǫfrar,

ellipta styr, fellu

(hrings komt af því þingi

þollr) í Gríslupollum;

þat frák víg, at vítti,

Viljalms fyr bœ, hjalma

(tala minst es þat telja),

tryggs jarls, háit snarla.

Því næst barðisk hann vestr í Fetlafirði, sem segir Sigvatr:

21. Tǫnn rauð tolpta sinni

tirfylgjandi ylgjar

(varð) í Fetlafirði

(fjǫrbann lagit mǫnnum).

Þaðan fór Óláfr konungr alt suðr til Seljupolla ok átti þa orrostu. Þar vann hann borg þá, er hét Gunnvaldzborg — ho var mikil ok forn —, ok þar tók hann jarl, er fyrir réð borginni er hét Geirfiðr. Þá átti Óláfr konungr tal við borgarmennina hann lagði gjald á borgina ok á jarl til útlausnar xii. þúsundi gullskillinga; slíkt fé var honum goldit af borginni, sem han lagði á; svá segir Sigvatr:

22. Þrettánda vann Þrœnda

(þat vas flótta bǫl) dróttinn

snjallr í Seljupollum

sunnarla styr kunnan;

upp lét gramr í gamla

Gunnvaldsborg of morgin

(Geirfiðr hét sá) gǫrva

gengit jarl ok fenginn.

K. 18. Orrosta in fjórtánda ok draumr Óláfs konungs.

Eptir þat helt Óláfr konungr liði sínu vestr í Karlsár o herjaði þar, átti þar orrostu. En þá er Óláfr konungr h Karlsám ok beið þar byrjar ok ætlaði at sigla út til Nǫrvasund ok þaðan út í Jórsalaheim, þá dreymði hann merkiligan draum at til hans kom merkiligr maðr ok þrekligr ok þó ógurligr o mælti við hann, bað hann hætta ætlan þeiri, at fara út í lǫn — »far aptr til óðala þinna, þvíat þú munt vera konungr yfi Nóregi at eilífu«. Hann skilði þann draum til þess, at han myndi konungr vera yfir landi ok hans ættmenn langa ævi.

K. 19. Orrosta in fimtánda.

Af þeiri vitran snøri hann aptr ferðinni ok lagðisk vi Peituland ok herjaði þar ok brenndi þar kaupstað þann, e Varrandi hét; þess getr Óttarr:

23. Nǫ́ðuð, ungr, at eyða

ógnteitr, jǫfurr, Peitu;

reynduð, ræsir, steinda

rǫnd á Túskalandi.

Ok enn segir Sigvatr svá:

24. Malms vann, Mœra hilmir,

munnrjóðr, es kom sunnan,

gang, þars gamlir sprungu

geirar, upp at Leiru;

varð fyr víga Njǫrðum

Varrandi sæ fjarri

brendr á byggðu landi

(bœr heitir svá) Peitu.

K. 20. Frá Rúðu-jǫrlum.

Óláfr konungr hafði verit í hernaði vestr í Vallandi ii sumur ok einn vetr. Þá var liðit frá falli Óláfs konungs Tryggvasona xiii. vetr. Þá váru í Vallandi jarlar tveir, Viljálmr o Roðbert; faðir þeira var Ríkarðr Rúðu-jarl, þeir réðu fyri Norðmandí. Systir þeira var Emma drótning, er Aðalráðr Engla-konung hafði átt; sønir þeira váru þeir Eaðmundr ok Eatvarð inn góði, Eatvígr ok Eatgeirr. Ríkarðr Rúðu-jarl var son Ríkarðar, sonar Viljálms langaspjóts, hann var sonr Gǫngu-Hrólf jarls, þess er vann Norðmandí; hann var sonr Rǫgnvald Mœra-jarls ins ríka, sem fyrr er ritat. Frá Gǫngu-Hrólfi er komnir Rúðu-jarlar, ok tǫlðu þeir lengi síðan frændsemi vi Nóregs hǫfðingja ok virðu þeim þat lengi síðan ok váru ini mestu vinir Norðmanna alla stund, ok áttu með þeim friðlǫn allir Norðmenn, þeir er þat vildu þekkjask. Um haustit ko Óláfr konungr í Norðmandí ok dvalðisk þar um vetrinn í Sign ok hafði þar friðland.

K. 21. Frá Einari þambarskelfi.

Eptir fall Óláfs Tryggvasonar gaf Eiríkr jarl grið Einar þambarskelfi, syni Eindriða Styrkárssonar. Einarr fór með jarl norðr í Nóreg, ok er sagt, at Einarr hafi verit allra mann sterkastr ok beztr bogmaðr, er verit hafi í Nóregi, ok va harðskeyti hans umfram alla menn aðra; hann skaut me bakkakólfi í gǫgnum uxahúð hráblauta, er hekk á ási einum skíðfœrr var hann allra manna bezt, inn mesti var hann íþróttamað ok hreystimaðr; hann var ættstórr ok auðigr. Eiríkr jar ok Sveinn jarl giptu Einari systur sína, Bergljótu Hákonardóttur hon var inn mesti skǫrungr; Eindriði hét sonr þeira Jarlar gáfu Einari veizlur stórar í Orkadal, ok gerðisk han ríkastr ok gǫfgastr í Þrœndalǫgum, ok var hann inn mest styrkr jǫrlunum ok ástvinr.

K. 22. Frá Erlingi Skjálgssyni.

Eiríkr jarl lét sér ekki líka, at Erlingr Skjálgsson hefð svá mikit ríki, ok tók hann undir sik allar konungseigur, þæ er Óláfr konungr hafði veitt Erlingi. En Erlingr tók jamt se áðr allar landzskyldir um Rogaland, ok guldu landzbúar op tvinnar landzskyldir, en at ǫðrum kosti eyddi hann jarðarbyggðina Lítit fekk jarl af sakeyri, þvíat ekki heldusk þar sýslumenninir ok því at eins fór jarl þar at veizlum, ef hann hefð mikit fjǫlmenni. Þess getr Sigvatr:

25. Erlingr vas svá jarla,

ǫ́tt es, skjǫldungr, mátti

Áleifs mágr svát œgði

aldyggs sonar Tryggva;

næst gaf sína systur

snarr búþegna harri

Ulfs feðr (vas þat) aðra

(aldrgipta) Rǫgnvaldi.

Eiríkr jarl orti fyrir því ekki á at berjask við Erling, at han var frændstórr ok frændmargr, ríkr ok vinsæll; sat hann jafna með fjǫlmenni, svá sem þar væri konungshirð. Erlingr var op á sumrum í hernaði ok fekk sér fjár, þvíat hann helt teknu hætti um rausn ok stórmenzku, þótt hann hefði þá minni veizlu ok óhallkvæmri en um daga Óláfs konungs, mágs síns. Erling var allra manna fríðastr ok mestr ok sterkastr, vígr hverju manni betr ok um allar íþróttir líkastr Óláfi konungi Tryggvasyni Þess getr Sigvatr:

26. Erlingi varð engi

annarr lendra manna,

ǫrr sás átti fleiri

orrostur, fjǫlkostigr;

þrek bar seggr við sóknir

sinn, þvít fyrst gekk innan,

mildr, í marga hildi,

mest, en ór á lesti.

Þat hefir jafnan verit mál manna, at Erlingr hafi gǫfgast allra lendra manna verit í Nóregi. Þau váru bǫrn Erlings o Ástríðar: Áslákr, Skjálgr, Sigurðr, Loðinn, Þórir ok Ragnhildr er átti Þorbergr Árnason. Erlingr hafði jafnan með sér lxxxx frelsingja eða fleira, ok var þat bæði vetr ok sumar, at þar va máldrykkja at dagverðarborði, en at náttverði var ómælt drukkit En þá er jarlar váru nær, hafði hann cc. manna eða fleira Aldri fór hann fámeðri en með xx.-sessu alskipaða. Erlingr átt skeið mikla, ii. rúm ins xl. ok þó mikil at því; hann hafði han í víking eða stefnuleiðangr, ok váru þar á cc. manna eða meirr.

K. 23. Frá Erlingi Skjálgssyni.

Erlingr hafði jafnan heima xxx. þræla ok umfram anna man; hann ætlaði þrælum sínum dagsverk, ok gaf þeim stundi síðan ok lof til, at hverr, er sér vildi vinna um røkr eða u nætr, hann gaf þeim akrlǫnd at sá sér korni ok fœra ávǫxtinn ti fjár sér; hann lagði á hvern þeira verð ok lausn; leystu margi sik in fyrstu misseri eða ǫnnur, en allir þeir, er nǫkkurr þrifnað var yfir, leystu sik á iii. vetrum. Með því fé keypti Erling sér annat man; en leysingjum sínum vísaði hann sumum síldfiski, en sumum til annarra féfanga; sumir ruddu marki ok gerðu þar bú í; ǫllum kom hann til nǫkkurs þroska.

K. 24. Frá Hákoni jarli.

Þá er Eiríkr jarl hafði ráðit fyrir Nóregi xii. vetr, kom ti hans orðsending Knúts Dana-konungs, mágs hans, at Eirík jarl skyldi fara með honum vestr til Englandz með her sinn þvíat Eiríkr var frægr mjǫk af hernaði sínum, er hann hafð borit sigr ór ii. orrostum, þeim er snarpastar hǫfðu verit Norðrlǫndum, ǫnnur sú, er þeir Hákon jarl ok Eiríkr bǫrðusk vi Jómsvíkinga, en sú ǫnnur, er Eiríkr barðisk við Óláf konun Tryggvason. Þess getr Þórðr Kolbeinsson:

27. Enn hefk leyfð, þars, lofða,

lofkenda frák sendu,

at hjalmsǫmum hilmi,

hjarls drótna boð jarli,

at skyldligast skyldi

(skilk, hvat gramr lézk vilja)

endr til ásta fundar

Eirekr koma þeira.

Jarl vildi eigi undir hǫfuð leggjask orðsending konungs, fór han ór landi, en setti eptir í Nóregi landz at gæta Hákon jarl, son sinn ok fekk hann í hǫnd Einari þambarskelfi, mági sínum, at han skyldi hafa landráð fyrir Hákoni, þvíat hann var þá eigi ellri e xvii. vetra.

K. 25.

Eiríkr kom á England til fundar við Knút konung ok va með honum, þá er hann vann Lundúnaborg. Eiríkr jarl barðis fyrir vestan Lundúnaborg; þar feldi hann Úlfkel snilling; sv segir Þórðr:

28. Gollkennir lét gunni

(grœðis hests) fyr vestan

(Þundr vá leyfðr til landa)

Lundún saman bundit;

fekk – regnþorinn Rǫkkva

rann –, of þingamǫnnum,

ýglig hǫgg, þars eggjar,

Ulfkell, bláar skulfu.

Eiríkr jarl var á Englandi einn vetr ok átti nǫkkurar orrostur en annat haust eptir ætlaði hann til Rúmferðar, þá andaðisk han af blóðláti þar á Englandi.

K. 26. Dráp Eaðmundar.

Knútr konungr átti margar orrostur á Englandi við son Aðalráðs Engla-konungs, ok hǫfðu ýmsir betr. Hann kom þa sumar til Englandz, sem Aðalráðr andaðisk; þá fekk Knút konungr Emmu drótningar; váru bǫrn þeira Haraldr, Hǫrða-knútr Gunnhildr. Knútr konungr sættisk við Eaðmund konung skyldi hafa hálft England hvárr þeira. Á sama mánaði dra Heinrekr strjóna Eaðmund konung. Eptir þat rak Knút konungr af Englandi alla sonu Aðalráðs konungs; svá segi Sigvatr:

29. Ok senn sonu

sló hvern ok þó

Aðalráðs eða

út flæmði Knútr.

K. 27. Frá Óláfi ok Aðalráðs-sonum.

Þat sumar kómu synir Aðalráðs konungs af Englandi ti Rúðu í Valland til móðurbrœðra sinna, er Óláfr Haraldzson ko vestan ór víking, ok váru allir þann vetr í Norðmandí ok bund lag sitt saman með þeim skildaga, at Óláfr konungr skyldi haf Norðimbraland, ef þeir eignaðisk England af Dǫnum. Þá send Óláfr konungr um haustit Hrana, fóstra sinn, til Englandz a eflask þar at liði, ok sendu Aðalráðssynir hann með jartegnu til vina sinna ok frænda, en Óláfr konungr fekk honum lausaf mikit at spenja lið undir þá, ok var Hrani um vetrinn í England ok fekk trúnað margra ríkismanna, ok var landzmǫnnum bet viljat, at hafa samlenda konunga yfir sér, en þó var þá orðin svá mikill styrkr Dana í Englandi, at alt landzfólk var undi brotit ríki þeira.

K. 28. Orrostur Óláfs konungs.

Um várit. fóru þeir vestan allir saman, Óláfr konungr o synir Aðalráðs konungs, kómu til Englandz þar er heitir Jungufurða gengu þar á land upp með liði sínu ok til borgar. Þar vár fyrir margir þeir menn, er þeim hǫfðu liði heitit; þeir unn borgina ok drápu mart manna. En er við urðu varir Knút konungs menn, þá drógu þeir her saman ok urðu brátt fjǫlmennir svá at synir Aðalráðs konungs hǫfðu ekki liðsafla við ok sá þan sinn kost helzt at halda í brot ok aptr vestr til Rúðu. Þá skilðis Óláfr konungr við þá ok vildi eigi fara til Vallandz. Hann sigld norðr með Englandi alt til Norðimbralandz, hann lagði at í hǫf þeiri, er kǫlluð er Furuvald, ok barðisk þar við bœjarmenn o fekk þar sigr ok fé mikit.

K. 29. Ferð Óláfs konungs í Nóreg.

Óláfr konungr lét þar eptir vera langskipin, en bjó þaða knǫrru tvá ok hafði hann þá xx. menn ok cc,, albrynjat ok vali mjǫk. Hann siglði norðr í haf um haustit, ok fengu ofviðr mikit í hafi, svá at mannhætt var, en með því at þeir hǫfðu liðskos góðan ok hamingju konungs, þá hlýddi vel; svá segir Óttarr:

30. Valfasta, bjǫ́tt vestan,

veðrǫrr, tváa knǫrru

(hætt hafið ér í ótta

opt) skjǫldunga þopti;

næði straumr, ef stœði,

strangr kaupskipum angra,

innan borðs á unnum

erringar- lið -verra.

Ok enn svá:

31. Eigi hrædduzk ægi,

ér fóruð sæ stóran,

allvaldr of getr aldar

engi nýtri drengi;

opt, varð fars, en forsi

flaust hratt af sér brǫttum,

neytt, áðr Nóreg beittuð,

niðjungr Haralds, miðjan.

Hér segir þat, at Óláfr konungr kom útan at miðjum Nóregi en sú ey heitir Sæla, er þeir tóku land, út frá Staði. Þá mælt konungr, lét þat mundu vera tímadag , er þeir hǫfðu lent við Sæl í Nóregi, ok kvað þat vera mundu góða vitneskju, er svá hafði a borizk. Þá gengu þeir upp á eyna; stígr konungr þar ǫðru fœti, sem var leira nǫkkur, en studdisk ǫðrum fœti á kné; þ mælti hann: »fell ek nú« segir konungr. Þá segir Hrani: »eig felltu, konungr, nú festir þú fœtr í landi«. Konungr hló við o mælti: »vera má svá, ef guð vill«. Ganga þá ofan til skipa o siglðu suðr til Úlfasunda. Þar spurðu þeir til Hákonar jarls, a hann var suðr í Sogni, ok var hans þá ván norðr, þegar er by gæfi, ok hafði hann eitt skip.

K. 30. Tekinn Hákon jarl í Sauðungssundi.

Óláfr konungr helt inn af leið skipum sínum, er hann ko suðr yfir Fjalir, ok snøri inn til Sauðungssunda ok lagðisk þar lágu sínum megin sundzins hváru skipinu ok hǫfðu milli sín kaða digran. Á þeiri sǫmu stundu røri at sundinu Hákon jarl Eiríksso með skeið skipaðri, ok hugðu þeir vera í sundinu kaupski ii., róa þeir í sundit fram milli skipanna. Nú draga þeir Óláf konungr strenginn upp undir miðjan kjǫl skeiðinni ok undu me vindásum; þegar er nǫkkur festi, gekk upp aptr en steypðis fram, svá at sjárinn fell inn um sǫxin, fyldi skeiðna ok því næs hólfði. Óláfr konungr tók þar af sundi Hákon jarl ok alla þ menn hans, er þeir náðu handtaka, en suma drápu þeir, en sumi sukku niðr; svá segir Óttarr:

32. Blágjóða, tókt, bræðir

bengjalfrs, ok þá sjalfa,

skatti gnœgðr, með skreyttu

skeið Hǫ́konar reiði;

ungr sóttir þú, Þróttar

þings mágrennir, hingat

(máttit jarl) þaus ǫ́ttuð

áttlǫnd (fyr því standa).

Hákon jarl var upp leiddr á skipit konungs; var hann allr manna fríðastr, er menn hǫfðu sét; hann hafði hár mikit o fagrt sem silki, bundit um hǫfuð sér gullhlaði; settisk hann fyrirrúmit. Þá mælti Óláfr konungr: »eigi er þat logit af yð frændum, hversu fríðir menn þér eruð sýnum, en farnir eru þér nú at hamingju«. Þá segir Hákon: »ekki er þetta óhamingja er oss hefir hent; hefir þat lengi verit, at ýmsir hafa sigraði verit; svá hefir ok farit með yðrum ok várum frændum, at ýmsi hafa betr haft, en ek lítt kominn af barnsaldri; váru vér nú o ekki vel við komnir at verja oss, vissum vér nú ekki vánir ti ófriðar; kann vera, at oss takisk annat sinn betr til en nú«. Þ svarar Óláfr konungr: »grunar þik ekki þat, jarl, at hér hafi sv at borit, at þú mynir hvárki fá heðan í frá sigr né ósigr?«. Jar segir: »þér munuð ráða, konungr, at sinni«. Þá segir Óláf konungr: »hvat viltu til vinna, jarl, at ek láta þik fara, hver er þú vill, heilan ok ósakaðan?«. Jarl spyrr, hvers hann vild beiðask. Konungr segir: »enskis annars en þú farir ór landi o gefir svá upp ríki yðart ok sverir þess eiða, at þér haldið eig orrostu heðan í frá gegn mér«. Jarl svarar, lézk svá gera mundu Nú vinnr Hákon jarl Óláfi konungi eiða, at hann skal aldri síða berjask í móti honum ok eigi verja Nóreg með ófriði fyrir Óláf konungi né sœkja hann. Þá gefr Óláfr konungr honum grið o ǫllum hans mǫnnum; tók jarl við skipi því, er hann hafði áðr haft Róa menn í brot leið sína. Þess getr Sigvatr skáld:

33. Ríkr kvað sér at sœkja

Sauðungs konungr naúðir,

fremðar gjarn, í fornu

fund Hǫ́konar sundi;

strangr hitti þar þengill

þann jarl, es varð annarr

œztr ok ætt gat bazta

ungr á danska tungu.

K. 31. Ferð Hákonar jarls.

Eptir þetta býr jarl sik sem skyndiligast ór landi ok sigli vestr til Englandz ok hittir þar Knút konung, móðurbróður sinn segir honum alt, hvernug farit hefir með þeim Óláfi konungi Knútr konungr tók við honum forkunnar vel, setti hann Háko innan hirðar með sér ok gefr honum mikit vald í sínu ríki dvalðisk Hákon jarl þar nú langa hríð með Knúti. Þá er þei Sveinn ok Hákon réðu Nóregi, gerðu þeir sátt við Erlin Skjálgsson, ok var bundit með því, at Áslákr, sonr Erlings, fek Gunnhildar, dóttur Sveins jarls; skyldu þeir feðgar, Erlingr o Áslákr, hafa veizlur þær allar, er Óláfr konungr Tryggvaso hafði fengit Erlingi. Gerðisk Erlingr þá fullkominn vin jarlanna, ok bundu þeir þat svardǫgum sín á milli.

K. 32. Viðrbúnaðr Ástu.

Óláfr konungr inn digri snýr austr með landi ok átti víð þing við bóendr, ok ganga margir til handa honum, en sumi mæla í móti, þeir er váru frændr eða vinir Sveins jarls. Fó Óláfr konungr fyrir því skyndiliga austr til Víkr ok heldr liði sín inn í Víkina ok setr upp skip sín, snýr þá á land upp. Ok e hann kom á Vestfold, þá fǫgnuðu honum þar vel margir menn þeir sem verit hǫfðu kunnmenn eða vinir fǫður hans; þar var o mikil ætt hans um Foldina. Hann fór um haustit á land upp fund Sigurðar konungs, mágs síns, ok kom þar snimma ein hvern dag. En er Óláfr konungr kømr nær býnum, þá hljóp þar fyrir þjónostusveinar til bœjarins ok inn í stofuna. Ásta móðir Óláfs konungs, sat þar inni ok konur nǫkkurar með henni þá segja sveinarnir henni um ferð Óláfs konungs, ok svá, at han var þangat brátt ván. Ásta stendr upp þegar ok hét á karla o konur at búask um þar sem bezt; hon lét iiii. konur taka búna stofunnar ok búa skjótt með tjǫldum ok um bekki; ii. karlar bár hálminn á gólfit, ii. settu trápizuna ok skapkerit, ii. settu borðit ii. settu vistina, ii. sendi hon brott af býnum, ii. báru inn ǫlit, e allir aðrir, konur ok karlar, gengu út í garðinn. Sendimenn fór til Sigurðar konungs, þar sem hann var, ok fœrðu honum tígnarklæð hans ok hest hans með gyltum sǫðli, en bitullinn settr smeltu steinum ok allr gyltr; iiii. menn sendi hon fjogurra vegna byggðina ok bauð til sín ǫllu stórmenni at þiggja veizlu, er ho gerði fagnaðarǫl í móti syni sínum. Alla menn aðra, er fyri váru, lét hon taka inn bezta búnað, er til áttu, en þeim lánaði ho klæði, er eigi áttu sjálfir.

K. 33. Frá búnaði Sigurðar konungs.

Sigurðr konungr sýr var þá staddr út á akri, er sendimen kómu til hans ok segja honum þessi tíðendi ok svá alt þat, e Ásta lét at hafask heima á bœnum. Hann hafði þar marga menn sumir skáru korn, sumir bundu, sumir óku heim korni, sumi hlóðu í hjálma eða í hlǫður; en konungr ok ii. menn með honu gengu stundum á akrinn, stundum þar er hlaðit var korninu Svá er sagt um búnað hans, at hann hafði kyrtil blán ok blá hosur, háva skúa ok bundna at legg, grá kápu ok grán hǫtt víða ok url um andlit, staf í hendi ok ofan á silfrhólkr gyltr ok silfrhringr. Svá er sagt frá lunderni Sigurðar konungs, at han var sýslumaðr mikill ok búnaðarmaðr um fé sitt ok bú ok ré sjálfr búnaði; engi var hann skartsmaðr ok heldr fámálugr; han var allra manna vitrastr, þeira er þá váru í Nóregi, ok auðgast at lausafé; hann var friðsamr ok óágjarn. Ásta, kona hans, va ǫr ok ríklunduð. Þessi váru bǫrn þeira: Guthormr var elztr, þ Gunnhildr, þá Hálfdan, þá Ingiríðr, þá Haraldr. Þá mæltu sendimenn »þau orð bað Ásta at vit skyldim bera þér, at nú þœtt henni allmiklu máli skipta, at þér tœkisk stórmannliga, ok ba þess, at þú skyldir meir líkjask í ætt Haraldz ins hárfagra a skaplyndi en Hrana mjónef, móðurfǫður þínum, eða Nereið jarl inum gamla, þótt þeir hafi verit spekingar miklir«. Konung segir: »tíðendi mikil segi þér, enda berið þér allákafliga; láti hefir Ásta mikit yfir þeim mǫnnum fyrr, er henni var minn skylda til, ok sé ek, at sama skaplyndi hefir hon enn; ok tek hon þetta með miklum ákafa, ef hon fær svá út leiddan son sinn at þat sé með þvílíkri stórmenzku, sem nú leiðir hon hann inn.

En svá lízk mér, ef þetta skal vera, at þeir, er sik veðsetja þetta mál, munu hvárki sjá fyrir fé sínu eða fjǫrvi. Þessi maðr Óláfr konungr, bersk í móti miklu ofrefli, ok á honum ok han ráðum liggr reiði Dana-konungs ok Svía-konungs, ef hann held þessu fram«.

K. 34. Veizla.

Nú er konungr hafði þetta mælt, þá sezk hann niðr ok lé draga af sér skóklæði ok setti á fœtr sér kordúnahosur ok bat með gyltum sporum, þá tók hann af sér kápuna ok kyrtilinn o klæddi sik með pellzklæðum ok ýzt skarlatskápu, gyrði sik me sverði búnu, setr gyltan hjálm á hǫfuð sér, stígr þá á hest sinn Hann gerði verkmenn í byggðina ok tók sér xxx. manna ve búna, er riðu heim með honum. En er þeir riðu upp í garðin fyrir stofuna, þá sá hann ǫðrum megin í garðinum, hvar brunað fram merki Óláfs konungs ok þar hann sjálfr með ok c. mann með honum ok allir vel búnir; þá var ok skipat mǫnnum alt mill húsanna. Fagnaði Sigurðr konungr af hesti Óláfi konungi stjúpsyni sínum, ok liði hans ok bauð honum inn til drykkju me sér; en Ásta gekk til ok kysti son sinn ok bauð honum með sé at dveljask ok alt heimult, lǫnd ok lið, er hon mætti veita honum Óláfr konungr þakkaði henni vel orð sín. Hon tók í hǫnd honu ok leiddi hann eptir sér í stofuna ok til hásætis. Sigurðr konung fekk menn til at varðveita klæðnað þeira ok gefa korn hestu þeira, en hann gekk til hásætis síns, ok var sú veizla gǫr me inu mesta kappi.

K. 35. Málstefna Óláfs konungs ok Sigurðar konungs.

En er Óláfr konungr hafði þar eigi lengi verit, þá var þa einn hvern dag, at hann heimti til tals við sik ok á málstefn Sigurð konung, mág sinn, ok Ástu, móður sína, ok Hrana, fóstr sinn. Þá tók Óláfr konungr til máls: »svá er, segir hann, se yðr er kunnigt, at ek em kominn hingat til landz ok verit áð langa hríð útan landz; hefi ek ok mínir menn haft þat einu all þessa stund til framflutningar oss, er vér hǫfum sótt í hernaði ok í mǫrgum stǫðum orðit til at hætta bæði lífi ok sálu; hefi margr maðr fyrir oss, sá er saklauss hefir verit, orðit at lát féit, en sumir lífit með, en yfir þeim eignum sitja útlendir menn er átti minn faðir ok hans faðir ok hverr eptir annan várr frænda, ok em ek óðalborinn til. Ok láta þeir sér eigi þa einhlítt, heldr hafa þeir undir sik tekit eigur allra várra frænda er at langfeðgatali erum komnir frá Haraldi inum hárfagra miðla þeir sumum lítit af, en sumum með ǫllu ekki. Nú ska því upp lúka fyrir yðr, er mér hefir mjǫk lengi í skapi verit, a ek ætla at heimta fǫðurarf minn, ok mun ek hvárki koma á fun Dana-konungs né Svía-konungs at biðja þá né einna muna um þótt þeir hafi nú um hríð kallat sína eign, þat er var arfr Harald hárfagra; ætla ek heldr, yðr satt til at segja, at sœkja oddi o eggju frændleifð mína ok kosta þar at allra frænda minna o vina ok þeira allra, er at þessu ráði vilja hverfa með mér. Ska ek ok svá upp hefja þetta tilkall, at annat hvárt skal vera, at e skal eignask ríki þat alt til forráða, er þeir feldu frá Ólá konung Tryggvason, frænda minn, eða ek skal hér falla frændleifð minni. Nú vænti ek um þik, Sigurðr mágr, eða aðr þá menn í landinu, er óðalbornir eru hér til konungsdóms a lǫgum þeim, er setti Haraldr hárfagri, þá mun yðr eigi sv mikilla muna á vant, at þér munið upp hefjask at reka af hǫndu frændaskǫmm þessa, at eigi munuð þér alla yðr við leggja a efla þann, er forgangsmaðr vill vera at hefja upp ætt vára. E hvárt sem þér vilið lýsa nǫkkurn manndóm um þenna hlut, þ veit ek skaplyndi alþýðunnar, at til þess væri ǫllum títt, at komas undan þrælkan útlendra hǫfðingja, þegar er traust yrði til. Hef ek fyrir þá sǫk þetta mál fyrir engan mann borit fyrr en þik, a ek veit, at þú ert maðr vitr ok kant góða forsjá til þess, hvernu reisa skal frá uphafi þessa ætlan, hvárt þat skal fyrst rœða a hljóði fyrir nǫkkurum mǫnnum, eða skal þat bera þegar fjǫlmæli fyrir alþýðu; hefi ek nú nǫkkut roðit tǫnn á þeim, e ek tók hǫndum Hákon jarl, ok er hann nú ór landi stokkinn o gaf hann mér með svardǫgum þann hluta ríkis, er hann átti áðr Nú ætla ek oss munu léttara falla at eiga um við Svein jarl ein saman, heldr en þá, at þeir væri báðir til landvarnar«. Sigurð konungr svarar nú: »eigi býr þér lítit í skapi, Óláfr konungr; e þessi ætlan meirr af kappi er forsjá, at því sem ek virði, enda e þess ván, at langt myni í milli vera lítilmenzku minnar ok áhug þess ins mikla, er þú munt hafa; þvíat þá er þú vart lítt a barnaldri kominn, vartu þegar fullr af kappi ok ójafnaði í ǫll því, er þú máttir; ertu nú ok reyndr mjǫk í orrostum ok sami þik eptir siðvenju útlendra hǫfðingja. Nú veit ek, at svá fremm munt þú þetta hafa upp tekit, at ekki mun tjá at letja þik; er o várkunn á, at slíkir hlutir liggi í miklu rúmi þeim, er nǫkkuri eru kappsmenn, er ǫll ætt Haraldz hárfagra ok konungdómr fell niðr. En í engum heitum vil ek bindask, fyrr en ek veit ætla eða tiltekju annarra konunga á Uplǫndum; en vel hefir þú þa gǫrt, er þú lézt mik fyrr vita þessa ætlan, en þú bærir þat hámæli fyrir alþýðu; heita vil ek þér umsýslu minni við konung ok svá við aðra hǫfðingja eða annat landzfólk; svá skal þér Óláfr konungr, heimult fé mitt til styrks þér. En svá fremmi vi ek, at vér berim þetta fyrir alþýðu, er ek sé, at nǫkkur framkvæm mætti at verða eða nǫkkurr styrkr fæsk til þessa stórræðis fyrir því at svá skaltu til ætla, at mikit er í fang tekit, ef þ vilt kappi deila við Óláf Svía-konung ok við Knút, er nú er bæð konungr í Englandi ok Danmǫrk, ok mun rammar skorður þurf við at reisa, ef hlýða skal. En ekki þykki mér ólíkligt, at þé verði gott til liðs, þvíat alþýðan er gjǫrn til nýjungarinnar: fó svá fyrr, er Óláfr konungr Tryggvason kom til landz, at alli urðu því fegnir, ok naut hann þó eigi lengi konungdómsins« Þá er svá var komit rœðunni, tók Ásta til orða: »svá er mér u gefit, sonr minn, at ek em þér fegin orðin, ok því fegnust, a þinn þroski mætti mestr verða; vil ek til þess engi hlut spara þann er ek á kosti; en hér er lítt til ráðastoða at sjá, er ek em en heldr vilda ek, þótt því væri at skipta, at þú yrðir yfirkonung í Nóregi, þótt þú lifðir eigi lengr í konungdóminum en Óláf Tryggvason, heldr en hitt, at þú værir eigi meiri konungr e Sigurðr sýr ok yrðir ellidauðr«. Ok eptir þessi orð slitu þei málstefnunni. Dvalðisk Óláfr konungr þar um hríð með ǫllu lið sínu. Sigurðr konungr veitti þeim annan hvern dag at borðhald fiska ok mjólk, en annan hvern slátr ok mungát.

K. 36. Frá Uplendinga-konungum.

Í þenna tíma váru margir Uplendinga-konungar, þeir e fyrir fylkjum réðu, ok váru þeir flestir komnir af ætt Harald ins hárfagra. Fyrir Heiðmǫrk réðu ii. brœðr, Hrœrekr o Hringr, en í Guðbrandzdǫlum Guðrøðr. Konungr var ok Raumaríki. Einn konungr var ok sá, er hafði Þótn ok Haðaland á Valdresi var ok konungr. Sigurðr konungr sýr átti stefnula við fylkiskonunga uppi á Haðalandi, ok var á þeiri stefnu Óláf Haraldzson. Þá bar Sigurðr upp fyrir fylkiskonunga, þá se hann hafði stefnulag við gǫrt, ráðastofnan Óláfs mágs síns o biðr þá styrks bæði at liði ok ráðum ok samþykki, telr þá upp hver nauðsyn þeim var á, at reka af hǫndum þat undirbrot, e Danir ok Svíar hafa þá undir lagt, segir, at nú mun til verða s maðr, er fyrir mun ganga í þessu ráði, telr þá upp mǫrg snildarverk þau er Óláfr konungr hefir gǫrt í ferðum sínum ok hernaði Þá segir Hrœrekr konungr: »satt er þat, at mjǫk er niðr falli ríki Haraldz konungs ins hárfagra, er engi hans ættmaðr e yfirkonungr í Nóregi. Nú hafa menn hér í landi ýmiss vi freistat. Var Hákon Aðalsteinsfóstri konungr, ok unðu allir þv vel; en er Gunnhildar-synir réðu fyrir landi, þá varð ǫllum leit þeira ofríki ok ójafnaðr, at heldr vildu menn hafa útlenda konung yfir sér ok vera sjálfráðari, þvíat útlendir hǫfðingjar vár þeim jafnan fjarri ok vǫnduðu lítt um siðu manna, hǫfðu slíka skatt af landi, sem þeir skilðu sér, en er þeir urðu ósáttir, Harald Dana-konungr ok Hákon jarl, þá herjuðu Jómsvíkingar í Nóreg þá rézk í móti þeim allr múgr ok margmenni ok hratt þeim ófrið af sér; eggjuðu menn þá til þess Hákon jarl, at halda landi fyri Dana-konungi ok verja oddi ok eggju; en er hann þóttisk fullkomin til ríkis af styrk landzmanna, þá gerðisk hann svá harð ok frekr við landzfólkit, at menn þolðu honum eigi, ok dráp Þrœndir sjálfir hann ok hófu þá til ríkis Óláf Tryggvason, e óðalborinn var til konungdóms ok fyrir allra hluta sakir ve til hǫfðingja fallinn; geystisk at því allr landzmúgr at vilja han hafa at konungi yfir sér ok reisa þá upp af nýju þat ríki, e eignazk hafði Haraldr inn hárfagri. En er Óláfr þóttisk fullkomin at ríki, þá var fyrir honum engi maðr sjálfráði; gek hann við freku at við oss smákonungana at heimta undir si þær skyldir allar, er Haraldr inn hárfagri hafði hér tekit, o enn sumt frekara, en at síðr váru menn fyrir honum sjálfráða at engi réð, á hvern guð trúa skyldi. En er hann var frá land tekinn, þá hǫfum vér nú haldit vináttu við Danakonung, o hǫfum vér af honum traust mikit haft um alla hluti, er vé þurfum at krefja, en sjálfræði ok hóglífi innanlandz ok ekk ofríki. Nú er þat at segja frá mínu skaplyndi, at ek uni ve við svá búit; veit ek eigi þat, þótt minn frændi sé konung yfir landi, hvárt batna skal við þat minn réttr nǫkkut, en ell mun ek engan hlut eiga í þessarri ráðagørð«. Þá mælti Hringr bróðir hans: »birta mun ek mitt skaplyndi; betra þykki mér þótt ek hafa it sama ríki ok eignir, at minn frændi sé konung yfir Nóregi, heldr en útlendir hǫfðingjar, ok mætti enn vár ætt upp hefja hér í landi; en þat er mitt hugboð um þenn mann, Óláf, at auðna hans ok hamingja myni ráða, hvárt han skal ríki fá eða eigi; en ef hann verðr einvaldzkonungr yfir Nóregi þá mun sá þykkja betr hafa, er stœrri hluti á til at telja við han um hans vináttu. Nú hefir hann í engan stað meira kost en ein hverr várr, en því minna, at vér hǫfum nǫkkur lǫnd ok ríki til forráða en hann hefir allz engi; erum vér ok eigi síðr óðalbornir ti konungdóms. Nú viljum vér gerask svá miklir líðsinnismen hans, at unna honum innar œztu tígnar hér í landi ok fylgj þar at með ǫllum várum styrk. Hví myni hann oss þat eig vel launa ok lengi muna með góðu, ef hann er svá mikil manndómsmaðr, sem ek hygg ok allir segja? Nú munum vér þá hættu leggja, ef ek skal ráða, at binda við hann vináttu« Eptir þat stóð upp hverr at ǫðrum ok talaði, ok kom þar niðr at þess váru flestir fúsari at binda félagskap við Óláf konung Hann hét þeim sinni vináttu fullkominni ok réttarbót, ef han yrði einvaldzkonungr yfir Nóregi. Binda þeir þá sætt sín með svardǫgum.

K. 37. Gefit Óláfi konungsnafn.

Eptir þat stefndu konungar þing; þá bar Óláfr konung upp fyrir alþýðu þessa ráðagørð ok þat tilkall, er hann hefi þar til ríkis, biðr þá bœndr sér viðrtǫku til konungs yfir landi heitr þeim þar í móti lǫgum fornum ok því, at verja land fyri útlendum her ok hǫfðingjum; talar hann um þat langt ok snjal ok fekk góðan róm at máli sínu. Þá stóðu upp konungar o tǫluðu annarr at ǫðrum, ok fluttu allir þetta mál ok ørendi fyri lýðinum. Varð þat þá at lykðum, at Óláfi var gefit konungsnaf yfir landi ǫllu ok dœmt honum land at uplenzkum lǫgum.

K. 38. Ferð Óláfs konungs um Uplǫnd.

Þá hóf Óláfr konungr upp ferð sína ok lét bjóða upp veizlu fyrir sér, þar sem konungsbú váru; fór hann fyrst um Haðaland ok þá sótti hann norðr í Guðbrandzdala; fór þá svá sem Sigurð sýr hafði getit, at lið dreif til hans svá mart, at hann þóttis eigi hálft þurfa, ok hafði hann þá nær ccc. manna. Þá endus honum ekki veizlurnar, sem ákveðit var; þvíat þat hefir veri siðvenja, at konungar fóru um Uplǫnd með lx. manna eða lxx. en aldri meirr en c. manna. Fór konungr skjótt yfir ok va eina nótt í sama stað. En er hann kom norðr til fjallz, þ byrjar hann ferð sína, kømr norðr um fjallit ok fór til þess er hann kom norðr af fjallinu. Óláfr konungr kom ofan í Upda ok dvalðisk þar um nótt. Síðan fór hann Updalsskóg ok ko fram í Meðaldal, krafði þar þings ok stefndi þar til sín bóndum Síðan talaði konungr á þinginu ok krafði bœndr sér viðrtǫku bauð þeim þar í móti rétt ok lǫg, svá sem boðit hafði Óláf konungr Tryggvason. Bóendr hǫfðu engi styrk til þess at hald ósætt við konung, ok lauk svá, at þeir veittu konungi viðrtǫk ok bundu þat svardǫgum. En þó hǫfðu þeir áðr gǫrt njós ofan í Orkadal ok svá í Skaun ok létu segja um ferð Óláf konungs alt þat, er þeir vissu af.

K. 39. Útboð um Þrándheim.

Einarr þambarskelfir átti bú á Húsabœ á Skaun; en e honum kom njósn um farar Óláfs konungs, þá lét hann þega skera upp herǫr ok senda iiii. vega, stefndi saman þegn ok þræ með alvæpni, ok fylgði þat boði, at þeir skyldu verja land fyri Óláfi konungi. Ǫrboð fór til Orkadals ok svá til Gaulardals ok drósk þar alt herr saman.

K. 40. Ferð Óláfs konungs í Þrándheim.

Óláfr konungr fór með liði sínu ofan til Orkadals, fó hann allspakliga ok með friði. En er hann kom út á Grjótar mœtti hann þar bóandasamnaði, ok hǫfðu þeir meirr en dcc manna; fylkði þá konungr liði sínu, þvíat hann hugði, at bœnd myndi berjask vilja. En er bœndr sá þat, þá tóku þeir at fylkj ok varð þeim alt ómjúkara, þvíat áðr var ekki um ráðit, hver hǫfðingi skyldi vera fyrir þeim. En er Óláfr konungr sá þat at bóndum tóksk ógreitt, þá sendi hann til þeira Þóri Guðbrandzson en er hann kom, segir Þórir, at Óláfr konungr vill ekk berjask við þá; hann nefndi xii. menn, þá er ágætastir vár í þeira flokki, at koma til fundar við Óláf konung. En bœnd þekðusk þat ok ganga fram yfir egg nǫkkura, er þar verðr, þa til er stóð fylking konungs. Þá mælti Óláfr konungr: »þé bœndr hafið nú vel gǫrt, er ek á kost at tala við yðr, þvía ek vil þat yðr segja um ørendi mitt hingat til Þrándheims, þat er í uphafi, at ek veit, at þér hafið áðr spurt, at vér Háko jarl fundumk í sumar, ok lauk svá várum skiptum, at han gaf mér ríki þat alt, er hann átti hér í Þrándheimi, en þat er, se þér vituð, Orkdœlafylki ok Gauldœlafylki ok Strindafylki ok Eynafylki en ek hefi hér vitnismenn, þá er þar váru ok handsal okka jarls sá ok heyrðu orð ok eiða ok allan skildaga, er jarl veitt mér; vil ek yðr lǫg bjóða ok frið, eptir því sem fyrir mé bauð Óláfr konungr Tryggvason. Hann talaði langt ok snjalt ok kom þar at lokum, at hann bauð bóndum ii. kosti, þan annan, at ganga til handa honum ok veita honum hlýðni, s var annarr at halda þá við hann orrostu. Síðan fóru bœnd aptr til liðs síns ok sǫgðu sín ørendi, leituðu þá ráðs við al fólkit, hvern þeir skyldu af taka. En þótt þeir kærði þetta u hríð milli sín, þá kuru þeir þat af, at ganga til handa konungi var þat þá eiðum bundit af hendi bónda. Skipaði konungr þ ferð sína, ok gerðu bœndr veizlur í móti honum. Fór konung þá út til sjávar ok ræðr sér þar til skipa; hann hafði langskip xx.-sessu, af Gelmini frá Gunnars; annat skip, xx.-sessu, hafð hann af Viggjum frá Loðins; iii. skip, tvítugsessu, hafði han af Ǫngrum í Nesi; þann bœ hafði átt Hákon jarl, en þar ré fyrir ármaðr sá, er Bárðr hvíti er nefndr. Konungr hafði skútu iiii. eða v.; fór hann ok skyndiliga ok helt inn eptir firði.

K. 41. Ferð Sveins jarls.

Sveinn jarl var þá inn í Þrándheimi at Steinkerum ok lé þar búa til jólaveizlu; þar var kaupstaðr. Einarr þambarskelfi spurði, at Orkdœlar hǫfðu gengit til handa Óláfi konungi; þ sendi hann njósnarmenn til Sveins jarls; fóru þeir fyrst ti Niðaróss ok tóku þar róðrarskútu, er Einarr átti; þeir fóru síða inn eptir firði ok kómu einn dag síðarla inn til Steinkera o báru þessi ørendi jarli ok segja alt um ferð Óláfs konungs Jarl átti langskip, er flaut tjaldat fyrir býnum; lét hann þega um kveldit flytja á skipit lausafé sitt ok klæðnað manna o drykk ok vist, svá sem skipit tók við, ok røru út þegar u nóttina ok kómu í lýsing í Skarnsund. Þar sá þeir Óláf konun róa útan eptir firði með lið sitt; snýr jarl þá at landi inn fyri Masarvík, — þar var þykkr skógr; þeir lǫgðu svá nær berginu at lauf ok limar tóku út yfir skipit. Þá hjoggu þeir stór tr ok settu alt á útborða í sjá ofan, svá at ekki sá skipit fyri laufinu, ok var eigi alljóst orðit, þá er konungr røri inn u þá. Logn var veðrs; røri konungr inn um eyna; en er sý fal milli þeira, røri jarl út á fjǫrð ok alt út á Frostu, lǫgð þar at landi; þar var hans ríki.

K. 42. Ráðagørð Sveins jarls ok Einars.

Sveinn jarl sendi menn út í Gaulardal eptir Einari mág sínum; en er Einarr kom til jarls, þá segir jarl honum alt u skipti þeira Óláfs konungs ok svá þat, at hann vill liði samn ok fara á fund Óláfs konungs ok berjask við hann. Einar svarar svá: »vér skulum fara ráðum með, halda til njósn, hva Óláfr konungr ætlask fyrir; látum þat eitt til vár spyrja, a vér sém kyrrir, kann þá vera, ef hann spyrr eigi liðsamna várn, at hann setisk inn at Steinkerum um jólin, þvíat þa er nú vel fyrir búit. En ef hann spyrr, at vér hǫfum liðsamnað þá mun hann stefna þegar út ór firði, ok hǫfum vér hans þá ekki« Svá var gǫrt, sem Einarr mælti; fór jarl á veizlur upp í Stjórada til bónda. Óláfr konungr, þá er hann kom til Steinkera, tó hann upp veizluna ok lét bera á skip sín ok aflaði til byrðing ok hafði með sér bæði vist ok drykk ok bjósk í brot se skyndiligast ok helt út alt til Niðaróss; þar hafði Óláfr konung Tryggvason látit efna til kaupstaðar, sem fyrr var ritit. E er Eiríkr jarl kom til landz, þá eflði hann á Hlǫðum, þar se faðir hans hafði hǫfuðbœ sinn látit vera; en hann órœkði hú þau, er Óláfr hafði látit gera við Nið; váru þau þá niðr falli sum, en sum stóðu ok váru heldr óbyggvilig. Óláfr konung helt skipum sínum upp í Nið; lét hann þar þegar búask u í þeim húsum, er upp stóðu, en reisa upp þau, er niðr vár fallin, ok hafði þar at fjǫlða mannz; lét ok þá flytja upp í húsi bæði drykkinn ok vistina ok ætlaði þar at sitja um jólin. E er þat spurði Sveinn jarl ok Einarr, þá gera þeir ráð sín í ǫðru stað.

K. 43. Frá Sigvati skáld.

Þórðr Sigvalda-skáld hét maðr íslenzkr; hann hafði veri lengi með Sigvalda jarli ok síðan með Þorkatli háva, bróður jarls en eptir fall jarls þá var Þórðr kaupmaðr. Hann hitti Óláf konung er hann var í vestrvíking, ok gerðisk hans maðr ok fylgð honum síðan; var hann þá með konungi, er þetta var tíðenda Sigvatr var son Þórðar; hann var at fóstri með Þorkatli a Apavatni. En er hann var náliga vaxinn maðr, þá fór han útan af landi með kaupmǫnnum, ok kom skip þat um hausti til Þrándheims, ok vistuðusk þeir menn í heraði. Þann sam vetr kom Óláfr konungr í Þrándheim, svá sem nú var ritit.

En er Sigvatr spurði, at Þórðr, faðir hans, var þar með konungi þá fór Sigvatr til konungs, hitti Þórð, fǫður sinn, ok dvalðis þar um hríð. Sigvatr var snimma skáld gott; hann hafði or kvæði um Óláf konung ok bauð konungi at hlýða. Konung segir, at hann vill ekki yrkja láta um sik, segir at hann kan ekki at heyra skáldskap; þá kvað Sigvatr:

34. Hlýð mínum brag, meiðir

myrkblás, þvít kank yrkja,

alltíginn — mátt eiga

eitt skald — drasils tjalda;

þótt ǫllungis allra,

allvaldr, lofi skalda,

þér fæk hróðrs at hvǫ́ru

hlít, annarra nítið.

Óláfr konungr gaf Sigvati at bragarlaunum gullhring þann, e stóð hálfa mǫrk. Sigvatr gerðisk hirðmaðr Óláfs konungs; þ kvað hann:

35. Ek tók lystr, né ek lasta

(leyfð íð es) þat síðan,

sóknar Njǫrðr, við sverði

— sá ’s mínn vili — þínu;

þollr, gazt húskarl hollan

(hǫfum ráðit vel báðir)

látrs, en ek lánar-dróttin,

linns blóða, mér góðan.

Sveinn jarl hafði látit taka um haustit hálfa landaura a Íslandz-farinu, svá sem fyrr var vant, þvíat Eiríkr jarl ok Háko jarl hǫfðu þær tekjur sem aðrar at helmingi þar í Þrándheimi En er Óláfr konungr var þar kominn, þá gerði hann til sín menn at heimta hálfa landaura af Íslandz-fǫrum, en þeir fór á fund konungs; þeir báðu Sigvat liðveizlu: þá gekk han fyrir konung ok kvað:

36. Gerbœnn mun ek gunnar

gammteitǫndum heitinn

(áðr þǫ́gum vér ægis

eld) ef nú biðk felda:

landaura veit, lúru

látr-þverrandi, af knerri

enn af ganga, engjar,

ek hef sjalfr krafit, halfa.

K. 44. Frá Sveini jarli.

Sveinn jarl ok þeir Einarr þambarskelfir drógu saman he mikinn ok fóru út til Gaulardals it øfra ok stefna út til Niðarós ok hǫfðu nær xx. hundruð manna. Menn Óláfs konungs vár út á Gaularási ok heldu hestvǫrð; þeir urðu varir við, er herrin fór ofan ór Gaulardal ok báru þá konungi njósn um miðnætti Stóð Óláfr konungr þegar upp ok lét vekja liðit, gengu þei þegar á skip ok báru út ǫll klæði sín ok vápn ok þat alt, e þeir gátu með komizk, røru þá út ór ánni; kom þá jamskjót jarlsliðit til bœjarins; tóku þeir þá jólavistina alla, en brennd húsin ǫll. Fór Óláfr konungr út eptir firði til Orkadals o gekk þar af skipum; fór þá upp um Orkadal alt til fjallz o austr yfir fjall til Dala. Frá þessu er sagt, at Sveinn jar brenndi bœ í Niðarósi, í flokki þeim, er ortr er um Klœn Brúsason:

37. Brunnu allvalds inni

— eldr hykk at sal feldi —

(eimr skaut á her hrími)

halfgǫr við Nið sjalfa.

K. 45. Frá Óláfi konungi.

Óláfr konungr fór þá suðr eptir Guðbrandzdǫlum ok þaða út á Heiðmǫrk, fór alt at veizlum um hávetri, en dró saman her er váraði, ok fór út í Víkina; hann hafði mikit lið af Heiðmǫrk er konungar fengu honum; fóru þaðan lendir menn margir; þeiri ferð var Ketill kálfr á Hringunesi; Óláfr konungr hafð ok lið af Raumaríki. Sigurðr konungr sýr, mágr hans, kom ti liðs við hann með mikla sveit manna; sœkja þeir þá út til sjáva ok ráða sér til skipa ok búask innan ór Víkinni; þeir hǫfð fritt lið ok mikit. En er þeir hǫfðu búit lið sitt, lǫgðu þei út til Túnsbergs.

K. 46. Frá liði Sveins jarls.

Sveinn jarl samnar liði alt um Þrándheim þegar eptir jóli ok býðr út leiðangri, býr ok skipin. Í þenna tíma var í Nóreg fjǫlði lendra manna; óru þeir margir ríkir ok svá ættstórir at þeir váru komnir af konunga ættum eða jarla ok áttu skam til at telja, váru ok stórauðgir. Var þar alt traust konungann eða jarlanna, er fyrir landi réðu, er lendir menn váru; þvíat sv var í hverju fylki, sem lendir menn réðu fyrir bóndaliðinu. Ve var Sveinn jarl vingaðr við lenda menn; varð honum gott ti liðs. Einarr þambarskelfir, mágr hans, var með honum ok margi aðrir lendir menn ok margir þeir, er áðr um vetrinn hǫfðu trúnaðareið svarit Óláfi konungi bæði lendir menn ok bœndr. Þei fóru þegar ór firðinum, er þeir váru búnir, ok heldu suðr me landi ok drógu at sér lið ór hverju fylki. En er þeir kóm suðr fyrir Rogaland, þá kom til móts við þá Erlingr Skjálgsso ok hafði mikit lið, ok með honum margir lendir menn; held þá ǫllu liðinu austr til Víkr; þat var, er á leið langafǫstu, e Sveinn jarl sótti inn í Víkina. Jarl helt liðinu inn um Grenma ok lagðisk við Nesjar.

K. 47. Frá liði Óláfs konungs.

Þá helt Óláfr konungr sínu liði út eptir Víkinni; var þ skamt í milli þeira, vissu þá hvárir til annarra laugardag fyri pálmsunnudag. Óláfr konungr hafði þat skip, er kallat va Karlhǫfði, þar var á framstafni skorit konungshǫfuð; hann sjálf hafði þat skorit. Þat hǫfuð var lengi síðan haft í Nóregi skipum þeim, er hǫfðingjar stýrðu.

K. 48. Tala Óláfs konungs.

Sunnudagsmorgininn, þegar er lýsti, stóð Óláfr konungr up ok klæddisk, gekk á land, lét þá blása ǫllu liðinu til landgǫngu Þá átti hann tal við liðit ok segir alþýðu, at hann hefir þá spurt at skamt mun milli þeira Sveins jarls: »skulum vér nú, segi hann, við búask, þvíat skamt mun vera til fundar várs; vápnis menn nú ok búi hverr sik ok sitt rúm, þar er áðr er skipat, sv at allir sé þá búnir, er ek læt blása til brautlǫgunnar; róum síða samfast, fari engir fyrr en allr ferr flotinn, dvelisk ok engi þ eptir, er ek rœ ór hǫfninni, þvíat eigi megum vér vita, hvárt vé munum jarlinn hitta, þar er nú liggr hann, eða munu þeir sœkj í móti oss; en ef fund várn berr saman ok takisk orrosta, þ heimti várir menn saman skipin ok sé búnir at tengja; hlífu oss fyrst ok gætum vápna várra, at vér berim eigi á sæ eða kasti á glæ; en er, festisk orrosta ok skipin hafa saman bundizk gerið þá sem harðasta hríðna, ok dugi hverr sem mannligast«.

K. 49. Orrosta fyrir Nesjum.

Óláfr konungr hafði á sínu skipi c. manna, ok hǫfðu alli hringabrynjur ok valska hjálma; flestir hans menn hǫfðu hvít skjǫldu ok á lagðr inn helgi kross með gulli, en sumir dregni rauðum steini eða blám; kross lét hann ok draga í enni á ǫllu hjálmum með bleiku. Hann hafði hvítt merki, þat var ormr. Þ lét hann veita sér tíðir; gekk síðan á skip sitt ok bað menn snæð ok drekka nǫkkut. Síðan lét hann blása herblástr ok leggja ú ór hǫfninni. En er þeir kómu fyrir hǫfnina, þar er jarl hafð legit, þá var lið jarls vápnat ok ætlaði þá at róa út ó hǫfninni; en er þeir sá konungslið, þá tóku þeir at tengj skipin ok settu upp merki ok bjoggusk við. En er Óláfr konung sá þat, þá greiddu þeir atróðrinn, lagði konungr at jarls skipi tóksk þar þá orrosta; svá segir Sigvatr skáld:

38. Veitti sókn, þars sótti,

siklingr firum mikla,

(blóð fell rautt á Róða

rein) í hǫfn at Sveini;

snjallr helt at, sás olli

eirlaust konungr, þeira,

en Sveins liðar, sýnum

saman bundu skip, fundi.

Hér segir þat, at Óláfr konungr helt til orrostu, en Sveinn l fyrir í hǫfninni. Sigvatr skáld var þar í orrostu; hann orti þega um sumarit eptir orrostu flokk þann, er Nesjavísur eru kallaðar ok segir þar vandliga frá þessum tíðendum:

39. Þat erumk kunt, hvé kennir

Karlhǫfða lét jarli

odda frosts fyr austan

Agðir nær of lagðan.

Orrosta var in snarpasta, ok var þat langa hríð, er ekki mátt yfir sjá, hvernug hníga myndi; fell þá mart af hvárumtveggju ok fjǫlði varð sárt; svá segir Sigvatr:

40. Vasa sigmána Sveini

sverða gnýs at frýja

góðs né gǫrrar hríðar

gunnreifum Áleifi,

þvít kvistingar kostu

(koma herr í stað verra)

ǫ́ttu sín, þars sóttusk,

seggir hvárra tveggja.

Jarl hafði lið meira, en konungr hafði einvala lið á sínu skipi, þa er honum hafði fylgt í hernaði, ok búit svá forkunnliga, sem fyr var sagt, at hverr maðr hafði hringabrynju; urðu þeir ekk sárir; svá segir Sigvatr:

41. Teitr, sák okr í ítru

allvalds liði falla

(gerðisk harðr) of herðar

hjǫrdynr svalar brynjur;

en mín at flug fleina

falsk und hjalm enn valska

(okr vissak svá, sessi)

svǫrt skǫr (við her gǫrva).

En er lið tók at falla á skipum jarls, en sumt sárt, ok þyntisk þ skipanin á borðunum.

K. 50. Flótti Sveins jarls.

Þá réðu til upgǫngu menn Óláfs konungs; var þá merki upp borit á þat skip, er næst var jarlsskipi, en konungr sjálf fylgði fram merkinu; svá segir Sigvatr:

42. Stǫng óð gylt þars gengum

Gǫndlar serks und merkjum

gnýs fyr gǫfgum ræsi

greiðendr á skip reiðir;

þági vas, sem þessum

þengils, á jó strengjar,

mjǫð, fyr málma kveðju,

mær heiðþegum bæri.

Þar var snǫrp orrosta, ok fellu mjǫk Sveins menn, en sumi hljópu þá fyrir borð; svá segir Sigvatr:

43. Vér drifum hvatt, þars heyra

hátt vápna-brak knátti,

(rǫnd klufu roðnir brandar)

reiðir upp á skeiðar;

en fyr borð, þars bǫrðusk,

— búin fengusk skip — gengu

(nár flaut út við eyri

ófár) búendr sárir.

Ok enn þetta:

44. Ǫld vann ossa skjǫldu

(auðsætt vas þat) rauða

(hljóms), þás hvítir kómu,

(hringmiðlǫndum) þingat,

þar hykk ungan gram gǫngu

(gunn sylg) es vér fylgðum,

(blóðs fekk -svǫrr) þars slæðusk

sverð, upp í skip gerðu.

Þá tók at snúa mannfallinu upp á lið jarls; sóttu þá konungsmen at jarlsskipi, ok var við sjálft, at þeir mundu upp ganga á skiptit En er jarl sá, í hvert óefni komit var, þá hét hann á frambyggja at þeir skyldu hǫggva tengslin ok leysa skipin út; þeir gerð svá. Þá fœrðu konungsmenn stafnljá á skeiðarkylfuna ok held þeim. Þá mælti jarl, at stafnbúar skyldu af hǫggva kylfuna; sv gerðu þeir; svá segir Sigvatr:

45. Sjálfr bað svartar kylfur

Sveinn harðliga skeina;

nær vas áðr í óra

auðvǫ́n róit hǫ́num,

þás til góðs, en gjóði,

gǫrt, fengusk hræ svǫrtum

Yggs, lét herr of hǫggvit

hrafni skeiðar stafna.

Einarr þambarskelfir hafði sitt skip lagt á annat borð jarlsskipi kǫstuðu þeir þá akkeri í framstafn á jarlsskipi, ok fluttusk þ svá allir samt út á fjǫrðinn. Eptir þat flýði alt lið jarls ok rør út á fjǫrðinn. Bersi Skáldtorfuson var í fyrirrúmi á skipi Svein jarls; en er skipit leið fram frá flotanum, þá segir Óláfr konung hátt, er hann kenndi Bersa, þvíat hann var auðkendr, — hverju manni vænni ok búinn forkunnar vel at vápnum ok at klæðum »farið heilir, Bersi«. Hann segir: »verið heilir, konungr«. Sv segir Bersi í flokki þeim, er hann orti, þá er hann kom á val Óláfs konungs ok sat í fjǫtrum:

46. Hróðrs batt heilan líða

hagkennanda þenna,

en snarrœki slíku

svarat unnum vér Gunnar:

orð seldum þau elda

úthauðrs boða, trauðir,

knarrar, hapts, sem ek keypta,

kynstórs, at við brynju.

47. Sveins raunir hefk sénar,

(snart rekninga bjartar)

þars (svaltungur sungu)

saman fórum vér, stórar;

»elgs«, mun ek eigi fylgja

út, hríðboði, síðan,

hests, at hverjum kosti,

hranna, dýrra manni.

48. Krýpk eigi svá, sveigir

sára linns, — í ári

búum ólítinn Áta

ǫndur þér til handa —,

at ek, herstefnir, hafna,

heiðmildr, eða þá leiðumk,

ungr kunnak þar þrøngvi

þínn, hollvini mína.

K. 51. Ferð Sveins jarls ór landi.

Nú flyðu sumir menn jarls á land upp, sumir gengu ti griða. Þá røru þeir Sveinn jarl út á fjǫrðinn ok lǫgðu þeir sama skip sín, ok tǫluðu hǫfðingjar milli sín; leitar jarl ráða við lend menn. Erlingr Skjálgsson réð þat, at þeir skyldu norðr sigl í land ok fá sér lið ok berjask enn við Óláf konung. En fyri því at þeir hǫfðu látit lið mikit, þá fýstu flestir allir, at jarl fœr ór landi á fund Svía-konungs, mágs síns, ok eflðisk þaðan a liði; ok fylgði Einarr því ráði, þvíat honum þótti sem þeir hefð þá engi fǫng til at berjask við Óláf konung. Skilðisk þá lið þeira siglði jarl suðr um Foldina, ok með honum Einarr þambarskelfir Erlingr Skjálgsson ok enn margir aðrir lendir menn, þeir e eigi vildu flýja óðul sín, fóru norðr til heimila sinna; hafð Erlingr um sumarit fjǫlmenni mikit.

K. 52. Frá Sveini jarli.

Óláfr konungr ok hans menn sá, at jarl hafði saman lag sínum skipum; þá eggjaði Sigurðr konungr sýr, at þeir skyld leggja at jarli ok láta þá til stáls sverfa með þeim. Óláf konungr segir, at hann vill sjá fyrst, hvert ráð jarl tekr, hvár þeir halda saman flokkinum eða skilsk við hann liðit. Sigurð kvað hann ráða mundu — »en þat er mitt hugboð, segir hann, vi skaplyndi þitt ok ráðgirni, at seint tryggvir þú þá stórbukkana svá sem þeir eru vanir áðr at halda fullu til móts við hǫfðingja« Varð ok ekki af atlǫgunni; sá þeir þá brátt, at jarls lið skilðisk Þá lét Óláfr konungr rannsaka valinn; lágu þeir þar nǫkkura nætr ok skiptu herfanginu. Þá kvað Sigvatr skáld vísur þessar:

49. Þess getk, meirr at missi

morðǫ́rr, sás fór norðan,

harða margr í hǫrðum

heimkvǫ́mu styr þeima;

sǫkk af sunda blakki

»sunnu mǫrg« til grunna,

satt ’s at Sveini mœttum,

»samknúta«, vér úti.

50. Frýrat oss í ári

innþrœnzk, þótt lið minna,

gǫrt hugðak svá, snertu,

snotr mær, konungs væri;

brúðr mun heldr at háði

hafa drótt, þás framm sótti

(fold ruðum skers) ef skyldi,

skeggi, aðra tveggja.

Ok enn þessa:

51. Afli vex, þvít efla

Uplendingar sendi

(Sveinn, funduð þat) þenna

þilblakks, konungs, vilja,

raun es hins, at Heinir

(hrælinns) megu vinna.

(þeir œxla flug) fleira

folkrekks an ǫl drekka.

Óláfr konungr gaf gjafar Sigurði konungi sýr, mági sínum, a skilnaði, ok svá ǫðrum hǫfðingjum, þeim er honum hǫfðu li veitt; hann gaf Katli af Hringunesi karfa xv.-sessu, ok flutt Ketill karfann upp eptir Raumelfi ok alt upp í Mjǫrs.

K. 53. Frá Óláfi konungi.

Óláfr konungr helt til njósnum um farar jarls; en er han spurði þat, at jarl var ór landi farinn, þá fór hann vestr epti Víkinni; dreif þá lið til hans, var hann til konungs tekinn þingum; fór hann svá alt til Líðandisness. Þá spurði hann, a Erlingr Skjálgsson hafði samnað mikinn; dvalðisk hann þá ekk á Norðr-Ǫgðum, þvíat hann fekk hraðbyri; fór hann se skyndiligast norðr til Þrándheims, þvíat honum þótti þar ver alt megin landzins, ef hann fengi þar undir sik komit, meðan jar var ór landi. En er Óláfr konungr kom í Þrándheim, þá varð þa engi upreist í móti honum, ok var hann þar til konungs tekin ok settisk þar um haustit í Niðarósi ok bjó þar til vetrvistar o lét þar húsa konungsgarð ok reisa þar Clemenskirkju í þeim stað sem nú stendr hon. Hann markaði toptir til garða ok gaf bóndu ok kaupmǫnnum eða þeim ǫðrum, er honum sýndisk ok hús vildu. Hann sat þar fjǫlmeðr, þvíat hann treystisk illa Þrœndu um trúleik, ef jarl kvæmi aptr í landit; váru berastir í þv Innþrœndir, ok fekk hann þaðan engar skyldir.

K. 54. Hernaðr Sveins jarls.

Sveinn jarl fór fyrst til Svíþjóðar á fund Óláfs Svía-konungs mágs síns, ok segir honum alt frá viðrskiptum þeir Óláfs digra ok leitaði þá ráða af Svíakonungi, hvat hann ska upp taka. Konungr segir, at jarl skal vera með honum, ef han vill þat, ok hafa þar ríki til forráða, þat er honum þykki sœmilig — »ok at ǫðrum kosti, segir hann, skal ek fá þér gnógan liðsafl at sœkja landit af Óláfi«. Jarl kaus þat, þvíat þess fýstu alli hans menn, þeir er áttu eignir stórar í Nóregi margir, er þa váru með honum. En er þeir sátu yfir þessarri ráðagørð, þ kom þat ásamt, at þeir skyldu eptir um vetrinn ráða til at far landveg um Helsingjaland ok Jamtaland ok svá ofan í Þrándheim þvíat jarl treystisk Innþrœndum bezt við sik um traustit o liðveizlu, ef hann kvæmi þar; en þó gera þeir þat ráð, at fara u sumarit fyrst í Austrveg í hernað ok fá sér fjár.

K. 55. Dauði Sveins jarls.

Sveinn jarl fór með lið sitt austr í Garðaríki ok herjaði þar dvalðisk hann þar um sumarit; en er haustaði, snøri hann apt liði sínu til Svíþjóðar. Þá fekk hann sótt þá, er hann leiddi ti bana. Eptir andlát jarls fór lið þat, er honum hafði fylgt, apt til Svíþjóðar, en sumir snøru til Helsingjalandz ok þaðan ti Jamtalandz ok þá austan um Kjǫl til Þrándheims, ok segja þei þau tíðendi, er gǫrzk hǫfðu í ferð þeira; var þá sannspurt andlá Sveins jarls.

K. 56. Frá Þrœndum.

Einarr þambarskelfir ok sú sveit, er honum hafði fylgt, fó um vetrinn til Svía-konungs ok var þar í góðu yfirlæti; þar va ok mart annarra manna, er jarli hafði fylgt. Svía-konung hugnaðisk stórilla við Óláf digra þat er hann hafði sezk í skattlan hans, en rekit í brot Svein jarl; konungr hét þar fyrir Óláf inum mestum afarkostum, þá er hann mætti við komask; segi hann, at eigi mun Óláfr svá djarfr vera, at hann myni taka undi sik þat veldi, er jarl hafði átt; því fylgðu allir Svía-konung menn, at svá myndi vera. En er Þrœndir spurðu til sannz, a Sveinn jarl var andaðr ok hans var ekki ván til Nóregs, þ snørisk ǫll alþýða til hlýðni við Óláf konung. Fóru þá margi menn innan ór Þrándheimi á fund Óláfs konungs ok gerðusk men hans, en sumir sendu orð ok jartegnir, at þeir vildu þjóna honum Fór hann þá um haustit inn í Þrándheim ok átti þing við bœndr var hann þar í hverju fylki til konungs tekinn. Hann fór þá ú til Niðaróss ok lát þangat flytja allar konungsskyldir ok efnað þar til vetrsetu.

K. 57. Húsaðr konungs-garðr.

Óláfr konungr lét húsa konungsgarð í Niðarósi. Þar va gǫr mikil hirðstofa, ok dyrr á báðum endum; hásæti konungs va í miðri stofunni, ok innar frá sat Grímkell hirðbyskup hans, e þar næst aðrir kennimenn hans, en útar frá ráðgjafar hans; ǫðru ǫndugi gegnt honum sat stallari hans Bjǫrn digri, þar næs gestir. Ef gǫfgir menn kómu til konungs, var þeim vel skipat.

Við elda skyldi þá ǫl drekka. Hann skipaði mǫnnum í þjónostur svá sem siðr konunga var til. Hann hafði með sér lx. hirðmann ok xxx. gesta ok setti þeim mála ok lǫg; hann hafði ok xxx húskarla, er starfa skyldu í garðinum slíkt er þurpti ok til a flytja; hann hafði ok marga þræla. Í garðinum var ok mikil skáli, er hirðmenn sváfu í; þar var ok mikil stofa, er konung átti hirðstefnur í.

K. 58. Frá siðum Óláfs konungs.

Þat var siðr konungs, at rísa upp snimma um morna o klæðask ok taka handlaugar, ganga síðan til kirkju ok hlýða óttusǫn ok morguntíðum ok ganga síðan á stefnur ok sætta men eða tala þat annat, er honum þótti skylt; hann stefndi til sí ríkum ok óríkum ok ǫllum þeim, er vitrastir váru. Hann lét op telja fyrir sér lǫg þau, er Hákon Aðalsteinsfóstri hafði sett Þrándheimi. Hann skipaði lǫgunum með ráði inna vitrust manna, tók af eða lagði til, þar er honum sýndisk þat; en kristin rétt setti hann með umráði Grímkels byskups ok annarra kennimann ok lagði á þat allan hug at taka af heiðni ok forna venjur, þær er honum þótti kristnispell í. Svá kom, at bœnd játtu þessum lǫgum, er konungr setti. Svá segir Sigvatr:

52. Loptbyggvir, mátt leggja

lands rétt, þanns skal standask,

unnar, allra manna,

eykja, liðs á miðli.

Óláfr konungr var maðr siðlátr, stiltr vel, fámálugr, ǫrr o fégjarn. Þá var þar með konungi Sigvatr skáld, sem fyrr va sagt, ok fleiri íslenzkir menn. Óláfr konungr spurði epti vendiliga, hvernug kristinn dómr væri haldinn á Íslandi, þá þótt honum mikilla muna ávant, at vel væri, þvíat þeir sǫgðu fr kristnihaldinu, at þat var lofat í lǫgum, at eta hross ok bera ú bǫrn, sem heiðnir menn, ok enn fleiri hlutir, þeir er kristnispel var í. Þeir sǫgðu ok konungi frá mǫrgu stórmenni, því er þ var á Íslandi. Skapti Þóroddzson hafði þá lǫgsǫgu á landinu Víða af lǫndum spurði hann at siðum manna þá menn, er gløgs vissu, ok leiddi mest atspurningum um kristinn dóm, hvernu haldinn væri bæði í Orkneyjum ok á Hjaltlandi ok ór Færeyjum ok spurðisk honum svá til, sem víða myndi mikit á skorta, a vel væri. Slíkar rœður hafði hann opt í munni eða um lǫg a fala eða um landzrétt.

K. 59. Dauði Ásgauts ármannz.

Þann sama vetr kómu austan ór Svíþjóð sendimenn Óláf konungs ins sœnska, ok réðu brœðr ii. fyrir, Þorgautr skarði o Ásgautr ármaðr, ok hǫfðu xxiiii. menn. En er þeir kómu austa um Kjǫl í Veradal, þá stefndu þeir þing við bœndr ok tǫluðu vi þá, heimtu þar skyld ok skatt af hendi Svía-konungs. En bœnd báru ráð sín saman, ok kom ásamt með þeim, at þeir mund gjalda slíkt, sem Svía-konungr beiddi, ok heimti Óláfr konung engar landzskyldir af þeim fyrir sína hǫnd, kveðask eigi vilj gjalda hvárum tveggja skyldir. Fóru sendimenn í brot ok ú eptir dalinum, ok á hverju þingi, er þeir áttu, fengu þeir a bóndum in sǫmu svǫr en ekki fé; fóru þá út í Skaun ok áttu þa þing ok krǫfðu þar enn skatta, ok fór alt á sǫmu leið sem fyrr Þá fóru þeir í Stjóradal ok krǫfðu þar þinga, en bœndr vildu ekk til koma; þá sá sendimenn, at þeira ørendi varð ekki, vild Þorgautr þá aptr austr — »ekki þykki mér vit konungsørend rekit hafa, segir Ásgautr, vil ek fara á fund Óláfs konungs digra þó skjóta bœndr þangat sínu máli«. Nú réð hann, ok fóru þei út til bœjarins ok tóku þeir herbergi í bœnum. Þeir gengu ti konungs eptir um daginn, — hann sat þá um borðum — kvǫddu hann ok segja, at þeir fóru með ørendum Svía-konungs Konungr bað þá koma til sín eptir um daginn. Annan dag, þ er konungr hafði hlýtt tíðum, gekk hann til þinghúss síns o lét þangat kalla menn Svía-konungs ok bað þá bera upp ørend sín. Þá talaði Þorgautr ok segir fyrst, hverra ørenda þeir fór ok váru sendir ok þat síðan, hvernug Innþrœndir hǫfðu svarat eptir þat beiddi hann, at konungr veitti órskurð, hvert þeir ørendi skyldi þangat verða. Konungr segir: »meðan jarlar réð hér fyrir landi, þá var þat ekki undarligt, at landzmenn vær þeim lýðskyldir, þvíat þeir váru hér ættbornir til ríkis, held en þat at lúta til útlendra konunga, ok var þó réttara, at jarla veitti hlýðni ok þjónostu konungum þeim, er réttkomnir vár hér til ríkis, heldr en útlendum konungum ok at hefjask up með ófriði í móti réttum konungum ok fella þá frá landi; e Óláfr sœnski konungr, er kallar til Nóregs, þá veit ek eigi hverja tiltǫlu hann hefir, þá er sannlig sé, en hitt megum vé muna, hvern mannskaða vér hǫfum fengit af honum ok han frændum«. Þá segir Ásgautr: »eigi er undarligt, at þú sér kallað Óláfr digri, allstórliga svarar þú orðsending slíks hǫfðingja ógløggt veiztu, hversu þungbær þér mun vera reiði konungs ok hefir þeim svá orðit, er váru með meira krapti, en mé sýnisk þú munu vera; en ef þú vilt þráliga halda ríkinu, þ mun þér hinn til, at fara á fund hans ok gerask hans maðr munu vér þá biðja með þér, at hann fái þér at láni þetta ríki« Þá segir konungr ok tók hógliga til orða: »ek vil ráða þé annat ráð, Ásgautr, farið nú aptr austr til konungs yðars o segið honum svá, at snimma í vár mun ek búask at fara aust til landamæris, þar er at fornu hefir skilt ríki Nóregs konung ok Svía-konungs; má hann þá þar koma, ef hann vill, at vi semim sætt okra, ok hafi þat ríki hvárr okkarr, sem óðalborin er til«. Þá snúa sendimenn í brot ok aptr til herbergis o bjoggusk í brot, en konungr gekk til borða. Sendimenn geng þá í konungsgarðinn, ok er durverðir sá þat, segja þeir konungi Hann bað þá sendimenn eigi inn láta — »ek vil ekki vi þá mæla« segir hann. Fóru þá sendimenn í brot. Þá segi Þorgautr, at hann mun aptr snúa ok hans menn, en Ásgaut segir, at hann vill reka konungsørendi. Þá skiljask þeir; fer þá Þorgautr inn á Strind, en Ásgautr ok þeir xii. saman snú upp til Gaulardals, hann ætlar at fara suðr á Mœri ok rek þar sýslu Svía-konungs. En er Óláfr konungr varð þess varr þá sendi hann gestina út eptir þeim; þeir hittu þá út á nesi vi Stein, tóku þá hǫndum ok leiddu inn á Gaularás, reistu þar gálg ok hengðu þá þar, er sjá mátti útan af firði af þjóðleið Þorgautr spurði þessi tíðendi, áðr hann fór ór Þrándheimi; fó hann síðan alla leið, þar til er hann hitti Svía-konung ok segi honum þat, er gǫrzk hafði í þeira fǫr; konungr varð allreiðr er hann heyrði þetta sagt; skorti þar þá eigi stór orð.

K. 60. Sætt Óláfs konungs ok Erlings Skjálgssonar.

Eptir þat um várit bauð Óláfr konungr liði út ór Þrándheim ok bjósk at fara austr í land. Þá bjósk ór Niðarósi Íslandzfar Þá sendi Óláfr konungr orð ok jartegnir Hjalta Skeggjasyn ok stefndi honum á fund sinn, en sendi orð Skapt lǫgsǫgumanni ok ǫðrum þeim mǫnnum, er mest réðu lǫgu á Íslandi, at þeir skyldi taka ór lǫgum, er honum þótti mes í móti kristnum dómi; þar með sendi hann vinsamlig orð ǫllu landzmǫnnum jafnsaman. Konungr fór suðr með landi o dvalðisk í hverju fylki ok þingaði við bœndr; en á hverju þing lét hann upp lesa kristin lǫg ok þau boðorð, er þar fylgðu; tó hann þá þegar af við lýðinn margar óvenjur ok heiðinn dóm þvíat jarlar hǫfðu vel haldit forn lǫg ok landzrétt, en u kristnihald létu þeir gera hvern sem vildi. Var þá svá komit at víðast um sjábyggðir váru menn skírðir, en kristin lǫg vár ókunn flestum mǫnnum; en um updali ok fjallbyggðir var víð alheiðit, þvíat þegar er lýðrinn varð sjálfráða, þá festisk þei þat helzt í minni um átrúnaðinn, er þeir hǫfðu numit barnœsku. En þeir menn, er eigi vildu skipask við orð konung um kristnihaldit, þá hét hann afarkostum bæði ríkum ok óríkum Óláfr var til konungs tekinn um alt land á hverju lǫgþingi mælti þá engi maðr í móti honum. Þá er hann lá í Karmtsundi fóru orð milli þeira Erlings Skjálgssonar, þau at þeir skyld sættask, ok var lagðr sættarfundr í Hvítingsey. En er þei fundusk, tǫluðusk þeir sjálfir við um sættina; þótti Erlingi þ annat nǫkkut finnask í orðum hans, en honum hafði verit fr sagt, þvíat hann mælti til þess, at hann vildi hafa veizlur þæ allar, er Óláfr Tryggvason hafði fengit honum, en síðan jarla Sveinn ok Hákon — »man ek þá gerask þinn maðr ok holl vinr« segir hann. Konungr segir: »svá lízk mér, Erlingr, se eigi sé þér verra at taka af mér jammiklar veizlur, sem þú tók af Eiríki jarli, þeim manni, er þér hafði gǫrt inn mest mannskaða; en ek man þik láta vera gǫfgastan mann í landinu þó at ek vilja veizlurnar miðla at sjálfræði mínu, en eigi lát sem lendir menn sé óðalbornir til ættleifðar minnar, en ek skyld margfǫldum verðum yðra þjónostu kaupa«. Erlingr hafði ekk skaplyndi til at biðja konunginn né einna muna hér um, þvía hann sá, at konungr var ekki leiðitamr; sá hann ok, at tvei kostir váru fyrir hǫndum, sá annarr, at gera enga sætt við konun ok hætta til, hvernug fœri, eða ella láta konung einn fyri ráða, ok tók hann þann upp, þótt honum þœtti mjǫk í mót skapi sínu, ok mælti til konungs: »sú mun þér mín þjónost hallkvæmst, er ek veiti þér með sjálfræði«. Þeir skilðu rœðuna Eptir þat gengu til frændr Erlings ok vinir ok báðu hann ti vægja ok fœra við vit en eigi ofrkapp — »muntu, segja þeir vera ávalt gǫfgastr lendra manna í Nóregi bæði at framkvæm þinni ok frændum ok fjárafla«. Erlingr fann, at þetta va heilræði ok þeim gekk góðvili til, er slíkt mæltu; gerir han svá, gengr til handa konungi með þeim skildaga, at konung réð fyrir at skilja; skilðusk eptir þat ok váru sáttir at kalla Fór Óláfr þá leið sína austr með landi.

K. 61. Dráp Eilífs gauzka.

Þegar er Óláfr konungr kom í Víkina ok þat spurðisk, þ fóru Danir í brot, þeir er þar hǫfðu sýslur af Dana-konungi ok sóttu þeir til Danmerkr ok vildu eigi bíða Óláfs konungs En Óláfr konungr fór inn eptir Víkinni ok hafði þing við bœndr gekk undir hann þar alt landzfólk, tók hann þá allar konungsskyldi ok dvalðisk í Víkinni um sumarit. Hann helt austr yfi Foldina ór Túnsbergi ok alt austr um Svínasund. Þá tók ti vald Svía-konungs; hann hafði þar sett yfir sýslumenn, Eilí gauzka um inn nørðra hlut, en Hróa skjálga yfir inn eystr hlut alt til Elfar; hann átti ætt tveim megin Elfar, en bú stó í Hísing; hann var ríkr maðr ok stórauðigr; Eilífr var o stórættaðr. Þá er Óláfr konungr kom liði sínu í Ránríki, þ stefndi hann þar þing við landzmenn, ok kómu til hans þei menn, er eyjar byggðu eða nær sæ. En er þing var sett, þ talaði Bjǫrn stallari ok bað bœndr taka við Óláfi konungi, slík þar sem annars staðar hafði gǫrt verit í Nóregi. Brynjólf úlfaldi hét einn bóandi gǫfugr; hann stóð upp ok mælti: »vitu vér bœndr, hvert réttast er landaskipti milli Nóregs konung at fornu ok Svía-konungs ok Dana-konungs, at Gautelfr hefi ráðit frá Væni til sævar, en norðan markir til Eiðaskógs, e þaðan Kilir alt norðr til Finnmarkar; svá ok þat, at ýmsi hafa gengit á annarra hǫnd; hafa Svíar lǫngum haft vald alt ti Svínasundz, en þó yðr satt til at segja, veit ek margra mann vilja til þess, at betra þœtti at þjóna Nóregs konungi, en men bera eigi áræði til þess; Svía-konungs ríki er bæði austr fr oss ok suðr, en þess ván, at Nóregs konungr mun fara norð brátt í landit, þangat er landzmegin er meira, ok hǫfum vé þá ekki afla til at halda deilu við Gauta; nú verðr konungr a sjá heilt ráð fyrir oss; fúsir væri vér at gerask hans menn« En eptir þingit, þá var Brynjólfr um kveldit í boði konung ok svá annan dag eptir, ok tǫluðu þeir mart sín í millum einmælum. Fór þá konungr austr eptir Víkinni. En er Eilíf spurði, at konungr var þar, þá lét hann bera njósn til far hans. Eilífr hafði xxx. manna, sínna sveitunga; hann var byggðinni ofanverðri við markirnar ok hafði þar bóandasafnað Margir bœndr fóru á fund Óláfs konungs, en sumir send vináttuorð til hans. Þá fóru menn í milli Óláfs konungs o Eilífs, ok báðu bœndr hvárn tveggja lengi, at þeir legði þingstefn milli sín ok réði frið með nǫkkuru móti, sǫgðu þat Eilífi at þeim var þess ván af konungi, ef ekki væri við skipazk han orð, at þeir mundu ván eiga af honum afarkosta, ok kváðu eig Eilíf skyldu lið skorta; var þá ráðit, at þeir skyldu ofan kom ok eiga þing við bœndr ok konung. En þá sendi konungr Þór langa, gestahǫfðingja sinn, ok þá xii. saman til Brynjólfs; þei hǫfðu brynjur undir kyrtlum, en hǫttu yfir hjálmum. Eptir u daginn kómu bœndr fjǫlmennt ofan með Eilífi; þar var þ Brynjólfr í hans liði ok Þórir í hans sveit. Konungr lagð skipum útan þar at, er klettr nǫkkurr var ok gekk fram í sæinn gekk hann þar upp ok lið hans, settisk á klettinn, en vǫllr va fyrir ofan, ok var þar bóandaliðit, en menn Eilífs stóðu upp í skjaldborg fyrir honum. Bjǫrn stallari talaði langt ok snjal af hendi konungs. En er hann settisk niðr, þá stóð Eilífr up ok tók til máls, ok í því bili stóð upp Þórir langi ok brá sverð ok hjó til Eilífs á hálsinn, svá at af gekk hǫfuðit; þá hljó upp alt bóandaliðit, en inir gauzku tóku rás undan, drápu þei Þórir nǫkkura menn af þeim; en er herrinn stǫðvaðisk ok létt þysnum, þá stóð konungr upp ok mælti, at bœndr skyldu setjas niðr; þeir gerðu svá; var þar mart talat; en at lykðum var þat, at bœndr gengu til handa konungi ok játuðu honum hlýðni en hann hét þeim því í mót, at skiljask eigi við þá ok ver þar til þess, at þeir Óláfr Svía-konungr lyki einn veg sínu vendræðum. Eptir þat lagði Óláfr konungr undir sik ina nørðr sýsluna ok fór um sumarit alt austr til Elfar, fekk hann alla konungsskyldir með sænum ok um eyjar. En er á leið sumarit snørisk hann aptr í Víkina norðr ok lagði upp eptir Raumelfi Þar er fors mikill, er Sarpr heitir; nes gengr í ána norða at forsinum; þar lét Óláfr konungr gerða um þvert nesit a grjóti ok torfi ok viðum ok grafa díki fyrir útan ok gerði þa jarðborg mikla; en í borginni efnaði hann til kaupstaðar; þa lét hann húsa konungsgarð ok gera Máríukirkju, hann lét þa ok marka toptir til annarra garða ok fekk þar menn til at húsa hann lét um haustit þangat flytja þau fǫng, er til vetrvista þurpti, ok sat þar um vetrinn með fjǫlmenni mikit, en hafð menn sína í ǫllum sýslum. Hann bannaði allar flutningar ó Víkinni upp á Gautland, bæði síld ok salt; þess máttu Gauta illa án vera. Hann hafði mikit jólaboð, bauð til sín ór heruðu mǫrgum stórbúǫndum.

K. 62. Uphaf Eyvindar úrarhorns.

Maðr er nefndr Eyvindr úrarhorn, æzkaðr af Austr-Ǫgðum hann var mikill maðr ok kynstórr, fór hvert sumar í herna stundum vestr um haf, stundum í Austrveg eða suðr til Fríslandz hann hafði xx.-sessu, snekkju ok vel skipaða. Hann hafð verit fyrir Nesjum ok veitt Óláfi konungi lið; ok er þeir skilðus þar, þá hét konungr honum vináttu sinni, en Eyvindr konung liðsemð sinni, hvar sem hann vildi kraft hafa. Eyvindr var u vetrinn í jólaboði með Óláfi konungi ok þá þar góðar gjafa at honum. Þar var ok þá með honum Brynjólfr úlbaldi ok þ at jólagjǫf gullbúit sverð af konungi ok með bœ þann, er Vettalan heitir, ok er þat inn mesti hǫfuðbœr. Brynjólfr orti vís um gjafarnar, ok er þat niðrlag at:

53. Bragningr gaf mér

brand ok Vettaland.

Þá gaf konungr honum lendz mannz nafn, ok var Brynjólfr in mesti vinr konungs alla stund.

K. 63. Dráp Þrándar.

Þann vetr fór Þrándr hvíti ór Þrándheimi austr á Jamtalan at heimta skatt af hendi Óláfs konungs digra; en er hann hafð saman dregit skattinn, þá kómu þar menn Svía-konungs: o drápu Þránd ok þá xii. saman ok tóku skattinn ok fœrðu Svía-konungi Þetta spurði Óláfr konungr, ok líkaði honum illa.

K. 64. Kristniboð í Víkinni.

Óláfr konungr lét bjóða um Víkina kristin lǫg með sam hætti sem norðr í landi, ok gekk vel fram, þvíat Vikverju váru miklu kunnari kristnir siðir en mǫnnum norðr í landit þvíat þar var bæði vetr ok sumar fjǫlmennt af kaupmǫnnu bæði dǫnskum ok saxneskum; Víkverjar hǫfðusk ok mjǫk kaupferðum til Englandz ok Saxlandz eða Flæmingjalandz eð Danmerkr, en sumir váru í víking ok hǫfðu vetrsetu á kristnu lǫndum.

K. 65. Fall Hróa.

Um várit sendi Óláfr konungr orð, at Eyvindr skyldi kom til hans; þeir tǫluðu lengi einmæli. Eptir þat brátt bjósk Eyvind í víking. Hann siglði suðr eptir Víkinni ok lagði at í Ekreyju út frá Hísing. Þar spurði hann, at Hrói skjálgi hafði farit norð í Orðost ok hafði þar saman dregit leiðangr ok landskyldir, o var hans þá norðan ván. Þá røri Eyvindr inn til Haugasunda, e Hrói røri þá norðan, ok hittusk þar í sundinu ok bǫrðusk. Þa fell Hrói ok nær xxx. manna, en Eyvindr tók alt fé, þat e Hrói hafði haft. Fór Eyvindr þá í Austrveg ok var þar í víkin um sumarit.

K. 66. Fall Guðleiks ok Þorgauts skarða.

Maðr hét Guðleikr gerzki, hann var æzkaðr af Ǫgðum, han var farmaðr ok kaupmaðr mikill, auðigr, ok rak kaupferðir ti ýmissa landa; hann fór austr í Garðaríki optliga, ok var han fyrir þá sǫk kallaðr Guðleikr gerzki. Þat vár bjó Guðleikr ski sitt ok ætlaði at fara um sumarit til Garða austr. Óláfr konung sendi honum orð, at hann vill hitta hann. En er Guðleikr ko til hans, segir konungr honum, at hann vill gera félag við hann bað hann kaupa sér dýrgripi þá, er torugætir eru þar í landi Guðleikr segir þat á konungs forráði vera skulu. Þá lætr konung greiða í hendr honum fé slíkt, sem honum sýndisk. Fó Guðleikr um sumarit í Austrveg. Þeir lágu nǫkkura hríð vi Gotland; var þá sem opt kann verða, at eigi váru allir haldinorðir ok urðu landzmenn varir við, at á því skipi var félagi Óláf digra. Guðleikr fór um sumarit í Austrveg til Hólmgarðz o keypti þar pell ágætlig, er hann ætlaði konungi til tígnarklæð sér, ok þar með skinn dýr ok enn borðbúnað forkunnligan. U haustit, er Guðleikr fór austan, þá fekk hann andviðri, ok lág þeir mjǫk lengi við Eyland. Þorgautr skarði hafði um hausti borit njósn um farar Guðleiks; kom hann þar at þeim me langskip ok barðisk við þá; þeir vǫrðusk lengi, en fyrir því a liðsmunr var mikill, þá fell Guðleikr ok mart skipverja hans, o mart var sárt. Tók Þorgautr fé þeira alt ok gørsimar Óláf konungs; skiptu þeir Þorgautr fengi sínu ǫllu at jafnaði, en han segir, at gørsimar skal hafa Svía-konungr —: »ok er þat, segi hann, nǫkkurr hlutr af skatti þeim, er hann á at taka af Nóregi« Þorgautr fór þá austr til Svíþjóðar. Þessi tíðendi spyrjask brátt Eyvindr úrarhorn kom lítlu síðarr til Eylandz. En er hann spyr þetta. þá siglir hann austr eptir þeim Þorgauti, ok hittask þei í Svíaskerjum ok bǫrðusk; þar fell Þorgautr ok flest lið han eða hljóp á kaf. Tók þá Eyvindr fé þat alt, er þeir hǫfðu teki af Guðleiki, ok svá gørsimar Óláfs konungs. Eyvindr fór apt til Nóregs um haustit; fœrði hann þá Óláfi konungi gørsima sínar; þakkaði konungr honum vel sína ferð ok hét honum þ enn af nýju vináttu sinni. Þá hafði Óláfr konungr verit iii vetr konungr í Nóregi.

K. 67. Fundr Óláfs konungs ok Rǫgnvaldz jarls.

Þat sama sumar hafði Óláfr konungr leiðangr úti ok fór þ enn austr til Elfar ok lá þar lengi um sumarit. Þá fóru orðsendinga milli Óláfs konungs ok Rǫgnvaldz jarls ok Ingibjarga Tryggvadóttur, konu jarls. Hon gekk at með ǫllu kappi a veita Óláfi konungi; hon var aftakamaðr mikill um þetta mál Helt þar til hvártveggja, at frændsemi var mikil með þei Óláfi konungi ok henni, ok þat annat, at henni mátti eigi fyrnas við Svía-konung þat, er hann hafði verit at falli Óláfs Tryggvasonar bróður hennar, ok þóttisk fyrir þá sǫk eiga tiltǫlu a ráða fyrir Nóregi. Varð jarl af fortǫlum hennar mjǫk snúin til vináttu Óláfs konungs; kom svá, at þeir konungr ok jar lǫgðu stefnu með sér ok hittusk við Elfi; rœddu þar marga hlut ok mjǫk um viðskipti þeira Nóregs konungs ok Svía-konungs ok sǫgðu báðir þat, sem satt var, at hvárum-tveggjum Víkverjum ok Gautum, var in mesta landzauðn í því, at eig skyldi vera kaupfriðr milli landa, ok at lykðum settu þeir gri milli sín til annars sumars; gáfusk þeir gjafir at skilnaði o mæltu til vináttu. Fór þá konungr norðr í Víkina, ok hafði han þá konungstekjur allar til Elfar, ok alt landzfólk hafði þá undi hann gengit. Óláfr konungr sœnski lagði óþokka svá mikin á Óláf Haraldzson, at engi maðr skyldi þora at nefna han réttu nafni, svá at konungr heyrði; þeir kǫlluðu hann in digra mann ok veittu honum harðar átǫlur jafnan, er hans va getit.

K. 68. Uphaf friðgørðarsǫgu.

Bœndr í Víkinni rœddu sín í milli, at sá einn væri til at konungar gerði sætt ok frið milli sín, ok tǫlðusk illa vi komnir, ef konungar herjaðisk á, en engi þorði þenna kur djarfliga upp at bera fyrir konungi. Þá báðu þeir til Bjǫr stallara, at hann skyldi þetta mál flytja fyrir konungi, at han sendi menn á fund Svía-konungs at bjóða sættir af sinni hendi Bjǫrn var trauðr til ok mæltisk undan; en við bœn margr vina sinna, þá hét hann at lykðum at rœða þetta fyrir konungi en kvað svá hugr um segja, sem konungr myndi ómjúkliga tak því at vægja í né einum hlut við Svía-konung. Þat sumar ko útan af Íslandi Hjalti Skeggjason at orðsendingu Óláfs konungs fór hann þegar á fund Óláfs konungs, ok konungr tók vel vi honum, bauð Hjalta með sér at vera ok vísaði honum til sæti hjá Birni stallara, ok váru þeir mǫtunautar; gerðisk þar brát góðr félagsskapr. Eitt hvert sinn, þá er Óláfr konungr hafð stefnu við lið sitt ok við bóendr, ok réðu landráðum, þá mælt Bjǫrn stallari: »hverja ætlan hafið þér á, konungr, um ófri þann, er hér er á milli Óláfs Svía-konungs ok yðar? Nú haf hvárirtveggju menn látit fyrir ǫðrum, en engi órskurðr er n heldr en áðr, hvat hvárir skulu hafa af ríkinu? Þér hafið hé setit í Víkinni einn vetr ok ii. sumur ok látit at baki yðr al landit norðr heðan; nú leiðisk mǫnnum hér at sitja, þeim e eignir eða óðul eigu norðr í landi. Nú er þat vili lendra mann ok annarra liðsmanna ok svá bónda, at einn veg skeri ór, o fyrir því at nú eru grið ok friðr settr við jarl ok Vestr-Gauta er hér eru nú næstir, þá þykkir mǫnnum sá helzt kostr til, a þér sendið menn til Svía-konungs af yðarri hendi, ok mun margir menn vel undir þat standa, þeir er með Svía-konung eru; þvíat þat er hvárratveggju gagn, þeira er lǫndin byggv hæði hér ok þar«. At rœðu Bjarnar gerðu menn góðan róm Þá mælti konungr: »ráð þetta, Bjǫrn, er þú hefir hér upp borit þá er þat makligast, at þú hafir fyrir þér gǫrt, ok skaltu far þessa sendifǫr; nýtr þú ef vel er ráðit, en ef mannháski geris af, þá veldr þú ofmiklu sjálfr um; er þat ok þín þjónosta, a tala í fjǫlmenni, þat er ek vil mæla láta«. Þá stóð konungr up ok gekk til kirkju, lét syngva sér hámessu; síðan gekk hann ti borða. Um daginn eptir mælti Hjalti til Bjarnar: »hví ert ókátr maðr, ertu sjúkr eða reiðr manni nǫkkurum?« Bjǫr segir þá rœðu þeira konungs ok segir þetta forsending. Hjalt segir: »svá er konungum at fylgja, at þeir menn hafa metna mikinn ok eru framarr virðir en aðrir menn, en opt verða þei í lífs-háska, ok verðr hvártveggja vel at kunna; mikit má konung gæfa; nú mun frami mikill fásk í ferðinni, ef vel teksk« Bjǫrn mælti: »auðvelliga tekr þú á um ferðina; muntu far vilja með mér, þvíat konungr mælti, at ek skylda mína sveitung hafa í ferðina með mér«. Hjalti segir: »fara skal ek at vísu ef þú vilt, þvíat vannfengr mun mér þykkja sessunautrinn annarr ef vit skiljumk«.

K. 69. Ferð Bjarnar stallara.

Fám dǫgum síðarr, þá er Óláfr konungr var á stefnu, ko þar Bjǫrn ok þeir xii. saman; hann segir þá konungi, at þei váru búnir at fara sendifǫrna ok hestar þeira stóðu úti sǫðlaði — »vil ek nú vita, segir Bjǫrn, með hverjum ørendum ek ska fara eða hver ráð þú leggr fyrir oss«. Konungr segir: »þé skuluð bera Svía-konungi þau mín orð, at ek vil frið setja mill landa várra til þeira takmarka, sem Óláfr Tryggvason hafði fyri mér, ok sé þat bundit fastmælum, at hvárigir gangi um fram en um mannlát, þá þarf þess engi at geta, ef sættir skulu vera þvíat Svía-konungr fær oss eigi með fé bœtt þann mannskaða er vér hǫfum fengit af Svíum«. Þá stóð konungr upp ok gek út með þeim Birni; þá tók hann upp sverð búit ok fingrgul ok seldi Birni — »sverð þetta gef ek þér; þat gaf mér í suma Rǫgnvaldr jarl; til hans skuluð þér fara ok bera honum þa mín orð, at hann leggi til ráð ok sinn styrk, at þú komir fra ørendinu; þykki mér þá vel sýslat, ef þú heyrir orð Svía-konung ok segi hann annat tveggja já eða nei. En fingrgull þetta fœ þú Rǫgnvaldi jarli; þessar jartegnir mun hann kenna«. Hjalt gekk at konungi ok kvaddi hann — »ok þurfum vér nú þes mjǫk, konungr, at leggir hamingju þína á þessa ferð« — o bað þá heila hittask. Konungr spurði, hvert Hjalti skyldi fara »Með Birni« segir hann. Konungr segir: »bœta mun þat til u þessa ferð, at þú farir með þeim, þvíat þú hefir opt reyndr veri at hamingju; vittu þat víst, at ek skal allan hug á leggja, e þat vegr nǫkkut, ok til leggja með þér mína hamingju ok ǫllu yðr«. Þeir Bjǫrn riðu í brot leið sína ok kómu til hirðar Rǫgnvald jarls; var þeim þar vel fagnat. Bjǫrn var frægr maðr a mǫrgum mǫnnum, kuðr bæði at sýn ok at máli þeim ǫllum, e sét hǫfðu Óláf konung, þvíat Bjǫrn stóð upp á hverju þingi o talaði konungs ørendi. Ingibjǫrg, kona jarls, gekk at Hjalt ok hvarf til hans; hon kenndi hann, þvíat hon var þá með Óláf Tryggvasyni, bróður sínum, er Hjalti var þar, ok talði Hjalt frændsemi milli konungs ok Vilborgar, konu Hjalta; þeir vár brœðr, synir Víkinga-Kára, lendz mannz á Vǫrs, Eiríkr bjóðaskalli faðir Ástríðar, móður Óláfs konungs Tryggvasonar, o Bǫðvarr, faðir Álofar, móður Gizurar hvíta, fǫður Vilborgar Nú váru þeir þar í góðum fagnaði. Einn dag gengu þeir Bjǫr á tal við jarl ok þau Ingibjǫrgu, þá berr Bjǫrn upp ørendi sí ok sýnir jartegnir jarli. Jarl spyrr: »hvat hefir þik, Bjǫrn, þes hent, er konungr vill dauða þinn; er þér at síðr fœrt með þess orðsending, at ek hygg, at engi mun sá vera, er þessum orðu mælir fyrir Svía-konungi, at refsingalaust komisk í brot; mikl er Óláfr Svía-konungr maðr skapstœrri, heldr en fyrir honu sjálfum megi þær rœður hafa, er honum sé í móti skapi«. Þ segir Bjǫrn engan hlut hafa þann at borizk — »mér til handa, e Óláfr konungr hefir mér reizk um, en mǫrg er sú ráðagør hans bæði fyrir sjálfum sér ok mǫnnum sínum, er hætting mu á þykkja, hvernug teksk, þeim mǫnnum, er áræðislítlir eru; e ǫll ráð hans hafa enn til hamingju snúizk hér til, ok vættu vér at svá skyli enn fara. Nú er yðr þat, jarl, satt at segja, at ek vi fara á fund Svía-konungs ok eigi fyrr aptr hverfa, en ek hef hann heyra látit ǫll þau orð, er Óláfr konungr bauð mér at flytj til eyrna honum, nema mér banni hel eða sjá ek heptr, svá a ek mega eigi fram koma; svá mun ek gera, hvárt sem þér vili nǫkkurn hug á leggja orðsending konungs eða engan«. Þá mælt Ingibjǫrg: »skjótt mun ek birta minn hug, at ek vil, jarl, a þér leggið á allan hug at stoða orðsending Óláfs konungs, sv at þetta ørendi komisk fram við Svía-konungs, hverngan ve sem hann vill svara; þótt þar liggi við reiði Svía-konungs eð ǫll eign vár eða ríki, þá vil ek miklu heldr til þess hætta, en hit spyrisk, at þú leggisk undir hǫfuð orðsending Óláfs konung fyrir hræzlu sakir fyrir Svía-konungi; hefir þú til þess burði o frændastyrk ok alla atferð, at vera svá frjáls hér í Svía-veldi, a mæla mál þitt, þat er vel samir ok ǫllum mun þykkja áheyriligt hvárt sem á heyra margir eða fáir, ríkir eða óríkir, ok þót konungr sjálfr heyri á«. Jarl svarar: »ekki er þat blint, hver þú eggjar; nú má vera, at þú ráðir þessu, at ek heita konungsmǫnnu því at fylgja þeim, svá at þeir nái at flytja ørendi sí fyrir Svía-konungi, hvárt sem konungi líkar þat vel eða illa; e mínum ráðum vil ek láta fram fara, hvert tilstilli hafa skal; e ek vil eigi hlaupa eptir ákafa Bjarnar eða annars mannz um sv mikil vandamál; vil ek at þeir dvelisk með mér til þeirar stundar er mér þykkir nǫkkuru líkligast, at framkvæmð megi verða a þessu ørendi«. En er jarl hafði því upp lokit, at hann mynd fylgja þeim at þessu máli ok leggja til þess sinn styrk, þá þakkað Bjǫrn honum vel ok kvazk hans ráðum vilja fram fara. Dvǫlðus þeir Bjǫrn með jarli mjǫk langa hríð.

K. 70. Frá tali Bjarnar ok Ingibjargar Tryggvadóttur.

Ingibjǫrg var forkunnar vel til þeira; rœddi Bjǫrn fyri henni um sitt mál ok þótti þat illa, er dveljask skyldi svá leng ferðin. Þau Hjalti rœddu opt ǫll saman um þetta; þá mælt Hjalti: »ek mun fara til konungs, ef þér vilið; ek em ekk norrœnn maðr; munu Svíar mér engar sakir gefa; ek hefi spurt at með Svía-konungi eru islenzkir menn í góðu yfirlæti, kunningja mínir, skáld konungs, Gizurr svarti ok Óttarr svarti; mu ek þá forvitnask, hvers ek verða varr af Svía-konungi, hvár þetta mál mun svá óvænt, sem nú er látit, eða eru þar nǫkku ǫnnur efni í; mun ek finna mér til ørendis slíkt sem mér þykki fallit«. Þetta þótti Ingibjǫrgu ok Birni it mesta snarræði, o réðu þau þetta með sér til staðfestu. Býr þá Ingibjǫrg fer Hjalta ok fekk honum ii. menn gauzka ok bauð þeim svá, a þeir skyldu honum fylgja ok vera honum hendilangir bæði u þjónostu ok svá ef hann vildi senda þá. Ingibjǫrg fekk honu til skotsilfrs xx. merkr vegnar. Hon sendi orð ok jartegnir me honum til Ingigerðar, dóttur Óláfs konungs, at hon skyldi leggj allan hug á um hans mál, hvers sem hann kynni hana at krefj at nauðsynjum. Fór Hjalti, þegar er hann var búinn. En e hann kom til Óláfs konungs, þá fann hann brátt skáldin Gizu ok Óttar, ok urðu þeir honum allfegnir ok gengu þeir þegar me honum fyrir konung, ok segja þeir honum, at sá maðr var þa kominn, er samlendr var við þá ok mestr maðr var þar a virðingu á því landi, ok báðu konung, at hann skyldi honum ve fagna. Konungr bað þá Hjalta hafa með sér í sveit ok han fǫrunauta. En er Hjalti hafði þar dvalizk nǫkkura hríð ok gǫr sér menn kunna, þá virðisk hann vel hverjum manni. Skáldi váru opt fyrir konungi, þvíat þeir váru máldjarfir; sátu þei opt um daga frammi fyrir hásæti konungs ok Hjalti með þeim virðu þeir hann mest í ǫllu; gerðisk hann þá ok konung málkunnigr; var konungr við hann málrœtinn ok spurði tíðend af Íslandi.

K. 71. Frá Sigvati skáld.

Þat hafði verit, áðr Bjǫrn fór heiman, at hann hafði beðit Sigva skáld til farar með sér; hann var þá með Óláfi konungi; en ti þeirar farar váru menn ekki fúsir. Þar var vingott með þei Birni ok Sigvati; hann kvað:

54. Áðr hefk gótt við góða

grams stallara alla

átt, þás ossum drótni,

ógndjarfs, fyr kné hvarfa;

Bjǫrn, fazt opt at arna,

íss, fyr mér at vísa

góðs, meguð gótt of ráða

gunnrjóðr, alls vel kunnuð.

En er þeir riðu upp á Gautland, kvað Sigvatr vísur þessar:

55. Kátr vask opt, þás úti

ǫrðigt veðr á fjǫrðum

vísa segl, í vási,

vindblásit skóf Strinda;

hestr óð kafs at kostum

(kilir hristu men Lista),

út þars eisa létum

undan skeiðr at sundi.

56. Snjalls létum skip skolla

skjǫldungs við ey tjǫlduð

fyr ágætu úti

ǫndurt sumar landi;

en í haust, þars hestar

hagþorns á mó sporna

(tekk ýmissar) Ekkils,

(íðir) hlautk at ríða.

En er þeir riðu upp um Gautland síð um aptan, þá kvað Sigvatr:

57. Jór rennr aptanskœru

allsvangr gǫtur langar;

vǫll kná hófr til hallar

(hǫfum lítinn dag) slíta;

nú ’s þats blakkr of bekki

berr mik Dǫnum ferri,

fákr laust drengs í díki

(dœgr mœtask nú) fœti.

Þá ríða þeir í kaupstaðinn at Skǫrum ok um strætit fram a garði jarls; hann kvað:

58. Út munu ekkjur líta,

allsnúðula, prúðar

— fljóð séa reyk —, hvar ríðum

Rǫgnvalds í bœ gǫgnum;

keyrum hross, svát heyri

harða langt, at garði,

hesta rǫ́s ór húsum

hugsvinn kona innan.

K. 72. Frá Hjalta ok Óláfi konungi.

Einn hvern dag gekk Hjalti fyrir konung ok skáldin me honum. Þá tók Hjalti til máls: »svá er, konungr, sem yðr e kunnigt, at ek em hér komin á þinn fund ok hefi ek farit lang leið ok torsótta; en síðan er ek kom yfir hafit ok ek spurða ti tígnar yðarrar, þá þótti mér ófróðligt, at fara svá aptr, at eig hefða ek sét yðr ok vegsemð yðra. En þat eru lǫg milli Ísland ok Nóregs, at íslenzkir menn, þá er þeir koma til Nóregs, gjald þar landaura; en er ek kom yfir haf, þá tók ek við landauru allra skipverja minna. En fyrir því at þat veit ek, at þat e réttast, at þér eiguð þat veldi, er í Nóregi er, þá fór ek á yðar fund at fœra yðr landaurana« — sýndi þá konunginum silfrit o helti í skaut Gizuri svarta x mǫrkum silfrs. Konungr mælti »fáir hafa oss slíkt fœrt um hríð ór Nóregi; vil ek, Hjalti, kunn yðr þǫkk ok aufúsu fyrir þat, er þér hafið svá mikla stund á lag at fœra oss landaurana, heldr en gjalda óvinum várum; en þ vil ek, at fé þetta þiggir þú af mér ok með vináttu mína«. Hjalt þakkaði konungi með mǫrgum orðum. Þaðan af kom Hjalti sé í inn mesta kærleik við konung ok var opt á tali við hann; þótt konungi, sem var, at hann var vitr maðr ok orðsnjallr. Hjalt segir Gizuri ok Óttari, at hann er sendr með jartegnum ti trausts ok vináttu til Ingigerðar konungsdóttur, ok biðr, at þei skyldu koma honum til tals við hana. Þeir kveða sér lítit fyri því, ganga einn hvern dag til húsa hennar; sat hon þar ok drak með marga menn; hon fagnaði vel skáldunum, þvíat þeir vár henni kunnir; Hjalti bar henni kveðju Ingibjargar, konu jarls ok segir, at hon hefði sent hann þangat til trausts ok vináttu, o bar fram jartegnir; konungsdóttir tók því vel ok kvað honu heimila skyldu sína vináttu. Sátu þeir þar lengi dags ok drukku spurði konungsdóttir Hjalta margra tíðenda ok bað hann þar op koma til tals við sik. Hann gerði svá, kom þar optliga ok talað við konungs-dóttur; segir henni þá af trúnaði frá ferð þeir Bjarnar, ok spyrr hvat hon hyggr, hvernug Svía-konungr myn taka þeim málum, at sætt væri gǫr milli þeira konunga. Konungs-dótti segir ok kvazk þat hyggja, at þess myndi ekki leita þurfa at konungr myndi sætt gera við Óláf digra; sagði, at konung var svá reiðr orðinn Óláfi, at eigi má hann heyra, at hann vær nefndr. Þat var einn dag, at Hjalti sat fyrir konunginum o talaði við hann; var þá konungr allkátr ok drukkinn mjǫk; þ mælti Hjalti til konungs: »allmikla tígn má hér sjá margs konar ok er mér þat at sjón orðit, er ek hefi opt heyrt frá sagt, at eng konungr er jafngǫfugr á Norðrlǫnd, sem þú. Allmikill harmr e þat er vér eigum svá langt hingat at sœkja ok svá meinfœrt fyrst hafsmegin mikit , en þá ekki friðsamt at fara um Nóre þeim mǫnnum, er hingat vilja sœkja með vináttu; eða hvárt leit menn ekki við at bera sáttmál meðal ykkar Óláfs digra? Mjǫ heyrða ek þat rœtt í Nóregi, ok svá í vestra Gautlandi, at alli mundu þess fúsir vera, at friðr yrði, ok þat var mér sagt me sannendum frá orðum Nóregs konungs, at hann væri fúss a sættask við yðr, ok veit ek, at þat mun til koma, at hann mu sjá þat, at hann hefir miklu minna afla, en þér hafið. Svá va þat mælt ok, at hann ætlaði at biðja Ingigerðar, dóttur þinnar ok er slíkt ok vænst til heilla sátta, ok er hann inn mesti merkismaðr at því er ek heyrða réttorða menn frá segja«. Þá svara konungr: »ekki skaltu mæla slíkt, Hjalti, en eigi vil ek fyr kunn þik þessa orða, þvíat þú veizt eigi, hvat varask skal; ekki ska þann inn digra mann konung kalla hér í minni hirð, ok er ti hans miklu minna skot en margir láta yfir, ok mun þér sv þykkja, ef ek segi þér, at sú mægð megi eigi maklig vera, þvía ek em inn x. konungr at Upsǫlum, svá at hverr hefir eptir anna tekit várra frænda ok verit einvaldzkonungr yfir Svíaveldi o yfir mǫrgum ǫðrum stórum lǫndum, ok verit allir yfirkonunga annarra konunga á Norðrlǫndum. En í Nóregi er lítil byggð o þó sundrlaus; hafa þar verit smákonungar, en Haraldr inn hárfagr var mestr konungr í því landi, ok átti hann skipti vi fylkiskonunga ok braut þá undir sik; kunni hann sér þann hagna at ágirnask ekki Svía-konungs veldi; létu Svía-konungar han fyrir því sitja í friði; ok enn var þat til, at frændsemi var meða þeira. En þá er Hákon Aðalsteinsfóstri var í Nóregi, þá sa hann í friði, þar til er hann herjaði í Gautland ok Danmǫrk; e síðan var efldr flokkr á hendr honum, ok var hann feldr fr lǫndum. Gunnhildar-synir váru ok af lífi teknir, þegar er þei gerðusk óhlýðnir Dana-konungi; lagði þá Haraldr Gormsso Nóreg við sitt ríki ok skattgildi, ok þótti oss þó Haraldr konungr (Gormsson vera minni fyrir sér en Upsala-konungar, þvíat Styrbjǫrn frændi várr, kúgaði hann, ok gerðisk Haraldr hans maðr en Eiríkr inn sigrsæli, faðir minn, steig þó yfir hǫfuð Styrbirni þá er þeir reyndu sín á milli. En er Óláfr Tryggvason kom Nóreg ok kallaðisk konungr, þá létum vér honum þat eigi hlýða fórum vit Sveinn Dana-konungr ok tókum hann af lífi. Nú hef ek eignazk Nóreg ok eigi með minna ríki, en þú máttir nú heyra ok eigi verr at komizk en ek hefi sótt með orrostu ok sigrat þan konung, er áðr réð fyrir. Máttu ætla, vitr maðr, at þat mu fjarri fara, at ek láta laust þat ríki fyrir þeim inum digra manni ok er þat undarligt, er hann man eigi þat, er hann ko nauðuligast út ór Leginum, þá er vér hǫfðum hann inni byrgt hygg ek, at honum væri þá annat í hug, ef hann kvæmisk me fjǫrvi í brot, en þat at halda optarr deilu við oss Svíana. N skaltu, Hjalti, hafa eigi optarr í munni þessa rœðu fyrir mér« Hjalta þótti óvænt á horfask, at konungr myndi vilja til hlýð sætta umleitanar; hann hætti þá ok tók aðra rœðu. Nǫkkur síðarr, þá er Hjalti var á tali við Ingigerði konungsdóttur, sagð hann henni alla rœðu þeira konungs. Hon kvað sér slíkra svar ván af konungi. Hjalti bað hana nǫkkur orð til leggja vi konung ok kvað þat helzt tjá mundu. Hon kvað konung ekk mundu á hlýða, hvat sem hon mælti — »en um má ek rœða segir hon, ef þú vill«. Hjalti kvazk þess þǫkk kunna. Ingigerð konungsdóttir var á tali við fǫður sinn einn hvern dag; en e hon fann, at konungi var skaplétt, þá mælti hon: »hverja ætla hefir þú á um deilu ykra Óláfs digra; margir menn kæra nú þa vandræði, kallask sumir hafa látit fé, sumir frændr fyrir Norðmǫnnum ok engum yðrum manni kvæmt í Nóreg at svá búnu var þat mjǫk ósynju, er kǫlluðuð til ríkis í Nóregi; er land þa fátœkt ok ilt yfirfarar, ok fólk ótryggt; vilja menn þar í land hvern annan heldr at konungi en þik. Nú ef ek skylda ráða myndir þú láta vera kyrt at kalla til Nóregs, en brjótask held í Austrveg til ríkis þess, er átt hǫfðu inir fyrri Svía-konunga ok nú fyrir skǫmmu lagði undir sik Styrbjǫrn, frændi várr, e láta Óláf digra hafa frændleifð sína ok gera sætt við hann« Konungr segir reiðuliga: »þat er þitt ráð, Ingigerðr, at ek lát af ríki í Nóregi, en gipta þik Óláfi digra; nei, segir hann, anna skal fyrr; heldr mun hitt, at í vetr á Upsala-þingi skal ek ger bert fyrir ǫllum Svíum, at almenningr skal úti at liði, áðr e ísa taki af vǫtnum; skal ek fara í Nóreg ok eyða þat land odd ok eggju ok brenna alt ok gjalda þeim svá ótrúleik sinn«. Var konungr þá svá óðr, at honum mátti engu orði svara. (Gekk ho þá í brot. Hjalti helt vǫrð á ok gekk þegar at finna hana, spyr hann þá, hvert ørendi hennar varð til konungsins. Hon segir at svá fór, sem hon vænti, at engum orðum mátti við konungin koma ok hann heitaðisk í mót; ok bað hon Hjalta aldri get þessa máls fyrir konungi. Ingigerðr ok Hjalti, þá er þau tǫluðu rœddu optliga um Óláf digra; sagði hann henni opt frá honu ok hans háttum ok lofaði sem hann kunni, ok var þat sannas frá at segja; hon lét sér þat vel skiljask. Ok enn eitt sinn, e þau tǫluðu, þá mælti Hjalti: »hvárt skal ek, konungsdóttir, mæl þat fyrir þér í orlofi, er mér býr í skapi?«. »Mæl þú, segir hon svá at ek heyra ein«. Þá mælti Hjalti: »hvernug myndir þ svara, er Óláfr Nóregs konungr sendi menn til þín með þei ørendum at biðja þín?«. Hon roðnaði ok svarar óbrátt o stilliliga: »ekki hefi ek hugfest svǫr fyrir mér um þat, þvíat e ætla, at ek myna eigi þurfa til at taka þeira svara; en ef Óláfr e svá at sér gǫrr um alla hluti, sem þú segir frá honum, þá mynd ek eigi kunna œskja minn mann á annan veg, ef eigi er þat, a þér mynið heldr hóli gilt hafa í marga staði«. Hjalti segir, a engan hlut hefir hann betr látit um konunginn en var. Þa rœddu þetta sín í milli mjǫk optliga. Ingigerðr bað Hjalta varas at mæla þetta fyrir ǫðrum mǫnnum — »fyrir þá sǫk, at konungrin mun verða þér reiðr, ef hann verðr þessa víss«. Hjalti segi þetta skáldunum Gizuri ok Óttari; þeir kváðu þat vera it mest happaráð, ef framgengt mætti verða. Óttarr var máldjarfr mað ok hǫfðingjakærr; var hann brátt at þessu máli við konungs-dóttu ok talði upp fyrir henni slíkt sem Hjalti um mannkost konungsins. Rœddu þau Hjalti opt ǫll saman um þetta mál; o er þau tǫluðu jafnan ok Hjalti var sannfróðr at orðinn u ørendislok sín, þá sendi hann brot ina gauzku menn, er honu hǫfðu þannug fylgt, lét þá fara aptr til jarls með bréfum þeim er Ingigerðr konungsdóttir ok þau Hjalti sendu jarli ok Ingibjǫrgu Hjalti lét ok koma veðr á þau um rœður þær, er han hafði upp hafit við Ingigerði, ok svá um svǫr hennar. Kóm sendimenn til jarls nǫkkuru fyrir jól.

K. 73. Ferð Óláfs konungs á Uplǫnd.

Þá er Óláfr konungr hafði sent þá Bjǫrn austr á Gautland þá sendi hann aðra menn til Uplanda með þeim ørendum at boð veizlur fyrir sér, ok ætlaði hann fara þann vetr at veizlum yfi Uplǫnd, þvíat þat hafði verit siðr inna fyrri konunga at fara a veizlum inn iii. hvern vetr yfir Uplǫnd. Hóf hann ferðina u haustit ór Borg; fór konungr fyrst á Vingulmǫrk; hann háttað svá ferðinni, at hann tók veizlur uppi í nánd markbyggðinni o stefnði til sín ǫllum byggðarmǫnnum ok þeim ǫllum vendiligast er first byggðu meginheruðum. Hann rannsakaði at u kristnihald manna; ok þar er honum þótti ábótavant kendi han þeim rétta siðu ok lagði svá mikit við, ef nǫkkurir væri þeir er eigi vildi af láta heiðninni, at suma rak hann brot ór landi suma lét hann hamla at hǫndum eða fótum eða stinga augu út suma lét hann hengja eða hǫggva, en engi lét hann óhegndan þann er eigi vildi guði þjóna. Fór hann svá um alt þat fylki Jafnt hegnði hann ríka ok óríka. Hann fekk þeim kennimen ok setti þá svá þykt í heruðum, sem hann sá, at bezt bar. Me þessum hætti fór hann um þetta fylki. Hann hafði ccc. vígr manna, þá er hann fór upp á Raumaríki. Honum fanzk þat brát í, at kristnihaldit var því minna, er hann sótti meirr á landi upp; hann helt þó inu sama fram ok snøri ǫllum lýð á rétta tr ok veitti stórar refsingar þeim, er eigi vildu hlýða hans orðum.

K. 74. Svikræði Uplendinga-konunga.

Ok er þat spurði konungr sá, er þar réð fyrir Raumaríki þá þótti honum gerask mikit vandmæli; þvíat hvern dag kóm til hans margir menn, er slíkt kærðu fyrir honum, sumir ríkir sumir óríkir. Konungrinn tók þat ráð, at hann fór upp Heiðmǫrk á fund Hrœreks konungs, þvíat hann var þeir konunga vitrastr, er þar váru þá. En er konungar tóku tal sí í milli, þá kom þat ásamt með þeim, at senda orð Guðrøð konungi norðr í Dala ok svá á Haðaland til þess konungs, e þar var, ok biðja þá koma á Heiðmǫrk til fundar við þá Hrœre konung. Þeir lǫgðusk eigi ferð undir hǫfuð, ok hittusk þeir v konungar á Heiðmǫrk, þar sem heitir á Hringisakri. Hring var þar inn fimti konungr, bróðir Hrœreks konungs. Þei konungarnir ganga fyrst einir saman á tal; tók sá fyrst ti orða, er kominn var af Raumaríki ok segir frá ferð Óláfs digr ok þeim ófriði, er hann gerði bæði í manna aftǫkum ok mann meizlum, suma rak hann ór landi, ok tók upp fé fyrir ǫllu þeim, er nǫkkut mæltu móti honum, en fór með her mannz u landit, en ekki með því fjǫlmenni, er lǫg váru til; hann segi ok, at fyrir þeim ófriði kvezk hann hafa þangat flýit, kvað o marga aðra ríkismenn hafa flýit óðul sín af Raumaríki, — »e þó at oss sé nú þetta vendræði næst, þá mun skamt til, at þé munuð fyrir slíku eiga at sitja, ok er fyrir því betra, at vé ráðim um allir saman, hvert ráð upp skal taka«. Ok er hann lau sinni rœðu, þá viku konungar þar til svara, sem Hrœrekr var Hann mælti: »nú er fram komit þat, er mik grunaði, at ver myndi, þá er vér áttum stefnu á Haðalandi ok þér váruð alli ákafir, at hefja hann upp yfir hǫfuð oss, at hann myndi verð oss harðr í horn at taka, þegar er hann hefði einn vald yfi landi. Nú eru ii. kostir fyrir hendi, sá annarr, at vér farim fund hans allir ok látim hann skera ok skapa alt vár í milli, o ætla ek oss þann beztan af at taka, en sá annarr, at rísa nú mót, meðan hann hefir eigi víðara yfir landit farit. En þót hann hafi ccc. manna eða cccc., þá er oss þat ekki ofrefli liðs ef vér verðum á einu ráði allir; en optast sigrask þeim verr, e fleiri eru jamríkir, heldr en hinum, er einn er oddviti fyrir liðinu ok er þat mitt ráð heldr at hætta eigi til þess at etja hamingj við Óláf Haraldzson«. En eptir þat talaði hverr þeira konung slíkt er sýndisk; lǫttu sumir, en sumir fýstu, ok varð eng órskurðr ráðinn, tǫlðu á hváru tveggja sýna annmarka. Þá tó til orða Guðrøðr Dala-konungr ok mælti svá: »undarligt þykk mér, er þér vefið svá mjǫk órskurði um þetta mál, ok eruð þé gagnhræddir við Óláf. Vér erum hér v. konungar, ok er eng várr verr ættborinn heldr en Óláfr. Nú veittum vér honu styrk til at berjask við Svein jarl, ok hefir hann með váru afla eignazk land þetta. En ef hann vill nú fyrir muna hverju várum þess ins lítla ríkis, er vér hǫfum áðr haft, ok veita os pyndingar ok kúgan, þá kann ek þat frá mér at segja, at ek vi fœrask undan þrælkan konungs, ok kalla ek þann yðarn ekki a manna vera, er æðrask í því at vér takim hann af lífdǫgum, e hann ferr í hendr oss upp hingat á Heiðmǫrk, fyrir því at þa er yðr at segja, at aldrigi strjúkum vér frjálst hǫfuð, meða Óláfr er á lífi«. En eptir eggjan þessa snúa þeir allir at þv ráði. Þá mælti Hrœrekr: »svá lízk mér um ráðagørð þessa, se vér mynim þurfa ramligt at gera samband várt, at engi skjǫplis í einurðinni við annan. Nú ætlið þér, at þá er Óláfr kømr hinga á Heiðmǫrk, at veita honum atgǫngu at ákveðinni stefnu, þá vi ek eigi þenna trúnað undir yðr eiga, at þér séð þá sumir norð í Dǫlum, en sumir út á Heiðmǫrk; vil ek, ef þetta ráð ska staðfesta með oss, at vér sém ásamt dag ok nótt, þar til e þetta ráð verðr framgengt«. Þessu játtu konungar, ok fara þ allir samt. Þeir láta búa veizlu fyrir sér út á Hringisakri o drekka þar hverfing, en gera njósn frá sér út á Raumaríki; lát þegar aðra njósnarmenn út fara, er aðrir snúa aptr, svá at þei vitu dag ok nótt, hvat títt er um ferðir Óláfs eða um fjǫlmenn hans. Óláfr konungr fór at veizlum útan um Raumaríki ok al með þvílíkum hætti, sem fyrr var sagt. En er veizlur endus eigi fyrir fjǫlmennis sakir, þá lét hann þar bœndr til leggja a auka veizlurnar, er honum þótti nauðsyn til bera at dveljask, e sumstaðar dvalðisk hann skemr en ætlat var, ok varð ferð han skjótari, en á kveðit var, upp til vatzins. En er konungar hǫfð staðfest þetta ráð sín í milli, þá senda þeir orð ok stefna til sí lendum mǫnnum ok ríkum bóndum ór ǫllum þeim fylkjum; e er þeir koma þar, þá eigu konungar stefnu við þá eina sama ok gera fyrir þeim bert þetta ráð ok kveða á stefnudag, næ sjá ætlan skal framkvæmð verða; á þat kveða þeir, at hver þeira konunga skyldi hafa ccc. manna; senda þeir þá aptr lend menn, til þess at þeir skyldu liði samna ok koma til móts vi konunga, þar sem á kveðit var. Sjá ráðagørð líkaði flestu mǫnnum vel; en þó var, sem mælt er at hverr á vin með óvinum.

K. 75. Hamlaðir Uplendinga-konungar.

Á þeiri stefnu var Ketill af Hringunesi. En er hann ko heim um kveldit, þá mataðisk hann at náttverði, en þá klæddis hann ok húskarlar hans, ok fór ofan til vatz ok tók karfann, e Ketill átti, er Óláfr konungr hafði gefit honum, settu fra skipit, var þar í naustinu allr reiðinn; taka þá ok skipask ti ára ok róa út eptir vatni. Ketill hafði xl. manna, alla vel vápnaða Þeir kómu um daginn snimma út til vatzenda. Fór þá Ketill me xx. menn, en lét aðra xx. eptir at gæta skips. Óláfr konung var þá á Eiði á ofanverðu Raumaríki. Ketill kom þar, þá e konungr gekk frá óttusǫng; fagnaði hann Katli vel. Ketill segir at hann vill tala við konung skjótt; þeir ganga á tal ii. saman Þá segir Ketill konungi, hver ráð konungarnir hafa með hǫndu ok alla tilætlan, þá er hann var víss orðinn. En er konung varð þess varr, þá kallar hann menn til sín, sendir suma byggðina, bað þá stefna til sín reiðskjótum, suma sendi han til vatzins at taka róðrarskip þau, er þeir fengi, ok hafa í mót sér; en hann gekk þá til kirkju ok lét syngja sér messu; gek síðan þegar til borða. En þá er hann hafði matazk, bjósk han sem skyndiligast ok fór upp til vatzins; kómu þar skip í mót honum; steig hann þá sjálfr á karfann ok með honum men svá margir, sem karfinn tók við, en hverr annarra tók sér þa skip, sem helzt fekk. Ok um kveldit, er á leið, létu þeir fr landi; logn var veðrs; þeir røru upp eptir vatninu; konungrin hafði þá nærr cccc. manna. Fyrr en dagaði, kom hann upp ti Hringisakrs; urðu varðmenn eigi varir fyrr við, en liðit ko upp til bœjarins. Þeir Ketill vissu gǫrva, í hverjum herbergju konungarnir sváfu; lét konungr taka ǫll þau herbergi ok gæta at engi maðr kvæmisk í brot; biðu svá lýsingar. Konungarni hǫfðu eigi liðskost til varnar, ok váru þeir allir hǫndum tekni ok leiddir fyrir konung. Hrœrekr konungr var maðr forvitr ok harðráðr; þótti Óláfi konungi hann ótrúligr, þótt hann gerð nǫkkura sætt við hann. hann lét blinda Hrœrek báðum augu ok hafði hann með sér; en hann lét skera tungu ór Guðrøð Dala-konungi; en Hring ok aðra ii. lét hann sverja sér eiða o fara í brot ór Nóregi ok koma aldri aptr; en lenda menn eð bœndr, þá er sannir váru at þessum svikræðum, rak hann sum ór landi, sumir váru meiddir, af sumum tók hann sættir. Fr þessu segir Óttarr svarti:

59. Lýtandi, hefr ljótu

lands rǫ́ðǫndum, -branda

umbstillingar allar,

ifla fold-, of goldit;

hafa lézt heiðska jǫfra,

herskorðandi, forðum

mundangs laun, þás meinum,

mætr gramr, við þik sættu.

60. Braut hafið, bǫðvar þreytir,

(branda rjóðr) ór landi

(meirr fansk þinn an þeira

þrekr) dǫglinga rekna;

stǫkk, sem þjóð of þekkir,

þér hverr konungr ferri,

heptuð ér en, eptir,

orðreyr þess, es sat norðast.

61. Nú ræðr þú fyr þeiri

(þik remmir goð miklu)

fold, es forðum heldu

fimm bragningar (gagni);

breið eru austr til Eiða

ættlǫnd und þér; Gǫndlar

engr sat elda þrøngvir

áðr at slíku láði.

Óláfr konungr lagði þá undir sik þat ríki, er þessir v. konunga hǫfðu átt, tók þá gíslar af lendum mǫnnum ok bóndum. Han tók veizlugjǫld norðan ór Dǫlum ok víða um Heiðmǫrk ok snør þá út aptr á Raumaríki ok þá vestr á Haðaland. Þann vet andaðisk Sigurðr sýr, mágr hans. Þá snøri Óláfr konungr Hringaríki, ok gerði Ásta, móðir hans, veizlu mikla í mót honum. Bar þá Óláfr einn konungsnafn í Nóregi.

K. 76. Frá brœðrum Óláfs konungs.

Svá er sagt, at Óláfr konungr var á veizlunni með Ástu móður sinni, at hon leiddi fram bǫrn sín ok sýndi honum. Konungrin setti á kné sér Guthorm, bróður sinn, en á annat kn Hálfdan, bróður sinn; konungrinn sá á sveinana; þá yglðis hann ok leit reiðuliga til þeira; þá glúpnuðu sveinarnir. Þá ba Ásta til hans inn yngsta son sinn, er Haraldr hét, þá var han iii.-vetr; konungrinn yglðisk á hann, en hann sá upp í mó honum; þá tók konungr í hár sveininum ok kipði; sveinninn tó upp í kanpinn konunginum ok hnykði. Þá mælti konungrinn »hefnisamr muntu síðarr, frændi«. Annan dag reikaði konung úti um bœinn ok Ásta, móðir hans, með honum. Þá gengu þa at tjǫrn nǫkkurri. Þar váru þá sveinarnir, synir Ástu, ok lék sér, Guthormr ok Halfdan; þar váru gǫrvir bœir stórir o kornhlǫður stórar, naut mǫrg ok sauðir; þat var leikr þeira Skamt þaðan frá viðr tjǫrnina hjá leirvík nǫkkurri var Harald ok hafði þar tréspánu, ok flutu þeir við landit margir. Konungrin spurði hann, hvat þat skyldi? Hann kvað þat vera herski sín. Þá hló konungr at ok mælti: »vera kann, frændi, at þa komi, at þú ráðir fyrir skipum«. Þá kallaði konungr þanga Hálfdan ok Guthorm; þá spurði hann Guthorm: »hvat vildi þú flest eiga, frændi?«. »Akra« segir hann. Konungr mælti »hversu víða akra myndir þú eiga vilja?«. Hann svarar: »þa vilda ek, at nesit væri þetta alt sáit hvert sumar, er út geng í vatnit« — en þar stóðu x bœir. Konungrinn svarar: »miki korn mætti þar á standa«. Þá spúrði hann Hálfdan, hvat han vildi flest eiga. »Kýr« segir hann. Konungr spurði: »hvers margar vildir þú kýr eiga?«. Hálfdan segir: »þá er þær geng til vats, skyldu þær standa sem þykst umhverfis vatnit«. Konungrin svarar: »bú stór vilið þit eiga; þat er líkt feðr ykrum« Þá spyrr konungr Harald: »hvat vildir þú flest eiga?«. Han svarar: »húskarla« segir hann. Konungr mælti: »hvé marg viltu þá eiga?«. »Þat vilda ek, at þeir æti at einu máli ký Hálfdanar bróður míns«. Konungr hló at ok mælti til Ástu »hér muntu konung upp fœða, móðir«. Eigi er þá getit fleir orða þeira.

K. 77. Frá landzdeild í Svíþjóð ok lǫgum.

Í Svíþjóðu var þat forn landzsiðr, meðan heiðni var þar at hǫfuðblót skyldi vera at Upsǫlum at gói; skyldi þá blóta ti friðar ok sigrs konungi sínum, ok skyldu menn þangat sœkj um alt Svíaveldi, skyldi þar þá ok vera þing allra Svía; þa var ok þá markaðr ok kaupstefna ok stóð viku. En er kristn var í Svíþjóð, þá helzk þar þó lǫgþing ok markaðr. En n síðan er kristni var alsiða í Svíþjóð, en konungar afrœkðus at sitja at Upsǫlum, þá var fœrðr markaðrinn ok hafðr kyndilmessu hefir þat haldizk alla stund síðan, ok er nú hafðr eig meiri en þrjá daga. Er þar þing Svía, ok sœkja þeir þar til u alt land. Svíaveldi liggr í mǫrgum hlutum. Einn hlutr e Vestra-Gautland ok Vermaland ok Markir ok þat, er þar ligg til, ok er þat svá mikit ríki, at undir þeim byskupi, er þar e yfir, eru xi. hundruð kirkna. Annarr hlutr landz er Eystra-Gautland þar er annarr byskupdómr; þar fylgir nú Gotlan ok Eyland, ok er þat alt saman miklu meira byskupsveldi. Svíþjóð sjálfri er einn hluti landz, er heitir Suðrmannaland; þa er einn byskupdómr. Þá heitir Vestmannaland eða Fjaðrundaland þat er einn byskupdómr. Þá heitir Tíundaland inn þriði hlut Svíþjóðar. Þá heitir inn fjórði Áttandaland; þá er inn fimt Sjáland ok þat er þar liggr til it eystra með hafinu. Tíundalan er gǫfgast ok bazt byggt í Svíþjóð; þangat lýtr til alt ríkit þar er konungsstóll ok þar er erkibyskupsstóll ok þar er viðkend Upsala-auðr; svá kalla Svíar eign Svía-konungs, kalla Upsala-auð Í hverri þeiri deild landzins er sitt lǫgþing ok sín lǫ um marga hluti; yfir hverjum lǫgum er lǫgmaðr, ok ræðr han mestu við bœndr, þvíat þat skulu lǫg vera, er hann ræðr up at kveða. En ef konungr eða jarl eða byskupar fara yfir landi ok eigu þing við bœndr, þá svarar lǫgmaðr af hendi bónda, e þeir fylgja honum allir svá, at varla þora ofreflismenn at kom á alþingi þeira, ef eigi lofa bœndr ok lǫgmaðr. En þar alt e lǫgin skilr á, þá skulu ǫll hallask til móts við Upsalalǫg, ok aðri lǫgmenn allir skulu vera undirmenn þess lǫgmannz, er á Tíundalandi er.

K. 78. Frá Þorgný lǫgmanni.

Þá var á Tíundalandi sá lǫgmaðr, er Þorgnýr hét; faði hans er nefndr Þorgnýr Þorgnýsson. Þeir langfeðgar hǫfðu veri lǫgmenn á Tíundalandi um margra konunga ævi. Þorgnýr va þá gamall; hann hafði um sik mikla hirð, hann var kallað vitrastr maðr í Svíaveldi; hann var frændi Rǫgnvaldz jarls o fóstrfaðir hans. Nú er þar til máls at taka, er þeir menn kóm til Rǫgnvaldz jarls, er Ingigerðr konungsdóttir ok þau Hjalt hǫfðu sent austan; báru þeir fram sín ørendi fyrir Rǫgnval jarl ok Ingibjǫrgu, konu hans, ok sǫgðu þat, at konungsdótti hafði opt rœtt fyrir Svía-konungi um sættir milli þeira Óláf konungs digra, ok hon var inn mesti vinr Óláfs konungs, e Svía-konungr varð reiðr hvert sinni, er hon gat Óláfs, ok henn þótti engi ván um sættirnar at svá búnu. Jarl segir Birni, hva hann hafði austan spurt; en Bjǫrn segir enn it sama, at han mun eigi fyrr aptr hverfa, en hann hitti Svía-konung, ok segir at jarl hefir honum því heitit, at hann skal fylgja honum fund Svía-konungs. Nú líðr fram vetrinum, ok þegar á ba jólum býr jarl ferð sína ok hefir lx. manna; þar var í fǫ Bjǫrn stallari ok hans fǫrunautar. Fór jarl austr alt í Svíþjóð en er hann sótti upp í landit, þá sendi hann menn sína fra fyrir til Upsala ok sendi orð Ingigerði konungsdóttur, at ho skyldi fara út á Ullarakr á móti honum; þar átti hon bú stór En er konungsdóttur kómu orð jarls, þá lagðisk hon eigi ferðin undir hǫfuð ok bjósk hon með marga menn. Hjalti rézk ti farar með henni. En áðr hann fœri í brot, gekk hann fyrir Ólá konung ok mælti: »sittu allra konunga heilastr, ok er þat sat at segja, at ek hefi hvergi þess komit, er ek hafa slíka tíg sét, sem með þér; skal ek þat orð bera, hvar sem ek køm síðan vil ek þess biðja yðr, konungr, at þú sér vinr minn«. Konung svarar: »hví lætr þú svá brautfúsliga?, hvert skaltu farar?« Hjalti svarar: »ek skal ríða út á Ullarakr með Ingigerði, dóttu þinni«. Konungr mælti: »farðu þá vel; vitr maðr ertu ok siðug ok kant vel at vera með tígnum mǫnnum«. Gekk þá Hjalti brot. Ingigerðr konungsdóttir reið til bús síns út á Ullarakr lét þar búa veizlu mikla í mót jarli. Þá kom jarl þar, ok va honum vel fagnat; dvalðisk hann þar nǫkkurar nætr. Tǫluð þau konungsdóttir mart, ok flest um þá Svía-konung ok Nóregs-konung segir hon jarli, at henni þykkir óvænt horfa u sættirnar. Þá mælti jarl: »hvernug er þér gefit, frændkona, u þat, ef Óláfr, Nóregs konungr, biðr þín?; sýnisk oss þat se helzt myni til sætta einhlítt, ef mægðir þær mætti takask mill þeira konunga; en ek vil ekki ganga með því máli, ef ek veit at þat er þvert frá þínum vilja«. Hon segir: »faðir minn mu sjá kost fyrir mér; en annarra minna frænda ertu sá, er ek vi helzt mín ráð undir eiga, þau er mér þykkir miklu máli skipta Eða hvé ráðligt sýnisk þér þetta?«. Jarl fýsti hana mjǫk o talði marga hluti upp til frama um Óláf konung, þá e stórvegligir váru, sagði henni inniliga frá þeim atburðum, e þá hǫfðu fyrir skemstu gǫrzk, er Óláfr konungr hafði handtekn gǫrt v. konunga á einum morni ok tekit þá alla af ríki, en lag þeira eignir ok ríki við sitt veldi. Mart rœddu þau um þett mál ok urðu á allar rœður sátt sín í milli. Fór jarl í brot, e hann var at því búinn. Hjalti fór með honum.

K. 79. Frá Rǫgnvaldi jarli ok Þorgný.

Rǫgnvaldr jarl kom einn dag at kveldi til bús Þorgný lǫgmannz; þar var bœr mikill ok stórkostligr; váru þar margi menn úti; þeir fǫgnuðu vel jarli ok tóku við hestum þeira o reiða. Jarl gekk inn í stofuna, var þar inni fjǫlmenni mikit þar sat í ǫndugi maðr gamall; engi mann hǫfðu þeir Bjǫrn sé jafnmikinn; skeggit var svá sítt, at lá í knjám honum o breiddisk um alla bringuna; hann var vænn maðr ok gǫfugligr Jarl gekk fyrir hann ok heilsaði honum. Þorgnýr fagnar honu vel ok bað hann ganga til sætis þess, er hann var vanr at sitja jarl settisk ǫðrum megin gegnt Þorgný. Þeir dvǫlðusk þa nǫkkurar nætr, áðr jarl bar upp ørendi sín; bað hann, at þei Þorgnýr skyldu ganga í málstofu. Þeir Bjǫrn fǫrunautar geng þannug með jarli; þá tók jarl til máls ok segir frá því, at Óláf Nóregs-konungr hafði senda menn sína austr þannug ti friðgørðar, talaði ok um þat langt, hvert vandræði Vestr-Gautu var at því, er ófriðr var þaðan til Nóregs; hann segir ok fr því, at Óláfr Nóregs konungr hafði þangat senda menn, ok þa váru þá sendimenn konungs, ok hann hafði þeim því heitit, a fylgja þeim á fund Svíakonungs; ok hann segir, at Svía-konung tók þessu máli svá þungliga, at hann lét engum manni hlýð skyldu at ganga með þessu máli — »nú er svá, fóstri, segir jarl at ek verð eigi einhlítr at þessu máli; hefi ek fyrir því nú sót á þinn fund, ok vætti ek þar heilla ráða ok trausts þíns«. E er jarl hætti sínu máli, þá þagði Þorgnýr um hríð; en er han tók til máls, mælti hann: »undarliga skiptið þér til, girnizk a taka tígnarnafn, en kunnið yðr engi forráð eða fyrirhyggju þegar er þér komið í nǫkkurn vanda; hví skyldir þú eigi hyggj fyrir því, áðr þú hétir þeiri ferð, at þú hefir ekki ríki til þes at mæla í mót Óláfi konungi; þykki mér þat eigi óvirðiligra at vera í bóandatǫlu ok vera frjáls orða sinna, at mæla slíkt e hann vill, þótt konungr sé hjá. Nú mun ek koma til Upsala-þing ok veita þér þat lið, at þú mælir þar óhræddr fyrir konung slíkt, er þér líkar«. Jarl þakkaði honum vel þessi heit ok dvalðisk hann með Þorgný ok reið með honum til Upsala-þings Var þar allmikit fjǫlmenni; þar var Óláfr konungr me hirð sinni.

K. 80. Frá Upsala-þingi.

Inn fyrsta dag er þing var sett, sat Óláfr konungr á stól ok þar hirð hans umhverfis. En annan veg á þingit sátu þei á einum stóli Rǫgnvaldr jarl ok Þorgnýr, ok sat þar fyrir þei hirð jarls ok húskarlasveit Þorgnýs; en á bak stólinum stó bóndamúgrinn ok alt umhverfis í hring; sumir fóru á hæði ok hauga at heyra þaðan til. En er tǫluð váru ørendi konungs þau sem siðr var til at mæla á þingum, ok er því var lokit, þ stóð upp Bjǫrn stallari hjá stóli jarls ok mælti hátt: »Óláf konungr sendi mik hingat þess ørendis, at hann vill bjóða Svía-konung sætt ok þat landaskipti, sem at fornu fari hefir veri milli Nóregs ok Svíþjóðar«. Hann mælti hátt, svá at Svía-konung heyrði gǫrva; en fyrst er Svía-konungr heyrði nefnda Óláf konung, þá hugði hann, at sá myndi reka nǫkkut han ørendi; en er hann heyrði rœtt um sætt ok landaskipti mill Svíþjóðar ok Nóregs, þá skilði hann, af hverjum rifjum rís myndi; þá hljóp hann upp ok kallaði hátt, at sá maðr skyld þegja; þá stóð jarl upp ok mælti, — hann sagði frá orðsendin Óláfs digra ok sættarboðum við Óláf Svía-konung ok frá því at Vestr-Gautar sendu Óláfi konungi ǫll orð til, at sætt skyld gera við Nóregsmenn; talði hann upp, hvert vandræði Vestr-Gautu var at því, at missa þeira hluta allra af Nóregi, e þeim var árbót í, en í annan stað at sitja fyrir áhlaupum þeir ok hernaði, ef Nóregs-konungr samnaði her saman ok herjað á þá; jarl segir ok, at Óláfr Nóregs-konungr hafði menn þanga sent þeira ørenda, at hann vill biðja Ingigerðar dóttur hans En er jarl hætti at tala, þá stóð upp Svía-konungr; hann svara þungliga um sættina, en veitti jarli átǫlur þungar ok stórar u dirfð þá, er hann hafði gǫrt grið ok frið við inn digra mann o lagt við hann vináttu, talði hann sannan at landráðum við sik kvað þat makligt, at Rǫgnvaldr væri rekinn ór ríkinu ok segir at alt slíkt hlaut hann af áeggjan Ingibjargar, konu sinnar, o kvað þat verit hafa it ósnjallasta ráð, er hann skyldi fengi hafa at girnðum slíkrar konu; hann talaði langt ok hart, o snøri þá enn tǫlunni á hendr Óláfi digra. En er hann settis niðr, þá var fyrst hljótt. Þá stóð upp Þorgnýr. En er han stóð upp, þá stóðu upp allir bœndr, þeir er áðr hǫfðu setit ok þustu at allir, þeir er í ǫðrum stǫðum hǫfðu verit, ok vild hlýða til, hvat Þorgnýr mælti. Var þá fyrst gnýr mikill a fjǫlmenni ok vápnum. En er hljóð feksk, þá mælti Þorgnýr »annan veg er nú skaplyndi Svía-konunga, en fyrr hefir verit Þorgnýr, fǫðurfaðir minn, munði Eirík Upsala-konung Emundarso ok sagði þat frá honum, at meðan hann var á léttasta aldri at hann hafði hvert sumar leiðangr úti ok fór til ýmissa land ok lagði undir sik Finnland ok Kirjálaland, Eistland ok Kúrlan ok víða um austrlǫnd, ok mun enn sjá þær jarðborgir ok ǫnnu stórvirki, þau er hann gerði, ok var hann ekki svá mikillátr, a eigi hlýddi hann mǫnnum, ef skylt áttu við hann at rœða Þorgnýr, faðir minn, var með Birni konungi langa ævi; va honum hans siðr kunnigr; stóð um ævi Bjarnar hans ríki me styrk miklum en engum þurð, var hann dæll sínum vinum. E má muna Eirík konung inn sigrsæla, ok var ek með honum mǫrgum herfǫrum; jók hann ríki Svía, en varði harðfengliga var oss gott við hann ráðum at koma. En konungr þessi, er n er, lætr engi mann þora at mæla við sik, nema þat einu, er han vill vera láta, ok hefir hann þar við alt kapp, en lætr skattlǫn sín undan sér ganga af eljanleysi ok þrekleysi. Hann girnis þess at halda Nóregs-veldi undir sik, er engi Svía-konungr hefi þat fyrr ágirnzk, ok gerir þat mǫrgum manni óró. Nú er þa vili várr bóandanna, at þú gerir sætt við Óláf digra, Nóregs-konung ok giptir honum dóttur þína Ingigerði. En ef þú vil vinna aptr undir þik ríki þau í Austrvegi, er frændr þínir o forellri hafa þar átt, þá viljum vér allir fylgja þér þar til. Me því at þú vilt eigi hafa þat, er vér mælum, þá munum vér veit þér atgǫngu ok drepa þik ok þola þér eigi ófrið ok ólǫg; hafa sv gǫrt inir fyrri forellrar várir; þeir steypðu v. konungum í ein keldu á Múlaþingi, er áðr hǫfðu upp fylzk ofmetnaðar, sem þ við oss. Seg nú skjótt, hvárn kost þú vilt upp taka«. Þá gerð lýðrinn þegar vápnabrak ok gný mikinn. Konungrinn stendr þ upp ok mælti, segir, at alt vill hann vera láta, sem bœndr vilja segir, at svá hafa gǫrt allir Svía-konungar, at láta bœndr ráð með sér ǫllu því, er þeir vildu. Staðnaði þá kurr bóandanna En þá tǫluðu hǫfðingjar, konungr ok jarl ok Þorgnýr, ok ger þá frið ok sátt af hendi Svía-konungs, eptir því, sem Nóregs-konung hefir áðr orð til send. Var á því þingi þat ráðit, a Ingigerðr, dóttir Óláfs konungs, skyldi vera gipt Óláfi konung Haraldzsyni. Seldi konungr jarli í hendr festar hennar ok fek honum í hendr alt sitt umboð um þann ráðahag, ok skilðusk þei á þinginu at svá loknum málum. En er jarl fór heim, þá hittus þau Ingigerðr konungs-dóttir ok tǫluðu sín í milli um þett mál. Hon sendi Óláfi konungi slœður af pelli ok gullsaumaða mjǫk ok silkiræmur. Fór jarl aptr í Gautland ok Bjǫrn me honum. Bjǫrn dvalðisk þar lítla stund, ok fór hann þá aptr ti Nóregs með fǫruneyti sínu. Ok er hann hitti Óláf konung o segir honum ørendislok þau, sem váru, þá þakkaði konung honum vel ferðina ok segir, sem var, at Bjǫrn hafði gæfu ti borit, at koma fram ørendinu í ófriði þessum.

K. 81. Frá svikum Hrœreks konungs.

Óláfr konungr fór, er váraði, út til sævar ok lét búa ski sín ok stefndi til sín liði ok fór um várit alt út eptir Víkinni ti Líðandisness, ok alt fór hann norðr á Hǫrðaland; sendi þá or lendum mǫnnum ok nefnði alla ina ríkustu menn ór heruðum o bjó þá ferð sem vegligast, er hann fór í mót festarkonu sinni.

Veizla sú skyldi vera um haustit austr við Elfi við landamæri Óláfr konungr hafði með sér Hrœrek konung blinda. En er han var gróinn sára sinna, þá fekk Óláfr konungr ii. menn ti þjónostu við hann ok lét hann sitja í hásæti hjá sér ok helt han at drykk ok at klœýðum engum mun verr, en hann hafði áð haldit sik sjálfr. ‘Hrœrekr var fámálugr ok svaraði stirt o stutt, þá er menn ortu orða á hann. Pat var siðvenja hans, a hann lét skósvein sinn leiða sik úti um daga ok frá ǫðru mǫnnum; þá barði hann knapann; en er hann hljóp frá honum þá segir hann Óláfi konungi, at sá sveinn vildi honum ekk þjóna. Þá skipti Óláfr konungr við hann þjónostumǫnnum, o fór alt sem áðr, at engi þjónostumaðr helzk við með Hrœrek konungi. Þá fekk Óláfr konungr til fylgðar ok til gæzlu vi Hrœrek þann mann, er Sveim hét, ok var hann frændi Hrœrek konungs ok hafði verit hans maðr áðr. Hrœrekr helt teknu hætti um stirðlæti ok svá um einfarar sínar. En er þeir Svein váru ii. saman staddir, þá var Hrœrekr kátr ok málrœtinn; han mintisk þá á marga hluti, þá er fyrr hǫfðu verit, ok þat er u hans daga hafði at borizk, þá er hann var konungr, ok mintis á ævi sína ina fyrri ok svá á þat, hverr því hafði brugðit, han ríki ok hans sælu, en gǫrt hann at .ǫlmusumanni — »en hit þykki mér þó allra þyngst, segir hann, er þú eða aðrir frænd mínir, þeir er mannvænir hǫfðu verit, skulu nú verða svá mikli átlerar, at engrar svívirðingar skulu hefna, þeirar er á: æt várri er gǫr«. Þvílíkar harmtǫlur hafði hann opt uppi. Svein svarar ok segir, at þeir ætti við ofreflismenn mikla at skipta, e þeir áttu þá lítla kosti. Hrœrekr mælti: »til hvers skulum vé lengi lifa við skǫmm ok meizlur?, nema svá beri til, at ek mætt blindr sigrask á þeim, er mik sigraði sofanda; svá heilir, drepu Óláf digra; hann óttask nú ekki at sér; ek skal ráðit til setja ok eigi vilda ek hendrnar til spara, ef ek mætta þær nýta, en þa má ek eigi fyrir sakir blindleiks, ok skaltu fyrir því bera váp á hann; en þegar er Óláfr er drepinn, þá veit ek þat af forspá at ríkit hverfr undir óvini hans. Nú kann vera, at ek yrð konungr, þá skaltu vera jarl minn«. Svá kómu fortǫlur hans at Sveinn játaði at fylgja þessu óráði. Svá var ætlat ráðit, at þ er konungr bjósk at ganga til aptansǫngs, stóð Sveinn úti svǫlunum fyrir honum ok hafði brugðit sax undir yfirhǫfninni En er konungr gekk út ór stofunni, þá bar hann skjótara at e Svein varði, ok sá hann í andlit konunginum; þá bliknaði han ok varð fǫlr sem nár, ok fellusk honum hendr. Konungr fann honum hræzlu ok mælti: »hvat er nú, Sveinn? viltu svíkj mik?«. Sveinn kastaði yfirhǫfninni frá sér ok saxinu ok fell ti fóta konungi ok mælti: »alt á guðs valdi ok yðru, konungr« Konungr bað menn sína taka Svein, ok var hann í járn settr Þá lét konungr fœra sæti Hrœreks á annan pall; en hann ga grið Sveini, ok fór hann af landi í brot. Konungr fekk þ Hrœreki annat herbergi at sofa í, en þat er hann svaf sjálfr í svaf í því herbergi mart hirðmanna; hann fekk til ii. hirðmen at fylgja Hrœreki dag ok nótt; þeir menn hǫfðu lengi verit me Óláfi konungi, ok hafði hann þá reynt at trúleik við sik; ekki e þess getit, at þeir væri ættstórir menn. Hrœrekr konungr gerð ýmist, at hann þagði marga daga, svá at engi maðr fekk orð a honum, en stundum var hann svá kátr ok glaðr, at þeim þótti a hverju orði gaman, því er hann mælti; en stundum mælti han mart ok þó ilt einu; svá var ok, at stundum drakk hann hver af stokki ok gerði alla ófœra, er nær honum váru, en optas drakk hann lítit. Óláfr konungr fekk honum vel skotsilfr. Op gerði hann þat, þá er hann kom til herbergis, áðr hann lagðis til svefns, at hann lét taka inn mjǫð, nǫkkurar byttur, ok gaf a drekka ǫllum herbergismǫnnum; af því varð hann þokkasæll.

K. 82. Frá Finni lítla.

Maðr er nefndr Fiðr lítli, uplenzkr maðr, en sumir segja, a hann væri finzkr at ætt; hann var allra manna minztr ok allr manna fóthvatastr, svá at engi hestr tók hann á rás; hann kunn manna bezt við skíð ok boga; hann hafði lengi verit þjónostumað Hrœreks konungs ok farit opt ørenda hans, þeira er trúnaða þurpti við; hann kunni vega um ǫll Uplǫnd; hann var ok málkunnig þar ǫllu stórmenni. En er Hrœrekr konungr var tekin í fára gæzlu, þá slósk Finnr í fǫr þeira, ok fór hann optast í svei með knǫpum ok þjónostumǫnnum, en hvert sinn er hann mátti kom hann til þjónostu við Hrœrek konung ok opt í tal, ok vild konungr skǫmmum samfast mæla við hann ok vildi ekki grun láta tal þeira. En er á leið várit ok þeir sóttu út í Víkina, þ hvarf Fiðr í brot frá liðinu nǫkkura daga; þá kom hann en aptr ok dvalðisk um hríð. Svá fór opt fram, ok var at því eng gaumr gefinn, þvíat margir váru umrenningar með liðinu.

K. 83. Dráp hirðmanna Óláfs konungs.

Óláfr konungr kom til Túnsbergs fyrir páska ok dvalðis þar mjǫk lengi um várit; þar kom þá til bœjarins mart kaupskipa bæði Saxar ok Danir ok austan ór Vík ok norðan ór landi; va þar almikit fjǫlmenni. Þá var ár mikit ok drykkjur miklar. Þa barsk at á einu kveldi, at Hrœrekr konungr var kominn ti herbergis ok heldr síðla ok hafði mjǫk drukkit ok var þá allkátr þá kom þar Finnr lítli með mjaðarbyttu, ok var þat grasaðr mjǫð ok inn sterkasti. Þá lét konungrinn gefa at drekka ǫllum þeim er inni váru, alt til þess, er hverr sofnaði í sínu rúmi. Finnr va þá í brot genginn, ljós brann í herberginu; þá vakði hann up menn þá, er vanir váru at fylgja honum, ok segir, at hann vil ganga til garðz; þeir hǫfðu skriðljós með sér, en niðamyrkr va úti; mikit salerni var í garðinum ok stóð á stǫfum, en rið upp a ganga til duranna. En er þeir Hrœrekr sátu í garðinum, þ heyrðu þeir, at maðr mælti: »hǫgg þú fjándann«; þá heyrðu þei brest ok dett, sem nǫkkut felli. Hrœrekr konungr mælti »fulldrukkit munu þeir hafa, er þar eigusk við; farið til skjót ok skilið þá« Þeir bjoggusk skyndiliga ok hljópu út, en er þei kómu á riðit, þá var sá hǫggvinn fyrr, er síðarr gekk, ok drepni þó báðir. Þar váru komnir menn Hrœreks konungs, Sigurð hit, er verit hafði merkismaðr hans, ok þeir xii. saman; þar va þá Finnr lítli. Þeir drógu líkin upp milli húsanna, en tók konunginn ok hǫfðu með sér, hljópu þá á skútu, er þeir áttu, o røru í brot. Sigvatr skáld svaf í herbergi Óláfs konungs; han stóð upp um nóttina ok skósveinn hans með honum ok gengu ú til ins mikla salernis; en er þeir skyldu aptr ganga ok ofan fyri riðit, þá skriðnaði Sigvatr ok fell á kné ok stakk niðr hǫndunum ok var þar vátt undir; hann mælti: »þat hygg ek, at nú í kvel myni konungrinn hafa mǫrgum oss fengit karfafótinn« — ok hl at. En er þeir kómu í herbergit þar sem ljós brann, þá spurð skósveinninn: »hefir þú skeint þik, eða hví ertu í blóði ein allr?«. Hann svarar: »ekki em ek skeindr, en þó mun þett tíðendum gegna«. Hann vakði þá Þórð Fólason merkismann rekkjufélaga sinn, ok gengu þeir út ok hǫfðu með sér skriðljó ok fundu brátt blóðit; þá leituðu þeir ok funnu brátt líkin o báru á kenzl; þeir sá ok, at þar lá tréstobbi mikill ok í skýlihǫg mikil, ok spurðisk þat síðan, at þat hafði gǫrt verit til ólíkenda at teygja þá út, er drepnir váru. Þeir Sigvatr mæltu sín í milli at nauðsyn væri til, at konungr vissi þessi tíðendi sem bráðast Þeir sendu sveininn þegar til herbergis þess, er Hrœrekr konung hafði verit; þar sváfu menn allir, en konungr var í brottu; han vakði þá menn, er þar váru inni, ok segir tíðendin; stóðu men upp ok fóru þegar þannug í garðinn, sem líkin váru. En þó a nauðsyn þœtti til, at konungr vissi sem fyrst þessi tíðendi, þ þorði engi at vekja hann. Þá mælti Sigvatr til Þórðar: »hvár viltu heldr, lagsmaðr, vekja konunginn eða segja honu tíðendin?«. Þórðr svarar: »fyrir engan mun þori ek at vekj hann, en segja mun ek honum tíðendin«. Þá mælti Sigvatr »mikit er enn eptir nætrinnar ok kann vera, áðr dagr sé, a Hrœrekr hafi fengit sér þat fylskni, at hann verði síðan ekk auðfundinn, en þeir munu enn skamt brot komnir, þvíat líki váru vǫrm; skal oss aldregi henda sú skǫmm, at vér látim eig konunginn vita þessi svik; gakk þú, Þórðr, upp í herbergit, o bíð mín þar«. Þá gekk Sigvatr til kirkju ok vakði klokkarann o bað hann hringja fyrir sál hirðmanna konungs ok nefndi mennina þá er vegnir váru. Klokkarinn gerir sem hann bað. En vi hringingina vaknaði konungr ok settisk upp; hann spurði, hvár þá væri óttusǫngs mál. Þórðr svarar: »verri efni eru í, tíðend mikil eru orðin; Hrœrekr konungr er á brot horfinn, e drepnir hirðmenn yðrir ii.«. Þá spurði konungr eptir atburðu þeim, er þar hǫfðu orðit. Þórðr segir honum slíkt, er hann vissi Þá stóð konungr upp ok lét blása til hirðstefnu; en er liðit ko saman, þá nefndi konungr menn til at fara alla vega frá bœnu at leita Hrœreks á sæ ok landi. Þórir langi tók skútu ok fó með xxx. manna, ok er lýsti, sá þeir skútur ii. lítlar fara fyri þeim. En er þeir sásk røru hvárir sem mest máttu. Þar va Hrœrekr konungr ok hafði xxx. manna. En er saman dró me þeim, þá snøru þeir Hrœrekr at landi, ok hljópu þar upp á lan allir, nema konungr settisk upp í lyptingina; hann mælti, bað þ vel fara ok heila hittask. Því næst røru þeir Þórir at landi. Þ skaut Finnr lítli ǫru, ok kom sú á Þóri miðjan, ok fekk han bana; en þeir Sigurðr hljópu allir í skóginn; en menn Þóris tók lík hans ok svá Hrœrek konung ok fluttu út til Túnsbergs. Óláf konungr tók þá við haldi Hrœreks konungs; hann lét þá vandlig gæta hans ok galt mikinn varhuga við svikum hans, fekk til men nótt ok dag at gæta hans. Hrœrekr konungr var þá inn kátasti ok fann engi maðr á honum, at eigi líkaði honum alt sem bezt.

K. 84. Frá tilræði Hrœreks konungs.

Þat barsk at upstigningardag, at Óláfr konungr gekk ti hámessu; þá gekk byskup með processío um kirkju ok leidd konunginn, en er þeir kómu aptr í kirkju, þá leiddi byskup konun til sætis síns fyrir norðan í kórnum; en þar sat it næsta Hrœrek konungr, sem hann var vanr; hann hafði yfirhǫfnina fyrir andlit sér. En er Óláfr konungr hafði niðr sezk, þá tók Hrœrek konungr á ǫxl honum hendinni ok þrýsti; hann mælti þá: »pellzklæð hefir þú nú, frændi«. segir hann. Óláfr konungr svarar »nú er hátíð mikil haldin í minning þess, er Jésús Kristr sté ti himna af jǫrðu«. Hrœrekr konungr svarar: »ekki skil ek af, sv at mér hugfestisk þat, er þér segið frá Kristi; þykki mér þa mart heldr ótrúligt, er þér segið; en þó hafa mǫrg dœmi orðit forneskju«. En er messan var upp hafin, þá stóð Óláfr konung upp ok helt upp hǫndunum yfir hǫfuð sér ok laut til altaris, o bar yfirhǫfnina aptr af herðum honum. Hrœrekr konungr sprat þá upp skjótt ok hart; hann lagði þá til Óláfs konungs saxkníf þeim, er rytningr er kallaðr: lagit kom í yfirhǫfnina við herðarnar er hann hafði lotit undan; skárusk mjǫk klæðin, en konung varð ekki sárr. En er Óláfr konungr fann þetta tilræði, þ hljóp hann fram við á gólfit. Hrœrekr konungr lagði til han annat sinni saxinu ok misti hans ok mælti: »flýr þú nú, Óláf digri, fyrir mér blindum«. Konungr bað sína menn taka han ok leiða hann út ór kirkju, ok svá var gǫrt. Eptir þessa atburð eggjuðu menn Óláf konung at láta drepa Hrœrek — »ok er þat segja þeir, in mesta gæfuraun yðr, konungr, at hafa hann me yðr ok þyrma honum, hverigar óhæfur er hann tekr til; en han liggr um þat nótt ok dag, at veita yðr líflát. En þegar er þé sendið hann á brot frá yðr, þá sjám vér eigi mann til þess, a svá fái gætt hans, at ørvænt sé, at hann komisk í brot. En e hann verðr lauss, þá mun hann þegar flokk uppi hafa ok ger mart ilt«. Konungr svarar: »rétt er þat mælt, at margr hefi dauða tekit fyrir minni tilgørðir en Hrœrekr; en trauðr em e at týna þeim sigri, er ek fekk á Uplendinga-konungum, er ek tó þá v. á einum morni, ok náða ek svá ǫllu ríki þeira, at ek þurpt einskis þeira banamaðr verða, þvíat þeir váru allir frændr mínir en þó fæ ek nú varliga sét, hvárt Hrœrekr mun fá mik nauðgaða til eða eigi, at ek láta drepa hann«. Hrœrekr hafði fyrir þá sǫ tekit hendinni á ǫxl Óláfi konungi, at hann vildi vita, hvárt han var í brynju.

K. 85. Ferð Hrœreks konungs til Íslandz.

Maðr er nefndr Þórarinn Nefjólfsson; hann var íslenzk maðr, hann var kynjaðr norðan um land; ekki var hann ættstór ok allra manna vitrastr ok orðspakastr; hann var djarfmæltr vi tígna menn; hann var farmaðr mikill ok var lǫngum útanlendis Þórarinn var manna ljótastr ok bar þat mest frá, hversu illa han var limaðr; hann hafði hendr miklar ok ljótar, en fœtrnir vár þó miklu ljótari. Þórarinn var þá staddr í Túnsbergi, er þess tíðendi urðu, er áðr var frá sagt; hann var málkunnigr Óláf konungi. Þórarinn bjó þá kaupskip, er hann átti, ok ætlaði ti Íslandz um sumarit. Óláfr konungr hafði Þórarin í boði sín nǫkkura daga ok talaði við hann; svaf Þórarinn í konungsherbergi Þat var einn morgin snimma, at konungrinn vakði, e aðrir menn sváfu í herberginu; þá var sól farin lítt þat, ok va ljóst mjǫk inni. Konungr sá, at Þórarinn hafði rétt fót anna undan klæðum; hann sá á fótinn um hríð; þá vǫknuðu menn herberginu. Konungr mælti til Þórarins: »vakat hefi ek um hríð ok hefi ek sét þá sýn, er mér þykkir mikils um vert, en þat e mannzfótr sá, er ek hygg, at engi skal hér í kaupstaðinum ljótar vera« —, ok bað aðra menn hyggja at, hvárt svá sýndisk. E allir er sá, þá sǫnnuðu, at svá væri. Þórarinn fann hvar til mæl var, ok svarar: »fátt er svá einna hluta, at ørvænt sé, at hitt annan slíkan, ok er þat líkligast, at hér sé enn svá«. Konung mælti: »heldr vil ek því at fulltingja, at eigi myni fásk jamljót fótr, ok svá þótt ek skylda veðja um«. Þá mælti Þórarinn: »búin em ek at veðja um þat við yðr, at ek mun finna í kaupstaðinu ljótara fót«. Konungr segir: »þá skal sá okkarr kjósa bœn a ǫðrum, er sannara hefir«. »Svá skal vera« segir Þórarinn; han brá þá undan klæðunum ǫðrum fœtinum, ok var sá engum mu fegri, ok þar var af in mesta táin. Þá mælti Þórarinn: »sé hé nú, konungr, annan fót, ok er sjá því ljótari, at hér er af ei táin, ok á ek veðféit«. Konungr segir: »er hinn fótrinn því ófegri at þar eru v. tær ferligar á þeim, en hér eru iiii., ok á ek a kjósa bœn at þér«. Þórarinn segir: »dýrt er dróttins orð, eð hverja bœn viltu af mér þiggja?«. Hann segir: »þá, at þú flyti Hrœrek til Grœnlandz ok fœrir hann Leifi Eiríkssyni«. Þórarin svarar: »eigi hefi ek komit til Grœnlandz«. Konungr segir »farmaðr slíkr sem þú ert, þá er þér nú mál at fara til Grœnlandz ef þú hefir eigi fyrr komit«. Þórarinn svarar fá um þett mál fyrst; en er konungr helt fram þessarri málaleitan, þá veiks Þórarinn eigi með ǫllu af hendi ok mælti svá: »heyra skal ek yð láta, konungr, bœn þá, er ek hafða hugat at biðja, ef mér bæris veðféit, en þat er, at ek vilda biðja yðr hirðvistar; en ef þé veitið mér þat, þá verð ek skyldari til at leggjask eigi undir hǫfu þat, er þér vilið kvatt hafa«. Konungr játaði þessu ok gerðis Þórarinn hirðmaðr hans. Þá bjó Þórarinn skip sitt, ok er han var búinn, þá tók hann við Hrœreki konungi. En er þei skilðusk, Óláfr konungr ok Þórarinn, þá mælti Þórarinn: »n berr svá til, konungr, sem eigi er ørvænt ok opt kann verða, a vér komum eigi fram Grœnlandzferðinni, berr oss at Íslandi eð ǫðrum lǫndum — hvernug skal ek skiljask við konung þenn þess, at yðr megi líka?«. Konungr segir: »ef þú kømsk ti Íslandz, þá skaltu selja hann í hendr Guðmundi Eyjólfssyni eð Skapta lǫgsǫgumanni eða ǫðrum nǫkkurum hǫfðingjum, þeim e taka vilja við vináttu minni ok jartegnum. En ef þik berr a ǫðrum lǫndum, þeim er hér eru nærr, þá haga þú svá til, at þ vitir víst, at Hrœrekr komi aldri síðan lífs til Nóregs; en ge þat því at einu, ef þú sér engi ǫnnur fǫng á«. En er Þórarin var búinn ok byr gaf, þá siglði hann alt útleiði fyrir útan eyja ok norðr frá Líðandisnesi stefndi hann í haf út; honum byrjað ekki skjótt, en hann varaðisk þat mest at koma við landit; han siglði fyrir sunnan Ísland ok hafði vita af, ok svá vestr um landi í Grœnlandzhaf; þá fekk hann réttu stóra ok válk mikil, en e á leið sumarit, tók hann Ísland í Breiðafirði. Þorgils Araso kom þá fyrst til þeira virðingamanna; Þórarinn segir honu orðsending ok vináttumál ok jartegnir Óláfs konungs, er fylgð viðrtǫku Hrœreks konungs. Þorgils varð við vel ok bauð til sí Hrœreki konungi, ok var hann með Þorgilsi Arasyni um vetrinn Hann undi þar eigi ok beiddi, at Þorgils léti fylgja honum ti Guðmundar ok segir, at hann þóttisk þat spurt hafa, at me Guðmundi var rausn mest á Íslandi, ok væri hann honum ti handa sendr; Þorgils gerði, sem hann beiddi, fekk menn til o lét fylgja honum til handa Guðmundi á Mǫðruvǫllum. Tó Guðmundr vel við Hrœreki fyrir sakir konungs orðsendingar ok var hann með Guðmundi vetr annan; þá unði hann þar eig lengr. Þá fekk Guðmundr honum vist á lítlum bœ, er heitir Kálfskinni, ok var þar fátt hjóna; þar var Hrœrekr inn iii. vet ok sagði hann svá, at síðan er hann lét af konungdómi, at han hefði þar verit svá, at honum hafði bezt þótt, þvíat þar var han af ǫllum mest metinn. Eptir um sumarit fekk Hrœrekr sótt, þ er hann leiddi til bana. Svá er sagt, at sá einn konungr hvílir Íslandi. Þórarinn Nefjólfsson hafðisk síðan lengi í fǫrum, en va stundum með Óláfi konungi.

K. 86. Orrosta í Úlfreksfirði.

Þat sumar, er Þórarinn fór með Hrœrek til Íslandz, þá fó Hjalti Skeggjason ok til Íslandz, ok leiddi Óláfr konungr hann brot með vingjǫfum, er þeir skilðusk. Þat sama sumar fó Eyvindr úrarhorn í vestrvíking ok kom um haustit til Írlandz ti Konofogor Íra-konungs. Þeir hittusk um haustit í Úlfreksfirð Íra-konungr ok Einarr jarl ór Orkneyjum, ok varð þar orrost mikil; hafði Konofogor konungr lið miklu meira ok fekk sigr en Einarr jarl flýði einskipa ok kom svá um haustit aptr ti Okneyja, at hann hafði látit flest alt lið ok herfang alt, þat e þeir hǫfðu fengit, ok unði jarl stórilla ferð sinni ok kendi ósig sinn Norðmǫnnum þeim, er verit hǫfðu í orrostu méð Íra-konungi.

K. 87. Frá Óláfi konungi.

Nú er þar til máls at taka, er áðr var frá horfit, at Óláf konungr inn digri fór brúðferð ok at sœkja festarkonu sína Ingigerði, dóttur Óláfs Svía-konungs. Konungr hafði lið miki ok valit svá mjǫk, at honum fylgði alt stórmenni, þat er han mátti ná, ok hverr ríkismanna hafði með sér valit lið bæði a ættum ok þat er gørviligast var. Lið þat var búit með inu beztum fǫngum bæði at skipum ok vápnum ok klæðum. Þei heldu liði sínu austr til Konungahellu. En er þeir kómu þar, þ spurðu þeir ekki til Svía-konungs, váru þar ok engir menn komni af hans hendi. Óláfr konungr dvalðisk við Konungahellu leng um sumarit ok leiddi mjǫk atspurningum, hvat menn kynni a segja til um ferðir Svía-konungs eða ráðaætlan; en engi kunn honum þar víst af at segja. Þá gerði hann menn sína upp Gautland til Rǫgnvaldz jarls ok lét hann spyrja eptir, ef han vissi, hvat til bar, er Svía-konungr kom eigi til stefnu, sem mæl var. Jarl segir, at hann vissi þat eigi — »en ef ek verð þes varr, segir hann, þá mun ek þegar senda menn mína til Óláf konungs ok láta hann vita, hvert efni í er, ef þessi dvǫl er fyri nǫkkurs sakir annars en af fjǫlskyldum þeim, er opt kann ti bera, at ferðir Svía-konungs dveljask meirr, en hann ætlar«.

K. 88. Frá bǫrnum Svía-konungs.

Óláfr Svía-konungr Eiríksson átti fyrst friðlu, er Eðla hét dóttir jarls af Vindlandi; hon hafði fyrir þat verit hertekin o kǫlluð konungs ambótt; bǫrn þeira váru Emundr, Ástríðr, Hólmfríðr.. Enn gátu þau drótning son, ok var fœddr Jákobsvǫkudag en er skíra skyldi sveininn, þá lét byskup hann heit Jákob; þat nafn líkaði Svíum illa ok kǫlluðu, at aldrigi hefð Svía-konungr Jákob heitit. Ǫll váru bǫrn Óláfs konungs frí sýnum ok vel viti borin. Drótningin var ríklunduð ok ekki ve til stjúpbarna sinna; konungr sendi Emund, son sinn, ti Vindlandz, ok fœddisk hann þar upp með móðurfrændum sínum, o helt hann ekki kristni langa hríð. Ástríðr konungs-dóttir fœddis upp í Vestra-Gautlandi at gǫfugs mannz, er Egill hét; hon va kvinna fríðust ok bezt orðum farin, glaðmælt ok lítillát, mild a fé, en er hon var fulltíða at aldri, var hon optliga með feðr sínu ok þokkaðisk hverjum manni vel. Óláfr konungr var ríklundað ok óþýðr í máli; honum líkaði stórilla þat, er landzherr hafð gǫrt þys at honum á Upsala-þing: ok heitit honum afarkostum ok kendi þat mest Rǫgnvaldi jarli. Engi tilbúnað lét hann haf um brúðferðina, svá sem mælt hafði verit um vetrinn, at han skyldi gipta Ingigerði dóttur sína Óláfi digra, Nóregs konungi ok fara þá um sumarit til landamæris. En er á leið, gerðis mǫrgum mǫnnum forvitni á, hverja ætlan konungr myndi hafa eða hvárt hann myndi halda sáttmáli við Nóregs-konung, eð myndi hann rjúfa sáttina ok svá friðinn; margir váru um þett hugsjúkir, en engi var svá djarfr, at þørði konung at spyrja mál um þetta; en margir kærðu þetta fyrir Ingigerði konungsdóttu ok báðu hana til at verða vísa, hvernug konungr myndi vilja Hon svarar: »ófús em ek til rœðu við konung, at tala um skipt þeira Óláfs digra, þvíat þar er hvárgi annars vin; hefir hann mé þá einu sinni illa svarat, er ek flutta mál Óláfs digra«. Ingigerð konungsdóttur fekk þetta mál áhyggju mikillar; var hon hugsjú ok ókát, ok gerðisk henni forvitni mikil, hvat konungr myndi ti taka; grunaði hana þat meirr, at hann myndi eigi orð sín efn við Nóregs-konung, þvíat þat fanzk á, at í hvert sinni varð han reiðr, er Óláfr digri var konungr kallaðr.

K. 89. Frá veiði Svía-konungs.

Þat var einn dag snimma, at konungr reið út með hauk sína ok hunda ok með honum menn hans. En er þeir fleygð haukunum, þá drap konungshaukr í einu renzli ii. orra; ok þega eptir þat rendi hann enn fram ok drap þá iii. orra; hundarni hljópu undir ok tóku hvern fuglinn, er á jǫrð kom. Konung hleypði eptir ok tók sjálfr veiði sína ok hœlðisk mjǫk, segir svá »langt mun yðr flestum til, áðr þér veiðið svá«. Þeir sǫnnuð þat ok segja, at þeir ætluðu, at engi konungr myndi svá mikl gæfu til bera um veiði sína. Reið þá konungr heim ok allir þeir var hann þá allglaðr. Ingigerðr konungsdóttir gekk út ó herberginu; en er hon sá, at konungr reið í garðinn, snørisk ho þannug ok heilsaði honum. Hann fagnaði henni hlæjandi ok ba þegar fram foglana ok segir frá veiði sinni ok mælti: »hva veiztu þann konung, er svá mikla veiði hafi fengit á svá lítill stundu?«. Hon svarar: »góð morginveiðr er þetta, herra, er þé hafið veitt v. orra; en meira er þat, er Óláfr, Nóregs konungr tók á einum morni v. konunga ok eignaðisk alt ríki þeira«. O er hann heyrði þetta, þá hljóp hann af hestinum ok snørisk við ok mælti: »vittu þat, Ingigerðr, at svá mikla ást sem þú hefi lagt við þann inn digra mann, þá skaltu þess aldrigi njóta, o hvárki ykkat annars; skal ek þik gipta nǫkkurum þeim hǫfðingja er mér sé eigandi vinátta við; en ek má aldrigi vera vinr þes mannz, er ríki mitt hefir tekit at herfangi ok gǫrt mér skað margan í ránum ok manndrápum«. Skilðu þau svá sína rœðu ok gekk leið sína hvárt þeira.

K. 90. Frá Óláfi Nóregs-konungi.

Ingigerðr konungsdóttir var nú vís orðin ins sanna u ætlan Óláfs konungs ok gerði þegar menn ofan í Vestra-Gautlan til Rǫgnvaldz jarls ok lét segja honum, hvat þá var títt með Svía-konung ok brugðit var ǫllu sáttmáli við Nóregs-konung, ok ba jarl við varask ok aðra Vestr-Gauta, at þeim myndi þá ósýn friðr af Nóregs-mǫnnum. En er jarl spurði þessi tíðendi, sendi hann boð um alt sitt ríki ok bað þá við varask, ef Nóregs-men vildi herja á þá. Jarl gerði ok sendimenn til Óláfs konungs digr ok lét segja honum þau orð, er hann hafði spurt, ok svá þat, a hann vill halda sætt ok vináttu við Óláf konung, ok beiddi þes með, at konungr skyldi eigi herja á ríki hans. En er þessi orðsendin kom til Óláfs konungs, varð hann reiðr mjǫk o hugsjúkr, ok var þat nǫkkura daga, er engi maðr fekk orð a honum. Eptir þat átti hann húsþing við lið sitt; þá stóð fyrs upp Bjǫrn stallari, hóf þar fyrst mál sitt, er hann hafði fari áðr um vetrinn austr til friðgørðar, ok segir, hversu Rǫgnvald jarl hafði honum vel fagnat; hann segir ok, hversu þverliga o þungliga Svía-konungr hafði tekit í fyrstu þeim málum — »e sú sætt, er gǫr var, segir hann, var meirr af styrk fjǫlmenni ok ríki Þorgnýs ok liðveizlu Rǫgnvaldz jarls, en af góðvilj Svía-konungs; ok þykkjumk vér fyrir þá sǫk vita, at konung mun því valda, er sættinni er brugðit, en þat mun ekki jarli a kenna; hann reyndum vér sannan vin Óláfs konungs. Nú vil konungr vita af hǫfðingjum ok af ǫðrum liðsmǫnnum, hver rá hann skal upp taka, hvárt hann skal ganga upp á Gautland o herja með þat lið, sem nú hǫfum vér, eða sýnisk yðr annat rá upp at taka?«. Hann talaði bæði langt ok snjalt. Eptir þa tǫluðu ríkismenn margir, ok kom þat mjǫk í einn stað niðr a lykðum, at allir lǫttu hernaðar ok mæltu svá: »þótt vér hafi lið mikit, þá er hér saman samnat ríkmenni ok gǫfugmenni, e til herfara eru eigi verr fallnir ungir menn, þeir er gott þykki at afla sér fjár ok metnaðar. Er þat ok háttr ríkismanna, e þeir skulu fara í bardaga eða orrostu, at þeir hafa með marg menn til forgǫngu ok hlífðar sér, en eigi berjask opt verr þei menn, er lítit eigu fé, heldr en þeir, er auðgir eru upp fœddir« Ok af fortǫlum þeira var þat ráð konungs, at rjúfa leiðangrinn ok gaf þá hverjum leyfi heim at fara ok lýsti því, at annat suma skyldi hann leiðangr úti hafa af ǫllu landi ok halda þá til mót við Svía-konung ok hefna þessa lausmælis; þat líkaði ǫllum vel Fór þá Óláfr konungr norðr í Víkina ok settisk um haustit Borg ok lét þangat draga ǫll fǫng, þau er hann þurpti ti vetrvistar, ok sat þar fjǫlment um vetrinn.

K. 91. Ferð Sigvats skáldz.

Menn mæltu allmisjafnt til Rǫgnvaldz jarls; tǫlðu sumir at hann væri sannr vinr Óláfs konungs, en sumum þótti ekk trúligt, ok kváðu hann ráða mundu því við Svía-konung, at han heldi orð sín ok sáttmál þeira Óláfs konungs digra. Sigvat skáld var vinr mikill Rǫgnvaldz jarls í orðum ok talaði opt u þat fyrir Óláfi konungi; hann bauð konungi at fara á fun Rǫgnvaldz jarls ok njósna, hvers hann yrði varr frá Svía-konungi ok freista, ef hann mætti nǫkkurri sætt við koma; konung líkaði þat vel, þvíat honum þótti gott, fyrir trúnaðarmǫnnu sínum at tala optliga um Ingigerði konungsdóttur. Ǫndurða vetr fór Sigvatr skáld ok þeir iii. saman ór Borg ok austr u Markir ok svá til Gautlandz. En áðr þeir skilðusk, Óláfr konung ok Sigvatr, þá kvað hann vísu:

62. Nú sitt heill (en) hallar

(hér finnumk meirr) þinnar

at, unz ek enn køm vitja,

Áleifr konungr, mála;

skald biðr hins, at haldi

hjalmdrífu viðr lífi

— endisk leyfð — ok landi

(lýkk vísu nú) þvísa.

63. Nú eru mælt (en mála

meirr kunnum skil fleiri)

orð, þaus oss of varða

alls mest, konungr, flestra;

goð láti þik gæta,

geðharðr konungr, jarðar,

(víst hefk þann) þvít, þinnar,

þú ’st til borinn (vilja).

Síðan fara þeir austr til Eiða ok fengu ilt far yfir ána, eikjukarf nǫkkurn, ok kómusk nauðuliga yfir ána; Sigvatr kvað:

64. Létk til Eiðs, þvít óðumk

aptrhvarf, dreginn karfa

(vér stiltum svá) valtan

vátr (til glœps á báti);

taki hlœgiskip hauga

herr; sákat far verra;

létk til húms á hrúti

hætt; fórsk betr an vættak.

Síðan fóru þeir um Eiðaskóg; Sigvatr kvað vísu:

65. Vasa fýst, es rannk rastir

reiðr of skóg frá Eiðum,

maðr of veit, at mœttak

meinum, tolf ok eina;

hykka fót án flekkum

(fell sár á il hvára),

hvast gengum þó þingat

þann dag, konungs mǫnnum.

Síðan fóru þeir um Gautland ok kómu at kveldi á þann bœ er Hof heitir; þar var byrgð hurð, ok kómusk þeir eigi inn hjónin segja, at þar var heilagt; braut hurfu þeir þaðan Sigvatr kvað:

66. Réðk til Hofs at hœfa;

hurð vas aptr, en spurðumk

(inn settak nef nenninn)

niðrlútr fyrir útan;

orð gatk fæst af fyrðum,

(flǫgð baðk) en þau sǫgðu,

hnekðumk heiðnir rekkar,

heilagt (við þau deila).

Þá kom hann at ǫðrum garði; stóð þar húsfreyja í durum o bað hann ekki þar inn koma, segir, at þau ætti álfablót; Sigvat kvað:

67. Gakkat inn, kvað ekkja,

armi drengr, in lengra;

hræðumk ek við Óðins

(erum heiðnir vér) reiði;

rýgr kvazk inni eiga

óþekk, sús mér hnekði,

alfa-blót, sem ulfi

ótvín ór bœ sínum.

Annat kveld kom hann til iii. bóanda, ok nefndisk hverr þeir Ǫlvir, ok ráku hann allir út; Sigvatr kvað:

68. Nú hafa hnekt, þeirs hnakka

(heinflets) við, mér, settu

(þeygi bella þollar)

þrír samnafnar (tíri);

þó séumk hitt, at hlœðir

hafskíðs myni síðan

út hverr, es Ǫlvir heitir,

alls mest, reka gesti.

Þá fóru þeir enn um kveldit ok hittu inn fjórða bóanda ok va sá kallaðr beztr þegn þeira; út rak sá hann; Sigvatr kvað:

69. Fórk at finna bǫ́ru

(fríðs vættak mér) síðan

brjót, þanns bragnar létu,

bliks, vildastan miklu;

grefs leit við mér gætir

gerstr; þá ’s illr enn versti

(litt reiðik þó lýða

lǫst) ef sjá ’s enn bazti.

70. Mista ek fyr austan

Eiðaskóg á leiðu

ásta-bús, es ek æsta

ókristinn hal vistar;

ríks fanka son Saxa;

saðr vas engr fyrir þaðra

(út vask eitt kveld heitinn)

inni (fjórum sinnum).

En er þeir kómu til Rǫgnvaldz jarls, þá segir jarl, at þeir hefð haft erfiða ferð; Sigvatr kvað:

71. Átt hafa sér, þeirs sóttu,

sendimenn fyr hendi

Sygna grams, með sagnir

siklinga, fǫr mikla;

spǫrðumk fæst, en fyrða

fǫng eru stór við gǫngur;

vǫrðr réð nýtr því ’s norðan

Nóregs þinig fórum.

72. Drjúggenginn vas drengjum

(drengr magnar lof þengils)

austr til jǫfra þrýstis

Eiðaskógr á leiðu;

skyldit mér, áðr mildan

minn dróttin komk finna,

hlunns af hilmis runnum

hnekt dýrloga bekkjar.

Rǫgnvaldr jarl gaf Sigvati gullhring. Ein kona mælti, at han hafði gengit til nǫkkurs með þau in svǫrtu augu; Sigvatr kvað:

73. Oss hafa augu þessi

íslenzk, kona, vísat

brattan stíg at baugi

bjǫrtum langt en svǫrtu;

sjá hefr, mjǫðnanna, manni

mínn ókunnar þínum

fótr á fornar brautir

fulldrengila gengit.

En er Sigvatr kom heim til Óláfs konungs ok hann gekk in í hǫllina, hann kvað ok sá á veggina:

74. Búa hilmis sal hjǫlmum

hirðmenn, þeirs svan grenna

(hér kveðk) bens, ok brynjum,

(beggja kost á veggjum);

því á ungr konungr engi

(ygglaust es þat) dyggra

húsbúnaði at hrósa;

hǫll es dýr með ǫllu.

Síðan segir hann frá ferðum sínum ok kvað vísur þessar:

75. Hugstóra biðk heyra

hressfœrs jǫfurs (þessar)

þolðak vás hvé (vísur)

verðung (of fǫr gerðak);

sendr vask upp af ǫndrum

austr (svafk fátt) á hausti

til Svíþjóðar (síðan)

svanvangs í fǫr langa.

En er hann talaði við konung, kvað hann:

76. Létk við yðr, es ítran,

Áleifr, hugaz-mǫ́lum

rétt, es ríkan hittak

Rǫgnvald, konungr, haldit;

deildak mǫ́l ens milda,

malma vǫrðr, í gǫrðum

harða mǫrg, né ek heyrða

heiðmanns, tǫlur greiðri.

77. Þik bað, sólar søkkvir,

sínn halda vel, Rínar,

hvern, es hingat árnar,

húskarl nefi jarla;

en hverr, ’s austr vill sinna,

(jafnvist es þat) Lista

þengill, þinna drengja

þar á hald und Rǫgnvaldi.

78. Folk réð of sik, fylkir,

flest, es ek kom vestan,

ætt sem áðr of hvatti

Eireks svika þeira;

enn þvít jarla, frænda,

eins, ’s tókt af Sveini,

yðr kveðk, jǫrð, es, nǫ́ðuð

Ulfs bróður-lið stóðusk.

79. Sunr lét Ulfs meðal ykkar,

Áleifr, tekit mǫ́lum,

þétt fengum svǫr, sátta

(sakar leggið it) beggja;

þér lét, þjófa rýrir,

þær sem engar væri

riptar reknar heiptir,

Rǫgnvaldr gefit, aldar.

Sigvatr skáld kom til Rǫgnvaldz jarls ok var þar í góðum fagnað langa hríð. Þá spurði hann þat af ritsendingum Ingigerða konungsdóttur, at til Óláfs Svía-konungs hǫfðu komit sendimen Jarizleifs konungs austan ór Hólmgarði, at biðja Ingigerðar dóttur Óláfs Svía-konungs, til handa Jarizleifi, ok þat með, a Óláfr konungr tók þessu allvænt. Þá kom ok til hirðar Rǫgnvald jarls Ástríðr, dóttir Óláfs konungs; var þar þá gǫr veizl mikil. Gerisk Sigvatr brátt málkunnigr konungsdóttur; kannaðis hon við hann ok kynferði hans, þvíat Óttarr skáld, systurso Sigvats, hann hafði þar lengi verit í kærleikum með Óláfi Svía-konungi Var þá mart talat; spurði Rǫgnvaldr jarl, hvárt Óláf Nóregs-konungr myndi fá vilja Ástríðar — »ok ef hann vill þat segir hann, þá vætti ek þess, at um þetta ráð spyrim vér ekk Svía-konung eptir«. Slíkt sama mælti Ástríðr konungsdóttir Eptir þat fóru þeir Sigvatr heim ok kómu lítlu fyrir jól til Borga á fund Óláfs konungs. Brátt segir Sigvatr Óláfi konungi þa tíðendi, sem hann hafði spurt; var konungr fyrst allókátr, e Sigvatr segir honum bónorð Jarizleifs konungs, ok segir Óláf konungr, at honum var illz eins ván at Svía-konungi — »næ sem vér fám honum goldit með nǫkkurum minningum«. En e frá leið, spurði konungr Sigvat margra tíðenda austan af Gautlandi Sigvatr segir honum mikit frá fríðleik ok málsnild Ástríða konungsdóttur, ok svá, at þat mæltu allir menn þar, at hon vær at engum hlut verr um sik en Ingigerðr, systir hennar. Konung felzk þat vel í eyru. Sagði Sigvatr honum allar rœður þær, e þau Ástríðr hǫfðu mælt sín í millum, ok fanzk konungi mart u þetta ok mælti þat: »eigi mun Svía-konungr þat hyggja, at e myna þora at fá dóttur hans fyrir útan hans vilja«. En ekki va þetta mál borit fyrir fleiri menn. Óláfr konungr ok Sigvat skáld tǫluðu opt um þetta mál. Konungr spurði Sigvat vandlig at, hvat hann kannaði af um Rǫgnvald jarl — »hverr vinr han er várr« segir hann. Sigvatr segir svá, at jarl væri inn mest vinr Óláfs konungs. Sigvatr kvað þá:

80. Fast skalt, ríkr, við ríkan

Rǫgnvald, konungr, halda,

hann stendr þýðr af þinni

þǫrf nǫ́tt ok dag, sǫ́ttum;

þann veitk, þinga kennir,

þik baztan vin miklu

á Austrvega eiga

alt með grœnu salti.

Fptir jólin fóru þeir Þórðr skotakollr, systurson Sigvats skáldz ok annarr skósveinn Sigvats leyniliga frá hirðinni; þeir fór austr á Gautland; þeir hǫfðu farit áðr um haustit austr þanga með Sigvati. En er þeir kómu til hirðar jarls, þá báru þeir fra fyrir jarl jartegnir þær, er Óláfr konungr sjálfr hafði sent jarl af trúnaði. Þegar jamskjótt býsk jarl til ferðar ok með honu Ástríðr konungsdóttir, ok hǫfðu nær c. manna, ok valit lið bæð af hirðinni ok af ríkum bóndasonum, ok vandaðan sem mest alla búnað, bæði vápn ok klæði ok hesta; riðu síðan norðr til Nóreg til Sarpsborgar, kómu þar at kyndilmessu.

K. 92. Kvánfang Óláfs konungs.

Óláfr konungr hafði þar látit við búask; var þar allz kona drykkr, er beztan mátti fá, ok ǫll ǫnnur fǫng váru þar in beztu hann hafði þá ok til sín stefnt ór heruðum mǫrgu stórmenni. E er jarl kom þar með sínu liði, þá fagnar konungr honu forkunnar vel, ok váru jarli fengin herbergi stór ok góð ok búi ítarliga ok þar með þjónostumenn ok þeir, er fyrir sá, at enga hlut skyldi skorta, þann er veizlu mætti prýða. En er sú veizl hafði staðit nǫkkura daga, þá var konungr ok jarl ok konungsdótti á málstefnu; en þat kom upp af tali þeira, at sú va ráðagørð, at Rǫgnvaldr jarl fastnaði Ástríði, dóttur Óláfs Svía-konungs Óláfi Nóregs-konungi með þeiri heimanfylgju, sem áð hafði skilit verit, at Ingigerðr, systir hennar, skyldi hafa heima haft. Konungr skyldi ok veita Ástríði þvílíka tilgjǫf, sem hann skyld hafa veitt Ingigerði, systur hennar. Var þá sú veizla aukin, o var þá drukkit brullaup Óláfs konungs ok Ástríðar drótninga með mikilli vegsemð. Eptir þat fór Rǫgnvaldr jarl aptr ti Gautlandz, ok at skilnaði veitti konungr jarli góðar gjafir o stórar, ok skilðusk inir kærstu vinir ok heldu því, meðan þei lifðu báðir.

K. 93. Brugðit sætt við Nóregs-konung.

Eptir um várit kómu til Svíþjóðar sendimenn Jarizleif konungs austan ór Hólmgarði ok fóru at vitja mála þeira, e Óláfr konungr hafði áðr um sumarit heitit at gipta Ingigerði dóttur sína, Jarizleifi konungi. Óláfr konungr rœddi þetta má við Ingigerði ok segir, at þetta var hans vili, at hon giptis Jarizleifi konungi. Hon svarar: »ef ek skal giptask Jarizleif konungi, þá vil ek, segir hon, í tilgjǫf mína Aldeigjuborg o jarlsríki þat, er þar liggr til«. En sendimenn inir gerzku játuð þessu af hendi konungs síns. Þá mælti Ingigerðr: »ef ek ska fara austr í Garðaríki, þá vil ek ok kjósa mann ór Svíaveldi, e mér þykkir bazt til fallinn at fara með mér; vil ek ok þat ti skilja, at hann hafi austr þar eigi minni nafnbót en hér, ok engan stað verra rétt eða minna, eða metorð, en hann hefir hér« Þessu játaði konungr, ok slíkt it sama sendimenn; seldi konung trú sína ok svá sendimenn til þessa máls. Þá spurði konung Ingigerði, hverr sá maðr er í hans ríki, er hon vill kjósa ti fylgðar við sik. Hon svarar: »sá maðr er Rǫgnvaldr jarl Úlfsson frændi minn«. Konungr svarar: »annan veg hefi ek hugat a launa Rǫgnvaldi jarli dróttinsvikin, þau er hann fór til Nóreg með dóttur mína ok seldi hana þar til frillu þeim inum digr manni ok þeim, er hann vissi várn óvin mestan, ok skal han fyrir þá sǫk þetta sumar uppi hanga«. Ingigerðr bað fǫður sin þá at halda trú sína, er hann hafði selt henni; ok kom svá a bœn hennar, at konungr segir, at Rǫgnvaldr skyldi fara í griðu á brot ór Svíaveldi ok koma eigi í augsýn konungi ok eigi ti Svíþjóðar, meðan Óláfr væri konungr. Ingigerðr sendi þá men á fund jarls ok lét segja honum þessi tíðendi ok gerði honu stefnulag, hvar þau skyldu hittask. En jarl bjósk þegar til ferða ok reið upp í Eystra-Gautland ok fekk sér þar skip ok helt þ liði sínu til fundar við Ingigerði konungsdóttur. Fóru þau ǫl saman um sumarit austr í Garðaríki. Þá giptisk Ingigerð Jarizleifi konungi. Váru þeira synir Valdamarr, Vissivaldr Holti inn frœkni. Ingigerðr drótning gaf Rǫgnvaldi jarl Aldeigjuborg ok þess jarls ríki, er þar fylgði. Var Rǫgnvald jarl þar lengi ok var ágætr maðr. Sønir Rǫgnvaldz jarls o Ingibjargar váru þeir Úlfr jarl ok Eilífr jarl.

K. 94. Saga Emundar lǫgmannz.

Maðr er nefndr Emundr af Skǫrum; hann var þar lǫgmað í Gautlandi vestra ok var manna vitrastr ok orðsnjallastr; han var ættstórr ok frændmargr, stórauðigr; hann var kallaðr undirhyggjumað ok meðallagi trúr; hann var maðr ríkastr í Vestra-Gautlandi þá er jarl var á brot farinn. Þat vár, er Rǫgnvald jarl fór af Gautlandi, þá áttu Gautar þing sín í milli ok kærð þeir meðal sín optliga, hvat Svía-konungr myndi til taka; þei spurðu þat, at hann var þeim reiðr fyrir þat, er þeir hǫfð vingazk við Óláf, Nóregs konung, heldr en haldit deilu við ham Hann bar ok sakir á þá menn, er fylgt hǫfðu Ástríði, dóttu hans, til Nóregs. Mæltu þat sumir, at þeir skyldu leita sé trausts til Nóregs-konungs ok bjóða honum sína þjónostu; sumi lǫttu þess ok sǫgðu, at Vestrgautar hǫfðu eigi styrk til þess a halda deilu í móti Svíum — »en Nóregs-konungr verðr oss fjarri segja þeir, þvíat landzmegin hans er oss fjarri, ok er sá til fyrst at gera menn til Svíakonungs ok freista, at vér komimk í sæt við hann. En ef þat fæsk eigi, þá er sá kostr, at leita sé trausts til Nóregs-konungs«. Báðu þá bœndr Emund at far þessa sendifǫr; en hann kvað já við ok fór með xxx. manna o kom fram í Eystra-Gautlandi; váru þar margir frændr hans o vinir; fekk hann þar góðar viðrtekjur; hann átti þar tal við in vitrustu menn um þetta vandmæli, ok kom þat alt ásamt me þeim, ok þótti mǫnnum þat siðlausa ok lǫglausa, er konung gerði við þá. Fór þá Emundr upp í Svíþjóð ok átti þar tal vi marga ríkismenn, ok kom þar alt í einn stað niðr. Hann helt þ fram ferð sinni til þess, er hann kom aptan dags til Upsala; tók þeir sér þar gott herbergi ok váru þar um nóttina. Eptir u daginn gekk Emundr á konungs fund, þá er konungr sat á stefn ok fjǫlment um hann. Emundr gekk fyrir hann ok hneig honu ok kvaddi hann. Konungr sá í móti honum ok heilsaði honum o spurði hann at tíðendum. Emundr svarar: »smá ein tíðendi er með oss Gautum; en þat þykkir oss nýnæmi, er Atti inn dœlsk á Vermalandi fór í vetr upp á markir með skíð sín ok boga; han kǫllum vér mestan veiðimann. hann hafði fengit á fjalli sv mikla grávǫru, at hann hafði fylt skíðsleða sinn, svá sem mes gat hann flutt eptir sér. Þá snøri hann heim af mǫrkinni; han sá einn íkorna í viðinum ok skaut at honum ok misti; þá var hann reiðr ok lét lausan sleðann ok rendi eptir íkornanum e íkorninn fór jafnan þar, sem þrǫngstr var skógrinn, en stundu í viðarrœtrnar, stundum í limar upp; þá siglði hann milli limann í annat tré; en er Atti skaut at honum, þá fló æ fyrir ofan eð neðan; en aldri fór íkorni svá, at eigi sá Atti hann. Honu gerðisk svá mikit kapp á þessi veiði, at hann skreið þar epti allan dag, en eigi at heldr gat hann veitt þann íkorna. En e myrkva tók, kastaði hann sér niðr á snæ, sem hann var vanr, o lá þar um nóttina; veðr var drífanda. Eptir um daginn fór Att at leita skíðsleða síns ok fann aldrigi síðan ok fór heim við sv búit. Slík eru mín tíðendi herra«. Konungr segir: »lítil tíðendi ef ekki er meira frá at segja«. Emundr svarar: »var enn fyri skǫmmu þat er tíðendi má kalla, at Gauti Tófason fór með v herskipum út eptir Gautelfi, en er hann lá í Ekreyjum, þá kóm þar Danir v. kaupskipum stórum. Þeir Gauti unnu skjótt iv kaupskipin ok létu enga menn, en fengu óf fjár, en it v. ski komsk á haf undan, ok kómu þeir segli við. Gauti fór eptir þei einskipa, dró fyrst eptir þeim; þá tók veðrit at vaxa, gekk þ meira kaupskipit, sóttisk þá hafit; vildi þá Gauti aptr snúa; þ gerði storm veðrs; braut hann skipit við Hlésey, týndisk fé al ok meiri hlutr manna, en hans fǫrunautar skyldu bíða í Ekreyjum Þá kómu at þeim Danir xv. kaupskipum ok drápu þá alla, e tóku alt fé, þat er þeir hǫfðu áðr fengit; svá gafsk þeim ágirnin« Konungr svarar: »þetta eru mikil tíðendi ok frásǫgulig; en hver er þitt ørendi hingat?«. Emundr svarar: »ek fer, herra, at leit órlausnar um vandmæli þau, er lǫg vár greinir ok Upsala-lǫg« Konungr spyrr: »hvat er þat, er þú vilt kæra?«. Emundr segir »þar váru tveir menn øðli bornir, jafnir at ætt, en ójafnir a eignum ok skaplyndi; þeir deildu um jarðir ok gerði hvárr ǫðru skaða ok sá meira, er ríkari var, áðr en þeira deila var niðr set ok dœmt um á allzherjarþingi. Hlaut sá at gjalda, er ríkari va áðr; en at fyrsta sali galt hann gagl fyrir gás, grís fyrir gamal svín; en fyrir mǫrk gullz brendz reiddi hann hálfa mǫrk gullz en aðra hálfa mǫrk af leiri ok móðu, ok enn umfram hét han hinum afarkostum, er þetta fé tók í sína skuld. Hvat dœmið þé hér um, herra?« Konungr segir: »gjaldi fullum gjǫldum þat, e dœmt var, en konungi sínum þrjú slík. En ef þat er eigi goldi fyrir jamlengð, þá fari hann útlagr af allri eigu sinni, falli f hans hálft í konungsgarð, en hálft til þess, er hann átti sǫk a bœta«. Emundr skírskotaði þessum órskurði undir þá menn alla er þar váru ríkastir, ok skaut til þeira laga, er gengu á Upsala-þingi Eptir þat heilsaði hann á konung ok gekk út síðan. E þá hófu aðrir menn sínar kærslur fyrir konungi. En er konung kom til borðz, þá spurði hann, hvar Emundr lǫgmaðr væri honum var sagt, at hann var heima í herbergi. Þá mælt konungr: »gangi eptir honum, hann skal vera í boði mínu í dag« Því næst kómu inn sendingar, ok þar eptir fóru inn leikarar me hǫrpur ok gígjur ok sǫngtól, ok þar næst skenkingar. Va konungr allkátr ok hafði marga ríka menn í boði sínu, ok gáð þá ekki Emundar. Drakk konungr þann dag allan ok svaf epti um nóttina. En at morni, er konungr vaknaði, þá hugsaði hann hvat Emundr hafði talat um daginn. En er hann var klæddr, lé hann kalla til sín spekinga sína. Óláfr konungr hafði með sé xii. ina spǫkustu menn, þeir sátu yfir dómum með honum ok réð um vandamál; en þat var eigi vandalaust, þvíat konungi líkað illa, ef dómum var hallat frá réttu, en eigi hlýddi at mæla á mót honum. Á þeiri málstefnu tók konungrinn til orða ok bað þanga kalla Emund lǫgmann. En er sendimaðr kom aptr: »herra, segi hann, Emundr lǫgmaðr reið í brot gær dags, þegar er hann hafð snætt«. Þá mælti konungr: »segið þat, góðir hǫfðingjar, hva vissi sú lagafrétt, er Emundr spurði í gær?«. Þeir svǫruðu »herra, þér munuð þat hugsat hafa, ef þat kom til annars en han mælti«. Konungrinn mælti: »þeir ii. øðli bornir menn, er han sagði þá frá er ósáttir hǫfðu verit ok þó annarr ríkari ok gerð hvárr ǫðrum skaða, þar sagði hann frá okr Óláfi digra«. »Sv er, herra, sǫgðu þeir, sem þér segið«. Konungr segir: »dómr va á váru máli á Upsala-þingi. En hvar kom þat til, er hann sagð frá, at vangoldit var, er gagl var fyrir gás, en gríss fyrir gamal svín, en leir hálft fyrir gull?«. Arnviðr blindi svarar: »herra segir hann, þat er ólíkast, segir hann, rautt gull ok leir, en meir skilr konung ok þræl. Þér hétuð Óláfi digra dóttur yðvarri Ingigerði, er hon konungborin í allar álfur, af Upsvía ætt, e tígnust er á Norðrlǫndum, þvíat sú ætt er komin frá goðunu sjálfum; en nú hefir Óláfr konungr fengit Ástríðar, en þó at ho sé konungs barn, þá er ambótt móðir hennar, ok þó vindversk Mikill munr er þeira konunga, er annarr þiggr slíkt með þǫkk ok er þat með ván, at ekki megi jafnask einn Norðmaðr vi Upsala-konung. Gjǫldum þar allir þǫkk fyrir, at þat haldisk þvíat goðin hafa lengi haft rœkð mikla á ástmǫnnum sínum, þót nú órœki margir þann átrúnað«. Þeir váru brœðr iii., Arnvið blindi — hann var sýndr svá lítt, at varla var hann herfœrr, o manna snjallastr; annarr var Þorviðr stami — hann fekk eigi mæl ii. orðum lengra samt; hann var þar maðr djarfastr ok einarðastr þriði hét Freyviðr daufi — hann heyrði illa. Þeir brœðr alli váru menn ríkir ok auðgir, kynstórir ok forvitra ok allir kæri konungi. Þá mælti Óláfr konungr: »hvat veit þat, er Emund sagði frá Atta dœlska?«. Þá svarar engi, ok sá hverr til annars Konungr mælti: »segið nú«. Þá mælti Þorviðr stami: »Atti atsamr ágjarn, illgjarn; dœlskr, fólskr«. Þá mælti konungr »hverr á þessa sneið?”. Þá svarar Freyviðr daufi: »herra, mæl munu menn berara, ef þat skal vera í yðru orlofi«. Konung mælti: »tala nú, Freyviðr, í orlofi þat, er þú vill mæla«. Freyvið tók þá til máls: »Þorviðr bróðir minn, er vár er vitrastr kallaðr kallar þann allan einn Atta ok atsaman; dœlskan ok fólskan þann kallar hann svá, er leiðr er friðrinn, svá at hann keppisk ti smára hluta ok fær þó eigi, en lætr fyrir þá sǫk farsælliga hlut stóra. Nú em ek svá daufr, en svá hafa nú margir mælt, at e hefi mátt skilja, at mǫnnum líkar illa, bæði ríkum ok alþýðu þat er þér, herra, haldið eigi orð yður við Nóregs-konung; e hitt enn verr, er þér rjúfið dóm allz-herjar, þann er gǫrr va á Upsala-þingi. Eigi þurfi þér at hræðask Nóregs-konung eð Dana-konung ok engan annan, meðan Svía-herr vill fylgja yðr en ef landzfólkit snýsk á hendr yðr með einu samþykki, þá sjá vér, vinir yðrir, eigi ráð til, þau er víst er at duga myni« Konungr spyrr: »hverir gerask hǫfuðsmenn at því, at ráða lan undan mér?« Freyviðr svarar: »allir Svíar vilja hafa forn lǫ ok fullan rétt sinn. Lítið á hitt, herra, hversu margir hǫfðingja yðrir sitja hér nú yfir ráðagørðinni með yðr. Ek ætla hitt sat at segja, at vér sém hér vi., er þér kallið ráðgjafa yðra, en alli aðrir hygg ek at á brot sé riðnir ok farnir í herað, ok eigu þa þing við landzfólkit, ok yðr satt at segja, þá er herǫr upp skori ok send um land alt, ok stefnt refsiþing. Allir vér brœðr hǫfu verit til beðnir at eiga hlut í þessi ráðagørð, en engi várr vil eiga þat nafn, at heita dróttinsviki, þvíat eigi var svá vár faðir«. Konungr tók þá til máls: »hvert órráð skulu vér n hafa?; vandi mikill er nú til handa borinn; gefið nú ráð til góðir hǫfðingjar, at ek fá haldit konungdóminum ok fǫðurarf mínum, en ekki vil ek deila kappi við allan Svía-her«. Arnvið blindi svarar: »herra, þat sýnisk mér ráð, at þér ríðið ofan Árós með þat lið, er yðr vill fylgja, ok takið þar skip yður, o farið svá út í Lǫginn, stefnið þá til yðar fólkinu, farið nú ekk með stirðlæti, bjóðið mǫnnum lǫg ok landzrétt, drepið nið herǫrinni; mun hon enn ekki víða hafa farit yfir landit, þvía stund hefir skǫmm verit; sendið menn yðra, þá er þér trúið, ti fundar við þá menn, er þetta ráð hafa með hǫndum, ok freist ef þessi kurr mætti niðr setjask«. Konungr segir, at hann vil þetta ráð þekkjask — »vil ek, segir hann, at þér brœðr fari þessa ferð, þvíat ek trúi yðr bezt af mínum mǫnnum«. Þá mælt Þorviðr stami: »ek mun eptir vera, en Jákob fari; þess þarf« Þá mælti Freyviðr: »gerum svá, herra, sem Þorviðr mælir; han vill eigi við yðr skiljask í þessum háska; en vit Arnviðr munu fara«. Þessi ráðagørð varð framgeng, at Óláfr konungr fór ti skipa sinna, helt út í Lǫginn, ok jók honum þá brátt fjǫlmenni En Freyviðr ok Arnviðr riðu út á Ullarakr ok hǫfðu með sé Jákob konungsson ok drápu þó dul um hans ferð. Þeir urð brátt varir við, at þar var fyrir samnaðr ok herhlaup, er bœnd áttu þing dag ok nótt. En er þeir Freyviðr hittu þar fyri frændr sína ok vini, þá segja þeir þat, at þeir vili ráðask flokkinn; en því taka allir feginsamliga. Var þá þegar ráðu skotit til þeira brœðra, ok dregsk þar til fjǫlmennit, ok mæl þó allir eitt ok segja svá, at þeir skulu aldri lengr hafa Ólá konung yfir sér ok eigi vilja þeir honum þola ólǫg ok ofdram þat, er hann vill enskis mannz máli hlýða, þótt stórhǫfðingja segi honum sannendi. En er Freyviðr fann ákafa lýðsins, þá s hann, í hvert óefni komit var; hann átti þá stefnur við landzhǫfðingj ok talaði fyrir þeim ok mælti svá: »svá lízk mér, e þetta stórræði skal fram fara, at taka Óláf Eiríksson af ríkinu sem vér Upsvíarnir mynim skulu vera fyrir; hefir hér svá jafna verit, at þat er Upsvía-hǫfðingjar hafa staðfest sín í millum, þ hafa þeim ráðum hlýtt aðrir landzmenn. Eigi þurftu várir feð at þiggja ráð at Vestr-Gautum um sína landstjórn. Nú verðu vér eigi þeir ættlerar, at Emundr þurfi oss ráð at kenna, vil ek at vér bindim saman ráð vár, frændr ok vinir«. Þessu játuð allir, ok þótti vel mælt. Eptir þat snýsk allr fjǫlði lýðsins ti þess sambandz, er Upsvía-hǫfðingjar tóku með sér; váru þei þá hǫfðingjar fyrir liði Freyviðr ok Arnviðr. En er þat fan Emundr, þá grunaði hann, hvárt þetta ráð myndi framgeng verða. Fór hann þá til fundar við þá brœðr, ok áttu þeir ta saman; spyrr þá Freyviðr Emund: »hverja ætlan hafið þér u þat, ef Óláfr Eiríksson er af lífi tekinn, hvern konung vilið þé hafa?«. Emundr segir: »þann, er oss þykkir bezt til fallinn hvárt sem sá er af hǫfðingjaætt eða eigi«. Freyviðr svarar: »eig viljum vér Upsvíarnir, at konungdómr gangi ór langfeðgaæt inna fornu konunga á várum dǫgum meðan svá góð fǫng er til, sem nú er. Óláfr konungr á ii. sonu, ok viljum vér anna hvárn þeira til konungs, ok er þó þeira mikill munr; annarr e øðli borinn ok sœnskr at allri ætt, en annarr er ambáttar son ok vindverskr at hálfri ætt«. At þessum órskurð varð róm mikill, ok vilja allir Jákob til konungs. Þá mælti Emundr: »þé Upsvíarnir hafið vald til at ráða þessu at sinni, en hitt segi e yðr, sem eptir mun ganga, at þeir sumir, er nú vilja ekki anna heyra, en konungdómr í Svíþjóð gangi í langfeðgaætt, nú mun þeir sjálfir lifa ok játa, þá er konungdómr mun í aðrar ætti koma, ok mun þat betr hlýða«. Eptir þat létu þeir brœðr Freyviðr ok Arnviðr, leiða fram á þingit Jákob konungsson o létu honum þar gefa konungsnafn, ok þar með gáfu Svía honum Ǫnundar nafn, ok var hann svá síðan kallaðr, meða hann lifði. Þá var hann x. vetra eða xii. Eptir þat tók Ǫnund konungr sér hirð ok valði með sér hǫfðingja, ok hǫfðu þei allir saman lið svá mikit, sem honum þótti þurfa; en hann ga þá heimfararleyfi ǫllum bóndamúgnum. Eptir þat fóru sendimen í milli konunganna, ok því næst kom svá, at þeir hittus sjálfir ok gerðu sætt sína; skyldi Óláfr vera konungr yfir landi meðan hann lifði; hann skyldi ok halda frið ok sætt við Nóregs-konun ok svá við þá menn alla, er í þeiri ráðagørð hǫfðu vafizk Ǫnundr skyldi ok konungr vera ok hafa þat af landi, er semðis með þeim feðgum, en vera skyldr til þess, at fylgja þá bóndum ef Óláfr konungr gerir nǫkkura þá hluti, er bœndr vildi eig þola honum. Eptir þat fóru sendimenn til Nóregs á fund Óláf konungs með þeim ørendum, at hann skyldi fara í stefnuleiðang til Konungahellu í móti Svía-konungi, ok þat með, at Svía-konung vill, at þeir tryggvi sættir sínar. En er Óláfr konung heyrði þessa orðsending, þá var hann enn sem fyrr gjarn ti friðarins, ok ferr hann með liði sínu sem ákveðit var. Kom þa þá Svía-konungr; ok er þeir mágar hittusk, þá binda þeir sæt milli sín ok frið. Var þá Óláfr Svía-konungr góðr viðmælis o mjúklyndr. Svá segir Þorsteinn fróði, at byggð sú lá í Hísing er ýmist hafði fylgt til Nóregs eða Gautlandz. Þá mæltu þei konungarnir sín í milli; at þeir skyldu hluta um eign þá o kasta til tenningum; skyldi sá hafa, er stœrra kastaði. Þá kastað Svía-konungr vi. tvau ok mælti, at Óláfr konungr þurpti þ eigi at kasta. Hann segir ok hristi tenningana í hendi sér: »en eru vi. tvau á tenningunum, ok er guði drótni mínum enn líti fyrir at láta þat upp horfa«. Hann kastaði ok horfðu upp vi tvau. Þá kastaði Óláfr Svía-konungr ok enn tvau vi. Þ kastaði Óláfr Nóregs-konungr, ok var vi. á ǫðrum, en annar hraut í sundr, ok váru þar á vii. Eignaðisk hann þá byggðina Eigi hǫfum vér heyrt getit fleiri tíðenda á þeim fundi. Skilðus konungar sáttir.

K. 95. Frá Óláfi konungi.

Eptir þessi tíðendi, er nú var frá sagt, snøri Óláfr konung liði sínu aptr í Víkina; fór þá fyrst til Túnsbergs ok dvalðis þar lítla hríð ok fór norðr í land ok um haustit alt norðr Þrándheim ok lét þar búa til vetrvistar ok sat þar um vetrinn Þá var Óláfr einvaldzkonungr yfir ǫllu því ríki, er haft hafð Haraldr inn hárfagri, ok því framarr, at hann var einn konung yfir landi. Hann hafði þá fengit með friði ok sætt þann hlut landz, er áðr hafði haft Óláfr Svía-konungr; en þann hluta landz er Dana-konungr hafði haft, tók hann með valdi ok réð fyri þeim hluta slíkt sem annars staðar í landi. Knútr Dana-konung réð í þann tíma bæði fyrir Englandi ok Danmǫrk ok sat han sjálfr lengstum á Englandi, en setti hǫfðingja til landzstjórna í Danmǫrk, ok veitti hann ekki tilkall í Nóreg í þann tíma.

K. 96. Jarlasaga.

Svá er sagt, at á dǫgum Haraldz ins hárfagra, Nóreg konungs, byggðusk Orkneyjar; en áðr var þar víkingabœli Sigurðr hét inn fyrsti jarl í Orkneyjum; hann var sonr Eystein glumru ok bróðir Rǫgnvaldz Morajarls, en eptir Sigur Guðþormr, sonr hans i. vetr. Eptir hann tók jarldóm Torf-Einarr sonr Rǫgnvaldz jarls, ok var lengi jarl ok ríkr maðr. Hálfda háleggr, sonr Haraldz hárfagra, fór á hendr Torf-Einari, o rak hann á brot ór Orkneyjum. Einarr kom þá aptr ok dra Hálfdan í Rínansey. Eptir þat fór Haraldr konungr með her Orkneyjar. Einarr flýði þá upp á Skotland. Haraldr konung lét Orkneyinga sverja sér ǫll óðul sín. Eptir þat sættusk þei konungr ok jarl, ok gerðisk jarl hans maðr ok tók lǫnd í lé af konungi ok skyldi enga gjalda skatta af, þvíat þar var herskát mjǫk. Jarl galt konungi lx. marka gullz. Þá herjaði Harald konungr á Skotland, svá sem getit er í Glymdrápu. Eptir Torf-Eina réðu fyrir lǫndum synir hans Arnkell, Erlendr, Þorfinn hausakljúfr. Á þeira dǫgum kom af Nóregi Eiríkr blóðøx, o váru þá jarlar honum lýðskyldir. Arnkell ok Erlendr fellu hernaði, en Þorfinnr réð lǫndum ok varð gamall. Synir han váru Arnfiðr, Hávarðr, Hlǫðvir, Ljótr, Skúli; móðir þeira va Grélǫð, dóttir Dungaðar jarls af Katanesi; móðir hennar va Gróa, dóttir Þorsteins rauðs. Á dǫgum Þorfinnz jarls ofarlig kómu af Nóregi synir Blóðøxar, þá er þeir hǫfðu flýit fyri Hákoni jarli. Var þá í Orkneyjum mikill yfirgangr þeira. Þorfið jarl varð sóttdauðr. Eptir hann réðu lǫndum synir hans, ok er miklar frásagnir frá þeim. Hlǫðvir lifði þeira lengst ok réð þ einn lǫndum; sonr hans var Sigurðr digri, er jarldóm tók epti hann; hann var ríkr ok hermaðr mikill. Á hans dǫgum fó Óláfr Tryggvason ór vestrvíking með liði sínu ok lagði ti Orkneyja ok tók hǫndum Sigurð jarl í Rǫgnvaldzey; hann l þar fyrir einskipa. Óláfr konungr bauð þá fjǫrlausn jarli, a hann skyldi taka skírn ok trú rétta ok gerask hans maðr o bjóða kristni um allar Orkneyjar. Óláfr konungr tók í gíslin son hans, er hét Hundi eða Hvelpr. Þaðan fór Óláfr til Nóreg ok varð þar konungr. Hundi var með Óláfi konungi nǫkkur vetr, ok andaðisk hann þar; en síðan veitti Sigurðr jarl eng lýðskyldu Óláfi konungi; hann gekk þá at eiga dóttur Melkólm Skota-konungs, ok var þeira son Þorfinnr; enn váru syni Sigurðar jarls inir ellri, Sumarliði, Brúsi, Einarr rangmuðr Fimm vetrum eða fjórum eptir fall Óláfs Tryggvasonar fó Sigurðr jarl til Írlandz, en hann setti sonu sína ina ellri a ráða lǫndum. Þorfinn sendi hann til Skota-konungs, móðurfǫðu síns. Í þeiri ferð fell Sigurðr jarl í Brjáns-orrostu. En er þa spurðisk til Orkneyja, þá váru þeir brœðr til jarla teknir Sumarliði, Brúsi, Einarr, ok skiptu lǫndum í þriðjunga með sér Þorfinnr Sigurðarson var þá v. vetra, er Sigurðr jarl fell. E er fall hans spurðisk til Skota-konungs, þá gaf konungr Þorfinn frænda sínum Katanes ok Suðrland ok jarlsnafn með ok fek menn til at stýra ríkinu með honum. Þorfinnr jarl var þega í upvexti bráðgǫrr at ǫllum þroska; hann var mikill ok sterkr ljótr maðr; ok þegar er honum óx aldr, var þat auðsýnt, a hann var ágjarn maðr, harðr ok grimmr ok forvitri; þess get Arnórr jalaskáld:

81. Gǫrr lézk grund at verja

geðfrœkn ok til sœkja,

œri Einars hlýra,

engr mannr und skýranni.

K. 97. Frá Einari jarli ok Brúsa jarli.

Þeir brœðr, Einarr ok Brúsi, váru ólíkir í skaplyndi; Brús var hógværr ok samsmaðr mikill, vitr ok málsnjallr ok vinsæll Einarr var stirðlyndr, fálátr ok óþýðr, ágjarn ok fégjarn o hermaðr mikill. Sumarliði var líkr Brúsa í skaplyndi, ok va hann elztr ok lifði skemst þeira brœðra; hann varð sóttdauðr Eptir andlát hans talði Þorfiðr til síns hluta í Orkneyjum. Einar svarar því, at Þorfinnr hefði Katanes ok Suðrland, þat ríki er áðr hafði átt Sigurðr jarl, faðir þeira, ok talði hann þa miklu meira en þriðjung Orkneyja ok vildi hann eigi unn Þorfinni skiptis, en Brúsi lét uppi skipti fyrir sína hǫnd — »o vil ek, segir hann, ekki ágirnask at hafa meira af lǫndum e þann þriðjung, er ek á at frjálsu«. Þá tók Einarr undir sik ii hluti eyja; gerðisk hann þá ríkr maðr ok fjǫlmeðr, var opt sumrum í hernaði ok hafði útboð mikil í landinu, en allmisjafn varð til fengjar í víkingunni. Þá tók bóndum at leiðask þa starf, en jarl helt fram með freku ǫllum álǫgum, ok lét engu manni hlýða í móti at mæla; Einarr jarl var inn mest ofstopamaðr. Þá gerðisk í hans ríki hallæri af starfi ok fékostnað þeim, er bœndr hǫfðu, en í þeim hluta landz, er Brúsi hafði var ár mikit ok hóglífi bóndum; var hann vinsæll.

K. 98.

Maðr hét Ámundi, ríkr ok auðigr, hann bjó í Hrossey Sandvík á Hlaupandanesi. Þorkell hét sonr hans, ok var han allra manna gørviligastr í Orkneyjum. Ámundi var inn vitrast maðr ok einna manna mest virðr í eyjunum. Þat var eitt vár at Einarr jarl hafði þá útboð enn, sem hann var vanr, e bœndr kurruðu illa ok báru fyrir Ámunda ok báðu hann mæl þeim nǫkkura forstoð við jarl. Hann svarar: »jarl er óáhlýðinn — ok telr ekki stoða munu, at biðja jarl né einnar bœnar u þetta — »er vinátta vár jarls ok góð at svá búnu; en mé þykkir við váða búit, ef vér verðum rangsáttir, við skaplynd hvárratveggju; mun ek mér, segir Ámundi, engu af skipta«. Þ rœddu þeir þetta við Þorkel; hann var trauðr til ok hét þó u síðir við áeggjan manna. Ámunda þótti hann ofbrátt heitit hafa En er jarl átti þing, þá mælti Þorkell af hendi bónda ok bað jar vægja mǫnnum um álǫgur ok talði upp nauðsyn manna, en jar svarar vel ok segir, at hann skyldi mikils virða orð Þorkels »ek hafða nú ætlat vi. skip ór landi at hafa, en nú skal eigi meir hafa en iii., en þú Þorkell, bið eigi optarr slíkrar bœnar«. Bœnd þǫkkuðu vel Þorkatli liðveizlu sína. Fór jarl í víking ok ko aptr at hausti. En eptir um várit hafði jarl sǫmu boð, sem han var vanr, ok átti þing við bœndr. Þá talaði Þorkell enn ok ba jarl vægja bóndum. Jarl svarar þá reiðuliga ok segir, at hlut bónda skyldi þá versna við hans umrœðu; gerði hann sik þá sv reiðan ok óðan, at hann mælti, at þeir skyldu eigi annat vár báði heilir á þinginu; ok sleit síðan því þingi. En er Ámundi varð víss hvat þeir Þorkell ok jarl hǫfðu við mælzk, þá bað hann Þorkel brot fara, ok fór hann yfir á Katanes til Þorfinnz jarls. Þorkel var þar lengi síðan ok elskaði at jarli, er hann var ungr, ok va hann síðan kallaðr Þorkell fóstri ok var hann ágætr maðr. Fleir váru þeir ríkismenn, er flýðu ór Orkneyjum óðul sín fyrir rík Einars jarl; flýðu flestir yfir á Katanes til Þorfinnz jarls, e sumir flýðu ór Orkneyjum til Nóregs, en sumir til ýmissa landa En er Þorfinnr jarl rosknaðisk, þá gerði hann boð til Einar jarls, bróður síns, ok beiddi af honum ríkis þess, er hann þóttis eiga í Orkneyjum; en þat var þriðjungr eyja. Einarr tók þv óbrátt, at minka ríki sitt. En er Þorfinnr spurði þat, þá býr han lið út af Katanesi ok ferr út í eyjar. En er Einarr jarl varð þes víss, samnar hann liði ok ætlar at verja lǫndin. Brúsi jar samnar ok líði ok ferr til móts við þá ok berr sættarorð í mill þeira. Var þat at sætt með þeim, at Þorfinnr skyldi hafa þriðjun landa í Orkneyjum, svá sem hann átti at réttu. En Brúsi o Einarr lǫgðu saman sinn hluta, skyldi Einarr hafa einn forræð fyrir þeim; en ef misdauði þeira yrði, þá skyldi sá þeira lǫnd tak eptir annan, er lengr lifði. En sá máldagi þótti þá ekki jafnligr þvíat Brúsi átti son, er Rǫgnvaldr hét, en Einarr var sonlauss Setti þá Þorfinnr jarl sína menn til at varðveita ríki þat, er han átti í Orkneyjum, en hann var optast á Katanesi. Einarr jar var optast á sumrum í hernaði um Írland ok Skotland ok Bretland Þat var eitt sumar, er Einarr jarl herjaði á Írland, at han barðisk í Úlfreksfirði við Konofogor Íra-konung, svá sem fyr var ritit, at Einarr jarl fekk þar ósigr mikinn ok mannlát. Anna sumar eptir fór Eyvindr úrarhorn vestan af Írlandi ok ætlaði ti Nóregs; en er veðr var hvast ok straumar ófœrir, snýr Eyvind þá til Ásmundarvágs ok lá þar nǫkkura hríð veðrfastr. En er þa spurði Einarr jarl, þá helt hann þangat liði miklu, tók þar Eyvin ok lét drepa, en gaf grið flestum mǫnnum hans, ok fóru þei austr til Nóregs um haustit ok kómu á fund Óláfs konungs o sǫgðu honum frá aftǫku Eyvindar. Konungr svarar fá um, o fanzk þat á, at honum þótti þat mannskaði mikill ok mjǫk gǫr í þrá sér, ok um flest var hann fámæltr, þat er honum þótti sér móti skapi. Þorfinnr jarl sendi Þorkel fóstra út í eyjar at heimt saman skatta sína. Einarr jarl kendi Þorkatli mjǫk upreist þá er Þorfinnr hafði haft tilkall út í eyjar. Fór Þorkell skyndilig ór eyjunum ok yfir á Katanes. Hann segir Þorfinni jarli, a hann var þess víss orðinn, at Einarr jarl ætlaði honum dauða, e eigi hefði frændr hans ok vinir honum njósn borit — »nú mun ek segir hann, þann eiga á baugi, at láta þann verða fund okkar jarls, er um skipti með oss; en þann kost annan, at fara lengr á brot ok þannug, er ekki sé hans vald yfir«. Jarl fýsti þess, a Þorkell skyldi fara austr til Nóregs á fund Óláfs konungs »mundu, segir hann, mikils metinn, hvar sem kømr með tígnu mǫnnum, en ek veit beggja ykkar skaplyndi, þitt ok jarls, a þit munuð skamma stund mundask til«. Þá bjósk Þorkell ok fó um haustit til Nóregs ok síðan á fund Óláfs konungs ok var þa um vetrinn með konungi í kærleikum miklum; hafði hann Þorke mjǫk við mál sín; þótti honum, sem var, at Þorkell var vitr maðr skǫrungr mikill; fanzk konungi þat í rœðum hans, at han misjafnaði mjǫk frásǫgu um jarlana ok var vinr mikill Þorfinnz en lagði þungt til Einars jarls. Ok snemmendis um várit sendi konungr skip vestr um haf á fund Þorfinnz jarls ok orðsending at jarl skyldi koma austr á konungs fund; en jarl lagðisk eigi þ ferð undir hǫfuð, þvíat vináttumál fylgði orðsending.

K. 99. Dráp Einars jarls.

Þorfinnr jarl fór austr til Nóregs ok kom á fund Óláf konungs ok fekk þar góðar viðtǫkur ok dvalðisk þar lengi u sumarit. En er hann bjósk vestr, gaf Óláfr konungr honu langskip mikit ok gott með ǫllum reiða. Þorkell fóstri rézk þ til ferðar með jarli, ok gaf jarl honum þat skip, er hann hafð vestan haft um sumarit. Skilðusk þeir konungr ok jarl me kærleikum miklum. Þorfinnr jarl kom um haustit til Orkneyja.

En er Einarr jarl spurði þat, þá hafði hann fjǫlment ok lá skipum. Brúsi jarl fór þá til fundar við þá báða brœðr ok ba sætt milli þeira; kom enn svá, at þeir sættusk ok bundu þa eiðum. Þorkell fóstri skyldi vera í sætt ok vináttu við Eina jarl, ok var þat mælt, at hvárr þeira skyldi veita ǫðrum veizlu ok skyldi jarl fyrri sœkja til Þorkels í Sandvík. En er jarl va þar á veizlu, þá var veitt it kappsamligsta; var jarl ekki kátr Þar var mikill skáli ok dyrr á báðum endum. Þann dag er jar skyldi á brot fara, þá skyldi Þorkell fara með honum til veizlu Þorkell sendi menn á njósn fram á leiðina, er þeir skyldu far um daginn; en er njósnarmenn kómu aptr, þá segja þeir Þorkatli at þeir fundu þrennar sátir ok vápnaða menn — »ok hyggju vér, segja þeir, at svik myni vera«. En er Þorkell spurði þetta þá frestaði hann búnaðinum ok heimti menn sína at sér. Jarl ba hann búask ok segir, at mál var at ríða. Þorkell segir, at han átti mart at annask; hann gekk stundum út, en stundum inn eldar váru á gólfinu; þá gekk hann inn um aðrar dyrr ok epti honum maðr, er nefndr er Hallvarðr; hann var íslenzkr maðr o austfirzkr; hann lauk aptr hurðunni. Þorkell gekk innar mill eldzins ok þess, er jarl sat. Jarl spurði: »ertu eigi enn búinn?« Þorkell svarar: »nú em ek búinn«. Þá hjó hann til jarls ok hǫfuðit. Jarl steypðisk á gólfit. Þá mælti Íslendingr: »hér sá e alla versta fangaráðs, er þér dragið eigi jarl af eldinum«. Han keyrði til spǫrðu ok setti undir hnakkabein jarli ok kipði honu upp at pallinum. Þorkell ok þeir báðir fǫrunautar gengu ú skyndiliga aðrar dyrr en þeir hǫfðu inn gengit; stóðu þar út menn Þorkels með alvæpni. En jarls menn tóku til hans, ok va hann þá dauðr, en ǫllum fellusk hendr til hefndarinnar; var þa ok, at bráðum bar at, ok varði engan mann þessa verks a Þorkatli, þvíat þeir hugðu allir, at svá myndi vera, sem áðr va mælt, at vinátta væri með jarli ok Þorkatli; váru menn ok flesti vápnlausir inni, en margir áðr vinir Þorkels góðir; bar þat ti með auðnu þeiri, er Þorkatli var auðit lengra lífs. Þorkell hafð þá lið, er hann kom út, engu minna en jarlsmenn. Fór Þorkel þá til skips síns, en jarlsmenn í brot. Þorkell siglði þann da þegar í brot ok austr í haf, ok var þat eptir vetrnætr, ok ko hann með heilu til Nóregs ok fór þegar sem skyndiligast á fun Óláfs konungs ok fekk þar góðar viðtǫkur; lét konungr yfir verk þessu vel; var Þorkell með honum um vetrinn.

K. 100. Sætt Óláfs konungs ok Brúsa jarls.

Eptir fall Einars jarls tók Brúsi jarl þann hlut landa, e áðr hafði haft Einarr jarl, þvíat þat var á margra manna vitorði með hverjum skildaga þeir Einarr ok Brúsi brœðr hǫfðu féla sitt gǫrt. En Þorfinni þótti þat réttast, at hálfar eyjar hefð hvárr þeira; en þó hafði Brúsi þann vetr ii. hluti landa. Epti um várit kallaði Þorfinnr til þeira landa við Brúsa, at hann vild hafa helming við Brúsa, en Brúsi galt eigi jákvæði til þess Áttu þeir þing ok stefnur at þeim málum; gengu þá vinir þeir at semja þetta mál, ok kom svá, at Þorfinnr lét sér ekki lík annat en hafa helming eyja ok segir þat með, at Brúsi þurft eigi at hafa meirr en þriðjung, með því skaplyndi, sem han hafði. Brúsi segir: »ek unða því, segir hann, at hafa þriðjun landa, þann er ek tók í arf eptir fǫður minn; kallaði ok engi ti þess í hǫnd mér; en nú hefi ek tekit annan þriðjung í arf epti bróður minn at réttum máldǫgum. En þó at ek sé vanfœrr til at deila kappi við þik, bróðir, þá mun ek þó annars í leita, en ját undan mér ríkit at svá búnu«. Þeir skilðu svá málstefnu þessa. E er Brúsi sá, at hann myndi eigi hafa afla til at standa jafnfœti við Þorfinn, þvíat Þorfinnr hafði ríki miklu meira ok traust a Skota-konungi, móðurfǫður sínum, þá réð Brúsi þat af, at far ór landi austr á fund Óláfs konungs, ok hafði með sér Rǫgnval son sinn; var hann þá x. vetra gamall. En er jarl hitti konung þá tók hann vel við honum. En er jarl bar upp ørendi sín o segir konungi allan málavǫxt, þann er var með þeim brœðrum ok bað konung veita sér styrk til at halda ríki sínu, bauð þa fram í mót fullkomna vináttu sína. Konungr segir ok tók þa fyrst til máls, er Haraldr inn hárfagri hafði eignazk óðul ǫll Orkneyjum, er jarlar hǫfðu haft jafnan síðan lǫnd þau at léni en aldrigi at eign — »en þat til jartegna, segir hann, at þá e Eiríkr blóðøx ok synir hans váru í Orkneyjum, váru jarlar þei lýðskyldir; en er Óláfr Tryggvason, frændi minn, kom þar, þ gerðisk Sigurðr jarl, faðir þinn, hans maðr. Nú hefi ek tekit ar allan eptir Óláf konung; vil ek gera þér þann kost, at þú geris minn maðr, mun ek þá fá eyjarnar þér í lén; skulu vit þá freista ef ek veiti þér minn styrk, hvárt betr skal at haldi koma, eð Þorfinni bróður þínum traust Skota-konungs. En ef þú vill eig þenna kost, þá mun ek eptir leita þeim eignum ok óðulum, e várir frændr ok forellrar hafa átt vestr þannug«. Þessar rœðu hugfesti jarl fyrir sér ok bar fyrir vini sína, leitaði ráðs við þá hverju hann skyldi játa, hvárt hann skyldi at þessu sættask vi Óláf konung ok gerask hans maðr — »en hitt er mér ósýnna hverr minn hluti verðr at skilnaði várum, ef ek kveð nei við, þvía konungr hefir bert gǫrt þat tilkall, er hann hefir til Orkneyja en við stórræði hans ok þat er vér erum hér komnir, þá mu honum lítit fyrir at gera þat af várum kosti, sem honum sýnisk« En þó at jarli þœtti á hvárutveggju anmarkar, þá tók hann þan kost, at leggja alt á vald konungs, bæði sik ok ríki sitt. Tók þ Óláfr konungr af jarli vald ok forráð yfir ǫllum erfðalǫndu jarls; gerðisk jarl þá hans maðr ok batt þat svardǫgum.

K. 101. Sætt jarla ok Óláfs konungs.

Þorfinnr jarl spurði þat, at Brúsi, bróðir hans, var farin austr á fund Óláfs konungs at sœkja traust af honum. En fyri því, at Þorfinnr hafði verit fyrr á fund Óláfs konungs ok komi sér þar í vináttu, þá þóttisk hann þar eiga vel fyrir búit ok vissi at þar mundu margir flutninga-menn um hans mál, en þó vætt hann, at fleiri mundu vera, ef hann kvæmi sjálfr til; geri Þorfinnr jarl þat ráð, at hann bjósk sem skyndiligast ok fór aust til Nóregs ok ætlaði at sem minztr skyldi verða misfari þeir Brúsa, ok ekki skyldi hans ørendi til loka komask, áðr en Þorfinn hitti konung. En þat var annan veg en jarl hafði ætlat, þvía þá er Þorfinnr jarl kom á fund Óláfs konungs, var lokit ok gǫr alt um sáttmál konungs ok Brúsa jarls. Vissi ok eigi Þorfinn jarl, at Brúsi hefði upp gefit sitt ríki, fyrr en hann var kominn ti Óláfs konungs. Ok þegar er þeir hittusk, Þorfinnr jarl ok Óláf konungr, þá hóf Óláfr konungr upp sama ákall til ríkis Orkneyjum, sem hann hafði haft við Brúsa jarl, ok beidd Þorfinn þess ins sama, at hann skyldi játa konungi þeim hlut landa, er hann átti áðr. Jarl svarar vel orðum konungs o stilliliga ok segir svá, at honum þótti miklu máli skipta u vingan konungs — »ok ef þér, herra, þykkizk þurfa liðveizl mína í mót ǫðrum hǫfðingjum, þá hafið þér áðr fult til þes unnit, en mér er eigi hent at veita yðr handgǫngu, þvíat ek e áðr jarl Skota-konungs ok honum lýðskyldr«. En er konung fann undandrátt í svǫrum jarls um þá málaleitan, er hann hafð áðr upp hafit, þá mælti konungr: »ef þú vill, jarl, ekki geras minn maðr, þá er hinn kostr, at ek setja þann mann yfir Orkneyjar er ek vil; en ek vil, at þú veitir þá svardaga at kalla þ ekki til landa þeira ok láta þá í friði vera af þér, er ek set yfi lǫndin. En ef þú vill hvárngan þenna kost, þá mun svá þykkj þeim, er lǫndum ræðr, sem ófriðar myni af þér ván vera; m þér þá eigi undarligt þykkja, þótt dalr mœti hóli«. Jarl svara ok bað hann gefa sér frest at hugsa þetta mál. Konungr gerð svá, gaf jarli stund at ráða um þetta kør við menn sína. Þ beiddi hann þess, at konungr skyldi ljá honum fresta til annar sumars, ok fœri hann fyrst vestr um haf, þvíat heima va ráðuneyti hans, en hann var bernskumaðr fyrir aldrs sakir Konungr bað hann þá kjósa. Þorkell fóstri var þá með Óláf konungi; hann sendi mann til Þorfinnz jarls leyniliga ok ba hann eigi þat fyrir ætlask, hvatki er honum var í hug, a skiljask svá at sinni við Óláf konung, at þeir væri eigi sáttir svá sem hann var þá kominn í hendr konungi. Af þvílíku minningum þóttisk jarl sjá, at einbeygðr myndi kostr at lát konung þá fyrir ráða; þótti hinn eigi kostligr, at eiga enga vá sjálfr til ættleifðar sinnar, en veita til þess svardaga, at þei hefði í ró ríki þat, er þar váru ekki til bornir. En fyrir þv at honum þótti ósýnt um brotferð sína, þá kaus hann þat af at ganga til handa konungi ok gerask hans maðr, svá se Brúsi hafði gǫrt. Konungr fann þat, at Þorfinnr var mikl skapstœrri en Brúsi ok kunni verr pynding þessi; trúði konung Þorfinni verr en Brúsa; sá konungr þat, at Þorfinn myndi þykkjask styrks eiga ván af Skota-konungi, þótt han brygðisk í þessu sáttmáli; skilði konungr þat af vizku sinni at Brúsi gekk tregliga at ǫllu sáttmáli, en mælti þat eina um er hann ætlaði sér at halda; en þar er Þorfinnr var, þá er hann hafð ráðit, hvern hann vildi upp taka, þá gekk hann glatt at ǫllu skildaga ok dró um þat engan hlut, sem hann veitti in fyrst ákvæði; en þat grunaði konung, at jarl myndi gera eptir suma sættir.

K. 102. Brotferð Þorfinnz jarls.

Þá er Óláfr konungr hafði hugsat fyrir sér alt þetta mál lét hann blása til fjǫlmennrar stefnu, lét þangat kalla jarla Þá mælti konungr: »sáttmál vár Orkneyinga-jarla vil e nú birta fyrir alþýðu. Þeir hafa nú játat mínu eiginorð yfir Orkneyjum ok Hjaltlandi ok gǫrzk báðir mínir men ok bundit þat alt svardǫgum, ok vil ek nú gefa þei þat í lén, Brúsa þriðjung landa, Þorfinni annan þriðjung svá sem þeir hǫfðu fyrr átt, en þann þriðjung, er átt Einarr rangmuðr, þann læt ek fallit hafa í minn garð fyri þat er hann drap Eyvind úrarhorn, hirðmann minn ok félagsman ok kæran vin; vil ek sjá fyrir þeim hluta landa þat e mér sýnisk. Þat vil ek ok til skilja við ykkr jarla mína, at e vil, at þit takið sættir af Þorkatli Ámundasyni fyrir aftǫk Einars, bróður ykkars; vil ek, at sá dómr sé undir mér, ef þi vilið því játat hafa«. En þat var sem annat, at jarlar játt því ǫllu, er konungr mælti. Gekk þá Þorkell fram ok fest konungsdóm á þessu máli, ok sleit svá þessu þingi. Óláfr konung dœmði bœtr fyrir Einar jarl, slíkar sem fyrir iii. lend menn; en fyrir sakir skyldi niðr falla þriðjungr gjalda. Þorfinn jarl bað þá konung sér brautfararleyfis; en þegar er þat feksk bjósk jarl sem skyndiligast. En er hann var albúinn, var þa einn dag, er jarl drakk á skipi, at þar kom fyrir hann Þorkel Ámundason váveifliga ok lagði hǫfuð sitt í kné jarli ok bað han þá gera af slíkt, er hann vildi. Jarl spurði, fyrir hví han fœri svá — »vér erum áðr menn sáttir at konungsdómi, o statt þú upp, Þorkell«. Hann gerði svá. Þorkell mælti: »sæt þeiri, er konungr gerði, mun ek hlíta um mál vár Brúsa, e þat er til þín kømr af, skaltu einn ráða; þótt konungr hafi mé skilit eignir eða landzvist í Orkneyjum; þá kann ek skaplynd þitt, at mér er ófœrt í eyjar, nema ek fara í trúnaði yðrum, jarl vil ek þat, segir hann, festa yðr, at koma aldri í Orkneyjar hvat sem konungr mælir um þat«. Jarl þagnaði ok tók sein til máls, hann mælti: »viltu heldr, Þorkell, at ek dœma u okkur mál, heldr en hlíta konungsdómi, þá mun ek hafa þa uphaf at sætt okkarri, at þú skalt með mér fara í Orkneyjar o vera með mér ok skiljask eigi við mik, nema mitt lof eða leyf sé til; vera skyldr at verja land mitt ok allra verka þeira, e ek vil gera láta, meðan vit erum báðir á lífi«. Þorkell segir »þat skal á yðru valdi, jarl, sem alt annat, þat er ek má ráða« Gekk þá Þorkell til ok festi jarli þetta alt, sem hann kvað á Jarl segir, at um fégjǫld myndi hann síðarr á kveða; en han tók þá svardaga af Þorkatli. Snørisk Þorkell þá þegar til ferða með jarli; fór jarl þegar á brot, er hann var búinn, ok sás þeir Óláfr konungr aldregi síðan. Brúsi jarl dvalðisk þar epti ok bjósk meirr í tómi; en áðr hann fœri í brot, þá átti Óláf konungr stefnur við hann ok mælti svá: »þat lízk mér, jarl at ek myna hafa þik at trúnaðarmanni þar fyrir vestan hafit ætla ek svá, at þú skylir hafa ii. hluti landa til forráða, þ sem þú hefir áðr haft; vil ek, at þú sér eigi minni maðr eð óríkari, er þú ert mér handgenginn, en áðr vartu. En ek vi festa trúnað þinn með því, at ek vil, at hér sé eptir með mé Rǫgnvaldr, sonr þinn. Sé ek þá, er þú hefir mitt traust ok ii hluti landa, at þú mátt vel halda þínu at réttu fyrir Þorfinni bróður þínum«. Brúsi tók þat með þǫkkum at hafa ii. hluti landa Dvalðisk Brúsi síðan lítla hríð, áðr hann fór í brot, ok ko um haustit vestr til Orkneyja. Rǫgnvaldr, sonr Brúsa, var aust eptir með Óláfi konungi; hann var allra mann fríðastr, hári mikit ok gult sem silki, hann var snimma mikill ok sterkr manna var hann gørviligastr bæði fyrir vits sakir ok kurteisi hann var lengi síðan með Óláfi konungi. Þessa getr Óttar svarti í drápu þeiri, er hann orti um Óláf konung:

82. Gegn, eru þér at þegnum,

þjóðskjǫldunga góðra

haldið hœft á veldi,

Hjaltlendingar kendir;

engi varð á jǫrðu

ógnbráðr, áðr þér nǫ́ðum,

austr, sás eyjum vestan,

ynglingr, und sik þryngvi.

K. 103. Frá Brúsa ok Þorfinni jarli.

Þá er þeir brœðr kómu vestr til Orkneyja, Þorfinnr o Brúsi, þá tók Brúsi ii. hluti landa til forráða, en Þorfinn þriðjung; hann var jafnan á Katanesi ok á Skotlandi, en sett menn sína yfir eyjar. Hafði Brúsi þá einn landvǫrn fyri eyjunum; en í þann tíma var þar herskátt, þvíat Norðmenn o Danir herjuðu mjǫk í vestrvíking ok kómu opt við Orkneyjar þá er þeir fóru vestr eða vestan, ok námu nesnám. Brúsi talð at því við Þorfinn, bróður sinn, er hann hafði engar útgørði fyrir Orkneyjum eða Hjaltlandi, en hafði skatta ok skyldir al at sínum hluta. Þá bauð Þorfinnr honum þann kost, at Brús skyldi hafa þriðjung landa en Þorfinnr ii. hluti ok hafa ein landvǫrn fyrir beggja þeira hǫnd. En þó at þetta skipti yrð eigi þá bráðfengis, þá er þó þat sagt í Jarlasǫgunum, at þett skipti fœri fram, at Þorfinnr hefði ii. hluti, en Brúsi þriðjung þá er Knútr inn ríki hafði lagt undir sik Nóreg, en Óláfr konung var ór landi farinn. Þorfinnr jarl Sigurðarson hefir veri gǫfgastr jarl í Eyjum ok haft mest ríki Orkneyingajarla; han eignaðisk Hjaltland ok Orkneyjar, Suðreyjar; hann hafði o mikit ríki á Skotlandi ok Írlandi; á þat kvað Arnórr jarlaskáld:

83. Hringstríði varð hlýða

herr frá Þursaskerjum

(rétt segik þjóð, hverr þótti

Þorfinnr) til Dyflinnar.

Þorfinnr var inn mesti hermaðr; hann tók jarldóm v. vetr gamall ok réð meirr en lx. vetra ok varð sóttdauðr á ofanverðu dǫgum Haraldz Sigurðarsonar, en Brúsi andaðisk á dǫgu Knúts ins ríka, lítlu eptir fall Óláfs konungs ins helga.

K. 104. Frá Háreki ór Þjóttu.

Nú ferr tvennum sǫgum fram, ok skal þar nú til taka sem frá var horfit, er frá því var sagt, er Óláfr Haraldzso hafði frið gǫrt við Óláf Svía-konung, ok þat, at Óláfr konung fór þat sumar norðr til Þrándheims. hann hafði þá verit konung v. vetr. Þat haust bjó hann til vetrsetu í Niðarósi o sat þar um vetrinn. Þann vetr var með Óláfi konungi Þorkel fóstri Ámundason, sem fyrr var ritat. Óláfr konungr leidd þá mjǫk atspurningum um kristnihald, hvert þá væri í landinu ok spurðisk honum svá til, sem ekki væri kristnihaldit, þega er norðr sótti á Hálogaland, en þó skorti mikit á, at vel vær um Naumudal ok inn um Þrándheim. Maðr er nefndr Hárekr sonr Eyvindar skáldaspillis; hann bjó í ey þeiri, er Þjótta heitir þat er á Hálogalandi. Eyvindr hafði maðr verit ekki stórauðigr ættstórr ok skǫrungr mikill. Í Þjóttu bjoggu þá smáir bœnd ok eigi allfáir. Hárekr keypti þar einn bœ fyrst ok eig allmikinn ok fór þar búðum til; en á fám misserum hafði han rutt í brot ǫllum bóndum, þeim er þar bjoggu áðr, svá at han átti þá einn alla eyna ok gerði þar þá hǫfuðbœ mikinn. Hárek varð brátt vellauðigr; hann var spekingr mikill at viti o framkvæmðarmaðr. Hann hafði lengi haft af hǫfðingjum metna mikinn; hann var í frændsemistǫlu við Nóregs-konunga; af þei sǫkum hafði Hárekr haft mikil metorð af landzhǫfðingjum Gunnhildr, fǫðurmóðir Háreks, var dóttir Hálfdanar jarls o Ingibjargar, dóttur Haraldz ins hárfagra. Hárekr var þá held á øfra aldri, þá er þetta er tíðenda. Hárekr var mestr virðingamað á Hálogalandi; hann hafði þá langa hríð finnkaup o konungssýslu á mǫrkinni; hafði hann stundum einn haft, e stundum hǫfðu aðrir suma með honum. Ekki hafði hann komi á fund Óláfs konungs, en þó hǫfðu farit orð ok sendimen millum þeira, ok var þat alt vingjarnligt; ok þann vetr, e Óláfr konungr sat í Niðarósi, fóru enn menn milli þeira Hárek ór Þjóttu. Þá lýsti konungr yfir því, at um sumarit eptir ætlað hann sér at fara norðr á Hálogaland ok alt norðr til landzenda en þeir Háleygirnir hugðu allmisjafnt til þeira ferðar.

K. 105. Frá Háleygjum.

Óláfr konungr bjósk nú um várit með v. skipum ok hafð nær ccc. manna. En er hann var búinn, þá byrjar hann fer sína norðr með landi, ok er hann kom í Naumdœlafylki, stefnd hann þing við bœndr. Var hann þá til konungs tekinn á hverj þingi. Hann lét þá ok þar, sem annars staðar, lǫg þau up lesa, sem hann bauð mǫnnum þar í landi kristni at halda, ok lagð við líf ok limar eða aleigusǫk hverjum manni, er eigi vild undir ganga kristin lǫg. Veitti konungr þar mǫrgum mǫnnu stórar refsingar ok lét þat ganga jafnt yfir ríka sem óríka skilðisk hann svá við í hverju heraði, at alt fólk játti, at hald helga trú. En flestir ríkismenn ok margir stórbœndr gerð veizlur í mót konungi; fór hann svá norðr alt á Hálogaland Hárekr í Þjóttu veitti konungi veizlu, ok var þar allmiki fjǫlmenni ok veizla in prýðiligsta. Gerðisk Hárekr þá lend maðr; Óláfr konungr fekk honum þá veizlur, svá sem hann hafð haft af inum fyrrum landzhǫfðingjum.

K. 106. Frá Ásmundi Grankelssøni.

Maðr er nefndr Grankell eða Granketill, auðigr bóandi, o var þá heldr við aldr. En þá er hann var á ungaaldri, hafð hann í víkingu verit ok þá hermaðr mikill; hann var atgørvimað mikill um flesta hluti, þá er íþróttum gegndi. Ásmund hét sonr hans, ok var hann um alla hluti líkr feðr sínum eð nøkkvi framarr. Þat var margra manna mál, at fyrir saki fríðleiks, afls ok íþrótta at hann hafi verit inn iii. maðr bez at sér búinn í Nóregi; en fyrst hafa til verit nefndir Háko Aðalsteinsfóstri ok Óláfr Tryggvason. Grankell bauð Óláfi konung til veizlu, ok var þar veizla allkappsamlig; leiddi Grankel hann stórum vingjǫfum í brot. Konungr bauð Ásmundi at far með sér ok lagði til þess mǫrg orð, en Ásmundr þóttisk eig kunna at drepa hendi við veg sínum, ok rézk hann til ferða með konungi ok gerðisk síðan hans maðr ok kom í ina mest kærleika við konung. Óláfr konungr dvalðisk mestan hlut sumars á Hálogalandi ok fór í allar þinghár ok kristnaði þa allan lýð. Þá bjó í Bjarkey Þórir hundr, hann var ríkastr mað norðr þar; hann gerðisk þá lendr maðr Óláfs konungs. Margi ríkir bóndasynir réðusk þá til ferðar við Óláf konung. Þá e á leið sumarit, kom konungr norðan ok snøri þá inn epti Þrándheimi til Niðaróss ok sat þar eptir um vetrinn. Ok þan vetr kom Þorkell fóstri vestan ór Orkneyjum, þá er hann hafð drepit Einar jarl rangmunn. Þat haust var í Þrándheimi hallær á korni, en áðr hafði lengi verit góð árferð, en hallæri var al norðr í land, ok því meira, er norðarr var, en korn var got austr í land ok svá um Uplǫnd, en þess naut við í Þrándheimi at menn áttu þar mikil forn kom.

K. 107. Frá blótum Þrœnda.

Þat haust váru sǫgð Óláfi konungi þau tíðendi innan ó Þrándheimi, at bœndr hefði þar haft veizlur fjǫlmennar a vetrnóttum; váru þar drykkjur miklar; var konungi svá sagt at þar væri minni ǫll signuð Ásum at fornum sið; þat fylgð ok þeiri sǫgn, at þar væri drepit naut ok hross ok roðnir stalla af blóði ok framit blót ok veittr sá formáli, at þat skyldi ver til árbótar; þat fylgði því, at ǫllum mǫnnum þótti þat auðsýnt at goðin hǫfðu reizk því, er Háleygir hǫfðu horfit til kristni En er konungr spurði þessi tíðendi, þá sendi hann menn inn Þrándheim ok stefndi til sín bóndum þeim, er hann réð til nefna Maðr er nefndr Ǫlvir á Eggju; hann var kendr við bœ þann er hann bjó á; hann var ríkr maðr ok ættstórr; hann var hǫfuðsmað ferðar þessar af hendi bónda til konungs. Ok er þei koma á konungs fund, þá bar konungr á hendr bóndum þess kenzl. En Ǫlvir svarar af hendi bónda ok segir, at þeir hefð engar veizlur haft þat haust, nema gildi sín eða hvirfingsdrykkjur en sumir vinaboð — »en þat, segir hann, er yðr e sagt frá orðtǫkum várum Þrœndanna, þá er vér drekkum, þ kunnu allir vitrir menn at varask slíkar rœður, en eigi kann e at synja fyrir heimska menn ok ǫlóða, hvat þeir mæla«. Ǫlvi var maðr málsnjallr ok máldjarfr, varði hann allar þessar rœðu við bœndr. En at lykðum segir konungr, at Innþrœndir mund sér sjálfir bera vitni — »hvernug þeir eru trúaðir«. Feng bœndr þá leyfi til heimfarar; fóru þeir ok, þegar er þeir vár búnir.

K. 108. Frá blótum Innþrœnda.

Síðarr um vetrinn var konungi sagt, at Innþrœndir hǫfð fjǫlment á Mærini, ok váru þar blót stór at miðjum vetri blótuðu þeir þá til friðar ok vetrarfars góðs. En er konung þóttisk sannfróðr um þetta, þá sendir konungr menn ok orðsendin inn í Þrándheim ok stefndi bóndum út til bœjar; nefnd enn til menn þá, er honum þóttu vitrastir. Bœndr áttu þá ta sitt ok rœddu sín í milli um orðsending þessa; váru þeir alli ófúsastir til ferðarinnar, er áðr hǫfðu farit um vetrinn. En vi bœn allra bónda, þá réð Ǫlvir til ferðarinnar; en er hann ko út til bœjar, fór hann brátt á konungs fund, ok tóku þeir tal Bar konungr þat á hendr bóndum, at þeir hefði haft miðsvetrarblót Ǫlvir svarar ok segir, at bœndr váru ósannir at þeiri sǫ — »hofðum vér, segir hann, jólaboð ok víða í heruðu samdrykkjur; ætla bœndr eigi svá hnept til jólaveizlu sér, a eigi verði stór afhlaup, ok drukku menn þat, herra, lengi síðan er á Mærini mikill hǫfuðstaðr ok hús stór, en byggð miki umhverfis; þykkir mǫnnum þar til gleði gott at drekka mǫrgu saman«. Konungr svarar fá ok var heldr styggr, þóttisk vit annat sannara en þat, er þá var frá borit. Bað konungr bœnd aptr fara — »en ek mun, segir hann, þó verða víss ins sanna at þér dylið ok gangið eigi í mót; en hversu sem hér til hefi verit, þá gerið slíkt eigi optarr«. Fóru þá bœndr heim ok sǫgð sína ferð ok þat, at konungr var heldr reiðr.

K. 109. Dráp Ǫlvis á Eggju.

Óláfr konungr hafði veizlu mikla um páska, ok hafði marg bœjarmenn í boði sínu ok svá bœndr. En eptir páska lét konung setja fram skip sín ok bera til reiða ok árar, lét þilj skipin ok tjalda ok lét fljóta skipin svá búin við bryggjur Óláfr konungr sendi menn eptir páska í Veradal. Maðr er nefnd Þóraldi, ármaðr konungs; hann varðveitti konungs bú at Haugi en konungr sendi honum orð, at hann skyldi koma til hans se skyndiligast. Þóraldi lagðisk þá fǫr eigi undir hǫfuð ok fó þegar út til bœjar með sendimǫnnum. Konungr kallar hann einmæli ok spurði eptir, hvat sannendi væri á því, — »er mé er sagt frá siðum Innþrœnda, hvárt svá er, at þeir snúask ti blóta; vil ek, segir konungr, at þú segir mér sem er ok þú veiz sannast; ert þú til þess skyldr, þvíat þú ert minn maðr«. Þórald svarar: »herra, þat vil ek yðr fyrst segja, at ek flutta hinga til bœjar sonu mína ii. ok konu ok lausafé alt, þat er ek mátt með komask. En ef þú vill hafa þessa sǫgu af mér, þá ska þat vera á yðru valdi; en ef ek segi svá sem er, þá muntu sj fyrir mínu ráði«. Konungr segir: »seg þú satt frá því, er e spyr þik; en ek skal sjá fyrir ráði þínu, svá at þik skal ekk saka«. »Þat er yðr satt at segja, konungr, ef ek skal segj sem er, at inn um Þrándheim er náliga alt fólk alheiðit í átrúnaði þótt sumir menn sé þar skírðir. En þat er siðr þeira, at haf blót á haust ok fagna þá vetri, annat at miðjum vetri, en it iii at sumri, þá fagna þeir sumri. Eru at þessu ráði Eynir o Sparbyggvar, Verdœlir, Skeynir. Xii. eru þeir, er fyrir beitas um blótveizlurnar, ok á nú Ǫlvir í vár at halda upp veizlunni er hann nú í starfi miklu á Mærini, ok þangat eru til flutt ǫl fǫng, þau er til þarf at hafa veizlunnar«. En er konungr var ins sanna víss, þó lét hann blása saman liði sínu ok lét segj mǫnnum, at til skipa skyldi ganga. Konungr nefndi menn ti skipstjórnar ok svá sveitarhǫfðingja, eða hvert hvergi svei skyldi til skips. Var þá búizk skjótt; hafði konungr v. skip o ccc. manna ok helt inn eptir firði; var góðr byrr ok tǫlð snekkjurnar ekki lengi fyrir vindi; en þessa varði engan mann at konungr myndi svá skjótt koma inn þannug. Konungr ko um nóttina inn á Mærina; var þar þegar sleginn mannhring um hús. Þar var Ǫlvir hǫndum tekinn, ok lét konungr drep hann ok mjǫk marga menn aðra; en konungr tók upp veizl þá alla ok lét flytja til skipa sinna ok svá fé þat alt, bæð húsbúnað ok klæðnað ok gripi, er menn hǫfðu þangat flutt, o skipta sem herfangi með mǫnnum sínum. Konungr lét ok veit heimferð at bóndum þeim, en honum þóttu mestan hluta hafa a átt þeim ráðum; váru sumir hǫndum teknir ok járnsettir, e sumir kómusk á hlaupi undan, en fyrir mǫrgum var féit up tekit. Konungr stefndi þá þing við bœndr; en fyrir því, at han hafði marga ríkismenn hǫndum tekit ok hafði þá í sínu valdi þá réðu þat af frændr þeira ok vinir at játa konungi hlýðni, o varð engi upreist í móti konungi gǫr í þat sinn. Snøri han þar ǫllu fólki á rétta trú ok setti þar kennimenn ok lét ger kirkjur ok vígja. Konungr lagði Ǫlvi ógildan, en kastaði sinn eigu á fé þat alt, er hann hafði átt; en um þá menn aðra, e honum þótti mest sakbitnir, lét hann suma drepa, suma hamla en suma rak hann ór landi, en tók fé af sumum. Konungr fó þá aptr út til Niðaróss.

K. 110. Frá Árnasonum.

Maðr er nefndr Árni Armóðsson; hann átti Þóru, dóttu Þorsteins gálga. Þau váru bǫrn þeira: Kálfr, Finnr, Þorbergr Ámundi, Kolbjǫrn, Arnbjǫrn, Árni, Ragnhildr — hana átt Hárekr ór Þjóttu. Árni var lendr maðr, ríkr ok ágætr, vin mikill Óláfs konungs. Þá váru með Óláfi konungi synir hans Kálfr ok Fiðr; váru þar í miklum metnaði. Kona sú, er át hafði Ǫlvir á Eggju, var ung ok fríð, ættstór ok auðig; þótt sá kostr ágætagóðr, en forráð hennar hafði þá konungr. Þa Ǫlvir áttu ii. sonu unga. Kálfr Árnason beiddisk þess af konungi at hann gipti honum konu þá, er Ǫlvir hafði átt; o fyrir vináttu sakir veitti konungr honum þat ok þar með eigni þær allar, er Ǫlvir hafði átt; gerði konungr hann þá lenda mann, fekk honum þá umboð sitt inn um Þrándheim; gerðis Kálfr þá hǫfðingi mikill ok var maðr forvitri.

K. 111. Ferð Óláfs konungs á Uplǫnd.

Þá hafði Óláfr konungr verit vii. vetr í Nóregi. Þat suma kómu til hans jarlar af Orkneyjum, Þorfinnr ok Brúsi; eignaðis Óláfr konungr lǫnd þau, svá sem fyrr var ritit. Þat sumar fó Óláfr konungr um Mœri hváratveggju ok í Raumsdal um haustit þar gekk hann af skipum sínum ok fór þá til Uplanda ok ko fram á Lesjar. hann lét þar taka alla ina beztu menn bæði Lesjum ok á Dofrum, ok urðu þeir at taka við kristni eða dauð þola eða undan at flýja, þeir sem því kómu við. En þeir er vi kristni tóku, fengu konungi sonu sína í hendr í gíslingar ti trúnaðar. Konungr var þar um nóttina, sem Bœar heita Lesjum, ok setti þar fyrir presta. Síðan fór hann yfir Loroda ok svá um Ljárdal, ok kom niðr þar sem Stafabrekka heitir; e á sú renn eptir dalnum, er Ótta heitir, ok er byggð fǫgr tvei megin árinnar ok er kǫlluð Lóar, ok mátti konungr sjá epti endilangri byggðinni. »Skaði er þat, segir konungr, at brenn skal byggð svá fagra« — ok stefndi ofan í dalinn með liði sínu ok váru á bœ þeim um nótt, er Nes heitir, ok tók konungr sé þar herbergi í lopti einu, þar sem hann svaf sjálfr í, ok þat stend enn í dag ok er ekki at því gǫrt síðan, — ok var konungr þa nætr v. ok skar upp þingboð ok stefndi til sín bæði af Vágum o af Lóm ok af Hédal ok lét þat boði fylgja, at þeir skulu anna tveggja halda bardaga við hann ok þola bruna af honum eða tak við kristni ok fœra honum sonu sína í gísling. Síðan kómu þei á konungsfund ok gengu til handa honum; sumir flýðu suð í Dala.

K. 112. Saga Dala-Guðbrandz.

Dala-Guðbrandr hefir maðr heitit, er svá var sem konung væri yfir Dǫlunum ok var hersir at nafni; honum jafnaði Sigvat skáld at ríki ok víðlendi við Erling Skjálgsson; Sigvatr kvað u Erling;

84. Einn vissak þér annan

Jalks bríktǫpuð glíkan

(vítt réð gumna gætir)

Goðbrandr hét sá (lǫndum);

ykr kveðk jafna þykkja,

ormláðs hati, báða;

lýgr hinn at sér, lægir

linnsetrs, es telsk betri.

Guðbrandr átti son einn, þann er hér sé getit. Þá er Guðbrand frá þessi tíðendi, at Óláfr konungr var kominn á Lóar ok nauðgað mǫnnum at taka við kristni, þá skar hann upp herǫr ok stefnd ǫllum Dœlum til bœjar þess, er Hundþorp heittir, til fundar vi sik; ok þar kómu þeir allir, ok var ørgrynni liðs, fyrir því at þa liggr vatn þat nær, sem Lǫgr heitir, ok mátti þar jafnvel far til á skipum sem á landi, ok átti Guðbrandr þar þing við þ ok segir, at sá maðr var kominn á Lóar — »er Óláfr heitir, o vill bjóða oss trú aðra, en vér hǫfum áðr, ok brjóta goð vár ǫl í sundr, ok segir svá, at hann eigi miklu meira goð ok mátkara ok er þat furða, er jǫrð brestr eigi í sundr undir honum, er han þorir slíkt at mæla, eða goð vár láta hann lengr ganga; ok vætt ek, ef vér berum út Þór ór hofi váru, er hann stendr á þeima b ok oss hefir jafnan dugat, ok sér hann Óláf ok hans menn, þ mun guð hans bráðna ok sjálfr hann ok menn hans ok at eng verða«. Þá œpðu þeir upp allir senn ok mæltu, at Óláfr skyld aldrigi þaðan komask, ef hann kvæmi á fund þeira — »ok eig mun hann þora lengra at fara suðr eptir Dǫlunum« segja þeir Síðan ætluðu þeir til dcc. manna at fara á njósn norðr til Breiðu en fyrir því liði var hǫfðingi sonr Guðbrandz, xviii. vetra gamall ok margir aðrir ágætir menn með honum, ok kómu til bœjar þes er Hof heitir, ok váru þar þrjár nætr, ok kom þar mart lið ti þeira, þat er flýit hafði af Lesjum ok Lóm ok Vágum, þeir e eigi vildu undir kristni ganga. En Óláfr konungr ok Sigurð byskup settu eptir kennimenn á Lóm ok á Vága. Síðan fór þeir yfir um Urgu-rǫst ok kómu niðr á Sil ok váru þar u nóttina ok frágu þau tíðendi, at lið var mikit fyrir þeim. Þa frágu ok búendr, er á Breiðunni váru, ok bjoggusk til bardag móti konungi. En þá er konungr stóð upp, þá herklæddisk han ok fór suðr-eptir Silvǫllum ok létti eigi fyrr en á Breiðunni o sá þar mikinn her fyrir sér, búinn til bardaga. Síðan fylkð konungr liði sínu ok reið sjálfr fyrir ok orti orða á bœndr o bauð þeim at taka við kristni. Þeir svǫruðu: »þú munt ǫðr við koma í dag en gabba oss« — ok œpðu heróp ok bǫrðu vápnu á skjǫldu sína. Konungsmenn hljópu þá fram, skutu spjótum en búendr snøru þá þegar á flótta, svá at fátt eitt stóð eptir. Va þá sonr Guðbrandz hǫndum tekinn, ok gaf Óláfr konungr honu grið ok hafði með sér. Þar var konungr iiii. nætr. Þá mælt konungr við son Guðbrandz: »far þú aptr til fǫður þíns ok se honum, at brátt mun ek þar koma«. Síðan fór hann heim apt ok segir feðr sínum hǫrð tíðendi, at þeir hǫfðu hitt konung o hófu bardaga við hann — »en lið várt flýði alt í fyrstunni þegar en ek varð handtekinn, segir hann; gaf konungr mér grið ok ba mik fara at segja þér, at hann kømr hér brátt; nú hǫfum vé eigi meirr hér en cc. manna af því liði ǫllu, er vér hǫfðum þá ti móts við hann; nú ræð ek þér þat, faðir, at berjask ekki vi þenna mann«. »Heyra má þat, segir Guðbrandr, at ór þér e barðr kjarkr allr; ok fórtu þá illu heilli heiman; ok mun þér sj fǫr lengi uppi vera, ok trúir þú nú þegar á órar þær, er sj maðr ferr með ok þér hefir illa neisu gǫrva ok þínu liði«. O um nóttina eptir dreymði Guðbrand, at maðr kom til hans ljós ok stóð af honum mikil ógn, ok mælti við hann: »sonr þinn fó enga sigrfǫr á mót Óláfi konungi, en miklu muntu hafa minni ef þú ætlar at halda bardaga við konung, ok muntu falla sjálf ok alt lið þitt, ok munu vargar draga þik ok alla yðr ok hrafna slíta«. Hann varð hræddr mjǫk við ógn þessa ok segir Þórð ístrumaga, er hǫfðingi var fyrir Dœlum. Hann segir: »slíkt i sama bar fyrir mik« segir hann. Ok um morguninn létu þei blása til þings ok sǫgðu, at þeim þótti þat ráð, at eiga þing vi þann mann, er norðan fór með ný boðorð, ok vita með hverju sannendum hann ferr. Síðan mælti Guðbrandr við son sinn »þú skalt nú fara á fund konungs þess, er þér gaf grið, ok xii menn með þér« — ok svá var gǫrt. Ok þeir kómu á fund konung ok segja honum sitt ørendi, at bœndr vildu hafa þing við han ok setja grið í milli konungs ok bónda. Konungr lét sér þat ve þokkask, ok bundu þat við hann einkamálum sín í milli, meða sú stefna væri; ok fóru þeir aptr við svá búit ok segja Guðbrand ok Þórði, at grið váru sett. Konungr fór þá til bœjar þess, e Liðsstaðir heita, ok var þar v. nætr. Þá fór konungr á fun búanda ok átti þing við þá; en væta var á mikil um daginn Síðan er þingit var sett, þá stóð konungr upp ok segir, at Læsi ok á Lóm, á Vága hafa tekit við kristni ok brotit niðr blóthú sín — »ok trúa nú á sannan guð, er skóp himin ok jǫrð ok all hluti veit«. Síðan sezk konungr niðr, en Guðbrandr svarar: »eig vitum vér, um hvern þú rœðir; kallar þú þann guð, er þú sé eigi ok engi annarra, en vér eigum þann guð, er hvern dag m sjá, ok er því eigi úti í dag, at veðr er vátt; ok mun yðr han ógurligr sýnask ok mikill fyrir sér; vænti ek, at yðr skjóti skel í bringu, ef hann kømr á þingit. En með því at þú segir, a guð yðarr má svá mikit, þá láttu hann nú svá gera, at veðr s skýjat í morgin, en regn ekki, ok finnumk hér þá«. Síðan fó konungr heim til herbergis, ok fór með honum sonr Guðbrand í gísling, en konungr fekk þeim annan mann í móti. Um kveldi þá spyrr konungr son Guðbrandz, hvernug goð þeira væri gǫrt Hann segir, at hann var merkðr eptir Þór — »ok hefir han hamar í hendi, ok mikill vexti ok holr innan, ok gǫrr undi honum sem hjallr sé, ok stendr hann þar á ofan, er hann er úti eigi skortir hann gull ok silfr á sér; iiii. hleifar brauðs eru honu fœrðir hvern dag ok þar við slátr«. Síðan fóru þeir í rekkjur en konungr vakði þá nótt ok var á bœnum sínum. En er dagr var fór konungr til messu ok síðan til matar ok þá til þings; e veðrinu var svá farit, sem Guðbrandr hafði fyrir mælt. Þá stó byskup upp í kantarakápu ok hafði mítr á hǫfði ok bagal í hend ok talði trú fyrir bóndum ok segir margar jartegnir, er gu hafði gǫrt, ok lauk vel rœðu sinni. Þá svarar Þórðr ístrumagi »mart mælir hyrningr sjá, er staf hefir í hendi, ok uppi á se veðrarhorn sé bjúgt; en með því at þit félagar kallið guð yðar svá margar jartegnir gera, þá mæl þú við hann, at á morgi fyrir sól láti hann vera heið ok sólskin, ok finnumk þá, ok geru þá annat hvárt, at verum sáttir um þetta mál, eða hǫldu bardaga« — ok skilðusk þá at sinni.

K. 113. Skírðr Dala-Guðbrandr.

Kolbeinn sterki hét maðr, er var með Óláfi konungi; han var kynjaðr ór Fjǫrðum; hann hafði þann búnað jafnan, at han var gyrðr sverði ok hafði ruddu mikla í hendi, er menn kall klubbu. Konungr mælti við Kolbein, at hann skyldi vera næs honum um morguninn. Síðan mælti hann við menn sína: »gangi þér þannug í nótt, sem skip bónda eru, ok borið raufar á ǫllum en ríðið í brot eykjum þeira af bœjum, þar sem þeir eru á« — o svá var gǫrt. En konungr var þá nótt alla á bœnum ok ba guð þess, at hann skyldi leysa þat vendræði með sinni mildi o miskunn. En er konungr hafði lokit tíðum, ok var þat mót degi, síðan fór hann til þings. En er hann kom á þing, þá vár sumir bœndr komnir: þá sá þeir mikinn fjǫlða búanda fara ti þings, ok báru í milli sín manlíkan mikit, glæst alt með gulli o silfri. En er þat sá bœndr, þeir er á þinginu váru, þá hljópu þei allir upp ok lutu því skrímsli. Síðan var þat sett á miðja þingvǫll. Sátu ǫðrum megin búendr, en ǫðrum megin konung ok hans lið. Síðan stóð upp Dala-Guðbrandr ok mælti: »hva er nú guð þinn, konungr; þat ætla ek nú, at hann beri heldr lág hǫkuskeggit; ok svá sýnisk mér, sem minna sé karp þitt nú o þess hyrnings, er þér kallið byskup ok þar sitr í hjá þér, held en fyrra dag; fyrir því at nú er guð várr kominn, er ǫllu ræðr ok sér á yðr með hvǫssum augum, ok sé ek, at þér eruð n felmsfullir ok þorið varla augum upp at sjá. Nú fellið nið hindrvitni yðra ok trúið á goð várt, er alt hefir ráð yðart í hendi — ok lauk sinni rœðu. Konungr mælti við Kolbein, svá a bœndr vissu ekki til: »ef svá berr at í ørendi mínu, at þeir sj frá goði sínum, þá slá þú hann þat hǫgg, sem þú mátt mest, me ruddunni«. Síðan stóð konungr upp ok mælti: »mart hefir þ mælt í morgun til vár; lætr þú kynliga yfir því, er þú mátt eig sjá guð várn; en vér vættum. at hann mun koma brátt til vár Þú ógnar oss guði þínu, er blint er ok dauft ok má hvárki bjarg sér né ǫðrum ok kømsk engan veg ór stað, nema borinn sé; o vænti ek nú, at honum sé skamt til illz; ok lítið þér nú til o séð í austr, þar ferr nú guð várr með ljósi miklu«. Þá rann up sól, ok litu bœndr allir til sólarinnar. En í því bili laust Kolbein svá goð þeira, svá at þat brast alt í sundr, ok hljópu þar ú mýss, svá stórar sem kettir væri, ok eðlur ok ormar. En bœnd urðu svá hræddir, at þeir flýðu, sumir til skipa; en þá er þei hrundu út skipum sínum, þá hljóp þar vatn í ok fyldi upp, o máttu eigi á koma; en þeir, er til eykja hljópu, þá fundu eigi Síðan lét konungr kalla búendr ok segir, at hann vill eiga tal vi þá; ok hverfa búendr aptr ok settu þing, ok stóð konungr up ok talaði: »eigi veit ek, segir hann, hví sætir hark þetta o hlaup, er þér gerið; en nú meguð þér sjá, hvat guð yðarr mátti er þér báruð á gull ok silfr, mat ok vistir, ok sá nú, hverja véttir þess hǫfðu neytt, mýss ok ormar, eðlur ok pǫddur; ok haf þeir verr, er á slíkt trúa ok eigi vilja láta af heimsku sinni Takið þér gull yðart ok gørsimar, er hér ferr nú um vǫllu, o hafið heim til kvinna yðarra ok berið aldri síðan á stokk eða á steina. En hér eru nú kostir ii. á með oss; anna tveggja, at þér takið nú við kristni eða haldið bardaga við mi í dag, ok beri þeir sigr af ǫðrum í dag, er sá guð vill, er vé trúum á«. Þá stóð Guðbrandr upp ok mælti: »skaða mikin hǫfum vér farit um guð várt; ok þó með því, at hann mátti ekk oss við hjálpa, þá viljum vér nú trúa á þann guð, sem þú trúir — ok tóku þá allir við kristni. Þá skírði byskup Guðbrand o son hans ok setti þar eptir kennimenn; ok skilðusk þeir vinir sem fyrr váru óvinir, ok lét þar Guðbrandr gera kirkju Dǫlunum.

K. 114. Kristnuð Heiðmǫrk.

Óláfr konungr fór síðan út á Heiðmǫrk ok kristnaði þar þvíat þá er hann hafði tekit konunga, treystisk hann eigi at far víða um land eptir slíkt stórvirki; var þá óvíða kristnat u Heiðmǫrk. En í þeiri ferð létti konungr eigi fyrr, en Heiðmǫr var alkristnuð ok þar vígðar kirkjur ok kennimenn til. Þá fó hann út á Þótn ok Haðaland ok rétti þar siðu manna, ok létt svá, at þar var alkristit. Þaðan fór hann á Hringaríki, ok geng menn alt undir kristni. Þat frágu Raumar, at Óláfr konung bjósk upp þannug, ok sǫmnuðu liði miklu saman ok mæltu sv sín í milli, at þat er þeim eimuni, sú yfirfǫr, er Óláfr hafði þa farit fyrra sinni. Þá kom móti honum bóndasamnaðr við á þá er Nitja heitir. Hǫfðu bœndr her mannz. En er þeir fundusk ortu bœndr þegar á til bardaga, en brátt brann við hlutr þeira o hrukku þeir þegar undan ok váru barðir til batnaðar, þvía þeir tóku við kristni. Fór konungr yfir þat fylki, o skilðisk eigi fyrr við, en þar hǫfðu allir menn við kristni tekit Þaðan fór hann austr í Sóleyjar ok kristnaði þá byggð. Þar ko til hans Óttarr svarti ok beiddisk at ganga til handa Óláf konungi. Þann vetr hafði áðr andazk Óláfr Svía-konungr; þ var Ǫnundr Óláfsson konungr í Svíþjóð. Óláfr konungr sner þá aptr á Raumaríki. Var þá mjǫk liðinn vetrinn. Þá stefnd Óláfr konungr þing fjǫlment í þeim stað, sem síðan hefir veri Heiðsævisþing. Setti hann þá þat í lǫgum, at til þess þing skyldi sœkja Uplendingar, ok Heiðsævislǫg skyldu ganga um ǫl fylki á Uplǫndum ok svá víða annars staðar, sem síðan hafa þa gengit. En er várar, sótti hann út til sævar, lét þá búa skip sí ok fór um várit út til Túnsbergs ok sat þar um várit, þá er þa var fjǫlmennast ok þungi var fluttr til bœjar af ǫðrum lǫndum Var þar þá árferð góð alt um Víkina ok til góðrar hlítar al norðr til Staðs, en hallæri mikit alt norðr þaðan.

K. 115. Sætt Óláfs konungs ok Einars þambarskelfis.

Óláfr konungr sendi boð um várit vestr um Agðir ok al norðr um Rogaland ok um Hǫrðaland, at hann vill hvárki kor né malt né mjǫl þaðan í brot láta selja; lét þat fylgja, at han mun þangat koma með lið sitt ok fara at veizlum, svá se siðvenja var til. Fór þetta boð um þau fylki ǫll, en konung dvalðisk í Víkinni um sumarit ok fór alt austr til landzenda Einarr þambarskelfir hafði verit með Óláfi Svía-konungi, síða er Sveinn jarl andaðisk, mágr hans, ok gǫrzk Svía-konungs maðr tekit þar af honum lén mikit. En er konungr var andaðr, þ fýstisk Einarr at leita sér griða til Óláfs digra, ok hǫfðu þar u várit farit orðsendingar milli. En er Óláfr konungr lá í Elfi þá kom þar Einarr þambarskelfir með nǫkkura menn; rœddu þei konungr þá um sætt sína, ok samðisk þat með þeim, at Einar skyldi fara norðr til Þrándheims ok hafa eignir sínar allar o svá þær jarðir, er Bergljótu hǫfðu heiman fylgt. Fór Einarr þ norðr leið sína, en konungr dvalðisk í Víkinni ok var lengi Borg um haustit ok ǫndurðan vetr.

K. 116. Sætt Óláfs konungs ok Erlings Skjálgssonar.

Erlingr Skjálgsson helt ríki sínu, svá at alt norðr fr Sognsæ ok austr til Líðandisness réð hann ǫllu við bœndr, e veizlur konungs hafði hann miklu minni en fyrr. Þá stóð þó s ógn af honum, at engi lagði í aðra skál en hann vildi. Konung þótti ofgangr at ríki Erlings. Maðr er nefndr Áslákr Fitjaskalli kynstórr ok ríkr. Skjálgr, faðir Erlings, ok Áskell, faðir Ásláks váru brœðrasynir. Áslákr var mikill vinr Óláfs konungs, ok sett konungr hann niðr á Sunn-Hǫrðalandi, fekk honum þar lén miki ok veizlur stórar ok bað konungr hann halda til fullz við Erling En þat varð ekki þannug, þegar er konungr var ekki nær; var þá Erlingr einn at ráða, svá sem hann vildi, þeira í milli; va hann ekki at mjúkari, at Áslákr vildi sik fram draga hjá honum fóru þeira skipti svá at Áslákr helzk ekki við í sýslunni; fó hann á fund konungs ok segir honum frá viðskipti þeira Erlings Konungr bað Áslák vera með sér — »þar til er vér Erling finnumk«. Konungr gerði orð Erlingi, at hann skyldi koma ti Túnsbergs um várit á fund konungs. En er þeir finnask, þá eig þeir stefnur, ok mælti konungr: »svá er mér sagt frá ríki þínu Erlingr, at engi sé sá maðr norðan frá Sognsæ til Líðandisness er frelsi sínu haldi fyrir þér; eru þar margir þeir menn, er óðalborni þœttisk til vera, at hafa réttendi af jafnbornum mǫnnu sér. Nú er hér Áslákr, frændi yðarr, ok þykkisk hann held kulda af kenna um yður viðrskipti. Nú veit ek þat eigi, hvár heldr er, at hann hefir sakir til þess, eða skal hann hins at gjalda er ek hefi hann þar sett yfir varnað minn. En þótt ek nefn hann til þess, þá kæra margir aðrir slíkt fyrir oss, bæði þeir er sýslum sitja, ok svá ármenn, er bú varðveita ok veizlur skul gera móti mér ok liði mínu«. Erlingr svarar: »því skal skjót svara, segir hann, at því skal neita, at ek gefa þær sakir Áslák né ǫðrum mǫnnum, at í þjónostu yðarri sé; en hinu skal játa at þat er nú, sem lengi hefir verit, at hverr várr frænda vil ǫðrum meiri vera; svá hinu ǫðru skal játa, at ek geri þat lostigr at beygja hálsinn fyrir þér, Óláfr konungr, en hitt mun mé ǫrðigt þykkja, at lúta til Selþóris, er þrælborinn er í allar ættir þótt hann sé nú ármaðr yðarr, eða annarra þeira, er hans maka eru at kynferð, þótt þér leggið metorð á«. Þá tóku til beggj vinir ok báðu, at þeir skyldu sættask, segja svá, at konungi va at engum manni styrkr jammikill, sem at Erlingi — »ef han má vera yðarr fullkominn vinr«; í annan stað mæltu þeir ti Erlings, at hann skyldi vægja til við konung, segja svá, ef han helzk í vináttu við konung, at honum mun þá alt auðvelligt a koma slíku fram, sem hann vildi, við hvern annarra. Lauk sv stefnu þeiri, at Erlingr skyldi hafa sǫmu veizlur, sem hann hafð áðr haft, ok settusk niðr allar sakir þær, er konungr hafði hendi Erlingi. Skyldi ok fara til konungs Skjálgr, sonr hans ok vera með honum. Fór þá Áslákr aptr til búa sinna, ok vár þá sáttir at kalla. Erlingr fór ok heim til búa sinna ok hel teknum hætti um ríki sitt.

K. 117. Uphaf sǫgu Selsbana.

Sigurðr hét maðr Þórisson, bróðir Þóris hundz í Bjarkey Sigurðr átti Sigríði, dóttur Skjálgs, systur Erlings. Ásbjǫr hét sonr þeira; hann þótti allmannvænn í upvexti. Sigurðr bj í Ǫmð á Þrándarnesi; hann var maðr stórauðigr, virðingamað mikill; ekki var hann konungi handgenginn, ok var Þórir fyri þeim brœðrum at virðingu, er hann var lendr maðr konungs; e heima í búnaði, þá var Sigurðr í engan stað minni rausnarmaðr hann var því vanr, meðan heiðni var, at hafa iii. blót hvern vetr eitt at vetrnóttum, en annat at miðjum vetri, iii. at sumri; e er hann tók við kristni, þá helt hann þó teknum hætti um veizlur hafði hann þá um haustit vinaboð mikit, ok enn jólaboð u vetrinn, ok bauð þá enn til sín mǫrgum mǫnnum; þriðju veizl hafði hann um páska ok hafði þá ok fjǫlment. Slíku hélt han fram, meðan hann lifði. Sigurðr varð sóttdauðr. Þá var Ásbjǫr xviii. vetra; tók hann þá arf eptir fǫður sinn; helt hann teknu hætti ok hafði iii. veizlur á hverjum vetri, sem faðir hans hafð haft. Þess var skamt í milli, er Ásbjǫrn hafði tekit við fǫðurarfi ok þess, er árferð tók at versna ok sæði manna brugðusk. Ásbjǫr helt inu sama um veizlur sínar, ok naut hann þá þess við, at þa váru forn korn ok forn fǫng, þau er hafa þurfti. En er þa misseri liðu af ok ǫnnur kómu, var þá korn engum mun betra e in fyrri. Þá vildi Sigríðr, at veizlur væri af teknar, sumar eð allar; Ásbjǫrn vildi þat eigi; fór hann þá um um haustit a hitta vini sína ok keypti korn þar sem hann gat, en þá a sumum. Fór svá enn fram þann vetr, at helt veizlum ǫllum En eptir um várit fengusk lítil sæði, þvíat engi gat frækorn a kaupa. Rœddi Sigríðr um, at fækka skyldi húskarla; Ásbjǫr vildi þat eigi ok helt hann ǫllu inu sama þat sumar; korn va heldr óárvænt. Þat fylgði ok þá, at svá var sagt sunnan ó landi, at Óláfr konungr bannaði korn ok malt ok mjǫl at flytj sunnan ok norðr í landit. Þá þótti Ásbirni vandask um tilfǫngi búsins; var þat þá ráð hans, at hann lét fram setja byrðing, e hann átti; þat var haffœranda skip at vexti; skipit var gott o reiði vandaðr mjǫk til; þar fylgði segl, stafat með vendi Ásbjǫrn rézk til ferðar, ok með honum xx. menn; fóru norða um sumarit, ok er ekki sagt frá ferð þeira, fyrr en þeir kom í Karmtsund aptan dags ok lǫgðu at við Ǫgvaldznes. Þa stendr bœr mikill skamt upp á eyna Kǫrmt, er heitir á Ǫgvaldznesi þar var konungs bú, ágætr bœr; þar réð fyrir Þórir selr var hann þar ármaðr. Þórir var maðr ættsmár ok hafði mannaz vel, starfsmaðr góðr, snjallr í máli, áburðarmaðr mikill framgjarn ok óvæginn; hlýddi honum þat síðan, er hann fek konungs styrk; hann var maðr skjótorðr ok ǫrorðr. Þei Asbjǫrn lágu þar um nótt. En um morgininn, er ljóst va orðit, gekk Þórir ofan til skips ok nǫkkurir menn með honum Hann spurði, hverr fyrir skipi því réði inu vegliga. Ásbjǫr segir til sín ok nefndi fǫður sinn. Þórir spyrr, hvert han skyldi fara it lengsta, eða hvat honum væri at ørendum Ásbjǫrn segir, at hann vill kaupa sér korn ok malt; segir hann sem satt var, at hallæri var mikit norðr í land — »en oss e sagt, at hér sé vel ært; viltu, bóndi, selja oss korn? Ek sé at hér eru hjálmar stórir; væri oss þat órlausn, at þurfa eig lengra at fara«. Þórir svarar: »ek skal gera þér órlausn, at þ þurfir eigi lengra at fara at kornkaupum eða víðara hér u Rogaland. Ek kann þat segja þér, at þú munt hér vel meg aptr hverfa ok fara eigi lengra, þvíat þú munt eigi korn hé fá né í ǫðrum stǫðum, þvíat konungr bannar at selja heða korn norðr í land — ok far aptr, Háleygr; sá mun þér in bezti«. Ásbjǫrn segir: »ef svá er, bóndi, sem þú segir, at vé munum ekki fá kornkaup, þá mun eigi minna mitt ørendi, e hafa kynnisókn á Sóla ok sjá híbýli Erlings frænda míns« Þórir segir: »hversu mikla frændsemi átt þú við Erling?«. Han segir: »móðir mín er systir hans«. Þórir segir: »vera kann þá at ek hafa þá ekki varliga mælt, ef þú ert systurson konungsin Rygja«. Þá kǫstuðu þeir Ásbjǫrn tjǫldunum af sér ok snør út skipinu. Þórir kallaði á þá: »farið nú vel ok komið hér, þ er þér farið aptr«. Ásbjǫrn segir, at svá skyldi vera. Fara þei nú leið sína ok koma at kveldi á Jaðar. Fór Ásbjǫrn upp me x. menn, en aðrir x. gættu skips. En er Ásbjǫrn kom til bœjar fekk hann þar góðar viðtǫkur ok var Erlingr við hann in kátasti. Setti Erlingr hann it næsta sér ok spurði hann margr tíðenda norðan ór landi. Ásbjǫrn segir it ljósasta af ørendu sínum. Erlingr segir, at þat var þá eigi vel til borit, er konung bannaði kornsǫlur — »veit ek, segir hann, eigi þeir manna ván hér, at traust myni til bera at brjóta orð konungs verðr mér vanngætt til skaps konungs, þvíat margir er spillendr at um vináttu vára«. Ásbjǫrn segir: »seint er satt a spyrja; mér hefir kent verit á ungaaldri, at móðir mín vær frjálsborin í allar hálfur ok þat með, at Erlingr á Sóla vær nú gǫfgastr hennar frænda, en nú heyri ek þik segja, at þú sé eigi svá frjáls fyrir konungs þrælum, at þú megir ráða fyri korni þínu slíkt er þér líkar«. Erlingr sá til hans ok glotti vi tǫnn ok mælti: »minna vitið þér af konungs ríki Háleygir e vér Rygir; en ǫrorðr muntu heima vera; áttu ok ekki langt ti þess at telja. Drekkum nú fyrst, frændi, sjám í morgin, hva títt er um ørendi þitt«. Gerðu þeir svá ok váru kátir um kveldit Eptir um daginn talask þeir viðr, Erlingr ok Ásbjǫrn, ok mælt Erlingr: »hugsat hefi ek nǫkkut fyrir um kornkaupin þín Ásbjǫrn, eða hversu vandr muntu vera at kaupunautum?«. Han segir, at hann hirði þat aldrigi, at hverjum hann keypti korn ef honum væri heimult selt. Erlingr mælti: »þat þykki mé líkara, at þrælar mínir munu eiga korn, svá at þú munt ver fullkaupa; þeir eru ekki í lǫgum eða landzrétt með ǫðru mǫnnum«. Ásbjǫrn segir, at hann vill þann kost. Þá var sag þrælunum til um þetta kaup; létu þeir korn fram ok malt o seldu Ásbirni; hlóð hann skip sitt, sem hann vildi. En er han var í brot búinn, leiddi Erlingr hann út með vingjǫfum, o skilðusk þeir með kærleikum. Fekk Ásbjǫrn byrleiði gott o lagði at um kveldit í Karmtsundi við Ǫgvaldznes, ok váru þa um nóttina. Þórir selr hafði þegar spurn af um farar Ásbjarna ok svá þat, at skip hans var kafhlaðit. Þórir stefndi til sín lið um nóttina, svá at hann hafði fyrir dag lx. manna; hann fó á fund Ásbjarnar, þegar er lítt var lýst; gengu þeir þegar ú á skipit. Þá váru þeir Ásbjǫrn klæddir, ok heilsaði Ásbjǫrn Þóri Þórir spyrr, hvat þunga Ásbjǫrn hefði á skipi. Hann segir, a korn ok malt var. Þórir segir: »þá mun Erlingr gera at vanða at taka fyrir hégómamál ǫll orð konungs, ok leiðisk honu enn eigi þat, at vera hans mótstǫðumaðr í ǫllu, ok er furða at er konungr lætr honum alt hlýða«. Var Þórir málóði um hríð en er hann þagnaði, þá segir Ásbjǫrn, at korn hǫfðu átt þræla Erlings. Þórir svarar snelt, at hann hirði eigi um prettu þeir Erlings — »er nú hitt til, Ásbjǫrn, at þér gangið á land, elliga fœrum vér yðr útbyrðis; þvíat vér viljum enga þrǫng hafa a yðr, meðan vér ryðjum skipit«. Ásbjǫrn sá, at hann hafði eig liðskost við Þóri, ok gengu þeir Ásbjǫrn á land upp, en Þóri lét flytja farminn allan af skipinu. En er rutt var skipit, þ gekk Þórir eptir skipinu; hann mælti: »furðugott segl hafa þei Háleygirnir; taki byrðingssegl várt it forna ok fái þeim; þat e þeim fullgott, er þeir sigla lausum kili«. Svá var gǫrt, at skip var seglunum. Fóru þeir Ásbjǫrn brot leið sína við svá búi ok stefndi hann þá norðr með landi ok létti eigi fyrr, en han kom heim í ǫndverðan vetr, ok varð sjá fǫr allfræg. Varð þ alt starf tekit af Ásbirni, at búa veizlur á þeim vetri. Þóri bauð Ásbirni til jólaveizlu ok móður hans ok þeim mǫnnum, e þau vildu hafa með sér; Ásbjǫrn vildi eigi fara ok sat heima Þat fann á, at Þóri þótti Ásbjǫrn gera óvirðiliga til boðsins hafði Þórir í fleymingi um farar Ásbjarnar — »bæði er, segi hann, at mikill er virðingamunr vár frænda Ásbjarnar, end gerir hann svá, slíkt starf sem hann lagði á í sumar, at sœkj kynnit til Erlings á Jaðar, en hann vill eigi hér fara í næst hús til mín; veit ek eigi, hvárt hann hyggr, at Selþórir myn í hverjum hólma fyrir vera«. Slík orð spurði Ásbjǫrn til Þóri ok ǫnnur þeim lík. Ásbjǫrn unði stórilla ferð sinni ok enn verr er hann heyrði slíkt haft at hlátri ok spotti. Var hann heima u vetrinn ok fór hvergi til heimboða.

K. 118. Dráp Selþóris.

Ásbjǫrn átti langskip; þat var snekkja xx-sessa, stóð nausti miklu. Eptir kyndilsmessu lét hann setja fram skipi ok bera til reiða ok lét búa skipit. Þá stefnði hann til sí vinum sínum ok hafði nær lxxxx. manna ok alla vel vápnaða En er hann var búinn ok byr gaf, þá siglði hann suðr með landi ok fara þeir ferðar sinnar, ok byrjar heldr seint; en er þei sœkja suðr í land, þá fóru þeir útleið meirr en þjóðleið. Ekk varð til tíðenda um ferð þeira, fyrr en þeir kómu at kveldi fimt dag páska útan at Kǫrmt. Hennig er þannug farit, at hon e mikil ey, lǫng ok víðast ekki breið, liggr við þjóðleið fyrir útan þar er mikil byggð ok víða er eyin óbyggð, þat er út liggr ti hafsins. Þeir Ásbjǫrn lendu útan at eyjunni, þar er óbygg var. En er þeir hǫfðu tjaldat, þá mælti Ásbjǫrn: »nú skulu þér vera eptir hér ok bíða mín; en ek mun ganga upp á eyn á njósn, hvat títt er í eyjunni, þvíat vér hǫfum ekki um spur áðr«. Ásbjǫrn hafði vándan búnað ok hǫtt síðan, fork í hendi gyrðr sverði undir klæðum. Hann gekk á land upp ok yfir eyna. En er hann kom á nǫkkura hæð, þá er hann mátti sj til bœjar á Ǫgvaldznesi ok svá fram í Karmtsund, þá sá han mannfarar miklar bæði á sæ ok á landi, ok sótti þat fólk alt ti bœjar á Ǫgvaldznesi; honum þótti þat undarligt. Síðan gek hann heim til bœjarins ok þar til, er þjónostumenn bjoggu mat heyrði hann þá þegar ok skilði rœður þeira, at Óláfr konung var þar kominn til veizlu, svá þat með, at konungr var til borð genginn. Ásbjǫrn snøri þá til stofunnar, en er hann kom forstofuna, þá gekk annarr maðr út, en annarr inn, ok gaf eng maðr at honum gaum; opin var stofuhurðin; hann sá, at Þóri selr stóð fyrir hásætisborðinu. Þá var mjǫk á kveld liðit Ásbjǫrn heyrði til, at menn spurðu Þóri frá skiptum þeira Ásbjarnar ok svá þat, at Þórir sagði af langa sǫgu, ok þótt Ásbirni hann halla sýnt sǫgunni. Þá heyrði hann, at mað mælti: »hvernug varð hann Ásbjǫrn, þá er þér rudduð skipit?« Þórir segir: »bar hann sik til nǫkkurrar hlítar ok þó eigi vel þá er vér ruddum skipit, en er vér tókum seglit af honum, þ grét hann«. En er Ásbjǫrn heyrði þetta, þá brá hann sverðin hart ok títt ok hljóp í stofuna, hjó þegar til Þóris; kom hǫggi útan á hálsinn; fell hǫfuðit á borðit fyrir konunginn, en búkrin á fœtr honum; urðu borðdúkarnir í blóði einu bæði uppi o niðri. Konungr mælti, bað taka hann ok var svá gǫrt, a Ásbjǫrn var tekinn hǫndum ok leiddr út ór stofunni; en þá va tekinn borðbúnaðrinn ok dúkarnir ok í brot borinn, svá líki Þóris var í brot borit, ok sópat alt þat er blóðugt var. Konung var allreiðr ok stilti vel orðum sínum, svá sem hann var van jafnan. Skjálgr Erlingsson stóð upp ok gekk fyrir konung o mælti svá: »nú mun, sem optarr konungr, at þar mun ti umbótar at sjá, er þér eruð; ek vil bjóða fé fyrir mann þenna til þess at hann haldi lífi sínu ok limum, en þér konungr, skapi ok skerið um alt annat«. Konungr segir: »er eigi þat dauðasǫk Skjálgr, ef maðr brýtr páskafrið ok sú ǫnnur, er hann drap man í konungs herbergi; sú in iii., er ykkr fǫður þínum mun þykkj lítils verð, er hann hafði fœtr mína fyrir hǫggstokkinn?« Skjálgr svarar: »illa er þat, konungr, er yðr mislíkar; en elliga væri verkit it bezta unnit. En ef verk þetta, konungr, þykki yðr í móti skapi ok mikils vert, þá vætti ek, at ek þiggja miki af yðr fyrir þjónostu mína; munu margir þat mæla, at yðr s þat vel geranda«. Konungr segir: »þóttú sér mikils verðr Skjálgr, þá mun ek eigi fyrir þínar sakir brjóta lǫgin ok leggj konungstígnina«. Skjálgr snýsk þá í brot ok út ór stofunni Xii. menn hǫfðu þar verit með Skjálgi, ok fylgðu þeir honu allir, ok margir aðrir gengu með honum í brot. Skjálgr mælt til Þórarins Nefjólfssonar: »ef þú vilt hafa vináttu mína, þ legðu allan hug á, at maðrinn sé eigi drepinn fyrir sunnudag« Síðan ferr Skjálgr ok menn hans ok tóku róðrarskútu, er han átti, ok róa suðr, svá sem á mátti taka, ok kómu í elding næt á Jaðar, gengu þegar upp til bœjarins ok til lopts þess, e Erlingr svaf í. Skjálgr hljóp á hurðina, svá at hon brotnaði a nǫglum. Við þat vaknar Erlingr ok aðrir, sem inni váru; han var skjótastr á fœtr ok greip upp skjǫld sinn ok sver ok hljóp til duranna ok spurði, hverr þar fœri svá ákaft Skjálgr segir til sín ok bað upp láta hurðina. Erlingr segir »þat var líkligast, at þú myndir vera, ef allheimsliga fór, eð fara menn nǫkkurir eptir yðr”. Var þá látin upp hurðin. Þ mælti Skjálgr: »þat vænti ek, þótt þér þykki ek fara ákafliga at Ásbirni, frænda þínum, þykki ekki ofrskjótt, þar er han sitr norðr á Ǫgvaldznesi í fjǫtrum; ok er þat mannligra at far til ok duga honum«. Síðan hafask þeir feðgar orð við; segi þá Skjálgr Erlingi alla atburði um víg Selþóris.

K. 119. Frá Þórarni Nefjólfssyni.

Óláfr konungr settisk í sæti sitt, þá er um var búizk stofunni, ok var hann allreiðr; hann spurði, hvat títt var u vegandann; honum var sagt, at hann var úti í svǫlum í gæzl hafðr. Konungr segir: »hví er hann eigi drepinn?«. Þórarin Nefjólfsson segir: »herra, kallið ér eigi þat morðverk, at drep menn um nætr?«. Þá mælti konungr: »seti hann í fjǫtur o drepi hann í morgin«. Þá var Ásbjǫrn fjǫtraðr ok byrgðr ein í húsi um nóttina. Eptir um daginn hlýddi konungr morguntíðum síðan gekk hann á stefnur ok sat þar fram til hámessu ok er hann gekk frá tíðum, mælti hann til Þórarins: »mun n vera sólin svá há, at Ásbjǫrn, vinr yðarr, mun mega hanga« Þórarinn segir ok laut konungi: »herra, sagði byskup inn fyrr frjádag, at sá konungr, er allz á vald, ok þolði hann skapraunir ok er sá sæll, er heldr má eptir honum líkja, en eptir hinum er þá dœmðu manninn til dauða, eða þeim, er olli manndrápinu Nú er eigi langt til morgins, ok er þá sýkn dagr«. Konung leit við honum ok mælti: »ráða muntu þessu, at hann mun ekk í dag drepinn; skaltu nú taka við honum ok varðveita hann ok vit þat til sannz, at þar liggr líf þitt við, ef hann kømsk brot með nǫkkuru móti«. Gekk þá konungr leið sína, e Þórarinn gekk þar til, er Ásbjǫrn sat í járnum. Lét Þórarin þá af honum fjǫtur ok fylgði honum í stofu eina lítla ok lé þá fá honum drykk ok mat ok segir honum, hvat konungr hefð á lagt, ef Ásbjǫrn hlypi í brot. Ásbjǫrn segir, at Þórarinn þurpt ekki þat at óttask. Sat Þórarinn þar hjá honum lengi um dagin ok svá svaf hann þar um nóttina. Laugardag stóð konungr up ok fór til morgintíða; síðan gekk hann á stefnur, ok var þa fjǫlment komit af bóndum, ok áttu þeir mart at kæra. Sat konung þar lengi dags, ok varð heldr síð gengit til hámessu. Epti þat gekk konungr til matar; en er hann hafði matazk, drak hann um hríð, svá at borð váru uppi. Þórarinn gekk til prest þess, er kirkju varðveitti, ok gaf honum ii. aura silfrs til þess at hann skyldi hringja til helgar. Jafnskjótt sem konungs bor fóru upp. En er konungr hafði drukkit þá hríð, sem honum þótt felt, þá var borð upp tekit. Þá mælti konungr, segir, at þá va ráð, at þrælar fœri með vegandann ok dræpi hann. Í því bil var hringt til helgar. Þá gekk Þórarinn fyrir konung ok mælti »grið mun sjá maðr skulu hafa um helgina, þótt hann hafð illa til gǫrt«. Konungr segir: »gættu hans, Þórarinn, svá a hann komisk eigi í brot«. Gekk þá konungr til kirkju ok fó til nónu, en Þórarinn sat enn um daginn hjá Ásbirni. Sunnuda gekk byskup til Ásbjarnar ok skriptaði honum ok gaf honu lof til at hlýða hámessu. Þórarinn gekk þá til konungs ok ba hann fá menn til at varðveita vegandann — »vil ek nú, segi hann, viðr skiljask hans mál«. Konungr bað hann hafa þǫk fyrir þat. Fekk hann þá menn til at varðveita Ásbjǫrn; var þ settr fjǫturr á hann. En er til hámessu var gengit, þá va Ásbjǫrn leiddr til kirkju; stóð hann úti fyrir kirkjunni ok þeir er hann varðveittu; konungr ok ǫll alþýða stóð at messu.

K. 120. Sætt Erlings ok Óláfs konungs.

Nú er þar til máls at taka, er fyrr var frá horfit, er þei Erlingr ok Skjálgr, sonr hans, gerðu ráð sín um þetta vannkvæð ok staðfestisk þat með áeggjan Skjálgs ok annarra sona hans, a þeir samna liði ok skera upp herǫr; kom þá brátt saman li mikit, ok réðu þeir til skipa, ok var þá skorat manntal, ok va nær xv. hundruð manna. Fóru þeir með þat lið ok kóm sunnudaginn í Kǫrmt á Ǫgvaldznes ok gengu upp til bœjar me ǫllu liðinu ok kómu í þann tíma, er lokit var guðspjalli; geng þegar upp at kirkjunni ok tóku Ásbjǫrn, ok var brotinn fjǫtur af honum. En við gný þenna ok vápnabrak, þá hljópu allir in í kirkjuna, þeir er áðr váru úti; en þeir, er í kirkju váru, þ litu allir út, nema konungr, hann stóð ok sásk ekki um. Þei Erlingr skipuðu liði sínu tveim megin strætis þess, er lá fr kirkju ok til stofunnar; stóð Erlingr ok synir hans næst stofunni En er allar tíðir váru sungnar, þá gekk konungr þegar út ó kirkju; gekk hann fyrst fram í kvína, en síðan hverr eptir ǫðru hans manna. Þegar er hann kom heim at durunum, þá gek Erlingr fyrir dyrrnar ok laut konungi ok heilsaði honum. Konung svarar, bað guð hjálpa honum. Þá tók Erlingr til máls »svá er mér sagt, at Ásbjǫrn, frænda minn, hafi sótt glœpsk mikil, ok er þat illa, konungr, ef svá er orðit, at yðr sé misþokk at. Nú em ek því kominn at bjóða fyrir hann sætt ok yfirbœt þvílíkar, sem þér vilið sjálfir gǫrt hafa, en þiggja þar í mó líf hans ok limar ok landzvist«. Konungr svarar: »svá lízk mér Erlingr, sem þér mynið nú þykkjask hafa vald á um má Ásbjarnar; veit ek eigi, hví þú lætr svá, sem þú skylir bjóð sættir fyrir hann; ætla ek þik fyrir því hafa dregit saman he mannz, at nú ætlar þú at ráða vár í milli«. Erlingr segir: »þé skuluð ráða, ok ráða svá, at vér skilimk sáttir«. Konung mælti: »ætlar þú at hræða mik, Erlingr? hefir þú því li mikit?«. »Nei«, segir hann. »En ef annat býr í, þá mun e nú ekki flýja«. Erlingr segir: »eigi þarftu at minna mik á þat at þeir hafa fundir okrir orðit hér til, er ek hefi lítinn liðskos haft við þér; en nú skal ekki leyna þik því, er mér býr skapi, at ek vil, at vit skilimk sáttir; eða mér er ván, at e hætta ekki til fleiri funda várra«. Erlingr var þá rauðr se blóð í andliti. Þá gekk fram Sigurðr byskup ok mælti til konungs »herra, ek býð yðr hlýðni fyrir guðs sakir, at þér sættiz við Erling, eptir því sem hann býðr, at maðr sjá hafi lífs gri ok lima, en þér ráðið einir ǫllu sáttmáli«. Konungr svarar »þér skuluð ráða«. Þá mælti byskup: »Erlingr, fáið þér konung festu þá, er honum líki; síðan gangi Ásbjǫrn til griða ok konungs vald«. Erlingr fekk festur, en konungr tók við. Síða gekk Ásbjǫrn til griða ok á konungs vald ok kysti á hǫn konungs. Snøri þá Erlingr í brot með liði sínu; varð þá ekk at kveðjum. Gekk þá konungr inn í stofuna ok Ásbjǫrn me honum; síðan lauk konungr upp sættargørðina ok mælti svá »þat skal uphaf sættar okkarrar, Ásbjǫrn, at þú skalt gang undir landzlǫg þau, at sá maðr, er drepr þjónostumann konungs þá skal hann taka undir þá þjónostu sǫmu, ef konung vill. Nú vil ek, at takir upp ármenning þessa, er Selþórir hefi haft, ok ráð hér fyrir búi mínu á Ǫgvaldznesi«. Ásbjǫrn segir at svá skyldi vera, sem konungr vildi — »verð ek þó fyrst a fara til bús míns ok skipa þar til«. Konungr lét sér þat ve líka; fór hann þaðan til annarrar veizlu, þar sem gǫr var móti honum, en Ásbjǫrn rézk þá til ferðar við fǫruneyti sitt Þeir hǫfðu legit í leynivágum þá stund alla, er Ásbjǫrn var brot; hǫfðu þeir njósn af, hvat títt var um hans ráð, ok vild eigi í brot fara, fyrr en þeir vissi, hvat þar réðisk af. Síða snýsk Ásbjǫrn til ferðar ok léttir eigi fyrr um várit, en han kømr norðr til bús síns. Hann var kallaðr Ásbjǫrn selsbani. E er Ásbjǫrn hafði heima verit eigi lengi, þá hittusk þeir Þórir frændrnir, ok talask við. Spyrr Þórir Ásbjǫrn vendiliga at u ferð hans ok alla atburði þá, sem þar hǫfðu orðit til tíðenda en Ásbjǫrn sagði sǫgu þá, sem gengit hafði. Þá segir Þórir »þá muntu þykkjask hafa rekit af hendi svívirðing þá, er þ vart ræntr á hausti?«. »Svá er, kvað Ásbjǫrn; eða hversu þykk þér, frændi«. »Þat skal skjótt segja, kvað Þórir, at ferð sú i fyrri, er þú fórt suðr í land, varð in svívirðligsta, ok stóð s til nǫkkurrar umbótar; en þessi fǫr er bæði þín skǫmm ok frænd þinna, ef þat skal framgengt verða, at þú gerisk konungs þræl ok jafningi ins versta mannz, Þóris sels. Nú ger þú svá mannliga at þú sit heldr at eignum þínum hér; skulum vér, frænd þínir, veita þér styrk til þess, at þú komir aldri síðan í slík ǫngþveiti«. Ásbirni þótti þetta vænligt; ok áðr þeir Þóri skilðisk, þá var þetta ráð staðfest, at hann skyldi sitja í bú sínu ok fara ekki síðan á konungs fund eða í hans þjónostu ok gerði hann svá ok sat heima at búum sínum.

K. 121. Frá Hǫrðum.

Eptir þat er þeir Óláfr konungr ok Erlingr Skjálgsso hǫfðu hizk á Ǫgvaldznesi, þá hófsk með þeim af nýju sundrþykkit ok óx til þess, er þar af gerðisk fullr fjándskapr milli þeira Fór Óláfr konungr at veizlum um Hǫrðaland um várit; ok þ fór hann upp á Vǫrs, þvíat hann spurði, at fólk var þar lít trúat. Hann átti þing við bœndr, þar sem á Vangi heitir; kóm þar bœndr fjǫlment ok með alvæpni, bauð konungr þeim a taka við kristni, en búendr buðu bardaga í mót; ok kom svá at hvárirtveggju fylkðu liði sínu. Var þá svá um bœndr, a þeim skaut skelk í bringu, ok vildi engi fremstr standa; ok var þat þá at lykðum, er þeim gegndi betr, at þeir gengu til hand konungi ok tóku kristni. Skilðisk konungr eigi þaðan, fyrr e þar var alkristnat orðit. Þat var einn dag, at konungr reið lei sína ok sǫng psálma sína; en er hann kom gegnt haugunum nam hann stað ok mælti: »þau skal segja orð mín maðr manni at ek kalla ráð, at aldrigi síðan fari Nóregs konungr í mill þessa hauga«. Er þat ok sǫgn manna, at flestir konungar haf þat varazk síðan. Þá fór Óláfr konungr út í Ostrarfjǫrð, ko þar til skipa sinna, fór þá norðr í Sogn ok tók þar veizlur u sumarit. En er hausta tók, snøri hann inn í fjǫrðinn; fór þaða upp á Valdres; þar var áðr heiðit. Konungr fór sem ákafligas upp til vatsins; kom þar á óvart bóndum ok tók þar skip þeira gekk þar á sjálfr með ǫllu liði sínu. Síðan skar hann þingboð ok settisk þingit svá nær vatninu, at konungr átti allan kos skipa, ef hann þættisk þurfa. Bœndr sóttu þingit með her mann alvápnaðan. Konungr bauð þeim kristni; en búendr œpðu í mót ok báðu hann þegja; gerðu þegar gný mikinn ok vápnabrak En er konungr sá, at þeir vildu ekki til hlýða þess, er han kendi þeim, ok þat annat, at þeir hǫfðu þann múg mannz, e ekki stózk við, þá snøri hann rœðunni, spurði þá at, ef nǫkkuri væri þeir menn á þinginu, er sakir þær ættisk við, er þeir vildi at hann setti í milli þeira. Þat fanzk brátt í orðum búanda at margir váru þar rangsáttir sín í milli, er þá hǫfðu samhlaup orðit at mæla móti kristninni. En þegar er búendr tóku at kær sín vendræði, þá aflaði hverr þeira sér sveitar at flytja sitt má fram; gekk því þann dag allan; at kveldi var slitit þinginu Þegar er búendr hǫfðu spurt, at Óláfr konungr hafði farit u Valdres ok hann var kominn í byggð, þá hǫfðu þeir látit far herǫr ok stefnt saman þegn ok þræl; fóru með her þann í mót konungi; en þá var víða aleyða í byggðinni; bœndr held samnaðinum, þá er þinginu sleit; þess varð konungr víss; e er hann kom á skip sín, þá lét hann róa um nóttina yfir þver vatnit; þar lét hann upp ganga í byggðina, lét þar brenna o ræna. Eptir um daginn røru þeir nes frá nesi; lét konung alt brenna byggðina. En þeir búendr, er í samnaðinum váru þá er þeir sá reyk ok loga til bœja sinna, þá urðu þeir lausir flokkinum; stefndi þá hverr í brot ok leitaði heim, ef han mætti finna hýski sitt. En þegar er rof kom í liðit, þá fó hverr at ǫðrum, til þess er alt riðlaðisk í smá flokka. En konung røri yfir vatnit ok brendi þá á hváru tveggja landi. Kóm þá bœndr til hans ok báðu miskunnar, buðu handgǫngu sína Gaf hann hverjum manni grið, er til hans kom ok þess krafði ok svá fé þeira. Mælti þá engi maðr við kristni; lét konung þá skíra fólkit ok tók gíslar af búǫndum. Dvalðisk konung þar lengi um haustit; lét draga skipin um eið á milli vatna fór konungr lítt um land uppi frá vǫtnum, þvíat hann trúð illa bóndum; hann lét þar gerar kirkjur ok vígja ok setti kennimenn En er konungi þótti ván frøra, þá sótti hann á lan upp, kom þá fram á Þótni. Þess getr Arnórr jarlaskald, er Óláf konungr hafði brent á Uplǫndum, þá er hann orti um Harald bróður hans:

85. Gengr í ætt, þats yngvi

Upplendinga brendi

(þjóð galt ræsis reiði)

rǫnn (þess’s fremstr es manna);

vildut ǫflgar aldir,

áðr vas stýrt til váða,

grams dolgum feksk galgi,

gagnprýðanda hlýða.

Síðan fór Óláfr konungr norðr um Dala alt til fjallz ok na eigi staðar, fyrr en hann kom í Þrándheim ok alt til Niðaróss bjó þar til vetrvistar ok sat þar um vetrinn. Sá var inn tíund vetr konungdóms hans. Áðr um sumarit fór Einarr þambarskelfi ór landi ok fyrst vestr til Englandz, hitti þar Hákon jarl, má sinn, dvalðisk þar með honum um hríð. Síðan fór Einarr fund Knúts konungs ok þá af honum stórar gjafar. Eptir þa fór Einarr suðr um sæ ok alt suðr til Rúmaborgar ok kom apt annat sumar; fór þá til búa sinna; hittusk þeir Óláfr konung þá ekki.

K. 122. Fœddr Magnús konungr góði.

Álfhildr hét kona, er kǫlluð var konungs ambótt; hon va þó af góðum ættum komin; hon var kvinna fríðust; hon var me hirð Óláfs konungs. En þat vár varð þat til tíðenda, at Álfhild var með barni; en þat vissu trúnaðarmenn konungs, at han myndi vera faðir barns þess. Svá bar at eina nótt, at Álfhild stóð sótt; var þar fátt manna við statt, konur nǫkkurar ok prest ok Sigvatr skáld ok fáir aðrir. Álfhildr var þungliga haldin, o gekk henni nær dauða; hon fœddi sveinbarn; ok var þat um hríð er þau vissu ógløggt, hvárt líf var með barninu; en er barni skaut ǫndu upp ok allómáttuliga, þá bað prestr Sigvat fara a segja konungi. Hann svarar: »ek þori fyrir engan mun at vekj konunginn, þvíat hann bannar þat hverjum manni at bregð svefni fyrir honum, fyrr en hann vaknar sjálfr«. Prestrin svarar: »nauðsyn berr nú til, at barn þetta fái skírn; mér sýnis þat allólífligt«. Sigvatr mælti: »heldr þori ek til þess at ráða at þú skírir barnit, en ek vekja konung; ok mun ek ávítum up halda ok gefa nafn«. Svá gerðu þeir, at sveinn sá var skírðr o hét Magnús. Eptir um morgininn, þá er konungr var vaknað ok klæddr, var honum sagt alt frá þessum atburðum. Þá lé konungr kalla til sín Sigvat; konungr mælti: »hví vartu sv djarfr, at þú lézt skíra barn mitt, fyrr en ek vissa?«. Sigvat svarar: »því at ek vilda heldr gefa guði ii. menn, en einn fjándanum« Konungr mælti: »fyrir hví mundi þat við liggja?« Sigvatr svarar: »barnit var at komit dauða, ok mundi þat fjándan maðr, ef þat dœi heiðit; en nú var þat guðs maðr. Hitt er o annat, at ek vissa þótt þú værir mér reiðr, at þar myndi eig meira við liggja en líf mitt; en ef þú vill, at ek týna því fyri þessa sǫk, þá vænti ek, at ek sjá guðs maðr«. Konungr mælti »hví létztu sveininn Magnús heita?, ekki er þat várt ættnafn« Sigvatr svarar: »ek hét hann eptir Karla-Magnúsi konungi, þan vissa ek mann baztan í heimi«. Þá mælti konungr: »gæfumað ertu mikill, Sigvatr; er þat eigi undarligt, at gæfa fylgi vizku hitt er kynligt, sem stundum kann verða, at sú gæfa fylgi óvizkum mǫnnum, at óvitrlig ráð snúask til hamingju«. Var þ konungr allglaðr. Sveinn sá fœddisk upp ok var brátt efniligr er aldr fór yfir hann.

K. 123. Dráp Selsbana.

Þat vár it sama fekk Óláfr konungr í hǫnd Ásmundi Grankelssyn sýslu á Hálogalandi hálfa til móts við Hárek í Þjóttu; e hann hafði áðr haft alla, suma at veizlu, en suma at léni Ásmundr hafði skútu ok á nær xxx. manna ok vápnaða vel. E er Ásmundr kom norðr, þá hittusk þeir Hárekr; segir Ásmund honum, hvernug konungr hafði til skipat um sýsluna; lét þa fylgja jartegnir konungs. Hárekr segir svá, at konungr mynd ráða, hverr sýslu hefði — »en þó gerðu ekki svá inir fyrr hǫfðingjar, at minka várn rétt, er ættbornir erum til ríkis at haf af konungum, en fá þá í hendr bóandasonum þeim, er slíkt haf fyrr ekki með hǫndum haft«. En þótt þat fynnisk á Háreki, a honum þótti þetta móti skapi, þá lét hann Ásmund við sýslu taka sem konungr hafði orð til send. Fór þá Ásmundr heim til fǫðu síns; dvalðisk þar lítla hríð, fór þá síðan í sýslu sína norðr Hálogaland; en er hann kom norðr í Langey, þá bjoggu þa brœðr ii.; hét annarr Gunnsteinn, en ii. Karli; þeir váru men auðgir ok virðingamenn miklir. Gunnsteinn var búsýslumaðr o ellri þeira brœðra; Karli var fríðr sýnum ok skartsmaðr mikill en hvártveggi þeira var íþróttamaðr um marga hluti. Ásmund fekk þar góðar viðtǫkur ok dvalðisk þar um hríð; heimti þa saman ór sýslunni slíkt, er feksk. Karli rœddi þat fyrir Ásmundi at hann vildi fara með honum suðr á fund Óláfs konungs ok leit sér hirðvistar. Ásmundr fýsti þess ráðs ok hét umsýslu sinni vi konung, at Karli fengi þat ørendi, sem hann beiddisk til; réz hann þá til fǫruneytis með Ásmundi. Ásmundr spurði þat, a Ásbjǫrn selsbani hafði farit suðr í Vága-stefnu ok hafði byrðing er hann átti ok nær xx. menn á, ok hans var þá sunnan ván. Þei Ásmundr fóru leið sína suðr með landi ok hǫfðu andviðri ok þ vind lítinn; siglðu skip í móti þeim, þau er váru af Vága-flota Spurðu þeir þá af hljóði at um farar Ásbjarnar; var þeim sv sagt, at hann myndi þá sunnan á leið. Þeir Ásmundr ok Karl váru rekkjufélagar, ok var þar it kærsta. Þat var einn dag, e þeir Ásmundr røru fram eptir sundi nǫkkuru, þá siglði byrðing móti þeim; var þat skip auðkent; þat var hlýrbirt, steint bæð hvítum steini ok rauðum; þeir hǫfðu segl stafat með vendi. Þ mælti Karli við Ásmund: »opt rœðir þú um, at þér sé forvitn mikil á, at sjá hann Ásbjǫrn selsbana; eigi kann ek skip at kenna ef eigi siglir hann þar«. Ásmundr svarar: »ger svá vel, lagsmaðr seg mér til, ef þú kennir hann«. Þá rendusk hjá skipin, ok mælt Karli: »þar sitr hann Selsbani við stýrit í blám kyrtli« Ásmundr svarar: »ek skal fá honum rauðan kyrtil«. Síðan skau hann Ásmundr at Ásbirni selsbana spjóti, ok kom á hann miðjan flaug í gǫgnum hann, svá at fast stóð fram í hǫfðafjǫlinni; fel Ásbjǫrn dauðr frá stýrinu. Fóru síðan hvárirtveggju leiða sinnar. Fluttu þeir lík Ásbjarnar norðr á Þrándarnes. Lét þ Sigríðr senda eptir Þóri hund til Bjarkeyjar. Kom hann til er búit var um lík Ásbjarnar eptir sið þeira. En er þeir fóru brot, valdi Sigríðr vinum sínum gjafir. Hon leiddi Þóri ti skips; en áðr þau skilðisk, mælti hon: »svá er nú, Þórir, a Ásbjǫrn, sonr minn, hlýddi ástráðum þínum. Nú vanzk honu eigi líf til at launa þat, sem vert var; nú þótt ek sjá verr til fœr en hann myndi vera, þá skal ek þó hafa vilja til. Nú er hér gjǫf er ek vil gefa þér, ok vilda ek, at þér kvæmi vel í hald« — þa var spjót — »hér er nú spjót þat, er stóð í gǫgnum Ásbjǫrn, so minn, ok er þar enn blóðit á; máttu þá heldr muna, at þat mu hœfask ok sár þat, er þú sátt á Ásbirni, bróðursøni þinum. N yrði þér þá skǫruliga, ef þú létir þetta spjót svá af hǫndum, a þat stœði í brjósti Óláfi digra. Nú mæli ek þat um, segir hon at þú verðir hvers mannz níðingr, ef þú hefnir eigi Ásbjarnar« Snøri hon þá í brot. Þórir varð svá reiðr orðum hennar, at han mátti engu svara, ok eigi gáði hann spjótit laust láta ok eig gáði hann bryggjunnar, ok mundi hann ganga á kaf, ef eig tœki menn til hans ok styddi ham, er hann gekk út á skipit Þat var málaspjót ekki mikit ok gullrekinn falrinn á. Røru þei Þórir þá í brot ok heim til Bjarkeyjar. Ásmundr ok þeir félaga fóru leið sína, til þess er þeir kómu suðr til Þrándheims ok fund Óláfs konungs. Sagði Ásmundr þá konungi, hvat til tíðend hafði gǫrzk í fǫrum hans. Gerðisk Karli hirðmaðr konungs Heldu þeir Ásmundr vel vináttu sína. En orðtǫk þau, er þei Ásmundr ok Karli hǫfðu mælzk við, áðr víg Ásbjarnar varð þá fór þat ekki leynt, þvíat þeir sjálfir sǫgðu konungi frá því en þar var, sem mælt er, at hverr á vin með óvinum; vár þeir þar sumir, er slíkt hugfestu, ok þaðan af kom þat til Þóri hundz.

K. 124. Frá Óláfi konungi.

Óláfr konungr bjósk um várit, er á leið, ok bjó skip sín síðan fór hann um sumarit suðr með land;, átti þing við bœndr sætti menn ok siðaði land, tók ok konungs skyldir, hvar se hann fór. Fór konungr um haustit alt austr til landzenda Hafði Óláfr konungr þá kristnat land, þar sem stórheruð váru Þá hafði hann ok skipat lǫgum um land alt. Hann hafði þ ok lagt undir sik Orkneyjar, svá sem fyrr var sagt. Hann hafð ok haft orðsendingar ok gǫrt sér marga vini bæði á Ísland ok Grœnlandi ok svá í Færeyjum. Óláfr konungr hafði sent ti Íslandz kirkjuvið, ok var sú kirkja gǫr á Þingvelli, þar e alþingi er; hann sendi með klukku mikla, þá er enn er þar Þat var þá eptir, er Íslendingar hǫfðu fœrt lǫg sín ok set kristinn rétt, eptir því sem orð hafði til send Óláfr konungr Síðan fóru af Íslandi margir metorðamenn, þeir er handgengni gerðusk Óláfi konungi; þar var Þorkell Eyjólfsson, Þorleik Bollason, Þórðr Kolbeinsson, Þórðr Barkarson, Þorgeirr Hávararson Þormóðr Kolbrúnarskáld. Óláfr konungr hafði sent vingjafi mǫrgum hǫfðingjum til Íslandz; en þeir sendu honum þá hluti er þar fengusk ok þeir væntu, at honum myndi helzt þykkj sending í. En í þessu vináttumarki, er konungr gerði til Íslandz bjoggu enn fleiri hlutir, þeir er síðan urðu berir.

K. 125. Frá ráðagørð Íslendinga.

Óláfr konungr sendi þetta sumar Þórarin Nefjólfsson ti Íslandz með ørendum sínum, ok helt Þórarinn skipi sínu þá ú ór Þrándheimi, er konungr fór, ok fylgði honum suðr á Mœri Siglði Þórarinn þá á haf út ok fekk svá mikit hraðbyri, at han siglði á viii. dœgrum til þess, er hann tók Eyrar á Íslandi, o fór þegar til alþingis ok kom þar, er menn váru at lǫgbergi gekk þegar til lǫgbergs. En er menn hǫfðu þar mælt lǫgskil þá tók Þórarinn til máls Nefjólfsson: »ek skilðumk fyrir iiii nóttum við Óláf konung Haraldzson; sendi hann kveðju hinga til landz ǫllum hǫfðingjum ok landsstjórnarmǫnnum ok þa með allri alþýðu karla ok kvinna, ungum manni ok gǫmlum sælum ok veslum, guðs ok sína ok þat með, at hann vill ver yðarr dróttinn, ef þér vilið vera hans þegnar, en hvárir annarr vinir ok fultingsmenn til allra góðra hluta«. Menn svǫruðu ve máli hans; kváðusk allir þat fegnir vilja, at vera vinir konungs ef hann væri vinr hérlandzmanna. Þá tók Þórarinn ti máls: »þat fylgir kveðjusending konungs, at hann vill þes beiðask í vináttu af Norðlendingum, at þeir gefi honum ey eð útsker, er liggr fyrir Eyjafirði, er menn kalla Grímsey; vill þa í mót leggja þau gœði af sínu landi, er menn kunna honum til at segja, en sendi orð Guðmundi á Mǫðruvǫllum til at flytja þett mál, þvíat hann hefir þat spurt, at Guðmundr ræðr þar mestu« Guðmundr svarar: »fúss em ek til vináttu Óláfs konungs, o ætla ek mér þat til gagns miklu meira en útsker þat, er han beiðisk til; en þó hefir konungr þat eigi rétt spurt, at ek eig meira vald á því en aðrir, þvíat þat er nú at almenning gǫrt Nú munu vér eiga stefnu at vár á milli, þeir menn, er mes hafa gagn af eyjunni«. Ganga menn síðan til búða. Eptir þa eigu Norðlendingar stefnu milli sín ok rœða þetta mál. Lagð þá hverr til slíkt er sýndisk. Var Guðmundr flytjandi þess máls, ok snøru þar margir aðrir eptir því. Þá spurðu menn, hv Einarr, bróðir hans rœddi ekki um — «þykkir oss hann kunna segja þeir, flest gløggst at sjá«. Þá svarar Einarr: »því em e fárœðinn um þetta mál, at engi hefir mik at kvatt; en ef e skal segja mína ætlan, þá hygg ek, at sá myni til vera hérlandzmǫnnum at ganga ekki undir skattgjafar við Óláf konung o allar álǫgur hér þvílíkar, sem hann hefir við menn í Nóregi ok munu vér eigi þat ófrelsi gera einum oss til handa, held bæði oss ok sonum várum ok allri ætt várri, þeiri er þetta lan byggvir; ok mun ánauð sú aldrigi ganga eða hverfa af þess landi; en þótt konungr sjá sé góðr maðr, sem ek trúi vel at sé þá mun þat fara heðan frá sem hingat til, þá er konungaskipt verðr, at þeir eru ójafnir, sumir góðir, en sumir illir. En e landzmenn vilja halda frelsi sínu, því er þeir hafa haft, síða er land þetta byggðisk, þá mun sá til vera, at ljá konung enskis fangstaðar á, hvárki um landaeign hér né um þat, a gjalda heðan ákveðnar skuldir, þær er til lýðskyldu megi metask en hitt kalla ek vel fallit, at menn sendi konungi vingjafir, þei er þat vilja, hauka eða hesta, tjǫld eða segl, eða aðra þá hluti er sendiligir eru; er því þá vel varit, ef vinátta kømr í mót En um Grímsey er þat at rœða, ef þaðan er engi hlutr fluttr sá er til matfanga er, þá má þar fœða her mannz, ok ef þar e útlendr herr ok fari þeir með langskipum þaðan, þá ætla e mǫrgum kotbóndunum munu þykkja verða þrǫngt fyrir durum« Ok þegar er Einarr hafði þetta mælt ok innt allan útveg þenna þá var ǫll alþýða snúin með einu samþykki, at þetta skyldi eig fásk. Sá Þórarinn þá ørendislok sín um þetta mál.

K. 126. Frá svǫrum Íslendinga.

Þórarinn gekk annan dag til lǫgbergs ok mælti þá en ørendi ok hóf svá: »Óláfr konungr sendi orð vinum sínum hinga til landz, nefndi til þess Guðmund Eyjólfsson, Snorra goða Þorkel Eyjólfsson, Skapta lǫgsǫgumann, Þorstein Hallzson; han sendi yðr til þess orð, at þér skylduð fara á fund hans ok sœkj þangat vináttuboð; mælti hann þat, at þér skylduð þessa fer eigi undir hǫfuð leggjask, ef yðr þœtti nǫkkuru varða um han vináttu«. Þeir svǫruðu því máli, þǫkkuðu konungi boð sitt kváðusk þetta segja mundu Þórarni síðarr um ferðir sínar, þ er þeir hefði ráðit fyrir sér ok við vini sína. En er þei hǫfðingjar tóku rœður sín í milli, þá sagði hverr sem sýndis um ferð þessa. Snorri goði ok Skapti lǫttu þess, at leggja þá hættu við Nóregs-menn, at allir senn fœri af Íslandi o þangat, þeir menn er mest réðu fyrir landi; sǫgðu þeir, at a þessi orðsending þótti þeim heldr grunir á dregnir um þat, e Einarr hafði getit, at konungr myndi ætla til pyndinga nǫkkurr við Íslendinga, ef hann mætti ráða. Guðmundr ok Þorkel Eyjólfsson fýstu mjǫk at skipask við orðsending Óláfs konung ok kǫlluðu þat sœmðarferð mikla mundu. En er þeir knjáð þetta mál milli sín, þá staðfestisk þat helzt með þeim, at þei sjálfir skyldu eigi fara, en hverr þeira skyldi gera mann a hendi sinni, þann er þeim þœtti bezt til fallinn — ok skilðus á því þingi við svá búit, ok urðu engar útanferðir á því sumri En Þórarinn fór tvívegis um sumarit ok kom um haustit fund Óláfs konungs ok segir honum sitt ørendi, slíkt er orði var, ok svá þat með, at hǫfðingjar mundu koma af Íslandi, sv sem hann hafði orð til sent, eða synir þeira elligar.

K. 127. Frá Færeyingum.

Þat sama sumar kómu útan af Færeyjum til Nóregs a orðsending Óláfs konungs Gilli lǫgsǫgumaðr, Leifr Ǫzurarson Þórálfr ór Dímon ok margir aðrir bóndasynir; en Þrándr í Gǫt bjósk, til ferðar, en er hann var búinn mjǫk, þá tók han fellisótt þá, er hann var hvergi fœrr, ok dvalðisk hann eptir. E er þeir Færeyingar kómu á fund Óláfs konungs, þá kallaði han þá á tal ok átti stefnu við þá; lauk hann þá upp við þá ørend þau, er undir bjoggu ferðinni, ok segir þeim, at hann vild hafa skatt af Færeyjum ok þat með, at Færeyingar skyldu haf þau lǫg, sem Óláfr konungr setti þeim. En á þessi stefnu fanz þat á orðum konungs, at hann myndi taka festu til þessa mál af þeim færeyskum mǫnnum, er þá váru þar komnir, ef þei vildi þat sáttmál svardǫgum binda; bauð þeim mǫnnum, e honum þóttu þar ágæztir, at þeir skyldu gerask honum handgengni ok þiggja af honum metorð ok vináttu, en þeim inu færeyskum virðisk svá orð konungs, sem grunr myndi á vera hvernug þeira mál myndi snúask, ef þeir vildi eigi undir þa alt ganga, sem konungr beiddi þá. En þó at til þessa mál yrði fleiri stefnulǫg, áðr en þat lykðisk, þá varð þat framgeng alt, er konungr beiddisk. Gengu þeir til handa konungi o gerðusk hirðmenn hans, Leifr ok Gilli ok Þórálfr, en allir þei fǫrunautar veittu svardaga Óláfi konungi til þess, at halda Færeyjum þau lǫg ok þann landzrétt, sem hann setti þeim, o skattgildi þat, er hann kvað á. Síðan bjoggusk þeir ini færeysku til heimferðar. En at skilnaði veitti konungr þei vingjafir; en þeir, er honum hǫfðu handgengnir gǫrzk, fara þei ferðar sinnar, þá er þeir váru búnir. En konungr lét búa ski ok fekk manna til ok sendi þá menn til Færeyja, at taka þa við skatti þeim, er Færeyingar skyldu gjalda honum. Þeir urð ekki snembúnir; ok er frá ferð þeira þat at segja, at þei koma eigi aptr ok engi skattr á því sumri, er næst var eptir þvíat þeir hǫfðu ekki komit til Færeyja; hafði þar engi mað skatt heimtan.

K. 128. Kvánfang Ketils ok Þórðar.

Óláfr konungr fór um haustit inn í Víkina ok gerði or fyrir sér til Uplanda ok lét boða veizlur; ok er hann ætlar sé um vetrinn at fara um Uplǫnd, síðan byrjar hann ferðina o fór til Uplanda. Dvalðisk Óláfr konungr þann vetr á Uplǫndum fór þar at veizlum ok leiðrétti þá hluti þar, er honum þótt ábóta vant; samði þá þar enn kristnina, er honum þótti þurfa Þat gerðisk til tíðenda, þá er konungr var á Heiðmǫrk, at Ketil kálfr af Hringunesi hóf upp bónorð sitt; hann bað Gunnhildar dóttur Sigurðar sýrs ok dóttur Ástu; var Gunnhildr systir Óláf konungs; átti konungr svǫr ok forráð máls þess; hann tók þv vænliga; var þat fyrir þá sǫk, at hann vissi um Ketil, at han var ættstórr ok auðigr, vitr maðr, hǫfðingi mikill; hann hafð ok lengi áðr verit vinr Óláfs konungs mikill, svá sem hér e fyrr sagt; þat alt saman bar til þess, at konungr unni ráð þessa Katli; var þetta framgengt, at Ketill fekk Gunnhildar var Óláfr konungr at þessi veizlu. Óláfr konungr fór norðr Guðbrandzdala, tók þar veizlur. Þar bjó sá maðr, er hét Þórð Gothormsson, á bœ þeim, er á Steig heitir. Þórðr var mað ríkastr í inn nørðra hlut Dala. En er þeir konungr hittusk, þ hóf Þórðr upp bónorð sitt ok bað Ísríðar Guðbrandzdóttur móðursystur Óláfs konungs; átti þar konungr svǫr þessa máls en er at þeim málum var setit, þá var þat af ráðit, at þau rá tókusk, ok fekk Þórðr Ísríðar; gerðisk hann síðan ǫlúðarvin Óláfs konungs ok þar með margir aðrir frændr Þórðar ok vinir þeir er eptir honum hurfu. Fór Óláfr konungr þá aptr suð um Þótn ok Haðaland, þá á Hringaríki ok þaðan út í Víkina Fór hann um várit til Túnsbergs ok dvalðisk þar lengi, meða þar var kaupstefna mest ok tilflutning; lét hann þá búa ski sín ok hafði með sér fjǫlmenni mikit.

K. 129. Frá Íslendingum.

Sumar þetta kom af Íslandi at orðsending Óláfs konung Steinn, sonr Skapta lǫgsǫgumannz, Þóroddr, sonr Snorra goða Gellir, sonr Þorkels, Egill, sonr Síðu-Hallz, bróðir Þórsteins Guðmundr Eyjólfsson hafði andazk áðr um vetrinn. Þeir ini íslenzku menn fóru þegar á fund Óláfs konungs, er þeir mátt við komask. En er þeir hittu konung, fengu þeir þar góða viðtǫkur ok váru allir með honum. Þat sama sumar spurði Óláf konungr, at skip þat var horfit, er hann hafði sent til Færeyj eptir skatti it fyrra sumar ok þat hafði hvergi til landa komit svá at spurt væri. Konungr fekk þá til skip annat ok þar men með ok sendi til Færeyja eptir skatti; fóru þeir menn ok lét í haf, en síðan spurðisk ekki til þeira heldr en til inna fyrri ok váru þar margar getur á, hvat af skipum þeim myndi orðit.

K. 130. Uphaf Knúts ríka.

Knútr inn ríki, er sumir kalla inn gamla Knút, hann va konungr í þann tíð yfir Englandi ok yfir Danaveldi. Knút ríki var sonr Sveins tjúguskeggs Haraldzsonar. Þeir langfeðga hǫfðu ráðit langa ævi fyrir Danmǫrku. Haraldr Gormsson fǫðurfaðir Knúts, hafði eignazk Nóreg eptir fall Haraldz Gunnhildarsona ok tekit af skatta, sett þar til landzgæzlu Háko jarl inn ríka. Sveinn Dana-konungr, sonr Haraldz, réð ok fyri Nóregi ok setti yfir til landzgæzlu Eirík jarl Hákonarson. Réð þeir brœðr þá landi ok Sveinn Hákonarson, til þess er Eirík jarl fór vestr til Englandz at orðsending Knúts ins ríka, mág síns, en setti þá eptir til ríkis í Nóregi Hákon jarl, son sin ok systurson Knúts ins ríka, mágs síns. En síðan er Óláfr digr kom í Nóreg, þá tók hann fyrst hǫndum Hákon jarl ok setti han af ríki, svá sem fyrr er ritit. Fór þá Hákon til Knúts, móðurbróðu síns, ok hafði verit síðan með honum alla stund, ti þess er hér er komit sǫgunni. Knútr inn ríki hafði unnit Englan með orrostum ok barizk til ok hafði langt starf, áðr e landzfólkit hefði honum hlýðit orðit. En er hann þóttis fullkominn þar til landzstjórnar, þá mintisk hann, hvat han þóttisk eiga þess ríkis, er hann hafði eigi sjálfr varðveizlu yfir en þat var í Nóregi; hann þóttisk eiga at erfðum Nóreg allan en Hákon, systurson hans, þóttisk eiga suman, ok þat með, a hann þóttisk með svívirðing látit hafa; sá var einn hlutr ti þess, er þeir Knútr ok Hákon hǫfðu kyrru haldit um tilkal í Nóreg, at þá fyrst, er Óláfr Haraldzson kom í land, hljóp up allr múgr ok margmenni ok vildi ekki heyra annat, en Óláf skyldi vera konungr yfir landi ǫllu; en þá síðan, er menn þóttus verða ósjálfráðir fyrir ríki hans, þá leituðu sumir í brot ór landi hǫfðu farit mjǫk margir ríkismenn á fund Knúts konungs eð ríkra bónda synir ok gefit sér ýmist til ørenda; en hverr þeira er kom á fund Knúts konungs ok hann vildi þýðask, þá feng allir af honum fullar hendr fjár. Mátti þar ok sjá tígn mikl meiri en í ǫðrum stǫðum, bæði at fjǫlmenni því, er þar va sídœgris, ok umbúnaði þeim ǫðrum, er þar var í þeim herbergjum er hann átti ok hann var sjálfr í. Knútr inn ríki tó skatt ok skyld af þeim þjóðlǫndum, er auðgust váru á Norðrlǫndum en þeim mun ǫllum er hann átti meiri at taka en aðrir konungar þá gaf hann ok því ǫllu meira en hverr konungr annarra Í ǫllu ríki hans var friðr svá góðr, at engi þorði þar á at ganga en sjálfir landzmenn hǫfðu frið ok fornan landzrétt. Af slík feksk honum frægð mikil um ǫll lǫnd. En þeir, er af Nóreg kómu, kærðu ófrelsi sitt margir ok tjáðu þat fyrir Hákoni jarli en sumir fyrir sjálfum konungi, at Nóregs-menn mundu þ vera búnir til at hverfa aptr undir Knút konung ok jarlin ok þiggja af þeim frelsi sitt. Þessar rœður fellu jarli vel skap, ok kærði þat fyrir konungi ok bað hann leita eptir, e Óláfr konungr vildi upp gefa ríkit fyrir þeim eða miðla me sáttmáli nǫkkuru; váru hér margir flutningsmenn með jarli sinni.

K. 131. Frá sendimǫnnum Knúts konungs.

Knútr inn ríki sendi menn vestan af Englandi til Nóregs ok var þeira ferð búin allvegliga; hǫfðu þeir bréf ok innsigl Engla-konungs Knúts. Þeir kómu á fund Óláfs Haraldzsona Nóregs-konungs um várit í Túnsbergi. En er konungi var sagt at þar váru komnir sendimenn Knúts ins ríka, þá varð han styggr við, segir svá, at Knútr myndi enga menn þangat send með þeim ørendum, er honum eða hans mǫnnum myndi gag í vera, ok var þat nǫkkura daga, er sendimenn náðu ekki fund konungs. En er þeir fengu lof til at mæla við hann, þá geng þeir fyrir konung ok báru fram bréf Knúts konungs ok segj ørendi þau, sem fylgðu, at Knútr konungr kallar sína eign Nóregi ǫllum ok telr, at hans forellrar hafa þat ríki haft fyri honum; en fyrir þeim sǫkum, at Knútr konungr vill frið bjóð til allra landa, þá vill hann eigi herskildi fara til Nóregs, e annars er af kostr; en ef Óláfr konungr Haraldzson vill ver konungr yfir Nóregi, þá fari hann á fund Knúts konungs o taki landit í lén af honum ok gerisk hans maðr ok gjaldi honu skatta slíka, sem jarlar guldu fyrr. Síðan báru þeir bréf fra ok sǫgðu þau alt slíkt it sama. Þá svarar Óláfr konungr: »þa hefi ek heyrt sagt í fornum frásǫgnum, at Gormr, konungr Dana þótti vera gildr þjóðkonungr ok réð hann fyrir Danmǫrku einni en þessum Dana-konungum, er síðarr hafa verit, þykkir þa ekki einhlítt. Er nú svá komit, at Knútr ræðr fyrir Danmǫrk ok fyrir Englandi, ok hefir hann þó nú undir sik brotit mikin hluta Skotlandz. Nú kallar hann til ættleifðar minnar í hend mér. Kunna skyldi hann hóf at um síðir um ágirni sína, eð mun hann einn ætla at ráða fyrir ǫllum Norðrlǫndum?, eð mun hann einn ætla at eta kál alt á Englandi? Fyrr mun han því afla, en ek fœra honum hǫfuð mitt eða veita honum lotnin né eina. Nú skuluð þér segja honum þau mín orð, at ek mu verja oddi ok eggju Nóreg, meðan mér endask lífdagar til, end gjalda engum manni skatt af ríki mínu«. Eptir þenna órskur bjoggusk á brot sendimenn Knúts konungs, ok váru eigi ørend fegnir. — Sigvatr skáld hafði verit með Knúti konungi, ok ga Knútr konungr honum gullhring, þann er stóð hálfa mǫrk. Þ var ok þar með Knúti konungi Bersi Skáldtorfuson, ok ga Knútr konungr honum tvá gullhringa, ok stóð hvárr hálfa mǫrk ok þar með sverð búit; svá kvað Sigvatr:

86. Knútr hefr okr enn ítri

alldáðgǫfugr bǫ́ðum

hendr, es hilmi fundum,

Húnn, skrautliga búnar;

þér gaf hann mǫrk eða meira

margvitr ok hjǫr bitran

golls (ræðr gǫrva ǫllu

goð sjalfr), en mér halfa. —

Sigvatr gerði at athvarfi við sendimenn Knúts konungs o spurði þá margra tíðenda. Þeir sǫgðu honum slíkt, er han spurði, af viðrœðum þeira Óláfs konungs ok svá frá ørendislokum þeir segja, at hann hefði þungliga tekit þeira málum »ok vitum vér eigi, segja þeir, af hverjum hann hefir traust ti slíks, at neita því at gerask maðr Knúts konungs ok fara á fun hans; ok myndi sá hans kostr beztr, þvíat Knútr konungr e svá mildr, at aldri gera hǫfðingjar svá stórt til við hann, at eig gefi hann þat alt upp, þegar er þeir fara á fund hans ok veit honum lotning; var þat nú fyrir skǫmmu, er til hans kómu ii konungar norðan af Skotlandi af Fífi ok gaf hann þeim up reiði sína ok lǫnd þau ǫll, er þeir hǫfðu áðr átt, ok þar me stórar vingjafir; þá kvað Sigvatr:

87. Hafa allframir jǫfrar

út sín hǫfuð Knúti

fœrð ór Fífi norðan

(friðkaup vas þat) miðju;

seldi Áleifr aldri

(opt vá sigr) enn digri

haus í heimi þvísa

(hann) engum svá manni.

Sendimenn Knúts konungs fóru aptr leið sína, ok byrjaði þei vel um hafit; fóru þeir síðan á fund Knúts konungs ok sǫgð honum ørendislok sín ok svá þau álykðarorð, er Óláfr konung mælti síðarst við þá. Knútr konungr svarar: »eigi getr Óláf konungr rétt, ef hann ætlar, at ek myna einn vilja eta kál al á Englandi; ek munda vilja heldr, at hann fynni þat, at mér bý fleira innan rifja en kál eitt; þvíat heðan skulu honum kǫl ráð koma undan hverju rifi«. Þat sama sumar kómu af Nóreg til Knúts konungs Áslákr ok Skjálgr, synir Erlings af Jaðri ok fengu þar góðar viðtǫkur, þvíat Áslákr átti Sigríði, dóttu Sveins jarls Hákonarsonar; váru þau brœðrabǫrn ok Háko jarl Eiríksson. Fekk Knútr konungr þeim brœðrum veizlu stórar þar með sér.

K. 132. Frá Óláfi konungi.

Óláfr konungr stefndi til sín lendum mǫnnum sínum ok fjǫlmentis mjǫk um sumarit, þvíat þau fóru orð um, at Knútr in ríki myndi fara vestan um sumarit. Þóttusk menn þat spyrja a kaupskipum þeim, er vestan kómu, at Knútr myndi saman drag her mikinn á Englandi. En er á leið sumarit, þá sannaði annarr en annarr synjaði, at herr myndi koma. En Óláfr konungr va um sumarit í Víkinni ok hafði menn á njósn, ef Knútr konung kvæmi til Danmerkr. Óláfr konungr sendi menn um hausti austr til Svíþjóðar á fund Ǫnundar konungs, mágs síns, ok lé segja honum orðsendingar Knúts konungs ok tilkall þat, er han hafði við Óláf konung um Nóreg, ok lét þat fylgja, at hann hygði ef Knútr legði Nóreg undir sik, at Ǫnundr myndi lítla hríð þaða í frá í friði hafa Svíaveldi, ok kallar þat ráð, at þeir byndi sama ráð sín ok risi í móti, ok segir, at þá skorti eigi styrk til a halda deilu við Knút konung. Ǫnundr konungr tók vel orðsendin Óláfs konungs ok sendi þau orð í mót, at hann vill leggja félagska af sinni hendi við Óláf konung, svá at hvárr þeira veitt ǫðrum styrk til af sínu ríki, hvárr sem fyrr þarf. Þat var ok orðsending milli þeira, at þeir skyldu finnask ok ætla rá fyrir sér. Ætlaði Ǫnundr konungr at fara um vetrinn eptir yfi Vestra-Gautland; en Óláfr konungr efnaði sér til vetrsetu Sarpsborg. Knútr inn ríki kom þat haust til Danmerkr ok sa þar um vetrinn með fjǫlmenni mikit. Honum var sagt, at men ok orðsendingar hefði farit milli Nóregs-konungs ok Svia-konung ok þar myndi stórræði undir búa. Knútr konungr send menn um vetrinn til Svíþjóðar á fund Ǫnundar konungs, send honum stórar gjafir ok vinmæli, segir svá, at hann mætti ve kyrr sitja um deilur þeira Óláfs digra — »þvíat Ǫnundr konungr segir hann, ok ríki hans skal í friði vera fyrir mér«. En e sendimenn kómu á fund Ǫnundar konungs, þá báru þeir fra gjafir þær, er Knútr konungr sendi honum, ok vináttu hans með Ǫnundr konungr tók þeim rœðum ekki fljótt, ok þóttusk sendimen þat á finna, at Ǫnundr konungr myndi vera mjǫk snúin til vináttu við Óláf konung; fóru þeir aptr ok segja Knút konungi ørendislok sín ok þat með, at þeir báðu hann engra vináttu vænta af Ǫnundi konungi.

K. 133. Bjarmalandz-ferð.

Vetr þann sat Óláfr konungr í Sarpsborg ok hafði fjǫlmenn mikit. Þá sendi hann Karla inn háleyska norðr í land me ørendum sínum. Fór Karli fyrst til Uplanda, síðan norðr um fjall kom fram í Niðarósi, tók þar fé konungs, svá mikit sem han hafði orð til send, ok skip gott, þat er honum þótti vel til falli ferðar þeirar, er konungr hafði fyrir ætlat, en þat var at fara ti Bjarmalandz norðr; var svá ætlat, at Karli skyldi hafa féla konungs ok eiga hálft fé hvárr við annan. Karli helt skipin norðr á Hálogaland snimma um várit; rézk þá til ferðar me honum Gunnsteinn, bróðir hans, ok hafði hann sér kaupeyri; þei váru nær hálfum þriðja tigi manna á skipi því. Fóru þegar u várit snimmendis norðr á mǫrkina. Þórir hundr spurði þetta þá gerði hann menn ok orðsending til þeira brœðra ok þat með at hann ætlar at fara um sumarit til Bjarmalandz; vill hann, a þeir hafi samflot ok hafi at jafnaði þat, er til fengjar verðr. Þei Karli senda þau orð at móti, at Þórir skyli hafa xxv. menn, sv sem þeir hǫfðu; vilja þeir þá, at af fé því, er fæsk, sé skipt a jafnaði milli skipanna, fyrir útan kaupeyri þann, er menn hǫfðu En er sendimenn Þóris kómu aptr, þá hafði hann fram látit setj langskipsbúzu mikla, er hann átti, ok látit búa. Hann hafði ti skips þess húskarla sína, ok váru á skipinu nær lxxx. manna Hafði Þórir einn forráð liðs þess ok svá aflan þá alla, er fengis í ferðinni. En er Þórir var búinn, helt hann skipi sínu norðr me landi ok hitti þá Karla norðr í Sandveri. Síðan fóru þeir alli saman, ok byrjaði vel. Gunnsteinn rœddi við Karla, bróður sinn þegar er þeir Þórir hittusk, at honum þótti Þórir vera hølzt fjǫlmeðr — »ok ætla ek, segir hann, at þat væri ráðligra, at vé snørim aptr ok fœrim ekki svá, at Þórir ætti alla kosti við oss þvíat ek trúi honum illa«. Karli segir: »eigi vil ek aptr hverfa en þó er þat satt, ef ek hefða vitat, þá er vér várum heima Langey, at Þórir hundr myndi koma í ferð vára með lið svá mikit sem hann hefir, at vér myndim hafa haft fleiri manna með oss« Þeir brœðr rœddu þetta við Þóri, spurðu, hverju þat gegndi, e hann hafði menn miklu fleiri með sér, en svá sem orð hǫfð um farit. Hann svarar svá: »vér hǫfum skip mikit ok liðskýflt þykki mér í háskafǫrum slíkum eigi góðum dreng of aukit« Fóru þeir um sumarit optast þannug, sem skipin gengu til. Þ er byrlétt var, gekk meira skipit þeira Karla, siglðu þeir þ undan, en þá er hvassara var, sóttu þeir Þórir þá eptir; váru þei sjaldan allir saman, en vissusk þó til jafnan. En er þeir kóm til Bjarmalandz, þá lǫgðu þeir til kaupstaðar; tóksk þar kaupstefna fengu þeir menn allir fullræði fjár, er fé hǫfðu til a verja. Þórir fekk óf grávǫru ok bjór ok safala. Karli hafði o allmikit fé, þat er hann keypti, skinnavǫru marga. En er þa var lokit kaupstefnu, þá heldu þeir út eptir ánni Vínu; var þ sundr sagt friði við landz-menn. En er þeir koma til hafs út þá eigu þeir skiparastefnu; spyrr Þórir, ef mǫnnum sé nǫkkur hugr á at ganga upp á land ok fá sér fjár; menn svǫruðu, a þess váru fúsir, ef féfǫng lægi brýn við. Þórir segir, at fé mynd fásk, ef ferð sú tœkisk vel — »en eigi óvænt, at mannhætt gerisk í fǫrinni«. Allir sǫgðu, at til vildu ráða, ef fjárván væri Þórir segir, at þannug væri háttat, þá er auðgir menn ǫnduðusk at lausafé skyldi skipta með inum dauða ok ǫrfum hans; skyld hann hafa hálft eða þriðjung, en stundum minna; þat fé skyld bera út í skóga, stundum í hauga, ok ausa við moldu; stundu váru hús at gǫr; hann segir, at þeir skyldi búask til ferðarinna at kveldi dags. Svá var mælt, at engi skyldi renna frá ǫðrum engi skyldi ok eptir vera, þá er stýrimenn segði, at í brot skyldi Þeir létu menn eptir at gæta skipa, en þeir gengu á land upp Váru fyrst vellir sléttir, en þar næst mǫrk mikil. Þórir gekk fyr en þeir brœðr, Karli ok Gunnsteinn. Þórir bað menn fara hljóðsamlig — »ok hleypið af trjánum berki, svá at hvert tré sé fr ǫðru«. Þeir kómu fram í rjóðr eitt mikit, en í rjóðrinu va skíðgarðr hár, hurð fyrir ok læst. Vi. menn af landzmǫnnu skyldu vaka yfir skíðgarðinum hverja nótt, sinn þriðjung hveri ii. Þá er þeir Þórir kómu til skíðgarðsins, váru vǫkumenn hei gengnir, en þeir, er þar næst skyldu vaka, váru eigi komnir vǫrðinn. Þórir gekk at skíðgarðinum ok krœkði upp á øxinni las sik upp eptir; fór svá inn um garðinn ǫðrum megin hliðsins Hafði Karli þá ok komizk yfir garðinn ǫðrum megin hliðsins Kómu þeir jamsnimma til hurðarinnar, tóku þá frá slagbrand ok luku upp hurðina. Gengu menn þá inn í garðinn. Mælt Þórir: »í garði þessum er haugr, hrœrt alt saman gull ok silf ok mold; skulu menn þar til ráða; en í garðinum stendr go Bjarma, er heitir Jómáli; verði engi svá djarfr, at hann ræni« Síðan ganga þeir á hauginn ok tóku fé sem mest máttu þeir o háru í klæði sín; fylgði þar mold mikil, sem ván var. Síða mælti Þórir, at menn skyldu í brot fara; segir hann svá: »n skuluð þit brœðr, Karli ok Gunnsteinn, fyrstir fara, en ek mu síðarst«. Snøru þeir þá allir út til hliðsins. Þórir veik aptr ti Jómála ok tók silfrbolla, er stóð í knjám honum; hann var full af silfrpenningum; steypði hann silfrinu í kilting sína, en dr á hǫnd sér hǫddu, er yfir var bollanum; gekk þá út til hliðsins Þeir fǫrunautar váru þá komnir allir út ór skíðgarðinum; urð þá varir við, at Þórir hafði eptir dvalizk. Karli hvarf aptr a leita hans, ok hittusk þeir fyrir innan hliðit; sá Karli, at Þóri hafði þar silfrbollann. Síðan rann Karli at Jómálanum; hann sá at digrt men var á hálsi honum. Karli reiddi til øxina ok hjó sundr tygilinn aptan á hálsinum, er menit var fest við; varð hǫg þat svá mikit, at hǫfuðit hraut af Jómála; varð þá brestr sv mikill, at ǫllum þeim þótti undr at. Tók Karli menit; fóru þei þá í brot. En jamskjótt sem brestrinn hafði orðit, kómu fram rjóðrit varðmenninir ok blésu þegar í horn sín; því næst heyrð þeir lúðragang alla vega frá sér; sóttu þeir þá fram at skóginu ok í skóginn, en heyrðu til rjóðrsins aptr óp ok kall; váru þa Bjarmar komnir. Þórir hundr gekk síðarst allra manna liðs síns ii. menn gengu fyrir honum ok báru fyrir honum sekk; þar va í því líkast sem aska; þar tók Þórir í hendi sinni ok søri því epti í slóðina; stundum kastaði hann því fram yfir liðit; fóru sv fram ór skóginum á vǫlluna. Þeir heyrðu, at herr Bjarma fó eptir þeim með kalli ok gaulun illiligri. Þustu þeir þá fram ó skóginum eptir þeim ok svá á tvær hliðar þeim; en hvergi kóm Bjarmar svá nær þeim eða vápn þeira, at mein yrði at; en þa konnuðu þeir af, at Bjarmar sæi þá eigi; en er þeir kómu ti skipanna, þá gengu þeir Karli fyrstir á skip, þvíat þeir vár fremstir áðr, en Þórir var lengst á landinu. Þegar er þeir Karl kómusk á skip sitt, kǫstuðu þeir tjǫldum af sér ok slógu festum síðan drógu þeir segl sitt upp; gekk skipit brátt út á hafit. E þeim Þóri tóksk alt seinna; var skip þeira óauðráðnara; en e þeir tóku til segls, þá váru þeir Karli komnir langt undan landi Siglðu þá hvárirtveggju yfir Gandvík; nótt var þá enn ljós siglðu þeir þá bæði nætr ok daga, alt til þess, er þeir Karli lǫgð aptan dags at eyjum nǫkkurum; lǫgðu þar segl ok kǫstuð akkerum ok biðu þar straumfallz, þvíat rǫst mikil var fyrir þeim Þá koma þeir Þórir eptir; leggjask þeir ok um akkeri. Síða skutu þeir báti; gekk Þórir á ok menn með honum ok røru þei þá til skips þeira Karla; gekk Þórir upp á skipit. Þeir brœð heilsuðu honum vel. Þórir bað Karla selja sér menit »þykkjumk ek makligastr at hafa kostgripi þá, er þar vár teknir, þvíat mér þóttuð þér mín njóta, er undankváma vár va með engum mannháska; en mér þóttir þú, Karli, stýra oss ti ins mesta geigs«. Þá segir Karli: »Óláfr konungr á fé þat al at helmingi, er ek afla í ferð þessi; nú ætla ek honum menit; fa þú á fund hans, ef þú vill, kann þá vera, at hann fái þér menit ef hann vill fyrir því eigi hafa, er ek tók þat af Jómálanum« Þá svarar Þórir ok segir, at hann vill, at þeir fari upp á eyn ok skipti fengi sínu. Gunnsteinn segir, at þá skipti straumu ok mál væri at sigla. Síðan draga þeir upp strengi sína. En e Þórir sá þat, fór hann ofan í bátinn; røru þeir til skips síns. Þei Karli hǫfðu þá dregit segl sitt ok váru langt komnir, áðr þei Þórir hefði upp komit sínu segli. Fóru þeir þá svá, at þeir Karl siglðu ávalt fremri, ok hǫfðu við hvárirtveggju alt slíkt, e máttu. Þeir fóru svá til þess, er þeir kómu í Geirsver; þar e bryggjulægi fyrst er norðan ferr. Þar kómu þeir fyrst hvárirtveggj aptan dags ok lǫgðu þar til hafnar í bryggjulægi; lág þeir Þórir inn í hǫfninni, en þeir Karli váru í útanverðri hǫfninni En er þeir Þórir hǫfðu tjaldat, þá gekk hann á land upp ok þei menn mjǫk margir saman; fóru þeir til skips Karla; hǫfðu þei þá um búizk. Þórir kallaði út á skipit ok bað stýrimenn á lan ganga. Þeir brœðr gengu á land ok nǫkkurir menn með þeim Þá hóf Þórir ina sǫmu rœðu sem fyrr, at hann bað þá á lan ganga ok bera fé til skiptis, er þeir hǫfðu tekit at herfangi. Þei brœðr sǫgðu, at engi væri nauðsyn á því, fyrr en þeir kvæmi hei í byggð. Þórir segir, at þat var eigi siðvenja at skipta herfang eigi fyrr en heima ok hætta svá til um einǫrð manna. Þeir rœdd um þetta nǫkkurum orðum, ok þótti sinn veg hvárum. Þá snør Þórir í brot; ok er hann var skamt kominn, þá veik hann aptr o mælti, at fǫrunautar hans skyldu bíða þar; hann kallar á Karla »ek vil mæla við þik einmæli« segir hann. Karli gekk í mót honum. En er þeir hittusk, lagði Þórir spjóti til hans á honu miðjum, svá at í gǫgnum stóð. Mælti þá Þórir: »kenna mátt Karli þar einn Bjarkeyinginn; hugða ek ok, at þú skyldir kenn spjótit Selshefni«. Karli dó þegar; en þeir Þórir gengu aptr ti skipsins. Þeir Gunnsteinn sá fall Karla; runnu þeir þegar til o tóku líkit, báru til skips síns, brugðu þegar tjǫldum ok bryggju ok heimtusk út frá landi; síðan drógu þeir segl ok fóru leið sína Þeir Þórir sá þat; þá reka þeir tjǫld af sér ok búask se ákafligast; en er þeir drógu seglit, þá gekk í sundr stagit; fó seglit ofan þverskipa, varð þeim Þóri þat dvǫl mikil, áðr þei kvæmi upp ǫðru sinni seglinu. Váru þeir Gunnsteinn þá lang komnir, er skriðr var at skipi Þóris. Gerðu þeir Þórir bæði siglðu ok røru undir; slíkt sama gerðu þeir Gunnsteinn. Fór þá hvárirtveggju sem ákafligast dag ok nótt; dró seint sama með þeim, þvíat þegar er eyjasundin tóku til, þá varð mjúkar at víkja Gunnsteins skipi; en þó drógu þeir Þórir eptir, svá a þá er þeir Gunnsteinn kómu fyrir Lengjuvík, þá snúa þeir þa at landi ok hljópu upp af skipinu ok á land upp; en lítlu síðar koma þeir Þórir þar ok hlaupa upp eptir þeim ok elta þá. Kon ein gat hólpit Gunnsteini ok fólgit hann; ok er svá sagt, at s væri fjǫlkunnig mjǫk; ok fóru þeir Þórir aptr til skips, tóku f þat alt, er á var skipinu Gunnsteins, en báru grjót í staðinn; flutt skipit út á fjǫrðinn, hjoggu á raufar ok søkðu niðr. Síðan fór þeir Þórir heim til Bjarkeyjar. Þeir Gunnsteinn fóru fyrst mjǫ hulðu hǫfði; fluttusk á smábátum, fóru um nætr, en lágu u daga; fóru svá til þess, er þeir kómu fram um Bjarkey ok att ti þess, er þeir kómu ór sýslu Þóris. Fór Gunnsteinn fyrst heim Langey ok dvalði þar skamma hríð; fór hann þá þegar suðr leið; létti hann eigi fyrr en hann kom suðr í Þrándheim ok hitt þar Óláf konung ok segir honum tíðendi slík, sem orðin váru Bjarmalandz-ferðinni. Konungr lét illa yfir þeira ferð, en bau Gunnsteini með sér at vera ok segir þat, at hann skyldi leiðrétt mál Gunnsteins, þá er hann mætti við komask. Gunnstein þekðisk þat boð, ok dvalðisk hann með Óláfi konung:

K. 134. Sendimenn Óláfs konungs.

Svá var sagt fyrr, at Óláfr konungr var þann vetr austr Sarpsborg, er Knútr inn ríki sat í Danmǫrk. Ǫnundr Svía-konung reið þann vetr yfir Vestra-Gautland, ok hafði meirr e xxx. hundraða manna. Fóru þá menn ok orðsendingar milli þeir Óláfs konungs; gerðu þeir sín í milli stefnulag, at þeir skyld hittask um várit við Konungahellu. Frestuðu þeir fundinu fyrir þá sǫk, at þeir vildu vita, áðr þeir fynnisk, hverjar tiltekju Knútr konungr hefði. En er á leið várit, bjósk Knútr konung með liði sínu at fara vestr til Englandz; hann setti eptir í Danmǫr Hǫrðaknút, son sinn, ok þar með honum Úlf jarl, son Þorgil sprakaleggs. Úlfr átti Ástríði, dóttur Sveins konungs, en systu Knúts ins ríka; þeira sonr var Sveinn, er síðan var konungr Danmǫrk. Úlfr jarl var inn mesti merkismaðr. Knútr ríki fó vestr til Englandz. En er þat spurðu konungar, Óláfr o Ǫnundr, þá fóru þeir til stefnunnar ok hittusk í Elfi við Konungahellu Varð þar fagnafundr ok vináttumál mikil, svá at þa var bert fyrir alþýðu; en þó rœddu þeir marga hluti sín í milli þá er þeir ii. vissu, ok varð þat sumt síðarr framgengt ok ǫllu augljóst. En at skilnaði konunga skiptusk þeir gjǫfum við o skilðusk vinir. Fór þá Ǫnundr konungr upp á Gautland, e Óláfr konungr fór þá norðr í Víkina ok síðan út á Agðir ok þaða norðr með landi, ok lá hann mjǫk lengi í Eikundasundi ok bei byrjar. Hann spurði, at Erlingr Skjálgsson ok Jaðarbyggjar me honum lágu í samnaði ok hǫfðu her mannz. Þat var einn dag, a menn konungs rœddu sín í milli um veðr, hvárt væri sunnan eð útsynningr, eða hvárt þat veðr væri segltœkt eða eigi fyrir Jaðar tǫlðu þat flestir, at ósiglanda væri. Þá svarar Halldórr Brynjólfsson »þat munda ek ætla, segir hann, at siglanda myndi þykkj þetta veðr fyrir Jaðar, ef Erlingr Skjálgsson hefði veizlu búi fyrir oss á Sóla«. Þá mælti Óláfr konungr, at af skyldi lát tjǫldin ok leggja um skipunum; var svá gǫrt; siglðu þeir þan dag fyrir Jaðar, ok dugði veðr it bezta; lǫgðu at um kveldit Hvítingsey. Fór konungr þá norðr á Hǫrðaland ok fór þar a veizlum.

K. 135. Dráp Þórálfs.

Vár þat hafði farit skip af Nóregi út til Færeyja; á því skip fóru orðsendingar Óláfs konungs til þess, at koma skyldi útan a Færeyjum einn hverr þeira hirðmanna hans, Leifr Ǫzurarson eð Gilli lǫgsǫgumaðr eða Þórálfr ór Dímun. En er þessi orðsendin kom til Færeyja ok þeim var sagt sjálfum, þá rœða þeir sín milli, hvat undir mun búa orðsendingunni; ok kom þat ásamt me þeim, at þeir hugðu, at konungr myndi vilja spyrja eptir um þa tíðendi, er sumir menn hǫfðu fyrir satt, at þar myndi gǫrzk haf í eyjunum um misfarar sendimanna konungs, þerra tveggja skipsagna er engi maðr hafði af komizk. Þeir réðu þat af, at Þórálf skyldi fara; rézk hann til ferðar ok bjó byrðing, er hann átti, o aflaði þar til manna; váru þeir á skipi x. eða xii. En er þei váru búnir ok biðu byrjar, þá var þat tíðenda í Austrey í Gǫtu at Þrándar, at einn góðan veðrdag gekk Þrándr í stofu, en þei lágu í pǫllum bróðursynir hans ii., Sigurðr ok Þórðr, þeir vár Þorlákssynir; inn þriði hét Gautr inn rauði, hann var enn frænd þeira. Allir váru þeir fóstrar Þrándar gørviligir menn; va Sigurðr elztr þeira ok fyrir þeim mest í ǫllu. Þórðr átt kenningar-nafn, var hann kallaðr Þórðr inn lági; hann var þ manna hæstr, ok var hitt þó meirr, at hann var þrekligr ok ram at afli. Þá mælti Þrándr: »mart skipask á mannz ævi; ótítt va þá þat, er vér várum ungir, at menn skyldu sitja eða liggj veðrdaga góða, þeir er ungir váru ok til allz vel fœrir; myndi þa eigi þykkja líkligt inum fyrrum mǫnnum, at Þórálfr ór Dímu myndi vera þroskamaðr meiri en þér; en byrðingr sá, er ek hef átt ok hér stendr í nausti, ætla ek at nú gerisk svá forn, at fún undir bráðinu; er hér hús hvert fult af ullu ok verðr ekki til verð haldit; myndi eigi svá, ef ek væra nǫkkurum vetrum yngri« Sigurðr hljóp upp ok hét á þá Gaut ok Þórð, kvazk eigi þol frýju Þrándar. Ganga þeir út ok þar til, er húskarlar váru ganga þeir til ok setja fram byrðinginn; létu þeir þá flytja ti farm ok hlóðu skipit; skorti þar eigi heima farm til, svá reið allr með skipi; bjoggu þeir þat á fám dǫgum; váru þeir ok men x. eða xii. á skipi. Tóku þeir Þórálfr út eitt veðr allir, vissus til jafnan í hafinu. Þeir kómu at landi í Hernu aptan dags; lǫgð þeir Sigurðr útar við strǫndina, ok var þó skamt milli þeira. Þa varð til tíðenda um aptaninn, er myrkt var ok þeir Þórálfr ætluð til rekna búask, þá gekk Þórálfr á land upp ok annarr maðr me honum; leituðu þeir sér staðar. Ok er þeir váru búnir ofan a ganga, þá segir sá svá, er honum fylgði, at kastat var klæði yfi hǫfuð honum; var hann tekinn upp af jǫrðu; í því bili heyrð hann brest; síðan var farit með hann ok reiddr til fallz; en þa var undir sær ok var hann keyrðr á kaf, en hann komsk á land fór hann þar til er þeir Þórálfr hǫfðu skilizk; hitti hann þa Þórálf, ok var hann klofinn í herðar niðr ok var hann þá dauðr Ok er þeir skipverjar urðu þessa varir, þá báru þeir lík han út á skip ok náttsættu. Þá var Óláfr konungr á veizlu í Lygru váru þangat orð gǫr. Var þá stefnt ǫrvarboð eða þing, ok va konungr á þingi. Hann hafði þangat stefna látit þeim Færeyingu af báðum skipum, ok váru þeir til þings komnir. En e þing var sett, þá stóð konungr upp ok mælti: »þau tíðend eru hér orðin, er því er betr at slík eru sjaldgæt; hér er af líf tekinn góðr drengr, ok hyggju vér, at saklauss sé; eða e nǫkkurr sá maðr á þingi, er þat kunni at segja, hverr vald er verks þessa?« — en þar gekk engi við — þá mælti konungr »ekki er því at leyna, hverr minn áhugi er um verk þetta, a ek hygg á hendr þeim Færeyingum; þykki mér þannug helz at unnit, sem Sigurðr Þorláksson myndi hafa vegit manninn en Þórðr inn lági myndi hinn hafa fœrt á kaf; en þat fylgir at ek mynda þess til geta, at þat myndi til saka vera funnit at þeir myndi eigi vilja, at Þórálfr segði eptir þeim ódáðir þær er hann myni vitat hafa, at satt er, en oss hefir verit grun á, um morð þau ok illvirki, at sendimenn mínir hafi þar veri myrðir«. En er konungr hætti rœðu sinni, þá stóð upp Sigurð Þorláksson; hann mælti: »ekki hefi ek talat fyrr á þingum ætla ek mik munu þykkja ekki orðfiman, en þó ætla ek œrn rauðsyn til vera at svara nǫkkuru; vil ek þess til geta, at rœð þessi, er konungr hefir uppi haft, myni vera komin unda tungurótum þeira manna, er miklu eru óvitrari en hann ok verri en þat er ekki leynt, at þeir munu fullkomliga vilja vera vári óvinir. Er þat ólíkliga mælt, at ek mynda vera vilja skaðamað Þórálfs, þvíat hann var fóstbróðir minn ok góðr vinr; en e þar væri nǫkkur ǫnnur efni í ok væri sakir milli okkar Þórálfs þá em ek svá viti borinn, at ek mynda heldr til þessa verk hætta heima í Færeyjum, en hér undir handarjaðri yðrum, konungr Nú vil ek þessa máls synja fyrir mik ok fyrir oss all skipverja; vil ek þar bjóða fyrir eiða, svá sem lǫg yður stand til; en ef yðr þykkir hitt í nǫkkuru fullara, þá vil ek flytj járnburð; vil ek, at þér séð sjálfir við skírsluna«. En er Sigurð hætti rœðu sinni, þá urðu margir til flutningar ok báðu konung at Sigurðr skyldi ná undanfœrslu, þótti Sigurðr vel hafa tala ok kváðu hann ósannan mundu at vera því, er honum var kent Konungr segir: »um þenna mann mun stórum skipta; ok e hann er loginn þessu máli, þá mun hann vera góðr maðr; e at ǫðrum kosti þá mun hann vera nǫkkuru djarfari, en dœm munu til vera, ok er þat eigi miðr mitt hugboð; en get ek, a hann beri sér sjálfr vitni um«. En við bœn manna, þá tók konung festu af Sigurði til jarnburðar; skyldi hann koma epti um daginn til Lygru; skyldi byskup þar gera skírslu, — o sleit svá þinginu. Fór konungr aptr til Lygru, en Sigurðr o þeir fǫrunautar til skips síns. Tók þá brátt at myrkva af nótt Þá mælti Sigurðr við þá fǫrunauta: »þat er þó satt at segja at vér hǫfum komit í mikit vandkvæði ok orðit fyrir ályg mikilli, ok er konungr sjá brǫgðóttr ok vélráðr, ok mun auðsæ várr kostr, ef hann skal ráða, þvíat hann lét fyrst drepa Þórálf en hann vill nú gera oss at óbótamǫnnum; er honum lítit fyri at villa járnburð þenna. Nú ætla ek þann verr hafa, er til þes hættir við hann; nú leggsk ok innan eptir sundinu fjallago nǫkkut; ræð ek þat, at vér vindim segl várt ok siglim út haf; fari Þrándr annat sumar með ull sína, ef hann vill selj láta; en ef ek komumk í brot, þá þykki mér þess ván, at e koma aldri síðan til Nóregs«. Þeim fǫrunautum þótti þett snjallræði; taka þeir at setja upp segl sitt ok láta ganga u nóttina í haf út, sem mest megu þeir; þeir létta eigi fyrr, e þeir koma í Færeyjar ok heim í Gǫtu. Lét Þrándr illa yfir fer þeira; þeir svǫruðu eigi vel ok váru þó heima með Þrándi.

K. 136. Frá Íslendingum.

Brátt spurði Óláfr konungr þat, er þeir Sigurðr váru brot farnir, ok lagðisk þá þungr orðrómr á um þeira mál; vár þeir margir, at þá kǫlluðu þess ván, at þeir Sigurðr mund sǫnnu sagðir, er áðr hǫfðu synjat fyrir hann ok mælt í móti Óláfr konungr var fárœðinn um þetta mál, en hann þóttisk vit þá sannendi á því, er hann hafði áðr grunat. Fór konungr þ ferðar sinnar ok tók veizlur, þar er fyrir váru gǫrvar. Óláf konungr heimti til máls við sik þá menn, er komit hǫfðu a Íslandi, Þórodd Snorrason, Gelli Þorkelsson, Stein Skaptason Egil Hallzson. Þá tók konungr til máls: »þér hafið í suma vakit við mik þat mál, at þér vilduð búask til Íslandz-ferðar, e ek hefi eigi veitt órslit hingat til um þat mál; nú vil ek segj yðr, hvernug ek ætla fyrir. Gellir, þér ætla ek at fara til Íslandz ef þú vilt bera þannug ørendi mín; en aðrir íslenzkir menn þeir er nú eru hér, þá munu engir til Íslandz fara, fyrr en e spyr, hvernug þeim málum er tekit, er þú, Gellir, skalt þannu bera«. En er konungr hafði þetta upp borit, þá þótti þeim er fúsir váru fararinnar ok bannat var, súrskapr mikill hafð við sik, ok þótti seta sín ill ok ófrelsi. En Gellir bjósk til ferða ok fór um sumarit til Íslandz ok hafði með sér orðsendingar þæ þangat, er hann flutti fram annat sumar á þingi. En sú var orðsendin konungs, at hann beiddi þess Íslendinga, at þeir skyld taka við þeim lǫgum, sem hann hafði sett í Nóregi, en veita honu af landinu þegngildi ok nefgildi, penning fyrir nef hvert, þan er x. væri fyrir alin vaðmáls. Þat fylgði því, at hann hét mǫnnu vináttu sinni, ef þessu vildi játa, en elligar afarkostum, þá se hann mætti við komask. Yfir þessu tali sátu menn lengi ok réð um sín í milli, ok kom þat ásamt at lykðum með allra samþykki at neita skattgjǫfum ok ǫllum álǫgum, þeim er kraft var. O fór Gellir þat sumar útan ok á fund Óláfs konungs ok hitt hann þat haust í Vík austr, þá er hann var kominn af Gautland ofan, svá sem ek vænti, at enn skal sagt verða síðarr í sǫg Óláfs konungs. Þá er á leið haustit, sótti Óláfr konungr norð í Þrándheim ok helt liði sínu til Niðaróss; lét þar búa til vetrset sér. Sat Óláfr konungr þann vetr eptir í kaupangi; sá var in xiii. vetr konungsdóms hans.

K. 137. Frá byggving Jamtalandz.

Ketill jamti hét maðr, sonr Ǫnundar jarls ór Sparabúi Þrándheimi; hann flýði fyrir Eysteini konungi illráða austr u Kjǫl; hann ruddi markir ok byggði þar, sem nú heitir Jamtaland Austr þangat flýði ok fjǫlði manna ór Þrándheimi fyri þeim ófriði, þvíat Eysteinn konungr skattgildi Þrœndi ok sett þar til konungs hund sinn, er Saurr hét. Sonarsonr Ketils va Þórir helsingr; við hann er kent Helsingjaland; þar byggð hann. En er Haraldr inn hárfagri ruddi ríki fyrir sér, þá stukk enn fyrir honum fjǫlði manna ór landi, Þrœndir ok Naumdœlir ok gerðusk þá enn byggðir austr um Jamtaland, ok fóru sumi alt í Helsingjaland austan frá hafinu, ok váru þeir lýðskyldi undir Svía-konung. En er Hákon Aðalsteinsfóstri var yfi Nóregi, þá settisk friðr ok kaupferð ór Þrándheimi til Jamtalandz en fyrir sakir vinsælða konungs, þá sóttu Jamtr austa á fund hans ok játuðu honum hlýðni sinni ok guldu honu skatt; setti hann þeim lǫg ok landzrétt; vildu þeir heldr þýðas undir hans konungdóm en undir Svía-konung, þvíat þeir vár af Norðmanna ætt komnir; ok svá gerðu Helsingjar þeir allir er æzkaðir váru norðan um Kjǫl, ok helzk þat lengi síðan, al til þess er Óláfr digri ok Óláfr inn sœnski Svía-konungr deild um landaskipti, þá hurfu Jamtr ok Helsingjar undir Svía-konung ok réð þá landaskipti austan Eiðaskógr, en þá Kili alt norðr til Finnmerkr; tók Svía-konungr þá skatta a Helsingjalandi ok svá af Jamtalandi. En Óláfi konungi þótt þat komit hafa í sáttmál með þeim Svía-konungi, at annan ve skyldi fara skattr af Jamtalandi, en at fornu hafði verit; en þ hafði þat langa stund svá staðit, at Jamtr hǫfðu þá Svía-konung skatt goldit, ok þaðan hǫfðu verit sýslumenn yfir landinu vildu þá ok Svíar ekki heyra annat, en undir Svía-konung hyrf alt land, þat er lá fyrir austan Kjǫlu. Var þat svá sem op eru dœmi, þó at mágsemðir ok vinátta væri með konungum, a þó vildi hvártveggi hafa ríki þat alt, er hann þóttisk nǫkkur tiltǫlu eiga. Hafði Óláfr konungr látit fara orð um til Jamtalandz at þat var hans vili, at Jamtr veitti honum lýðskyldi, e heitit þeim afarkostum elligar; en Jamtr hǫfðu gǫrt ráð sitt at þeir vildu hlýðni veita Svía-konungi.

K. 138. Saga Steins.

Þóroddr Snorrason ok Steinn Skaptason unðu illa, er þei fóru eigi í sjálfræði. Steinn Skaptason var manna fríðastr o bezt at sér gǫrr um íþróttir, skáld gott ok skartsmaðr mikill o metnaðarfullr. Skapti, faðir hans, hafði ort drápu um Óláf konun ok hafði kent Steini; var svá ætlat, at hann skyldi fœr kvæðit konungi. Steinn bazk eigi orða ok ámælis við konun bæði sundrlausum orðum ok samfǫstum. Báðir váru þeir Þórodd óvarmæltir, segja svá, at konungr vildi verr hafa, en þeir, e sonu sína hǫfðu sent honum til trúnaðar, en konungr lagði þ í ófrelsi. Konungr reiddisk. Þat var einn hvern dag, er Stein Skaptason var fyrir konungi ok spurði hann máls, ef hann vild hlýða drápu þeiri, er Skapti faðir hans hafði ort um konung Hann segir: »hitt mun fyrst til, Steinn, at þú kveðir þat, e þú hefir ort um mik«. Steinn segir, at þat er ekki, er han hefir ort — »em ek ekki skáld, konungr, segir hann, en þót ek kynna yrkja, þá myndi yðr þykkja þat, sem annat um mik heldr lítilvægligt«. Gekk Steinn þá í brot ok þóttisk finna hvar til hann mælti. Þorgeirr hét ármaðr konungs, er réð fyri búi hans í Orkadal; hann var þá með konungi ok heyrði á rœðu þeira Steins. Fór Þorgeirr heim lítlu síðarr. Þat var á einn hverri nótt, at Steinn hljóp í brot ór bœnum ok skósveinn han með honum; fóru þeir upp um Gaularás, svá út til þess, e þeir kómu í Orkadal; en at kveldi kómu þeir til konungsbú þess, er Þorgeirr réð fyrir; bauð Þorgeirr Steini þar at ver um nóttina ok spurði, hverju gegndi um farar hans. Stein bað hann fá sér hest ok sleða með; sá hann, at þar var hei ekit korni. Þorgeirr segir: »eigi veit ek, hvernug af stenz um fǫr þína, hvárt þú ferr nǫkkut í konungs leyfi; þótti mé fyrra dags ekki mjúkt orð milli ykkar konungs«. Steinn mælti »þótt ek sjá at engu sjálfráðr fyrir konungi, þá skal ek ekk svá fyrir þrælum hans«; brá hann sverði ok drap hann síða ármanninn, en hann tók hestinn ok bað sveininn hlaupa á bak en Steinn settisk í sleðann; fóru þá veginn, óku nótt alla; fór þeir ferðar sinnar, til þess er þeir kómu ofan á Mœri í Súrnadal síðan fá þeir sér flutningar yfir fjǫrðu; fór hann sem ákafligast Ekki sǫgðu þeir mǫnnum víg þetta, þar sem þeir kómu, e kǫlluðusk vera konungsmenn; fengu þeir góðan forbeina, hva sem þeir kómu. Þeir kómu at kveldi eins dags í Gizka til bú Þorbergs Árnasonar; var hann eigi heima, en kona hans va heima Ragnhildr, dóttir Erlings Skjálgssonar. Fekk Steinn þa allgóðar viðtekjur, þvíat þar váru áðr kunnleikar miklir me þeim. Sá atburðr hafði áðr orðit, þá er Steinn hafði farit a Íslandi, átti hann þá sjálfr skip þat, er hann kom af hafi úta at Gizka ok lágu þar við eyna, þá lá Ragnhildr ok skyldi léttar verða ok var allþungt haldin, en prestr var engi í eyjunni o engi nær. Var þá komit til kaupskipsins ok spurt at, ef þa væri prestr nǫkkurr; þar var einn prestr á skipi, er Bárðr hét vestfirzkr maðr ungr ok lærðr heldr lítt. Sendimenn báðu pres fara með sér til húss; honum þótti sem þat myndi vera vand mikill, en vissi fákunnandi sína ok vildi eigi fara. Þá lagð Steinn orð til við prest ok bað hann fara. Prestr svarar: »far mun ek, ef þú ferr með mér; þykki mér traust at því til umráða« Steinn segir, at hann vill víst þat til leggja. Síðan fara þei til bœjarins ok þar til, er Ragnhildr var. Lítlu síðarr fœdd hon barn, þat var mær, ok þótti heldr ómáttuligt. Þá skírð prestr barnit, en Steinn helt meyjunni undir skírn, ok hét s mær Þóra. Steinn gaf meyjunni fingrgull. Ragnhildr hét Stein vináttu sinni fullkominni, ok hann skyldi þangat koma á henna fund, ef hann þættisk hennar liðsemðar þurfa. Steinn segir svá at hann myndi eigi fleirum meybǫrnum undir skírn halda ok skilðusk þau at svá búnu. En nú var þar komit, er Stein heimti þessi vilmæli at Ragnhildi ok segir, hvat hann hefi hent, ok svá þat, at hann mun hafa orðit fyrir reiði konungs Hon segir svá, at máttr skal at magni um liðveizlu hennar, ba hann þaðan bíða Þorbergs, skipaði honum it næsta Eysteini orra syni sínum; hann var þá xii. vetra gamall. Steinn gaf gjafi þeim Ragnhildi ok Eysteini. Þorbergr hafði spurt alt um fara Steins, fyrr en hann kvæmi heim, ok var hann heldr ófrýnn Ragnhildr gekk til máls við hann ok segir honum um fara Steins ok bað hann taka við Steini ok sjá á mál hans. Þorberg segir: »ek hefi spurt, segir hann, at konungr hefir eiga láti ǫrvarþing eptir Þorgeir, ok Steinn er útlagr gǫrr, svá þat, a konungr er inn reiðasti; ok kann ek mér meiri svinnu, en at takas á hendr einn útlendan mann ok hafa þar fyrir reiði konungs láttu Stein fara í brot heðan sem skjótast«. Ragnhildr svarar segir, at þau mundu bæði í brot fara eða bæði þar vera. Þorberg bað hana fara, hvert er hon vildi — »vænti ek þess, segir hann þótt þú farir, at þú komir skjótt aptr, þvíat hér munu ver metorð þín mest«. Þá gekk fram Eysteinn orri, sonr þeira hann mælti ok segir svá, at hann mun eigi eptir vera, ef Ragnhild fœri í brot. Þorbergr segir, at þau lýstu mikla þrágirn ok ákaflyndi í þessu — »ok er þat nú vænst, segir hann, at þi ráðið þessu, þó þykkir ykkr allmiklu skipta; en ofmjǫk er þé ættgengt, Ragnhildr, at virða lítils orð Óláfs konungs«. Ragnhild segir: »ef þér vex allmjǫk fyrir augum at halda Stein, þ far þú sjálfr með honum á fund Erlings, fǫður míns, eða f honum þat fǫruneyti, er hann komisk þangat í friði«. Þorberg segir, at hann mun ekki Stein þangat senda — »ok mun Erling þó œrit mart til handa bera, þat er konungi sé misþokki á« Var Steinn þar um vetrinn. En eptir jól kómu til Þorberg sendimenn konungs með þeim orðum, at Þorbergr skal kom á fund hans fyrir miðja fǫstu, ok er lagt ríkt við þessa orðsending Þorbergr bar þat fyrir vini sína ok leitaði ráðs, hvár hann skyldi á þá hættu leggja, at fara á fund konungs at sv fǫrnu máli; en fleiri lǫttu ok kǫlluðu þat ráð, at láta fyrr Stei af hǫndum en fara á vald konungs. Þorbergr var hins fúsari at leggjask eigi ferð undir hǫfuð. Nǫkkuru síðarr fór Þorberg til fundar við Finn, bróður sinn, ok bar þetta mál fyrir han ok bað hann til farar með sér. Finnr svarar, segir, at honu þótti ilt ofkvæni slíkt, at þora eigi fyrir konu sinni at hald einǫrð við lánardróttin sinn. »Kost muntu eiga, segir Þorbergr at fara eigi; en þó ætla ek, at þú letisk meirr fyrir hræzlu sakir en hollostu við konung«. Skilðusk þeir reiðir. Síðan fór Þorberg á fund Árna Árnasonar, bróður síns, ok segir honu þetta mál svá búit ok bað hann fara með sér til konungs. Árn segir: »undarligt þykki mér um þik, svá vitran mann o fyrirleitinn, er þú skalt rasat hafa í svá mikla óhamingju o hafa fengit konungs reiði, þar er engi bar nauðsyn til; þat vær nǫkkur várkunn, at þú heldir frænda þinn eða fóstbróður, e þetta allz engi, at hafa tekizk á hendr mann íslenzkan, at hald útlaga konungs, ok hafa nú þik í veði ok alla frændr þína« Þorbergr segir: »svá er sem mælt er: einn er aukvisi ætta hverrar; sú óhamingja fǫður míns er mér auðsæst, hversu honu glapnaði sona eign, er hann skyldi fá þann síðarst, er eng líkendi hefir várrar ættar ok dáðlauss er; myndi þat sannast ef mér þœtti eigi við móður mína skǫmm mælt, at ek mynd þik aldrigi kalla várn bróður«. Sneri þá Þorbergr í brot ok fó heim ok var heldr ókátr. Síðan sendi hann orð norðr til Þrándheim á fund Kálfs, bróður síns, ok bað hann koma til Agðanes móti sér. Ok er sendimenn hittu Kálf, þá hét hann ferðinn ok hafði engi orð fyrir. Ragnhildr sendi menn austr á Jaða til Erlings, fǫður síns, ok bað hann senda sér lið. Þaðan fór synir Erlings, Sigurðr ok Þórir, ok hafði hvárr þeira tvítøgsessu ok á lxxxx. manna. En er þeir kómu norðr til Þorbergs, þ tók hann við þeim sem bezt ok feginsamligast. Bjósk hann þ til farar ok hafði Þorbergr tvítøgsessu. Fóru þeir þá norð leið sina. Ok er þeir kómu ......, þá lágu þar fyrir Finn ok Árni, brœðr Þorbergs, með ii. tvítøgsessur. Fagnaði Þorberg vel brœðrum sínum ok segir, at þá hefði tekit brýningunni Finnr kvað þess sjaldan hafa þurft við sik. Síðan fóru þei með liði því ǫllu norðr til Þrándheims, ok var þar Steinn í fǫr Ok er þeir kómu til Agðaness, þá var þar fyrir Kálfr Árnason ok hafði hann xx.-sessu vel skipaða. Fóru þeir með því liði in til Niðarhólms ok lágu þar um nótt. Eptir um morgininn átt þeir tal sitt; vildi Kálfr ok synir Erlings, at þeir fœri ǫllu liðin inn til bœjarins ok léti þá skeika at skǫpuðu; en Þorbergr vildi at fyrst væri með vægð farit ok láta boð bjóða; samþykðis Finnr því ok Arni. Var þá þat af ráðit, at þeir Finnr ok Árn fóru fyrst til fundar við Óláf konung, fáir menn saman. Konung hafði þá spurt um fjǫlmenni þat, er þeir hǫfðu, ok va hann heldr styggr í rœðunni þeira. Fiðr bauð boð fyrir Þorber ok svá fyrir Stein — bauð hann, at konungr skyldi fé gera sv mikit, sem hann vildi, en Þorbergr hafa landzvist ok veizlu sínar, Steinn lífs grið ok lima. Konungr segir: »svá lízk mé sem þessi fǫr myni vera svá at þér mynið nú þykkjask haf hálf ráð við mik eða meirr; en þess mun mik sízt vara af yð brœðrum, at þér munduð með her fara í móti mér; kenni e ráð þessi, er þeir Jaðarbyggjar mnunu hafa upp hafit; en ekk þarf mér fé bjóða«. Þá segir Finnr: »ekki hǫfum vér brœð haft fyrir þá sǫk liðsamnað, at vér mynim ófrið bjóða yðr, konungr heldr berr hitt til, konungr, at vér viljum yðr fyrst bjóða vár þjónostu; en ef þér neitið ok ætlið Þorbergi nǫkkura afarkosti þá munu vér fara allir með lið þat, er vér hǫfum, á fund Knút ins ríka«. Þá leit konungrinn við honum ok mælti: »ef þé brœðr vilið veita mér svardaga til þess, at fylgja mér innan-land ok útan-landz ok skiljask eigi við mik, nema mitt lof o leyfi sé til, eigi skuluð þér leyna mik, ef þér vitið mér ráði svikræði, þá vil ek taka sætt af yðr brœðrum«. Síðan fór Finn aptr til liðs síns ok segir þessa kosti, er konungr hafði gǫr þeim; bera þeir nú saman orð sín; segir Þorbergr, at hann vil þenna kost fyrir sína hǫnd — »em ek ófúss, segir hann, a flýja af eignum mínum ok sœkja til útlendra hǫfðingja; ætl ek mér munu ávalt at sœmð, at fylgja Óláfi konungi ok ver þar sem hann er«. Þá segir Kálfr: »enga eiða mun ek vinn konungi, en vera þá eina hríð með konungi, er ek held veizlu mínum ok ǫðrum metorðum ok konungr vill vera vinr minn ok er þat minn vili, at svá gerim vér allir«. Finnr svarar: »ti þess mun ek ráða, at láta Óláf konung einn ráða skildǫgum mill okkar«. Árni Árnason segir svá: »ef ek em ráðinn til at fylgj þér, Þorbergr bróðir, þóttu vilir berjask við konung, þá ska ek eigi við þik skiljask, ef þú tekr betra ráð, ok mun ek fylgj ykkr Finni ok taka þann kost, sem þit séð ykr til handa« Gengu þeir þá þrír brœðr á eitt skip, Þorbergr, Finnr, Árni ok røru inn til bœjar ok síðan gengu þeir á konungs fund. Fó þá fram þetta sáttmál, at þeir brœðr svǫrðu konungi eiða. Þ leitaði Þorbergr Steini sættar við konung; en konungr segir, a Steinn skyldi fara í friði fyrir honum, hvert er hann vildi »en eigi mun hann með mér vera síðan« segir hann. Þá fór þeir Þorbergr út til liðsins. Fór þá Kálfr inn á Eggju, en Finn fór til konungs, en Þorbergr ok annat lið þeira fór heim suðr Steinn fór suðr með sonum Erlings; en um várit snimma fó hann vestr til Englands, en síðan til handa Knúti inum rík ok var með honum lengi í goðu yfirlæti.

K. 139. Ferð Finnz Árnasonar á Hálogaland.

Þá er Finnr Árnason hafði lítla hríð dvalizk með Óláf konungi, var einn hvern dag, at konungr kallar Finn til mál við sik ok enn fleiri menn, þá er hann var vanr at hafa vi ráðagørðir sínar. Þá tók konungr til máls ok segir svá: »s ráðagørð staðfestisk í skapi mér, at ek ætla í vár at bjóða ú leiðangri af landi ǫllu, bæði at liði ok at skipum, ok fara síða með her þann allan, er ek má til fá, í mót Knúti inum ríka þvíat ek veit um tilkall þat, er hann hefir upp hafit til ríki í hendr mér, at hann mun eigi ætla at hafa þat fyrir hégómamál Nú er þér þat at segja, Finnr Árnason, at ek vil, a þú farir sendiferð mína norðr á Hálogaland, ok hafið þar útboð bjóðið út almenningi at liði ok at skipum ok stefnið því lið til móts við mik til Agðaness«. Síðan nefndi konungr aðra men til ok sendi suma inn í Þrándheim, en suma suðr í land, sv at hann lét þetta boð fara um alt land. Þat er at segja fr fǫr Finnz, at hann hafði skútu ok á nær xxx. manna; en e hann var búinn, fór hann ferðar sinnar, til þess er hann ko á Hálogaland; þá stefndi hann þing við bóendr; bar þá up ørendi sitt ok krafði leiðangrs. Bœndr áttu í heraði skip stó leiðangrsfœr; skipuðusk þeir við orðsending konungs ok bjogg skip sín. En er Finnr sótti norðr á Hálogaland, þá átti han þing, en sendi menn sína nǫkkura at krefja útboðsins, þar e honum sýndisk. Finnr sendi menn í Bjarkey til Þóris hundz, lé þar krefja leiðangrs, sem annars staðar. En er Þóri kómu bo konungs, þá bjósk hann til ferðar ok skipaði af húskǫrlum sínu skip þat, er hann hafði haft áðr um sumarit til Bjarmalandz bjó þat með sínum eins kostnaði. Finnr stefndi saman Háleygju í Vágum, ǫllum þeim er norðr váru þaðan; kom þa saman um várit lið mikit, ok biðu allir til þess, er Finnr ko norðan; var þar þá ok kominn Þórir hundr. En er Finnr kom þá lét hann þegar blása til húsþings leiðangrsliði ǫllu; en þingi því sýndu menn vápn sín; svá var þá ok rannsakat útboði í hverri skipreiðu. En er þat var greitt, þá mælti Finnr: »þi vil ek at þessu kveðja, Þórir hundr, hver boð viltu bjóða Óláf konungi fyrir aftǫku Karla, hirðmannz hans, eða fyrir rán þat er þú tókt fé konungs norðr í Lengjuvík? Nú hefi ek umbo konungs til þessa máls; en ek vil nú vita svǫr þín«. Þóri litaðisk um ok sá til hvárrartveggju handar sér standa marg menn alvápnaða; kendi þar Gunnstein ok fjǫlða annarra frænd Karla. Þá mælti Þórir: »skjót eru boð mín, Finnr, at ek vi mál alt festa í konungs dóm, þat er honum þykkir at við mik« Finnr svarar: »hitt er nú vænst, at þér sé minni virðingar a unt, þvíat nú mun verða at festa minn dóm á, ef sættask skal« Þórir segir: »þá ætla ek enn allvel komit ok skal þat ekki unda draga«. Gekk þá Þórir fram til festu, ok skildi Finnr þat má fyrir alt; síðan segir Finnr upp sættina, at Þórir skyldi gjald konungi x. merkr gullz, en Gunnsteini ok þeim frændum aðra x. merkr, en fyrir rán ok féskaða inar þriðju x. merkr — »e gjalda upp nú þegar« segir hann. Þórir segir: »þetta er miki fégjald«. »Hinn er annarr kostr, at lokit sé sætt allri« segi Finnr. Þórir segir, at Finnr myndi ljá honum þeira fresta, a hann leitaði lána af sveitungum sínum. Finnr bað hann gjald þar í stað, ok þó um fram, at Þórir skyldi fram selja menit þa it mikla, er hann tók af Karla dauðum. Þórir kvazk ekki me hafa tekit. Þá gekk fram Gunnsteinn ok segir, at Karli hafð men á hálsi, þá er þeir skilðusk — »en þá var í brott, er vé tókum lík hans«. Þórir segir, at hann hefði ekki huga leitt u men þat — »en þótt vér hefðim nǫkkut men, þá mun þat heim liggja í Bjarkey«. Þá setti Finnr spjótsoddinn fyrir brjóst Þór ok segir, at hann skyldi þá fram selja menit; Þórir tók þá meni af hálsi sér ok seldi Finni. Síðan snøri Þórir í brot ok gekk ú á skip sitt. Finnr gekk eptir honum út á skipit ok mart mann með honum. Gekk Finnr eptir skipinu, ok tóku þeir upp rúmin En við siglu sá þeir undir þiljum niðri tunnur ii. miklar, svá a þeim þótti mikil furða at; Finnr spurði, hvat í tunnum þeim var Þórir segir, at þar lá í drykkr hans. Finnr mælti: »hví gefr þ oss eigi at drekka, félagsmaðr, svá mikinn drykk sem þér hafið?« Þórir mælti við mann sinn, at renna skyldi ór tunnunni í bolla Síðan var þeim Finni gefit at drekka, ok var þat inn bezti drykkr Þá bað Finnr Þóri reiða féit. Þórir gekk eptir skipinu fram ok apt ok talaði við menn ýmsa. Finnr kallaði, bað hann bera fram féit Þórir bað hann ganga upp á land ok kvazk þar mundu greiða Þá gekk Finnr á land upp ok hans menn. Þá kom þar Þórir o greiddi silfr; var þar reitt ór einum sjóð x. merkr vegnar; þ lét hann fram knýtiskauta marga; var í sumum mǫrk vegin sumum hálf eða aurar nǫkkurir. Þá mælti Þórir: »þetta er lánfé er ýmsir menn hafa lét mér, þvíat uppi ætla ek skotsilfr mjǫk þat er ek á«. Síðan gekk Þórir á skip út, en er hann kom aptr reiddi hann silfr smám ok smám; þá leið á daginn; en þegar e þinginu sleit, þá gengu menn til skipa sinna ok bjoggusk ti brotlǫgu; tóku þá menn at sigla, þegar er búnir váru; kom þ svá, at flestir menn hǫfðu siglt. Sá Finnr þá, at þyntisk liðit u hann; kǫlluðu menn þá á hann ok báðu hann verða búinn. Va þá enn eigi greiddr einn þriðjungr fjárins; þá mælti Finnr: »sein gengr þó, Þórir, greizlan; sé ek, at þér þykkir mikit fyrir a greiða féit; skal nú ok kyrt láta vera fyrst; skaltu nú gjald konungi þat er eptir er«. Stóð þá Finnr upp. Þórir segir: »ve þykki mér þat, Finnr, at vit skilim; en vilja skal ek til hafa a gjalda þessa skyld svá, at konungi þykki eigi vargoldit ok báðu ykkr«. Þá gekk Finnr til skips síns ok siglði fram eptir liði sínu Þórir verðr seint búinn ór hǫfninni; en er segl þeira kom upp þá heldu þeir út um Vestfjǫrð ok síðan á haf út ok svá suðr me landi, at sær var í miðjum hlíðum eða stundum vatnaði land; lé svá ganga suðr, alt þar til er hann siglði í Englandzhaf, ok ko fram á Englandi; fór síðan á fund Knúts konungs, ok tók han vel við honum. Kom þá þat upp, at Þórir hafði þá þar óf lausafjár hafði þar þat fé alt, er þeir hǫfðu tekit á Bjarmaland hvárirtveggju ok Karli; en í tunnum þeim inum miklum þá va botn skamt frá hinum botni, ok var þar í millum drykkr, e tunnan sjálf hvár tveggja var full af grám skinnum ok bjór o safala. Var Þórir þá með Knúti konungi. Finnr Árnason fó með liði því til. Óláfs konungs, segir honum alt frá ferð sinn ok svá þat, at hann kvazk hyggja, at Þórir væri ór landi farin ok vestr til Englandz á fund Knúts ins ríka — »ok ætla ek han munu vera oss allóþarfan«. Konungr segir: »trúi ek því, a Þórir mun vera oss óvinr, ok þykki mér hann ávalt betri firr mé en nærr«.

K. 140. Deila Háreks ok Ásmundar Grankelssonar.

Ásmundr Grankelsson hafði verit þann vetr á Hálogaland i sýslu sinni ok var heima með feðr sínum Grankeli. Þar ligg til hafs útver, er bæði var sela at veiða ok fugla, eggver o fiskver, ok þat hafði legit at fornu fari til bœjar þess, er Grankel átti. En Hárekr ór Þjóttu veitti þar tilkall; var þá svá komit, a hann hafði haft af verinu ǫll gǫgn nǫkkur misseri. En þá þóttis Ásmundr ok þeir feðgar hafa traust konungs til allra réttra mála Fóru þeir feðgar þá báðir um várit á fund Háreks ok segj honum orð ok jartegnir Óláfs konungs, at Hárekr skyldi láta a tilkalli um verit. Hárekr svarar því þungliga, segir, at Ásmund fór til konungs með slíku rógi ok ǫðru — »hefi ek ǫll sannend til míns máls; skyldir þú, Ásmundr, kunna at ætla þér hóf, þót þú þykkisk nú mikill fyrir þér, er þú hefir konungs traust; e svá ok, ef þér skal hlýða at drepa suma hǫfðingja ok gera a óbótamǫnnum, en ræna oss, er enn þóttumk fyrr meirr kunna a halda til fullz, þó at oss væri jafnbornir menn; en nú er þa allfjarri, at þér séð jafnaðarmenn mínir fyrir ættar sakir« Ásmundr svarar: »þess kenna margir af þér, Hárekr, at þú er frændstórr ok ofreflismaðr; sitja margir um skǫrðum hlut fyri þér, en þó er þat nú líkligast, at þú, Hárekr, verðir í annan sta til at leita, at hafa fram ójafnað þinn en við oss eða taka sv mjǫk aflaga, sem þetta er«. Skilðusk þeir síðan. Hárekr send húskarla sína x. eða xii. með róðrarferju nǫkkura mikla. Þei fóru í verit, tóku þar allz konar veiðifang ok hlóðu ferjuna; e er þeir váru brot búnir, þá kom þar at þeim Ásmundr Grankelsso með xxx. manna ok bað þá laust láta fang þat alt. Húskarla Háreks svǫruðu um þat heldr óbrátt; síðan veittu þeir Ásmund þeim atgǫngu; kendi þá liðsmunar; váru húskarlar Háreks sumi barðir, sumir særðir, sumir á kaf fœrðir, ok fengr allr í bro borinn af skipi þeira, ok hǫfðu þeir Ásmundr þat með sér. Kóm húskarlar Háreks heim við svá búit ok segja Háreki frá fer sinni; hann svarar: »tíðendi þykkja nýnæmi ǫll; þetta hefir eig fyrr gǫrt verit, at berja menn mína«. Var þat mál kyrt, ok lagð Hárekr eigi orð í ok var inn kátasti. Hárekr lét búa um vári snekkju tvítøgsessu ok skipaði húskǫrlum sínum; ok var þat ski allvel búit bæði at mǫnnum ok ǫllum reiða. Fór Hárekr um vári í leiðangr. En er hann fann Óláf konung, þá var ok þar fyri Ásmundr Grankelsson. Þá kom konungr á stefnulagi me Ásmundi ok Háreki ok sætti hann þá; var festr á konungs dómr Síðan lét Ásmundr fram flytja vitni til þess, at Grankell hafði át verit; dœmði konungr eptir því; váru þá skǫkk málaefni; urð bótalausir húskarlar Háreks, en dœmt verit til handa Grankeli Hárekr segir, at honum var skammlaust, at hlíta konungs dómi hvernug er mál þat skipaðisk síðan.

K. 141. Saga Þóroddz.

Þóroddr Snorrason hafði dvalizk í Nóregi at ráði Óláf konungs, þá er Gellir Þorkelsson fekk leyfi at fara til Íslandz, sv sem fyrr var ritit, ok var hann þá með Óláfi konungi ok unð illa ófrelsi því, er hann skyldi eigi fara ferða sinna, þannug e hann vildi. Ǫndurðan vetr, þann er Óláfr konungr sat í Niðarósi lýsti konungr því, at hann vill menn senda til Jamtalandz a heimta skatt; en til farar þeirar váru menn ófúsir, þvíat af líf váru teknir sendimenn Óláfs konungs, þeir er hann hafði fyr sent, Þrándr hvíti ok þeir xii. saman, svá sem fyrr var ritit, o hǫfðu Jamtr síðan haldizk í lýðskyldu við Svía-konung. Þórodd Snorrason bauzk til þeirar farar, þvíat hann hirði þá allítt, hva yfir hann gekk, ef hann fœri sjálfráði; þat þekðisk konungr, o fóru þeir Þóroddr xii. saman. Þeir kómu fram austr á Jamtalan ok sóttu heim þann mann, er Þórarr er nefndr; hann var þa lǫgmaðr ok metorðamaðr mestr; þeir fengu þar góðar viðtǫkur En er þeir hǫfðu þar dvalizk lítla hríð, þá báru þeir upp ørend sín fyrir Þórar. Hann segir, at fyrir þeim svǫrum réðu engu mun miðr en hann aðrir landzmenn ok hǫfðingjar ok kvað þing skyldu til kveðja. Var svá gǫrt, at þingboð var upp skorit o stefnt þing fjǫlment. Fór Þórarr til þings, en sendimen dvǫlðusk meðan at hans. Þórarr bar upp mál þetta fyrir alþýðu en þat kom ásamt með ǫllum, at þeir vildu engan skatt gjald Nóregs-konungi, en sendimennina vildu sumir hengja láta, e sumir láta þá hafa til blóts; en hitt var af ráðit, at þeim skyld halda þar, til þess er sýslumenn Svía-konungs kvæmi þar; skyld þeir þá stafa fyrir þeim, slíkt er þeir vildi með ráði landzmanna en gera hitt yfirbragð á, at sendimenn væri vel haldnir, at þei væri fyrir því dvalðir, at þeir skyldi skattsins bíða, ok skyld skipta þeim á vistir tveim ok tveim saman. Þóroddr var me annan mann at Þórars. Þar var jólaveizla mikil ok samburðarǫl Margir váru bœndr þar í þorpinu, ok drukku þeir allir samt u jólin. Annat þorp var þaðan skamt; þar bjó mágr Þórars, rík ok auðigr; hann átti sér son roskinn; þeir mágar skyldu drekk hálf jól at hvárs þeira ok fyrr at Þórars. Þeir mágar drukkus á, en Þóroddr ok bóndason, ok kappdrykkja, ok um kveldit kappmæl ok mannjafnaðr með Norðmǫnnum ok Svíum ok því næs um konunga þeira, bæði þá, er fyrr hǫfðu verit, ok þessa, er n váru, ok svá þau skipti, er verit hǫfðu landa í milli í manndrápu ok ránum, þeim er verit hǫfðu milli landa. Þá mælti bóandason »ef várir konungar hafa fleiri menn látit, þá munu sýslumen Svía-konungs jafna þat með xii. manna fjǫrvi, þá er þeir kom sunnan eptir jólin, ok vituð þér ógǫrla, veslir menn, til hvers þé eruð dvalðir«. Þóroddr hugsaði sitt mál, ok margir drógu glot at ok fundu þeim hneyxliyrði ok svá konungi þeira. Fór þat þ óleynt, er ǫlit mælti með þeim Jamtum, er Þóroddr hafði áðr ekk grunat. Eptir um daginn tóku þeir Þóroddr ǫll klæði sín ok váp ok lǫgðu sér til handargagns. Eptir um nóttina, er menn vár sofnaðir, hljópu þeir braut til skógar. Um morguninn eptir, e menn urðu varir við brauthlaup þeira, fóru menn eptir þeim me sporhunda ok hittu þá í skógi, þar er þeir hǫfðu fólgizk, ok hǫfð þá heim ok í skemmu; þar var grǫf djúp, váru þeir þar í látni ok hurð læst fyrir; hǫfðu þeir lítinn mat ok engi klæði nema sín Ok er kómu mið jól, fór Þórarr ok allir frelsingjar með honu til mágs hans; skyldi hann þar drekka inn øfra hlut jólanna Þrælar Þórars skyldu gæta grafarinnar; en þeim var þá ætlað gnógr drykkr, en þeir stiltu lítt drykkjunni ok gerðu sik ǫlóð þegar um kveldit. En er þeir þóttusk fulldruknir, þá mæltu þei sín í milli, er mat skyldu fœra grafarmǫnnum, at þá skyldi ekk skorta. Þóroddr kvað kvæði ok skemti þeim þrælunum; en þei kváðu hann mundu vera virkðamann ok gáfu honum kerti mjǫ mikit ok log á. Þá kómu þeir þrælarnir út, er áðr váru inni, o kǫlluðu ákafliga, at hinir skyldu inn fara; en þeir váru hvárirtveggj ǫlóðir, svá at þeir luku hvárki aptr grǫfina né skemmuna Þá ristu þeir Þóroddr í sundr í strengi feldi sína ok knýttu sama ok gerðu hnoða af endanum ok kǫstuðu upp á skemmugólfit; þa vafðisk um ǫrkufót ok varð fast. Þeir leituðu þá til upp at fara lypti Þóroddr fǫrunaut sínum upp, til þess er hann stóð á ǫxlu honum; síðan las hann sik upp í gǫgnum glugginn; þá skorti eig reip í skemmunni, ok lét hann ofan síga móti Þóroddi; en er han skyldi draga Þórodd upp, þá fekk hann hvergi komit honum. Þ mælti Þóroddr, at hann skyldi kasta reipinu yfir bita þann, e var í húsinu, en gera lykkju á endanum, bera þar í viðu ok grjót svá at þat væri meirr en jafnvægi hans; hann gerði svá; fór þ sigin ofan í grǫfina, en Þóroddr upp. Þeir tóku sér klæði skemmunni, sem þeir þurftu. Þar váru inni hreinstǫkur nǫkkurar ok skáru þeir af fitjarnar ok bundu ǫfgar undir fœtr sér. E áðr þeir fœri brot, þá lǫgðu þeir eld í kornhlǫðu mikla, er þar var ok hljópu síðan í brot í niðamyrkri; hlaðan brann ok mart annarr húsa í þorpinu. Þeir Þóroddr fóru alla nótt á eyðimǫrk ok fálus at degi. Um morgininn var saknat þeira; var þá farit með sporhund at leita þeira á alla vega frá bœnum; en hundarnir rǫkð sporin aptr til bœjarins, þvíat þeir kendu af hreinsfitjunum o rǫkðu þangat sporit, sem klaufirnar hǫfðu vitat af hreinsfitjunum ok varð ekki leitat þeira. Þeir Þóroddr fóru lengi á eyðimǫrku ok kómu eitt kveld at litlum húsabœ ok gengu þar inn; þar sa inni karlmaðr ok kona við eld; nefndisk hann Þórir ok segir, a sú var kona hans, er þar sat, ok svá at þau áttu húsakot þat bauð bóndi þeim þar at vera, en þeir þágu þat. Hann segir þeim at því var hann þar kominn, at hann hafði flýit ór byggðinn fyrir víga sakir. Var þeim Þóroddi unninn góðr beini; mǫtuðus þau ǫll við eldinn. Síðan var búit um þá Þórodd þar í seti, o lǫgðusk þeir til svefns; en þá var enn logi á eldinum. Þá s Þóroddr, at þar gekk fram maðr ór ǫðru húsi, ok hafði han engan mann sét jammikinn; sá maðr hafði skarlatsklæði, búi gullhlǫðum, ok var inn vegligsti sýnum. Þóroddr heyrði, at han ávítaði þau um þat, er þau tóku við gestum, en hǫfðu varla sé matbjǫrg. Húsfreyja svarar: »ver þú eigi reiðr, bróðir, sjalda hefir þetta at móti borit; veittu þeim heldr nǫkkura gagnsmuni þvíat þú ert betr til fœrr en vit«. Þóroddr heyrði þann mikla man nefndan Arnljót gellina, ok svá, at húsfreyja var systir hans Þóroddr hafði heyrt getit Arnljóts ok þat með, at hann var in mesti stígamaðr ok illvirki. Sváfu þeir Þóroddr um nóttina þvíat þeir váru mœddir áðr af gǫngu. En er lifa myndi þriðjung nætr, þá kom þar Arnljótr, bað þá upp standa ok búask ferða sinnar. Þeir Þóroddr stóðu þegar upp ok klæddusk; var þei gefinn dagverðr. Síðan fekk Þórir skíð hvárum tveggja þeira Arnljótr rézk til ferðar með þeim; steig hann á skíð; þau vár bæði breið ok lǫng; en þegar er Arnljótr laust við geislinum, þ var hann hvar fjarri þeim; þá beið hann ok mætti, at þeir mynd hvergi komask at svá búnu; bað þá stíga á skíðin með sér. Þei gerðu svá; fór Þóroddr nærri honum ok helt sér undir belt Arnljóts, en fǫrunautr Þóroddz helt honum. Skreið Arnljótr þ svá hart, sem hann fœri lauss. Þeir kómu til sáluhúss nǫkkurs er þriðjungr var af nótt, drápu sér þar eld ok bjoggu til matar En er þeir mǫtuðusk, þá mælti Arnljótr, bað þá engu niðr kast af matnum, hvárki beinum né mola. Arnljótr tók ór serk sínu silfrdisk einn ok mataðisk þar af. En er þeir váru mettir, þ hirði Arnljótr leifar þeira. Síðan bjoggusk þeir til rekna. annan enda hússins var lopt uppi á þvertrjám; fóru þeir Arnljót upp á loptit ok lǫgðusk þar til svefns. Arnljótr hafði hǫggspjó mikit, ok var gullrekinn falrinn, en skaptit svá hátt, at tók hend til falsins, en hann var sverði gyrðr. Þeir hǫfðu bæði vápn sín o klæði uppi a loptinu hjá sér. Arnljótr bað þá vera hljóðsama hann lá fremstr á loptinu. Litlu síðarr kvámu þar til hússin menn xii.; þat váru kaupmenn, er fóru til Jamtalandz með varnin sinn. En er þeir kvámu í húsit, gerðu þeir um sik glaum mikin ok váru kátir; gerðu fyrir sér elda stóra. En er þeir mǫtuðusk þá kǫstuðu þeir út beinum ǫllum; síðan bjoggusk þeir til rekn ok lǫgðusk niðr í seti þar við eldinn. En er þeir hǫfðu lítla hri sofit, þá kom þar til hússins trǫllkona mikil; en er hon kom inn sópaðisk hon um fast, tók beinin ok alt þat, er henni þótti ætt ok sló í munn sér; síðan greip hon mann þann, er næst henn var, reif ok sleit allan, kastaði á eldinn. Þá vǫknuðu þeir aðri ok við illan draum ok hljópu upp; en hon fœrði til heljar hver at ǫðrum, svá at einn var eptir á lífi; hljóp sá innar undir lopti ok kallar til hjálpar sér, ef nǫkkut væri þess í loptinu, er honu myndi duga; Arnljótr seilðisk til hans ok tók í herðar honum o kipði honum upp í loptit. Þá slósk hon fram at eldinum ok tó at eta mennina, þá er steikðir váru. Þá stóð Arnljótr upp o greip hǫggspjót sitt ok setti milli herða henni, svá at út hljó oddrinn um brjóstit; hon brá við hart ok kvað við illiliga o hljóp út. Arnljóti varð laust spjótit, ok hafði hon þat með sé á brot. Arnljótr gekk til ok ruddi út hræum manna, setti fyri skálann hurð ok gætti, þvíat hon hafði þat alt frá brotit, er ho hljóp út. Sváfu þeir þá þat er eptir var nætrinnar. En er lýsti stóðu þeir upp, ok átu þá fyrst dagverð sinn; en er þeir hǫfð matazk, mælti Arnljótr: »nú munu vér hér skiljask; skuluð þé nú fara eptir akbraut þessi, er þeir fóru í gær hingat kaupmenninir en ek vil leita spjóts míns; mun ek hafa at verkkaup þat, er mér þykkir fénýtt af fé því, er þessir menn hafa átt skaltu, Þóroddr, bera Óláfi konungi kveðju mína, ok seg honu þat, at hann er svá maðr, at mér er mest forvitni á at hitta; e kveðja mín mun honum þykkja enskis verð«. Tók hann up silfrdiskinn ok strauk með dúknum ok mælti: »fœrðu konung disk þenna, seg, at þat er kveðja mín«. Síðan bjoggusk þeir ti ferðar hvárirtveggju, ok skilðusk þeir at svá búnu. Fór Þórodd ok þeir fǫrunautar ok svá sá maðr, er undan hafði komizk a þeim fǫrunautum, kaupmǫnnum. Fór Þóroddr, til þess er han fann Óláf konung í kaupangi ok segir honum alt frá ferðu sínum, bar honum kveðju Arnljóts ok fœrði honum silfrdiskinn Konungr segir, at þat var illa, er Arnljótr hafði eigi farit konungs fund — »ok er skaði mikill, er svá ilt skyldi leggjas fyrir svá góðan dreng ok merkiligan mann«. Þóroddr var síða með Óláfi konungi þat er eptir var vetrar ok fekk þá leyfi a honum at fara til Íslandz um sumarit eptir. Skildusk þeir Óláf konungr þá md vináttu.

K. 142. Utboð Óláfs konungs.

Óláfr konungr bjósk um várit ór Niðarósi, ok drósk lið a honum mikit bæði þar ór Þrándheimi ok svá norðan ór landi. E er hann var búinn ferðar sinnar, þá fór hann með liðinu fyrs suðr á Mœri ok heimti þar saman leiðangrslið, ok svá ór Raumsdal Síðan fór hann á Sunn-Mœri. Hann lá lengi í Hereyju ok beið liðs síns; átti þá optliga húsþing. Kom þar mart ti eyrna honum, þat er honum þótti umráða þurfa. Þat var á ein húsþingi, er hann átti, at hann hafði þat mál í munni, sagði fr mannskaða þeim, er hann hafði látit af Færeyjum — »en skatt sá, er þeir hafa mér heitit, segir hann, þá kømr ekki fram. N ætla ek enn þangat menn at senda eptir skattinum«. Vei konungr þessu máli nǫkkut til ýmissa manna, at til þeirar fara skyldu ráðask; en þar kómu þau svǫr í mót, at allir menn tǫlðus undan fǫrinni. Þá stóð upp maðr á þinginu mikill ok allvǫrpuligr sá hafði rauðan kyrtil, hjálm á hǫfði, gyrðr sverði, hǫggspjó mikit í hendi; hann tók til máls: »þat er satt at segja, kvað hann at hér er mikill munr manna; þér hafið konung góðan, en han drengi illa; ér neikvæðið sendifǫr eina, er hann býðr yðr, e hafið þegit áðr af honum vingjafir ok marga sœmiliga hluti; e ek hefi verit hér til engi vinr konungs þessa; hefir hann ok veri óvinr minn; telr hann, at sakar sé til þess. Nú vil ek bjóða þér konungr, at fara fǫr þessa, ef ekki eru vildari fǫng á«. Konung segir: »hverr er þessi maðr inn drengiligi, er svarar máli mínu Gerir þú mikinn mun ǫðrum mǫnnum, þeim er hér eru, er þ býzk til farar, en þeir tǫlðusk undan, er ek hugða, at vel mund hafa við skipazk; en ek kann á þér engi deili ok eigi veit e nafn þitt«. Hann svarar svá, at — »nafn mitt er ekki vant konungr; þess er mér ván, at þú mynir heyrt hafa mik nefndan ek em kallaðr Karl mœrski«. Konungr segir: »svá er þat, Karl heyrt hefi ek þik nefndan fyrr, ok er þat satt at segja, at veri hafa þær stundir, ef fundi okkra hefði at borit, er þú myndi ekki kunna segja frá tíðendum; en nú vil ek eigi verr hafa e þú, er þú býðr mér liðsemð þína, at leggja eigi þar at móti þǫk ok aufúsu. Skaltu, Karl, koma til mín, ok vera í boði mínu dag; skulu vit þá rœða þetta mál«. Karl segir, at svá skyldi vera.

K. 143. Saga Mœra-Karls.

Karl inn mœrski hafði verit víkingr ok inn mesti ránsmaðr ok hafði konungr mjǫk opt gǫrva menn til hans ok vildi hann a lífi taka. En Karl var maðr ættstórr ok mikill athafnarmaðr íþróttamaðr ok atgørvimaðr um marga hluti. En er Karl va ráðinn til ferðar þessar, þá tók konungr hann í sætt ok því næs í kærleik, lét búa ferð hans sem bezt. Váru þeir á skipi nær xx menn. Konungr gerði orðsendingar til vina sinna í Færeyjar sendi Karl til haldz ok trausts, þar er var Leifr Ǫzurarson o Gilli lǫgsǫgumaðr, sendi til þess jartegnir sínar. Fór Karl, þega er hann var búinn; byrjaði þeim vel ok kómu til Færeyja o lǫgðu í Þórshǫfn í Straumey. Síðan var þar þing stefnt, ok ko þar fjǫlment. Þar kom Þrándr ór Gǫtu með flokk mikinn; þa kom ok Leifr ok Gilli, hǫfðu þeir ok fjǫlmenni mikit. En er þei hǫfðu tjaldat ok um búizk, þá gengu þeir til fundar við Kar mœrska; váru þar kveðjur góðar. Síðan bar Karl orð o jartegnir Óláfs konungs ok vinmæli til þeira Gilla ok Leifs Þeir tóku því vel ok buðu Karli til sín ok at flytja ørend hans ok veita honum slíkt traust, sem þeir hefði fǫng á. Han tók því þaksamliga. Lítlu síðarr kom þar Þrándr ok fagnað vel Karli — »em ek, segir hann, feginn orðinn, er slíkr dreng hefir komit hingat til landz várs með ørendi konungs várs, e vér erum allir skýldir undir at standa; vil ek ekki annat, Karl en þú farir til mín til vetrvistar ok þat með þér alt þíns liðs er þinn vegr væri þá meiri en áðr«. Karl segir, at hann va áðr ráðinn at fara til Leifs — »en ek mynda elligar, segir hann fúsliga þiggja þetta boð«. Þrándr segir: »þá mun Leifi auði vegsmuna af þessu; en eru nǫkkurir aðrir hlutir þá þeir, e ek mega þá svá gera, at yðr sé liðsemð at?«. Karl svarar, a honum þótti mikit í veitt, at Þrándr drœgi saman skattinn u Austrey ok svá um allar Norðreyjar. Þrándr segir, at þat va skylt ok heimilt, at hann veitti þann beina at ørendi konungs gengr Þrándr þá aptr til búðar sinnar. Varð á því þingi ekk fleira til tíðenda. Fór Karl til vistar með Leifi Ǫzurarsyni, o var hann þar um vetrinn eptir. Heimti Leifr skatt saman u Straumey ok um allar eyjar suðr þaðan. Um várit eptir fek Þrándr ór Gǫtu vanheilsu, hafði augnaþunga ok þó enn krama aðrar; en þó bjósk hann at fara til þings, sem vanði hans var En er hann kom á þingit ok búð hans var tjǫlduð, þá lét han tjalda undir svǫrtum tjǫldum innan af, til þess at þá væri síð skíðdræpt. En er dagar nǫkkurir váru liðnir af þinginu, þ ganga þeir Leifr ok Karl til búðar Þrándar ok váru fjǫlmennir En er þeir kómu at búðinni, þá stóðu þar úti nǫkkurir menn Leifr spurði, hvárt Þrándr væri inni í búðinni. Þeir segja, a hann var þar. Leifr mælti, at þeir skyldu biðja Þránd út gang — »eigu vit Karl ørendi við hann« segir hann. En er þei menn kómu aptr, þá segja þeir, at Þrándr hafði þann augnaverk at hann mátti eigi út koma — »ok bað hann, Leifr, a þú skyldir inn ganga«. Leifr mælti við fǫrunauta sína, a þeir skyldu fara varliga, er þeir kœmi í búðina, þrøngvask eig — »gangi sá fyrstr út, er síðarst gengr inn«. Leifr gekk fyrs inn, en þar næst Karl, þá hans fǫrunautar, ok fóru með alvæpni sem þá, at þeir skyldi til bardaga búask. Leifr gekk inna at inum svǫrtum tjǫldunum, spurði þá, hvar Þrándr væri Þrándr segir ok heilsaði Leifi. Leifr tók kveðju hans, spurð síðan, hvárt hann hefði nǫkkut skatt heimt um Norðreyjar, eð hverr greiði þá myndi á vera um silfrit. Þrándr svarar o segir, at eigi hefði honum þat ór hug horfit, er þeir Karl hǫfð rœtt, ok svá, at greiði myndi á verða um skattinn — »er hé sjóðr, Leifr, er þú skalt við taka, ok er fullr af silfri«. Leif sásk um ok sá fátt manna í búðinni, lágu menn í pǫllunum, e fáir sátu upp; síðan gekk Leifr til Þrándar ok tók við sjóðnu ok bar útar í búðina, þar er ljóst var, ok steypði silfrinu ofa á skjǫld sinn, rótaði í hendi sinni ok mælti, at Karl skyldi sj silfrit. Þeir litu á um stund. Þá spurði Karl, hvernug Leif sýndisk silfrit. Hann segir: »þat hygg ek, at hverr sá penning er illr er í Norðreyjum, at hér myni kominn«. Þrándr heyrð þetta ok mælti: »sýnisk þér eigi vel silfrit, Leifr«. »Svá er segir hann. Þrándr mælti: »eigi eru þeir þó meðalmannníðinga frændr várir, er þeim má til enskis trúa; ek hefi sent þá vár at heimta skatt norðr í eyjar, er ek var at engu fœrr vár; en þeir hafa tekit mútur af bóndum at taka fals slíkt, e eigi þykkir gjaldgengt; ok er hitt vænst, Leifr, at sjá þett silfr, er goldizk hefir í landskuldir mínar«. Bar Leifr þá apt silfrit, en tók við sjóð ǫðrum ok bar þann til Karls; rannsǫkuð þeir þat fé; spurði Karl, hversu Leifi sýndisk þetta fé. Han segir, at honum þótti þetta fé vánt, ok eigi svá, at um þæ skuldir, er óvandliga var fyrir mælt, at eigi yrði slíkt þá tekit en eigi vil ek þetta fé konungi til handa taka«. Maðr einn, s er lá í pallinum, kastaði feldi af hǫfði sér ok mælti: »satt er i fornkveðna, svá ergisk hverr sem eldisk; svá er þér ok, Þrándr lætr Karl inn mœrska reka fé fyrir þér í allan dag«. Þar va Gautr inn rauði. Þrándr hljóp upp við orð Gauts ok varð málóði veitti þeim stórar átǫlur frændum sínum, en at lykðum mælt hann, at Leifr skyldi selja honum þat silfr — »en tak hér vi sjóð, er landbúar mínir hafa fœrt mér heim í vár; en þótt e sjá óskygn, þá er þó sjálf hǫnd hollust«. Maðr reis upp vi olboga, er lá í pallinum; þar var Þórðr inn lági; hann mælti »eigi hljótum vér meðalorðaskak af honum Mœra-Karli, o væri hann launa fyrir verðr«. Leifr tók við sjóðnum ok ba enn fyrir Karl; sá þeir þat fé; mælti Leifr: »ekki þarf leng at sjá á þetta silfr; hér er hverr penningr ǫðrum betri, o viljum vér þetta fé hafa; fá þú til, Þrándr, mann at sjá reizlur« Þrándr segir, at honum þótti bezt til fengit, at Leifr sæi fyri hans hǫnd. Gengu þeir Leifr þá út ok skamt frá búðinni settusk þeir þá niðr ok reiddu silfrit. Karl tók hjálm af hǫfð sér ok helti þar í silfri, þá er vegit var. Þeir sá mann gang hjá sér, ok hafði refði í hendi ok hǫtt síðan á hǫfði ok hekl grœna, berfœttr, knýtt línbrókum at beini; hann setti nið refðit í vǫll ok gekk frá ok mælti: »sé þú við, Mœra-Karl, a þér verði eigi mein at refði mínu«. Lítlu síðarr kom þar mað hlaupandi ok kallaði ákafliga á Leif Ǫzurarson, bað hann far sem skjótast til búðar Gilla lǫgsǫgumannz — »þar hljóp in um tjaldskarar Sigurðr Þorláksson, ok hefir særðan búðarman hans til ólífis«. Leifr hljóp þegar upp ok gekk á brot til funda við Gilla; gekk með honum alt búðarlið hans; en Karl sat eptir þeir Austmenninir stóðu í hring um hann. Gautr rauði hljó at ok hjó með handøxi yfir herðar mǫnnum, ok kom hǫgg þa í hǫfuð Karli, ok varð sár þat ekki mikit. Þórðr lági grei upp refðit, er stóð í vellinum ,ok lýstr á ofan øxarhamarinn svá at øxin stóð í heila. Þusti þá fjǫlði manna út ór bú Þrándar. Karl var þaðan dauðr borinn. Þrándr lét illa yfi verki þessu ok bauð þó fé til sátta fyrir frændr sína. Leifr o Gilli gengu at eptirmáli, ok kom þar eigi fébótum fyrir. Var Sigurðr útlagr fyrir áverka þann, er hann veitti búðunaut Gilla en Þórðr ok Gautr fyrir víg Karls. Austmenn bjoggu skip þat er Karl hafði haft þangat, ok fóru austr á fund Óláfs konungs líkaði honum stórilla þetta verk, en þess varð eigi auðit, a Óláfr konungr hefndi Þrándi þessa eða frændum hans, fyri þeim ófriði, er þá hafði gǫrzk í Nóregi ok enn mun verða fr sagt. Ok er nú lokit at segja frá þeim tíðendum, er urðu a því, er Óláfr konungr heimti skatt af Færeyjum; en þó gerðus deilur síðan í Færeyjum eptir víg Karls mœrska ok áttusk þ við frændr Þrándar ór Gǫtu ok Leifr Ǫzurarson, ok eru fr því stórar frásagnir.

K. 144. Leiðangr Óláfs konungs.

En nú er frá því at segja, er fyrr var upp hafit, er Óláf konungr fór með liði sínu ok hafði leiðangr úti fyrir landi fylgðu honum þá allir lendir menn norðan ór landi, nema Einar þambarskelfir; hann hafði um kyrt setit heima at búum sínum síðan er hann kom í land, ok þjónaði ekki konungi. Átti Einar stórmiklar eignir ok helt sik þó vegsamliga, at hann hefði enga konungsveizlur. Óláfr konungr helt liði því suðr um Stað drósk þar enn til hans lið mikit ór heruðum. Þá hafði Óláf konungr skip þat, er hann hafði gera látit áðr um vetrinn, e Visundr var kallaðr, allra skipa mest; var á framstafni visundarhǫfuð gulli búit; þess getr Sigvatr skáld:

88. Lyngs bar fiskr til fengjar

flugstyggs sonar Tryggva

gjǫlnar golli mǫlnu

(goð vildi svá) roðnar;

annan lét á unnir

Áleifr, búinn hála,

(lǫgr þó drjúgt) enn digri

(dýrs horn) Visund sporna.

Fór konungr þá suðr á Hǫrðaland. Hann spurði þau tíðendi at Erlingr Skjálgsson var ór landi farinn ok hafði haft lið mikit skip iiii. eða v.; hann hafði sjálfr skeið eina mikla, en syni hans iii. tvítøgsessur, ok hǫfðu siglt vestr til Englandz á fun Knúts ins ríka. Fór þá Óláfr konungr austr með landi ok hafð allmikit lið; hann leiddi atspurningum, ef menn vissi nǫkku til ferðar Knúts ins ríka, en þat kunnu allir at segja, at han var á Englandi; en þat var ok sagt með, at hann hafði leiðang úti ok ætlaði til Nóregs. En fyrir þá sǫk, er Óláfr konung hafði lið mikit ok hann fekk eigi it sanna spurt, hvert han skyldi stefna til fundar við Knút, en mǫnnum þótti sér ill gegna dvǫl í einum stað með her svá mikinn, þá réð hann þa af, at sigla með herinn suðr til Danmerkr, ok hafði þat lið al með sér, er honum þótti vígligast ok bezt var búit, en ga hinum heimleyfi; svá sem kveðit er:

89. Áleifr knýr und ǫ́rum

orðsnjallr Visund norðan;

brýtr annarr gramr úti

unnheim dreka sunnan.

Nú fór þat lið heim, en honum þótti minni fylgð í. Hafð konungr þar lið mikit ok frítt; váru þar flestir lendir menn ó Nóregi, nema þeir, er áðr var sagt, at ór landi væri farnir eða eptir hǫfðu sezk heima.

K. 145. Frá Óláfi konungi ok Ǫnundi konungi.

Þá er Óláfr konungr siglði til Danmerkr, ok helt ti Sjólandz; en er hann kom þar, tók hann at herja, veitt upgǫngur; var þá bæði landzfólkit rænt ok sumt drepit, sum var handtekit ok bundit, flutt svá til skipa, en alt flýði, þat e því kom við, ok varð engi viðstaða; gerði Óláfr konungr þa it mesta hervirki. En er Óláfr konungr var á Sjólandi, þ spurði hann þau tíðendi, at Ǫnundr konungr Óláfsson hafði út leiðangr ok fór með her mikinn austan fyrir Skáni ok herjað hann þar. Varð þá bert um ráðagørð þá, er þeir Óláfr konung ok Ǫnundr konungr hǫfðu haft í Elfinni, þá er þeir gerð samband sitt ok vináttu, at þeir skyldu báðir veita mótstǫð Knúti konungi. Fór Ǫnundr konungr til þess, er hann fan Óláf konung, mág sinn. En er þeir hittusk, þá gera þeir þa bert, bæði fyrir sínu liði ok landzfólkinu, at þeir ætla undi sik at leggja Danmǫrk ok beiða sér viðrtǫku af landzmǫnnum En þat var, sem víða finnask dœmi til, at þá er landzfólkit verð fyrir hernaði ok fær eigi styrk til viðrtǫku, þá játa flestir ǫllu þeim álǫgum, er sér kaupa frið í. Varð þá svá, at margir men ganga til handa þeim konungum ok játuðu þeim hlýðni; lǫgð þeir víða landit undir sik, þar er þeir fóru, en herjuðu at ǫðru kosti. Sigvatr skáld getr þessa hernaðar í drápu þeiri, er han orti um Knút konung inn ríka:

90. Knútr vas und himnum;

hykk ætt at frétt

Haralds í her

hug vel duga;

lét lýgǫtu

lið suðr ór Nið

Áleifr, jǫfurr

ársæll, fara.

91. Þurðu norðan

(namsk þat) með gram

til slétts svalir

Silunds kilir;

en með annan

Ǫnundr Dǫnum

á hendr at há

her sœnskan ferr.

K. 146. Frá Knúti konungi.

Knútr konungr hafði spurt vestr til Englandz, at Óláf Nóregs-konungr hafði leiðangr úti, svá ok þat, at hann fó með liði því til Danmerkr, ok þar var ófriðr í ríki hans. Tó þá Knútr liði at samna; drósk þar brátt saman herr mikill o fjǫlði skipa. Var Hákon jarl annarr hǫfuðsmaðr fyrir því liði Sigvatr skáld kom þat sumar til Englandz vestan ór Rúðu a Vallandi ok sá maðr með honum, er Bergr hét. Þeir hǫfð þangat farit kaupferð it fyrra sumar. Sigvatr orti flokk þann er kallaðr var Vestrfararvísur, ok er þetta uphaf:

92. Bergr, hǫfum minnzk, hvé, margan

morgun Rúðu-borgar,

bǫrð létk í fǫr fyrða

fest við arm enn vestra.

En er Sigvatr kom til Englandz, þá fór hann þegar til funda við Knút konung ok vildi beiða sér orlofs at fara til Nóregs Knútr konungr hafði sett bann fyrir kaupskip ǫll, fyrr en han hefði búit her sinn. En er Sigvatr kom til hans, þá gekk han til herbergis þess, er konungr var inni; þá var herbergit læst ok stóð hann lengi úti; en er hann hitti konung, þá fekk han lof, sem hann beiddi; þá kvað hann:

93. Útan varðk, áðr Jóta

andspilli fekk stillis,

(meld sák hús fyr hǫlði)

húsdyrr fyrir spyrjask;

en ørendi óru

ǫ́ttungr í sal knátti

Gorms (berk opt á armi

járnstúkur) vel lúka.

En er Sigvatr varð þess varr, at Knútr konungr býr herferð hendr Óláfi konungi, ok hann vissi, hversu mikinn styrk Knút konungr hafði, þá kvað Sigvatr:

94. Ǫrr tegask Áleif gørva,

alt hefr sás, fjǫrvaltan

(konungs dauða munk kvíða)

Knútr ok Hǫ́kun, úti;

haldisk vǫrðr, þótt vildit

varla Knútr ok jarlar,

dælla ’s fyrst á fjalli

fundr, ef hann sjalfr kømsk undan.

Enn orti Sigvatr fleiri vísur um ferð þeira Knúts ok Hákonar þá kvað hann enn:

95. Átti jarl at sætta

alframr bóendr gamla

ok, þeirs optast tóku,

Áleif, at því máli;

þeir hafa fyrr af fári

(framt ’s Eiríks kyn) meira,

hǫfðum, keypt, en heiptir,

Hǫ́kun, saman, mundi.

K. 147. Frá dreka Knúts konungs.

Knútr inn ríki hafði búit her sinn ór landi, hafði hann ó liðs ok skip furðuliga stór; hann sjálfr hafði dreka þann, e svá var mikill, at lx. var at rúmatali; váru þar á hǫfuð gullbúin.

Hákon jarl hafði annan dreka; var sá fertøgr at rúmatali; vár þar ok gylt hǫfuð á, en seglin bæði váru stǫfuð ǫll með blá o rauðu ok grœnu; ǫll váru skipin steind fyrir ofan sæ; all búnaðr skipanna var inn glæsiligsti; mǫrg ǫnnur skip hǫfð þeir, stór ok búin vel; þess getr Sigvatr skáld í Knútsdrápu:

96. Knútr vas und himnum;

her austan frá

fríðr fylkis niðr

fráneygr Dana;

skreið vestan — viðr

varr — glæstr, sás bar

út andskota

Aðalráðs þaðan.

97. Ok bǫ́ru í byr

blǫ́ segl við rǫ́

(dýr vas dǫglings fǫr)

drekar landreka;

en, þeir ’s kómu,

kilir, vestan, til

of — leið liðu

Limafjarðar brim —.

Svá er sagt, at Knútr konungr helt her þeim inum mikla vesta af Englandi ok kom heilu ǫllu liði sínu til Danmarkar ok lagð til Limafjarðar; var þar fyrir samnaðr mikill landzmanna.

K. 148. Hǫrðaknútr til konungs tekinn.

Úlfr jarl Sprakaleggsson hafði settr verit til landvarnar Danmǫrk, þá er Knútr konungr fór til Englandz; hafði han selt í hendr Úlfi jarli son sinn, þann er kallaðr var Hǫrðaknútr Var þat it fyrra sumar, sem áðr er ritit. En jarl segir þegar at Knútr konungr hafði boðit honum þat ørendi at skilnað þeira, at hann vildi, at þeir tœki til konungs yfir Dana-veld Hǫrðaknút, son Knúts konungs — »fekk hann fyrir þá sǫk han oss í hendr; hefi ek, segir hann, ok margir aðrir hérlandzmen ok hǫfðingjar kært optliga þat fyrir Knúti konungi, at mǫnnu þykkir þat hér í landi vandi mikill at sitja hér konunglaust, e inum fyrrum konungum Dana þótti þat fullræði, at hafa konungdó yfir Dana-veldi einu saman; en þá er in fyrri æfi var réðu þessu ríki margir konungar; en þó gerisk nú þat mikl meira vandmæli en fyrr hefir verit, þvíat vér hǫfum hér til ná í friði at sitja af útiendum hǫfðingjum, en nú spyrjum vér hitt at Nóregs-konungr ætli at herja á hendr oss, ok er mǫnnu þó grunr á, at Svía-konungr myni ok til þeirar ferðar ráðask en Knútr konungr er nú á Englandi«. Síðan bar jarl fram bré ok innsigli Knúts konungs, þau er sǫnnuðu alt þetta, er jarl ba upp. Þetta ørendi studdu margir aðrir hǫfðingjar. Ok af þeir fortǫlum allra saman réð mannfólkit þat af, at taka Hǫrðaknú til konungs, ok var þat gǫrt á því sama þingi. En í þess ráðagørð hafði verit uphafsmaðr Emma drótning; hafði ho látit gera bréf þessi ok látit innsigla; hafði hon með brǫgðu nát innsigli konungs, en hann sjálfr var leyndr þessu ǫllu. E er þeir Hǫrðaknútr ok Úlfr jarl urðu þess varir, at Óláfr konung var kominn norðan ór Nóregi með her mikinn, þá fóru þei til Jótlandz, þvíat þar er mest megin Dana-veldis; skáru þei þá upp herǫr ok stefndu saman her miklum. En er þeir spurðu at Svía-konungr var ok þar kominn með her sinn, þá þóttus þeir eigi styrk hafa at leggja til bardaga við þá báða. Þá held þeir samnaðinum á Jótlandi ok ætluðu at verja þat land fyri konungum; en skipaherinn drógu þeir allan saman í Limafirð ok biðu svá Knúts konungs. En er þeir spurðu, at Knútr konung var vestan kominn til Limafjarðar, þá gerðu þeir sendimen til hans ok til drótningar Emmu ok báðu, at hon skyld verða vís, hvárt konungr var þeim reiðr eða eigi, ok láta þ þess verða vara. Drótning rœddi þetta mál við konung ok segir at Hǫrðaknútr, sonr þeira, vildi bœta ǫllu því, sem konung vildi, ef hann hefði þat gǫrt, er konungi þœtti í móti skapi Hann svarar, segir, at Hǫrðaknútr hafði ekki sínum ráðum fra farit — »hefir þat svá tekizk, kvað hann, sem ván var at, e hann var barn ok óviti, er hann vildi konungr heita ok vand nǫkkurn bar til handa honum, at land þetta alt myndi herskild farit ok leggjask undir útlenda hǫfðingja, ef eigi kvæmi vár styrkr til; nú ef hann vill nǫkkura sætt við mik gera, þá fari han á fund minn ok leggi niðr hégómanafn þat, er hann hefir sik konun látit kalla«. Sendi síðan drótning þessi sǫmu orð til Hǫrðaknút ok þat með, at hon bað, at hann skyldi eigi þessa ferð undi hǫfuð leggjask, sagði, sem var, at hann myndi engi styrk til þes fá, at standa í mót feðr sínum. En er þessi orðsending kom ti Hǫrðaknúts, þá leitaði hann ráðs við jarl ok við aðra hǫfðingja þá er með honum váru. En þat fanzk brátt, þegar er landzfólki spurði, at Knútr inn gamli var kominn, þá dreif til hans all múgr landzins ok þótti þar traust sitt alt. Sá Úlfr jarl o aðrir félagar hans, at ii. váru kostir fyrir hǫndum, annat hvárt at fara á fund konungs ok leggja alt á hans vald, eða stefn af landi brot elligar; en allir fýstu Hǫrðaknút at fara á fun fǫður síns. Gerði hann svá. En er þeir hittusk, þá fell hann ti fóta feðr sínum ok lagði innsiglit í kné honum, þat er konungsnaf fylgði. Knútr konungr tók í hǫnd Hǫrðaknúti ok sett hann í sæti svá hátt, sem fyrr hafði hann setit. Úlfr jarl send Svein, son sinn, á fund Knúts konungs. Sveinn var systurso Knúts konungs. Hann leitaði griða feðr sínum ok sættar a konungi ok bauð at setjask í gísling af hendi jarls. Þeir Svein ok Hǫrðaknútr váru jafnaldrar. Knútr konungr bað þau or segja jarli, at hann samnaði her ok skipum ok fœri svá ti fundar við konung, en rœddi síðan um sættir sínar. Jarl gerð svá.

K. 149. Hernaðr á Skáni.

En er Óláfr konungr ok Ǫnundr konungr spurðu, at Knút konungr var vestan kominn, ok þat, at hann hafði þá óflýjand her, þá sigla þeir austr fyrir Skáni, taka þá at herja ok brenn heruð, sœkja svá austr fyrir landit til móts við ríki Svía-konungs En þegar er landzfólkit spurði, at Knútr konungr va vestan kominn, þá varð ekki af handgǫngu við konunga; þess getr Sigvatr skáld:

98. Gǫ́tut drótnar

Danmǫrk spanit

und sik sǫkum

snarir herfarar;

þá lét skarpla

Skáney Dana

hlǫðr herjaða;

hǫfuðfremstr jǫfurr.

Þá sóttu konungar austr fyrir landit ok lǫgðu at þar, er heiti Áin helga, ok dvǫlðusk þar um hríð. Þá spyrja þeir, at Knút konungr fór með her sinn austr eptir þeim. Þá bera þeir rá saman ok tóku þat til, at Óláfr konungr með liði sínu sum gekk á land upp ok alt á markir til vats þess, er Áin helg fellr ór; gerðu þar í árósinum stíflu með viðum ok torfi, o stemma svá uppi vatnit, ok svá skáru þeir díki stór ok hleypð saman fleirum vǫtnunum, ok gerðusk þar víðir flóar; en árveginn hjoggu þeir stórviðu. Þeir váru í þessu starfi marg daga, ok hafði Óláfr konungr alt tilstilli um brǫgð þessi, e Ǫnundr konungr hafði þá stjórn yfir skipahernum. Knútr konung spurði til ferða þeira konunga ok svá skaða þann allan er þeir hǫfðu gǫrt á ríki hans; heldr þá til móts við þá þar e þeir lágu í Ánni helgu, ok hafði her mikinn, ok hálfu meira e þeir báðir; þessa getr Sigvatr:

99. Létat af jǫfurr

(ætt manna fansk)

Jótlands etask

ílendr (at því);

vildi foldar

fæst rǫ́n Dana

hlífskjǫldr hafa;

hǫfuðfremstr jǫfurr.

K. 150. Orrosta fyrir Ánni helgu.

Þat var einn dag at kveldi, at njósnar-menn Ǫnundar konung sá sigling Knúts konungs, ok átti hann þá þangat eig langt. Þá lét Ǫnundr konungr blása herblástr. Ráku menn þ tjǫld af sér ok herklæddusk, røru út ór hǫfninni ok austr fyri landit, lǫgðu þá saman skip sín ok tengðu ok bjoggusk ti bardaga. Ǫnundr konungr hleypði njósnarmǫnnum á land upp fóru þeir á fund Óláfs konungs ok sǫgðu honum þessi tíðendi Þá lét Óláfr konungr brjóta stíflurnar ok hleypa ánni í ve sinn; en hann fór um nóttina ofan til skipa sinna. Knútr konung kom fyrir hǫfnina; þá sá hann, hvar lá herr konunga búin til bardaga; þótti honum, sem þá myndi vera síð dags at leggj til orrostu, um þat er herr hans væri allr búinn, þvíat flot hans þurpti rúm mikit á sænum til at sigla; var langt í mill ins fyrsta skips ok ins síðarsta, svá þess, er útarst fór, eð hins, er næst fór landi. Veðr var lítit. En er Knútr konung sá, at Svíar ok Norðmenn hǫfðu rýmða hǫfnina, þá lagði han inn til hafnar ok svá skipin, sem rúm hǫfðu; en þó lá meginherrin út á hafinu. Um morgininn, er mjǫk var ljóst, þá va lið þeira mart á landi uppi, sumt á tali, en sumt at skemta sinni. Þá finna þeir eigi fyrr, en þar geysask vǫtn at þei með forsfalli; þar fylgðu viðir stórir, er rak at skipum þeira meiddusk skipin þar fyrir, en vǫtnin flutu um vǫlluna alla týndisk þat fólkit, er á landi var, ok mart þat, er á skipum var en allir þeir, er því kómu við, hjoggu festar sínar ok leystus út, ok rak skipin mjǫk sundrlaus. Dreka inn mikla, er sjálf konungr var á, rak út fyrir straumi; varð honum ekki auðsnúi með árum; rak hann út at flota þeira Ǫnundar konungs. E er þeir kendu skipit, þá lǫgðu þeir þegar at umhverfis; en fyri þá sǫk, at skipit var borðmikit, svá sem borg væri, en fjǫlð mannz á ok valit it bezta lið, vápnat ok sem øruggligast, þ varð skipit ekki auðsótt; var ok stundin skǫmm, áðr Úlfr jar lagði at með sínu liði, ok hófsk þá orrosta. Því næst drósk a herr Knúts konungs ǫllum megin. Þá sá konungar, Óláfr o Ǫnundr, at þeir mundu unnit hafa þá at sinni þann sigr, se auðit var; létu þá síga skip sín á hǫmlu ok leystusk í brot ó her Knúts konungs ok skilðu flotana. En fyrir þá sǫk, at atlag þessi hafði ekki þannug tekizk, sem Knútr konungr hafði ti skipat, hǫfðu skipin ekki þannug fram lagt sem til var skipat þá varð ekki af atróðrinum; ok kǫnnuðu þeir Knútr konung lið sitt ok tóku þá at skipa liðinu ok bjoggusk um. En er þei hǫfðu skilizk ok sér fór hvárr flotinn, þá kǫnnuðu konunga lið sitt ok funnu, at þeir hǫfðu ekki mannspell fengit; þat s þeir ok, ef þeir biði þar þess, er Knútr konungr hefði búit alla her þann, er hann hafði, ok legði síðan at þeim, at liðsmun var svá mikill, at lítil ván var, at þeir mundu sigrask, e auðvitat, ef orrosta tœkisk, at þar myndi verða it mesta mannfall Nú var þat ráð tekit, at róa liðinu ǫllu austr með landi En er þeir sá, at flotinn Knúts konungs fór ekki eptir þeim þá reistu þeir viður ok settu upp segl sín. Óttarr svarti rœði um fund þenna í þeiri drápu, er hann orti um Knút inn ríka:

100. Svíum hnekðir þú, sóknar

siklingr ǫrr, en mikla

ylgr, þars ǫ́ en helga,

ulfs beitu fekk, heitir;

helt, þars hrafn né svalta,

(hvatráðr est þú) láði,

ógnar stafr, fyr jǫfrum,

ýgr, tveimr (við kyn beima).

Þórðr skáld Sjáreksson orti erfidrápu um Óláf konung inn helga sú er kǫlluð Róðadrápa, ok er þar getit þessa fundar:

101. Átti, Egða dróttinn,

Áleifr, þrimu stála

við ágætan Jóta

ǫðling, þann’s klýfr hringa;

skaut nær skarpt at móti

Skǫ́nunga gramr hǫ́num;

Sveins vasa sonr at reyna

slær; þaut ulfr of hrævi.

K. 151. Ráðagørðir Óláfs konungs ok Ǫnundar konungs.

Óláfr konungr ok Ǫnundr konungr siglðu austr fyrir veld Svía-konungs; ok at apni dags lǫgðu þeir at landi, þar er heiti Barvík; lágu konungar þar um nóttina. En þat fanzk á u Svía, at þeim var þá títt heim at fara; var þat mikill hluti Sví hers, at siglði um nóttina austr með landi, ok létta þeir eig fyrr sinni ferð, en hverr kom til síns heimilis. En er Ǫnund konungr varð þessa varr, ok þá lýsti af degi, þá lét hann blás til húsþings. Gekk þá alt lið á land ok var sett þing. Ǫnund konungr tók til máls: »svá er, segir hann, sem þér, Óláfr konungr vituð, at vér hǫfum í sumar farit allir saman ok herja víða um Danmǫrk; hǫfum vér fengit fé mikit en ekki af lǫndum ek hefi haft í sumar hálft fjórða hundrað skipa, en nú er eig meirr eptir en c. skipa; nú lízk mér svá, sem vér mynim vinn ekki til sœmðar með eigi meira her, en nú hǫfum vér, þó a þér hafið lx. skipa, sem þér hafið í sumar haft; nú þykki mé þat sýnligast at fara aptr í ríki mitt, ok er gott heilum vagn heim at aka; vér hǫfum aflat í ferð þessi, en ekki látit. Nú vi ek, Óláfr mágr, bjóða yðr, at þér farið með mér, ok verum í vet allir ásamt; takið slíkt af mínu ríki, sem þér fáið yðr vel haldit ok þat lið, sem yðr fylgir. Gerum þá, er vár kømr, slíkt ráð se oss sýnisk. En ef þér vilið heldr þann kost, at hafa land várt ti yfirferðar, þá skal þat heimilt, ok vilið þér fara landveg í rík yðart í Nóreg«. Óláfr konungr þakkaði Ǫnundi konung vinsamlig boð, er hann hafði veitt honum — »en þó, ef ek ska ráða, segir hann, þá mun annat ráð tekit, ok munu vér hald saman her þessum, er nú er eptir. Hafða ek fyrst í sumar, áð ek fór ór Nóregi, hálft fjórða hundrað skipa, en er ek fór ó landi, þá valða ek ór her þeim ǫllum þat lið, er mér þótti bazt skipaða ek þessa lx. skipa, er nú hefi ek. Nú lízk mér ok svá u yðart lið, sem þat myni hafa á brot hlaupit, er dáðlausast var o verst fylgð í; en ek sé hér alla hǫfðingja yðra ok hirðstjóra, o veit ek, at þat lið er alt betra til vápns, er hirðliðit er; hǫfu vér enn mikinn her ok skipakost svá góðan, at vér megum ve liggja úti á skipum í allan vetr, svá sem konungar hafa fyr gǫrt. En Knútr konungr mun lítla hríð liggja í Ánni helgu þvíat þar er engi hǫfn skipafjǫlða þeim, er hann hefir; mun han fara austr eptir oss; þá skulu vér fara undan, ok mun oss þ brátt lið dragask; en ef hann snýr aptr þangat, sem hafnir þæ eru, er hann má liggja flota sínum, þá mun þar vera engu mun síðr en hér mart lið heimfúst. Vænti ek, at vér hafim sv um búit í sumar, at þorparinn viti, hvat hann skal vinna bæði Skáni ok Hallandi. Mun herr Knúts konungs dreifask brátt ví vegar, ok veit þá eigi, hverjum sigrs er auðit. Hǫfum fyrs njósnir af, hvert ráð hann tekr«. Lauk Óláfr konungr svá mál sínu, at allir menn gerðu góðan róm at, ok var þat ráðs tekit sem hann vildi vera láta. Váru þá njósnir gǫrvar til liðs Knút konungs, en þeir lágu þar báðir konungar.

K. 152. Frá Knúti konungi ok Úlfi jarli.

Knútr konungr sá þat, at Nóregs-konungr ok Svía-konung heldu liði sínu austr fyrir landit; gerði hann þegar lið á lan upp, lét menn sína ríða it øfra dag ok nótt, svá sem lið konung fór it ýtra; fóru þá aðrir njósnarmenn fram, er aðrir fóru aptr Vissi Knútr konungr á hverjum degi tíðendi frá ferð þeira; vár njósnarmenn í her þeira konunga. En er hann spurði, at mikil hluti liðs var frá þeim farinn, þá helt hann sínum her aptr ti Sjálandz ok lagðisk í Eyrarsund með allan herinn; lá sumt liði við Sjáland, en sumt við Skáni. Knútr konungr reið upp ti Hróiskeldu dag inn næsta fyrir Mikjálsmessu ok með honu sveit mikil manna. En þar hafði gǫrt veizlu í móti honum Úlf jarl, mágr hans; veitti jarl allkappsamliga ok var allkátr Konungr var fámálugr ok heldr ófrýnn; jarl orti orða á hann o leitaði þeira málsenda, er hann vætti, at konungi myndi bez þykkja. Konungr svarar fá. Þá spurði jarl, ef hann vildi leik at skáktafli; hann játti því; tóku þeir þá skáktaflit ok léku. Úlf jarl var maðr skjótorðr ok óvæginn bæði í orðum ok í ǫllu ǫðrum hlutum ok inn mesti framkvæmðarmaðr um ríki sitt o hermaðr mikill, ok er saga mikil frá honum sǫgð Úlfr jarl va maðr ríkastr í Danmǫrk, þegar er konunginn líddi. Systir Úlf jarls var Gyða, er átti Guðini jarl Úlfnaðrsson, ok váru syni þeira Haraldr Engla-konungr, Tósti jarl, Valþjófr jarl, Mǫrukár jarl, Sveinn jarl, Gyða dóttir þeira, er átti Eatvarðr inn góð Engla-konungr.

K. 153. Víg Úlfs jarls.

En er þeir léku at skáktafli, Knútr konungr ok Úlfr jarl þá lék konungr fingrbrjót mikinn; þá skækði jarl af honu riddara; konungr bar aptr tafl hans ok segir, at hann skyldi anna leika; jarl reiddisk ok skaut niðr taflborðinu, stóð upp ok gek í brot. Konungr mælti: »rennr þú nú, Úlfr inn ragi«. Jarl snør aptr við dyrrin ok mælti: »lengra myndir þú renna í Ánn helgu, ef þú kvæmir því víð; kallaðir þú eigi þá Úlf inn raga, e ek lagða til at hjálpa þér, er Svíar bǫrðu yðr sem hunda«; gek jarl þá út ok fór til svefns. Lítlu síðarr gekk konungr at sofa Eptir um morguninn, þá er konungr klæddisk, þá mælti hann vi skósvein sinn: »gak þú, segir hann, til Úlfs jarls ok drep hann« Sveinninn gekk ok var á brot um hríð ok kom aptr. Þá mælt konungr: »draptu jarl?«. Hann svarar: »eigi drap ek hann þvíat hann var genginn til Lúcis-kirkju«. Maðr hét Ívarr hvíti norrœnn at kyni; hann var þá hirðmaðr Knúts konungs ok herbergismað hans. Konungr mælti til Ívars: »gak þú ok dre jarl«. Ívarr gekk til kirkju ok inn í kórinn ok lagði þar sverð í gǫgnum jarl; fekk þar Úlfr jarl bana. Ívarr gekk til konung ok hafði sverðit blóðugt í hendi. Konungr spurði: »draptu n jarl?«. Ívarr svarar: »nú drap ek hann«. »Vel gerðir þú þá kvað hann. En eptir, þá er jarl var drepinn, létu munkar læs kirkju. Þá var þat sagt konungi. Hann sendi mann til munka bað þá láta upp kirkju ok syngja tíðir; þeir gerðu, sem konung bauð. En er konungr kom til kirkju, þá skeytti hann jarði miklar til kirkju, svá at þat er herað mikit, ok hófsk sá stað mikit síðan; af því hafa þær jarðir þar til legit síðan. Knút konungr reið síðan út til skipa sinna ok var þar lengi um hausti með allmikinn her.

K. 154. Frá Óláfi konungi ok Svíum.

Þá er Óláfr konungr ok Ǫnundr konungr spurði, at Knút konungr hafði haldit til Eyrarsundz ok hann lá þar með her sinn þá áttu þeir konungar húsþing. Talaði Óláfr konungr ok segir at þetta hafði farit at getu hans, at Knútr konungr hafði eig lengi verit í Ánni helgu — »vætti ek nú, at fleira skal fara epti getu minni um viðrskipti vár. Hefir hann nú lítit fjǫlmenni hj því, sem hann hafði í sumar, en hann mun minna hafa síðarr þvíat eigi er þeim óleiðara en oss at liggja úti á skipum í haus síðan, ok mun oss sigrs auðit, ef oss skortir eigi þrá ok tilræði Hefir svá farit í sumar, at vér hǫfum haft lið minna, en þeir haf látit fyrir oss bæði menn ok fé«. Þá tóku Svíar at tala, segja at þat var ekki ráð at bíða þar vetrar ok frøra — »þótt Norðmen eggi þess; vita þeir ógǫrla, hver íslǫg kunnu hér at verða, o frýss haf alt optliga á vetrum. Viljum vér fara heim ok ver hér ekki lengr«. Gerðu þá Svíar kurr mikinn ok mælti hverr orðastað annars; var þat af ráðit, at Ǫnundr konungr ferr þá brot með alt sitt lið, en Óláfr konungr var þá enn eptir.

K. 155. Frá Agli ok Tófa.

En er Óláfr konungr lá þar, þá átti hann opt tal ok ráðagør við lið sitt. Þat var eina nótt, at þeir áttu vǫrð at halda a konungs skipi Egill Hallzson ok sá maðr, er hét Tófi Valgautsson hann var kynjaðr af Vestra-Gautlandi, ættstórr maðr. E er þeir sátu á verðinum, þá heyrðu þeir grát ok veinan þar til er sat í bǫndum hernumit lið; var þat bundit um nætr á land uppi. Tófi segir, at honum þótti ilt at heyra á gaulan þeira, o bað Egil, at þeir fœri til at leysa fólkit ok láta brot hlaupa. Þei gerðu þetta sama ráð, fóru til ok skáru bǫndin ok hleypðu á bro fólki því ǫllu, ok varð þat verk allóvinsælt; konungr var ok sv reiðr, at þeim helt við váða sjálfan. Ok síðan, er Egill va sjúkr, þá var þat lengi, at konungr vildi eigi koma at sjá hann at margir menn báðu hann. Iðraðisk Egill þá mjǫk, er han hafði svá gǫrt, at konungi þótti illa, ok bað af sér reiði; veitt konungr honum þat um síðir. Óláfr konungr lagði hendr sína yfir síðu Egils, þar er verkrinn lá undir, ok sǫng bœnir sinar en jafnskjótt tók ór verk allan; eptir þat batnaði Agli, en Tóf kom sér síðan í sætt. Svá er sagt, at hann skyldi þat til vinna at koma á fund Óláfs konungs feðr sínum. Valgautr var mað hundheiðinn ok fekk hann kristni af orðum konungs ok andaðisk þegar er hann var skírðr.

K. 156. Svikræði við Óláf konung.

En er Óláfr konungr átti tal við lið sitt, þá leitaði hann ráð við hǫfðingja, hvert þeir skyldu upp taka; en þat kom lítt ásam með mǫnnum; kallaði þat annarr óráð, er ǫðrum þótti vænligt ok válkuðu þeir mjǫk lengi ráðin fyrir sér. Njósnarmenn Knút konungs váru jafnan í her þeira ok kómu sér í tal við marg menn ok hǫfðu þeir fram féboð ok vináttumál af hendi Knút konungs, en þar létu margir eptir leiðask ok seldu þar til tr sína, at þeir skyldu gerask menn Knúts konungs ok halda land honum til handa, ef hann kvæmi í Nóreg. Urðu margir at þess berir síðarr, þótt þat fœri þá leynt fyrst. Sumir tóku þá þega við fégjǫfum, en sumum var heitit fé síðarr; en hinir vár allmargir, er áðr hǫfðu þegit af honum vingjafir stórar, fyri því at þat var satt at segja frá Knúti konungi, at hverr, er hans fund kom þeira manna, er honum þótti nǫkkut mannzmó at ok vildi hann þýðask, þá fekk hverr af honum fullar hend fjár; varð hann af því stórliga vinsæll; ok var mest at um ǫrlei hans við útlenda menn ok þá mest, er lengst váru at komnir.

K. 157. Ráðagørð Óláfs konungs.

Óláfr konungr átti opt tal ok stefnur við menn sína o spurði at ráðagørðum; en er hann fann, at sitt lagði hverr til, þ grunaði hann, at þeir váru sumir, er annat mundu um mæla, e sýnask myndi ráðligast, ok myndi þá eigi ráðit, hvárt allir mund honum rétta skuld gjalda um tryggðina. Þess eggjuðu margir at þeir skyldu taka byr ok sigla til Eyrasundz ok svá norðr ti Nóregs: sǫgðu þeir, at Danir myndi ekki þora at þeim at leggja þótt þeir lægi fyrir með lið mikit. En konungr var maðr sv vitr, at hann sá, at slíkt var ófœra; vissi hann ok, at annan ve hafði tekizk Óláfi Tryggvasyni, þá er hann var fáliðr, er han lagði til orrostu, þar er herr mikill var fyrir, en Danir þørð þá eigi at berjask; vissi konungr ok, at í her Knúts konungs va fjǫlði Norðmanna. Grunaði konungr, at þeir, er slíkt réðu honum mundu vera hollari Knúti konungi en honum. Veitti Óláfr konung þá órskurð, segir svá, at menn skulu búask, þeir er honu vilja fylgja, ok fara landveg um it øfra Gautland ok svá ti Nóregs — »en skip vár, segir hann, ok allan þunga, þann er vé megum eigi eptir oss flytja, vil ek senda austr í veldi Svía-konung ok láta þar varðveita oss til handa«.

K. 158. Ferð Háreks ór Þjóttu.

Hárekr ór Þjóttu svarar máli Óláfs konungs, segir svá: »þa er auðsætt, at eigi má ek fara fœti til Nóregs; ek em maðr gamal ok þungr ok vanr lítt gǫngum; ætla ek trauðr at skiljask vi skip mitt; hefi ek lagt þá stund á um skip þat ok búnað þess at mér mun leitt, at ljá óvinum mínum fangs á skipi því« Konungr svarar: »far þú með oss, Hárekr, vér skulum bera þi eptir oss, ef þú mátt eigi ganga«. Hárekr kvað þá vísu:

102. Ráðit hefk at ríða,

Rínleygs, heðan mínum

láðs dynmari, leiðir

lǫngum heldr an ganga,

þótt, leggfjǫturs, liggi,

lundr, í Eyrarsundi

(kann þjóð kerski minni)

Knútr herskipum úti.

Þá lét Óláfr konungr búa ferð sína; hǫfðu menn ígangsklæði sí ok vápn, ok þat, sem feksk af reiðskjótum, þá var klyfjat a klæðum ok lausafé. En hann sendi menn ok lét flytja skip sí austr í Kalmarnir; létu þeir þar upp setja skipin ok flytja reið allan ok annan varnað til varðveizlu. Hárekr gerði sem han hafði sagt, at hann beið byrjar ok siglði síðan austan fyrir Skáni til þess er hann kom austan at Hǫlunum, ok var þat aptan dags en byrr var á blásandi. Þá lét hann ofan leggja seglit ok sv viðu, taka ofan veðrvitann ok sveipa skipit alt fyrir ofan sjá me grám tjǫldum ok lét róa í nǫkkurum rúmum fram ok aptr, en lé flesta menn sitja lágt í skipinu; ok sá varðmenn Knúts konung skipit ok rœddu um sín í milli, hvat skipa þat myndi vera, o gátu þess, at vera myndi flutt salt eða síld, er þeir sá fá mennin en lítinn róðrinn, en skipit sýndisk þeim grátt ok bráðlaust o sem skipit myndi skinit af sólu, ok sá þeir, at skipit var set mjǫk. En er Hárekr kom fram í sundit ok um herinn, þá lé hann reisa viðuna ok draga seglit, lét setja upp gylta veðrvita var seglit hvítt sem dript ok stafat rauðu ok blá með vendi. Þ sá menn Knúts konungs ok segja konungi, at meiri ván var, a Óláfr konungr hefði þar um siglt; en Knútr konungr segir svá at Óláfr konungr væri svá vitr maðr, at hann hefði eigi fari einskipa í gǫgnum her Knúts konungs, ok lézk líkligra þykkja at þar myndi verit hafa Hárekr ór Þjóttu eða hans maki. Þa hafa menn fyrir satt, at Knútr konungr hafi vitat um ferð Hárek ok hann myndi eigi svá farit hafa, ef eigi hefði áðr farit vináttumá milli þeira Knúts konungs, ok þótti þat birtask eptir, þá e vinátta þeira Knúts konungs ok Háreks gerðisk alkunna. Hárek orti vísu þessa, þá er hann siglði norðr um Veðrey:

103. Lækkat Lundar ekkjur

(læbaugs) at því hlæja

(skjótum eik fyr útan

ey) né danskar meyjar,

jǫrð, at eigi þørðak,

ifla flausts, á hausti

á flatslóðir Fróða

fara aptr Vali krapta.

Fór Hárekr þá ferðar sinnar ok létti eigi fyrr, en hann ko norðr á Hálogaland ok til bús síns í Þjóttu.

K. 159. Ferð Óláfs konungs ór Svíþjóð.

Óláfr konungr byrjar ferð sína, fór fyrst upp um Smálǫn ok kom fram í Vestra-Gautland, fór spakliga ok friðsamliga, e landzmenn veittu þeim góðan forbeina. Fór konungr til þess, e hann kom ofan í Víkina ok svá norðr eptir Víkinni, til þess e hann kom í Sarpsborg; dvalðisk hann þá þar ok lét þá þar bú til vetrsetu. Gaf konungr þá heimleyfi mestum hluta liðsins, e hafði með sér þat af lendum mǫnnum, er honum sýndisk. Þa váru með honum allir synir Árna Armóðssonar, váru þeir mes virðir af konungi. Þá kom til Óláfs konungs Gellir Þorkelsson ok hafði komit áðr um sumarit af Íslandi, svá sem fyrr var ritit.

K. 160. Frá Sigvati skáld.

Sigvatr skáld hafði verit lengi með Óláfi konungi, svá se hér er ritit, ok hafði konungr gǫrt hann stallara sinn. Sigvat var ekki hraðmæltr maðr í sundrlausum orðum, en skáldskap var honum svá tiltœkr, at hann kvað af tungu fram, svá se hann mælti annat mál. Hann hafði verit í kaupferðum ti Vallandz, ok í þeiri ferð hafði hann komit til Englandz ok hit Knút inn ríka ok fengit af honum leyfi at fara til Nóregs, sv sem fyrr var ritit; en er hann kom í Nóreg, þá fór hann þegar ti fundar við Óláf konung ok hitti hann í Borg, gekk fyrir konung þá er hann sat yfir borðum. Sigvatr kvaddi hann; konungr lei við honum ok þagði:. Sigvatr kvað:

104. Heim erum hingat komnir,

hygg þú at, jǫfurr skatna

(menn nemi mál sem innik

mín) stallarar þínir;

seg, hvar sess hafið hugðan

seims þjóðkonungr beimum

(allir es þekkr) með þollum

(þinn skáli mér innan).

Þá sannaðisk þat, er fornkveðit mál er, at mǫrg eru konung eyru; Óláfr konungr hafði spurt alt um farar Sigvats, at han hafði hitt Knút konung. Óláfr konungr mælti til Sigvats: »eig veit ek, hvárt þú ætlar nú at vera minn stallari — eða hefir þ nú gǫrzk maðr Knúts konungs«. Sigvatr kvað:

105. Knútr spurði mik, mætra

mildr, ef hǫ́num vildak

hendilangr sem, hringa,

hugreifum Áleifi;

einn kvaðk senn, en sǫnnu

svara þóttumk ek, dróttin

(gefin eru gumna hverjum

góð dœmi) mér sœma.

Þá mælti Óláfr konungr, at Sigvatr skyldi ganga til sætis þess er hann var vanr at hafa fyrr. Kom Sigvatr sér þá enn brátt kærleika ina sǫmu, sem áðr hafði hann haft.

K. 161. Frá Erlingi Skjálgssyni.

Erlingr Skjálgsson ok synir hans allir hǫfðu verit um sumari í her Knúts konungs ok í sveit með Hákoni jarli; þar var þá o Þórir hundr ok hafði metorð mikill. En er Knútr konungr spurði at Óláfr konungr hafði landveg farit til Nóregs, þá leysti Knút konungr leiðangrinn ok gaf leyfi ǫllum mǫnnum at búa sér ti vetrvistar; var þá í Danmǫrk herr mikill útlendra manna, bæð enskra manna ok Norðmanna ok af fleirum lǫndum, er lið hafð komit til hersins um sumarit. Erlingr Skjálgsson fór um hausti til Nóregs með liði sínu ok þá af Knúti konungi stórar gjafir a skilnaði þeira. Þórir hundr var eptir með Knúti konungi. Me Erlingi fóru norðr í Nóreg sendimenn Knúts konungs ok hǫfð með sér óf lausafjár; fóru þeir um vetrinn víða um land, reidd þá af hendi fé þau, er Knútr konungr hafði heitit mǫnnum u haustit til liðs sér, en gáfu inum mǫrgum, er þeir fengu með f keypt vináttu Knúti konungi, en þeir hǫfðu traust Erlings ti yfirferðar. Gerðisk þá svá, at fjǫlði manna snørisk til vinátt við Knút konung ok hétu honum þjónostu sinni ok því með, a veita Óláfi konungi mótstǫðu; gerðu þat sumir berliga, en hini váru miklu fleiri, er leyndusk at fyrir alþýðu. Óláfr konung spurði þessi tíðendi; kunnu margir honum at segja frá þessu tíðendum, ok var þat fœrt mjǫk í fjǫlmæli þar í hirðinni; Sigvat skáld kvað þetta:

106. Fjandr ganga þar þengils,

þjóð býðr opt, með sjóða,

hǫfgan málm fyr hilmis

haus ófalan, lausa;

sitt veit hverr, ef harra

hollan selr við golli

(vert es slíks) í svǫrtu,

sinn, helvíti innan.

Ok enn kvað Sigvatr þetta:

107. Kaup varð daprt, þars djúpan,

dróttinrœkð, of sóttu

þeir es, heim, á himnum,

hás elds, svikum beldu.

Opt var sú umrœða þar í munni hǫfuð, hversu illa samði Hákon jarli at fœra her á hendr Óláfi konungi, er hann hafði honum lí gefit, þá er jarl hafði á hans vald komit. En Sigvatr var in mesti vinr jarls, ok þá enn, er Sigvatr heyrði jarlinum ámælt kvað hann:

108. Gerðisk hilmis Hǫrða

húskarlar þá jarli,

es við Áleifs fjǫrvi,

ofvægir, fé þægi;

hirð esa hans at verða

háligt fyr því máli;

dælla es oss, ef allir

erum vír of svik skírir.

K. 162. Frá jólagjǫfum Óláfs konungs.

Óláfr konungr hafði jólaboð mikit, ok var þá komit til han mart stórmenni. Þat var inn vii. dag jóla, at konungr gek ok fáir menn með honum. Sigvatr fylgði konungi dag ok nótt hann var þá með honum. Þeir gengu í hús eitt; þar váru hirði í dýrgripir konungs. Hann hafði þá hafðan viðrbúnað mikinn sem vanði var til, heimt saman dýrgripi sína, til þess at gef vingjafir it viii. kveld jóla. Þar stóðu í húsinu sverð eigi allf gullbúin. Þá kvað Sigvatr:

109. Sverð standa þar, sunda

sárs leyfum vér árar,

(herstillis verðr hylli

hollust) búin golli;

við tœka ek (víka,

vask endr með þér, sendir

elds) ef eitt hvert vildir,

allvaldr, gefa skaldi.

Konungr tók eitt hvert sverðit ok gaf honum, var gulli vafð meðalkaflinn ok gullbúin hjǫlt; var sá gripr allgóðr. En gjǫfi var eigi ǫfundlaus, ok heyrði þat síðan. Þegar eptir jólin byrjað Óláfr konungr ferð sína til Uplanda, þvíat hann hafði fjǫlmenn mikit, en tekjur norðan ór landi hǫfðu engar til hans komit þ um haustit, þvíat leiðangr hafði úti verit um sumarit ok hafð þar konungr allan kostnað til lagt, þann er fǫng var á. Þá vár ok engi skip at fara með lið sitt norðr í land. Hann spurði o þat einu norðan, er honum þótti ekki friðsamligt, ef hann fœr eigi með liði miklu. Réð konungr fyrir þá sǫk þat af, at far yfir Uplǫnd. En eigi var þá svá langt liðit, síðan er han hafði þar farit at veizlum, sem lǫg stóðu til, eða vanði konung hafði verit. En er konungr sótti upp á land, þá buðu honu heim lendir menn ok ríkir bœndr ok léttu svá hans kostnaði.

K. 163. Frá Birni ármanni.

Bjǫrn er maðr nefndr, gauzkr at kyni; hann var vinr o kunningi Ástríðar drótningar ok nǫkkut skyldr at frændsemi, o hafði hon fengit honum ármenning ok sýslu á ofanverðri Heiðmǫrk hafði hann ok yfirsókn í Eystridali. Ekki var Bjǫr konungi kærr ok ekki var hann maðr þokkasæll af bóndum. Þa hafði ok at borizk í byggð þeiri, er Bjǫrn réð fyrir, at þar urð hvǫrf stór á nautum ok á svínum. Lét Bjǫrn þar kveðja þing til ok leitaði þar eptir hvǫrfum; hann kallaði þá menn líkligst til slíkra hluta ok illbregða, er sátu í markbyggðum fjarri ǫðru mǫnnum; veik hann því mál: til þeira, er byggðu Eystridali; s byggð var mjǫk sundrlaus, byggt við vǫtn eða rjóðr í skógum en fástaðar stórbyggðir saman.

K. 164. Frá sonum Rauðs.

Rauðr hét maðr, er þar byggði í Eystridǫlum. Ragnhild var nefnd kona hans, Dagr ok Sigurðr synir; þeir váru ini efniligstu menn. Þeir váru staddir á þingi því ok heldu svǫru upp af hendi þeira Dœla ok báru þá undan sǫkum. Birni þótt þeir láta stórliga ok vera drambsmenn miklir at vápnum o klæðum. Bjǫrn sneiddi rœðunni á hendr þeim brœðrum ok talð þá eigi ólíliga til at hafa slíkt gǫrt; þeir synjuðu fyrir sik, o sleit svá því þingi. Lítlu síðarr kom til Bjarnar ármannz Óláf konungr með liði sínu ok tók þar veizlu. Var þá kært fyri konungi þat mál, er fyrr var uppi haft á þingi; sagði Bjǫrn, a honum þóttu Rauðs-synir líkligstir til at valda slíkum ótila. Þ var sent eptir sonum Rauðs. En er þeir hittu konung, þá talð hann þá óþjófliga menn ok bar þá undan kenzlum þessum. Þei buðu konungi til fǫður síns, at taka þar iii. nátta veizlu með ǫll liði sínu. Bjǫrn latti ferðarinnar; konungr fór eigi at síðr. A Rauðs var in prúðligsta veizla. Þá spurði konungr, hvat mann Rauðr væri eða kona hans. Rauðr segir, at hann var mað sœnskr, auðigr ok kynstórr — »en ek hljópumk þaðan í brott segir hann, með konu þessa, er ek hefi átt síðan; hon er systi Hrings konungs Dagssonar«. Þá vaknaði konungr við ætt þeir beggja; fann hann þat, at þeir feðgar váru menn forvitrir, o spurði þá eptir íþróttum sínum. Sigurðr segir, at hann kan drauma at skilja ok at deila dœgrafar, þótt engi sæi himintungl Konungr reyndi þessa íþrótt, ok var þat sem Sigurðr hafði sagt Dagr fann þat til íþrótta sér, at hann myndi sjá kost ok lǫs á manni hverjum, er honum bar fyrir augu, ef hann vildi hu á leggja ok at hyggja. Konungr bað hann segja skaplǫst hans þann er hann sæi. Dagr fann þat til, er konungi þótti rétt. Þ spurði konungr um Bjǫrn ármann, hvern skaplǫst hann hefði Dagr segir, at Bjǫrn var þjófr, ok þat með, at hann segir hvar Bjǫrn hafði fólgit á bœ sínum bæði bein ok horn ok húði af nautum þeim, er hann hafði stolit þá um haustit — »e hann valdi, segir hann, allra þeira stulða, er í haust hafa horfi ok hann hefir ǫðrum mǫnnum kent«. Segir Dagr konungi ǫl merki til, hvar konungr skyldi leita. En er konungr fór í bro frá Rauðs, þá var hann leiddr út með stórum vingjǫfum; vár með konungi synir Rauðs. Fór konungr fyrst til Bjarnar, o reyndisk honum alt svá, sem Dagr hafði sagt. Síðan lét konung Bjǫrn fara í brot ór landi, ok naut hann drótningar at því, e hann helt lífi ok limum.

K. 165. Dráp Þóris.

Þórir, sonr Ǫlvis á Eggju, stjúpsonr Kálfs Árnasonar o systursonr Þóris hundz, var manna fríðastr, mikill maðr o sterkr; hann var þá xviii. vetra gamall. Hann hafði fengit got kvánfang á Heiðmǫrk ok auð fjár með; var hann inn vinsælst maðr ok þótti vænn til hǫfðingja. Hann bauð konungi hei til veizlu með lið sitt; konungr þekðisk boð þat ok fór til Þóris fekk þar allgóðar viðtǫkur. Var þar veizla in virðuligsta, va veitt allkappsamliga, en ǫll váru fǫng in beztu. Konungr o menn hans rœddu þat sín í milli, at þeim þótti þat mjǫk hœfas við ok vissu eigi, hvat þeim þótti framarst, húsakynni Þóris eð húsbúnaðr, borðbúnaðr eða drykkr eða maðr sá, er veitti. Dag lét sér fátt um finnask. Óláfr konungr var vanr at hafa op rœður við Dag ok spurði hann ýmissa hluta. Reyndisk konung alt þat með sannendum, er Dagr sagði, hvárt sem þat var liði eða ókomit fram; festi þá konungrinn trúnað mikinn á rœðu hans. Þá kallaði konungr Dag á einmæli ok rœddi þá mjǫ marga hluti fyrir honum; þar kom niðr rœða konungs, at han tjáði þat fyrir Dag, hvé skǫruligr maðr Þórir var, er þeim gerð þá veizlu virðuliga. Dagr lét sér fátt um finnask ok lét þa alt satt, er konungr segir. Þá spurði konungr Dag, hverja skapsanmark hann sæi Þóris. Dagr kvazk hyggja, at Þórir mynd vel skapfarinn, ef honum væri þat svá gefit sem hitt, er alþýð mátti sjá. Konungr bað hann segja sér þat, er hann spurði segir, at hann var þess skyldr. Dagr svarar: »þá muntu, konungr vilja veita mér, at ek ráða hefndinni, ef ek skal finn lǫstinn«. Konungr segir, at hann vill eigi dómum sínum skjót undir aðra menn, en bað Dag segja sér þat, er hann spurði Dagr svarar: »dýrt er dróttins orð; þat mun ek til skapslasta Þóri finna, sem margan kann henda; hann er maðr of fégjarn« Konungr svarar: »er hann þjófr eða ránsmaðr?«. Dagr svarar »eigi er þat« segir hann. »Hvat er þá?« segir konungr. Dag svarar: »hann vann þat til fjár, at hann gerðisk dróttinssviki hann hefir tekit fé af Knúti inum ríka til hǫfuðs þér«. Konung svarar: »hvernug gerir þú þat satt?«. Dagr mælti: »han hefir á inni hœgri hendi fyrir ofan olboga digran gullhring, e Knútr konungr hefir gefit honum, ok lætr engan mann sjá« Eptir þat slitu þeir konungr tali sínu, ok var konungr reið mjǫk. Þá er konungr sat yfir borðum ok menn hǫfðu drukki um hríð, ok váru menn allkátir; Þórir gekk um beina; þá lé konungr kalla Þóri til sín; hann gekk framan at borðinu ok tó hǫndum upp á borðit. Konungr spurði: »hversu gamall mað ertu, Þórir?«. »ek em xviii. vetra gamall« segir hann. Konung mælti: »mikill maðr ertu, Þórir, jamgamall, ok gǫfugligr«. Tó þá konungr um hǫnd ina hœgri ok strauk upp um olboga. Þóri mælti: »tak þú kyrt þar á, ek hefi sull á hendi«. Konungr hel hendinni ok kendi, at þar var hart undir. Konungr mælti: »hefi þú eigi spurt þat, at ek em læknir?, ok láttu mik sjá sullinn« Þórir sá, at þá myndi ekki tjóa at leyna, tók þá hringinn o lét fram. Konungr spyrr, hvárt þat var Knúts konungs gjǫf Þórir segir, at ekki var þá því at leyna. Konungr lét Þóri tak hǫndum ok setja í járn. Þá gekk Kálfr at ok bað Þóri friða ok bauð fyrir hann fé. Margir menn studdu þat mál ok buð sitt fé fram. Konungr var svá reiðr, at ekki mátti orðum vi hann koma, segir hann, at Þórir skyldi hafa slíkan dóm, se hann hafði honum hugðan. Síðan lét konungr drepa Þóri, e verk þat varð at inni mestu ǫfund bæði þar um Uplǫnd o engum mun síðr norðr um Þrándheim, þar sem ætt Þóris va flest. Kálfi þótti ok mikils vert aftaka þessa manns, þvía Þórir hafði verit fóstrson hans í œsku.

K. 166. Fall Grjótgarðz.

Grjótgarðr, sonr Ǫlvis ok bróðir Þóris, hann var ellri þeir brœðra; var hann ok inn gǫfugligsti maðr ok hafði sveit u sik; hann var þá ok staddr á Heiðmǫrk. En er hann spurð aftǫku Þóris, þá veitti hann árásir, þar sem fyrir váru men konungs eða fé hans, eða at ǫðru hverju hafðisk hann við skógum eða í ǫðrum fylgsnum. En er konungr spurði ófri þann, þá lét hann njósnum til halda um ferðir Grjótgarðz. Verð konungr varr við ferðir hans; hafði Grjótgarðr tekit náttsta eigi langt frá því, er konungr var. Óláfr konungr fór þegar u nóttina, kom þar, er dagaði; slógu mannhring um stofuna, þa er þeir Grjótgarðr váru inni. Þeir Grjótgarðr vǫknuðu vi mannagný ok vápnabrak; hljópu þeir þá þegar til vápna; hljó Grjótgarðr út í forstofuna. Grjótgarðr spurði, hverr fyrir lið því réði; honum var sagt, at þar var kominn Óláfr konungr Grjótgarðr spurði, ef konungr mætti nema orð hans. Konung stóð fyrir durunum; hann segir, at Grjótgarðr mátti mæla slíkt er hann vildi — »heyri ek orð þín« segir konungr. Grjótgarð mælti: »ekki mun ek griða biðja«. Þá hljóp Grjótgarðr út hafði skjǫld yfir hǫfði sér, en sverð brugðit í hendi; lítt va lýst ok sá hann ógǫrla; hann lagði sverði til konungs, en þa varð fyrir Arnbjǫrn Árnason; kom lagit undir brynjuna o renndi upp í kviðinn; fekk Arnbjǫrn þar bana; Grjótgarðr va ok þegar drepinn ok flest alt lið hans. Eptir þessa atburði snør konungr ferðinni aptr suðr til Víkrinnar.

K. 167. Frá sendimǫnnum Óláfs konungs.

Nú er Óláfr konungr kom til Túnsbergs, þá gerði han menn í allar sýslur, ok krafði konungr sér liðs ok leiðangrs Skipakostr hans var þá lítill; váru þá engi skip nema bóandafǫr en lið drósk vel til hans þar ór heruðum, en fátt kom u langan veg, ok fanzk þat brátt, at landfólkit myndi þá ver snúit frá einǫrðinni við konung. Óláfr konungr gerði lið sit austr á Gautland, sendi þá eptir skipum sínum ok þeim varnaði er þeir létu eptir um haustit. En ferð þeira manna varð sein þvíat þá varð eigi betra en um haustit at fara í gǫgnum Danmǫrk þvíat Knútr konungr hafði her úti um várit um alt Danaveld ok hafði eigi færa en tólf hundruð skipa.

K. 168. Ráðagørð Óláfs konungs.

Þau tíðendi spurðusk í Nóreg, at Knútr inn ríki dró sama her óvígjan í Danmǫrku, ok þat með, at hann ætlaði at hald liði því ǫllu til Nóregs ok leggja þar land undir sik. En e slíkt spurðisk, þá urðu Óláfi konungi menninir því verri tiltak ok fekk hann síðan lítit af bóndum. Hans menn tǫluðu op um þetta sín í milli. Þá kvað Sigvatr þetta:

110. Út býðr allvaldr sveitum

Englands, en vér fengum

(litt sék lofðung óttask)

liðfæð ok skip smæri;

rǫ́ð eru ljót, ef láta

landsmenn konung þenna

(lætr einǫrð fé firða

ferð) liðþrota verða.

Konungr átti hirðstefnur, en stundum húsþing við líð sitt alt ok spyrr menn ráðs, hvat þá sýnisk tiltœkiligast — »þurfu vé ekki í at dyljask, segir hann, at Knútr konungr mun koma a vitja vár í sumar, ok hefir hann her mikinn, sem þér munu spurt hafa, en vér hǫfum lið lítit at svá búnu til móts við he hans, en landzfólk er oss nú ekki trúligt«. En rœðu konung svǫruðu menn misjafnt, þeir er hann orti orða á; en hér er fr því sagt, er Sigvatr segir:

111. Flœja getr, en frýju,

fjandr, leggr oss til handa,

(verðk fyr æðru orði)

allvalds, en fé gjalda;

hverr skal þegn, þótt þverri

þengils vina gengi,

(upp hvalfa svik) sjalfan

sik lengst hafa miklu.

K. 169. Brenna Grankels.

Þat sama vár gerðusk þau tíðendi á Hálogalandi, at Hárek ór Þjóttu mintisk þess, at Ásmundr Grankelsson hafði rænt ok barða húskarla hans. Skip þat, er Hárekr átti, xx.-sessa flaut fyrir bœ hans tjǫlduð ok þilið. Gerði hann þat orð á, a hann ætlaði at fara suðr til Þrándheims. Eitt hvert kveld gek Hárekr til skips með húskarlalið sitt ok hafði nær lxxx. manna Røru þeir um nóttina ok kómu, er mornaði, til bœjar Grankels slógu þar hring um hús; veittu þar síðan atgǫngu, lǫgðu síða eld í hús; brann þar Grankell inni ok menn með honum, e sumir váru úti drepnir; létusk þar allz xxx. manna. Fór Hárek heim eptir verk þat ok sat í búi sínu. Ásmundr var með Óláf konungi. Var þar bæði um þá menn, er á Hálogalandi váru at engi beiddi Hárek bóta fyrir verk þat, enda bauð hann eigi.

K. 170. Ferð Knúts konungs í Nóreg.

Knútr inn ríki dró saman her sinn ok helt til Limafjarðar En er hann var búinn, þá siglði hann þaðan ǫllu líði til Nóregs fór skyndiliga ok lá ekki við land austan fjarðar; siglði þá yfi Foldina ok lagði at á Ǫgðum, krafði þar þinga; kómu bœnd ofan ok heldu þing við Knút konung. Var þar Knútr til konung tekinn um land alt; setti hann þar þá menn í sýslur, e tók gíslar af bóndum; mælti engi maðr í móti honum. Óláf konungr var þá í Túnsbergi, er herr Knúts fór it ýtra u Foldina. Knútr konungr fór norðr með landi. Kómu þar ti hans menn ór heruðum ok játuðu honum þá allir hlýðni. Knút konungr lá í Eikundasundi nǫkkura hríð. Kom þar til han Erlingr Skjálgsson með lið mikit. Þá bundu þeir Knútr konung vináttu sína enn at nýju. Var þat í heitum við Erling af hend Knúts konungs, at hann skyldi hafa land alt til forráða mill Staðar ok Rygjarbits. Síðan fór Knútr konungr leiðar sinnar ok er þat skjótast frá ferð hans at segja, at hann létti eigi fyrr en hann kom norðr í Þrándheim ok helt til Niðaróss. Stefnd hann þá í Þrándheimi viii. fylkna þing, var á því þingi Knútr ti konungs tekinn um allan Nóreg. Þórir hundr hafði farit ó Danmǫrk með Knúti konungi ok var hann þar. Hárekr ór Þjótt var ok þá þar kominn. Gerðusk þeir Þórir lendir menn Knút konungs þá ok bundu þat svardǫgum. Knútr konungr gaf þei veizlur stórar ok fekk þeim Finnferð; gaf þeim gjafir stórar þat ofan. Alla lenda menn, þá er til hans vildu snúask, gœdd hann bæði at veizlum ok at lausafé; lét þá alla hafa meira ríki en þeir hǫfðu áðr haft.

K. 171. Frá Knúti konungi.

Knútr konungr hafði þá lagt land alt undir sik í Nóregi. Þ átti hann þing fjǫlment bæði af sínu liði ok landzmǫnnum. Þ lýsti Knútr konungr yfir því, at hann vill gefa Hákoni jarli, frænd sínum, at yfirsókn land þat alt, er hann hafði unnit í ferð þeiri þat fylgði því, at hann leiddi í hásæti hjá sér Hǫrðaknút, so sinn, ok gaf honum konungsnafn ok þar með Dana-eldi. Knút konungr tók gíslar af ǫllum lendum mǫnnum ok stórbóndum, tó sonu þeira eða brœðr eða aðra náfrændr eða þá menn, er þei váru kærstir ok honum þóttu bezt til fallnir. Festi konungr sv trúnað manna við sík, sem nú er sagt. Þegar er Hákon jarl hafð tekit við ríki í Nóregi, þá rézk til lags við hann Einarr þambarskelfir mágr hans; tók hann þá upp veizlur allar, þær sem han hafði fyrr haft, þá er jarlar réðu landi. Knútr konungr ga Einari stórar gjafir ok batt hann í kærleikum miklum við sik hét því, at Einarr skyldi vera mestr ok gǫfgastr ótíginna mann í Nóregi, meðan hans vald stœði yfir landi; en þat lét han fylgja, at honum þótti Einarr bazt fallinn til at bera tígnarnaf í Nóregi, ef eigi væri jarls við kostr, eða sonr hans Eindriði, fyri ættar sakir hans. Þau heit virðusk Einari mikils ok hét þar í mó trúnaði sínum. Hófsk þá af nýju hǫfðingskapr Einars.

K. 172. Frá Þórarni loftungu.

Þórarinn loftunga var maðr kallaðr; hann var íslenzkr mað at kyni, skáld mikit ok hafði verit mjǫk með konungum eða ǫðru hǫfðingjum. Hann var með Knúti konungi inum ríka ok hafð ort um hann flokk; en er konungr vissi, at Þórarinn hafði ort flok um hann, þá varð hann reiðr ok bað hann fœra sér drápu u daginn eptir, þá er konungr sæti yfir borðum; ef hann gerði eig svá, þá segir konungr, at Þórarinn myndi uppi hanga fyrir dirf þá, er hann hafði ort dræpling um Knút konung. Þórarinn ort þá stef ok setti í kvæðit ok jók nǫkkurum ørendum eða vísum þetta er stefit:

112. Knútr verr grund sem gætir

Gríklands himinríki.

Knútr konungr launaði kvæðit l. marka silfrs; sú drápa er kǫllu Hǫfuðlausn. Þórarinn orti aðra drápu um Knút konung, e kǫlluð er Tøgdrápa; í þeiri drápu er sagt frá þessum ferðu Knúts konungs, er hann fór ór Danmǫrk sunnan til Nóregs, o er þetta einn stefjabálkr:

113. Knútr es und sólar;

siðnæmr með lið

fór mjǫk mikit

minn vinr þinig;

fœrði ór — firði

fimr gramr Lima —

út ólítinn

otrheims flota.

114. Uggðu Egðir

ǫrbeiðis fǫr

svans siglana

sǫkrammir mjǫk;

alt vas golli

grams skip framit;

vǫ́rum sjón sǫgu

slíks ríkari.

115. Ok fyr Lista

liðu fram viðir

hádýrs of haf

hart kolsvartir;

byggt vas innan

alt brimgaltar

suðr sæ skíðum

sund Eikunda.

116. Ok fyr fornan

friðmenn liðu

haug Hjǫrnagla

hvast griðfastir;

þars stóð fyr Stað

stafnklifs drifu,

vasa eyðilig

ǫrbeiðis fǫr.

117. Knǫ́ttu súðir

svǫng mjǫk langar

byrrǫmm bera

brimdýr fyr Stim;

svá liðu sunnan

svalheims Valar,

at kom norðr í Nið

nýtr herflýtir.

118. Þá gaf sínum

snjallr gǫrvallan

Nóreg nefa

njótr veg — Jóta;

þá gaf sínum

(segik þat) megi

»dals dǫkksalar«

Danmǫrk »svana«

Hér getr þess, at þeim var sjón sǫgu ríkri um ferð Knút konungs, er þetta kvað; þvíat Þórarinn hrósar því, at hann va þá í fǫr með Knúti konungi, er hann kom í Nóreg.

K. 173. Frá sendimǫnnum Óláfs konungs.

Menn þeir, er Óláfr konungr hafði sent austr á Gautlan eptir skipum sínum, þá fóru þeir með þau skip, er þeim þótt bǫzt, en hin brendu þeir; hǫfðu með sér reiða ok annan varna þann, er konungr átti ok menn hans. Þeir siglðu austan, þá e þeir spurðu, at Knútr konungr var farinn norðr í Nóreg; siglð þá austan um Eyrarsund, svá norðr til Víkrinnar á fund Óláf konungs, fœrðu honum skip sín; var hann þá í Túnsbergi. En e Óláfr konungr spurði, at Knútr konungr fór liði sínu norðr fyri land, þá helt Óláfr konungr inn í Oslóarfjǫrð ok upp í vatn þat er Drǫfn heitir, ok hafðisk hann þar við, til þess er herr Knút konungs var farinn um suðr. En í ferð þeiri, er Knútr konung fór norðan með landi, átti hann þing í hverju fylki; en á hverj þingi var honum land svarit ok gefnir gíslar. Fór hann aust yfir Foldina til Borgar ok átti þar þing; var honum þar lan svarit sem annars staðar. Síðan fór Knútr konungr til Danmerk suðr, ok hafði hann Nóreg eignazk orrostulaust; ré hann þá fyrir iii. þjóðlǫndum; svá segir Hallvarðr Háreksblesi er hann orti um Knút konung:

119. Englandi ræðr yngvi

einn (hefsk friðr at beinni)

bǫðrakkr bœnar nǫkkva

barkrjóðr ok Danmǫrku;

ok hefr (odda Leiknar)

jalmfreyr und sik malma

(hjaldrǫ́rr haukum þverrir

hungr) Nóregi þrungit.

K. 174. Frá Óláfi konungi.

Óláfr konungr helt skipum sínum út til Túnsbergs, þega er hann spurði, at Knútr konungr var farinn suðr til Danmarkar Síðan bjó hann ferð sína með lið þat, er honum vildi fylgja, o hafði hann þá xiii. skip. Síðan helt hann út eptir Víkinni ok fek hann lítit af fé ok svá af mǫnnum, nema þeir fylgðu honum, e eyjar byggðu eða útnes. Gekk konungr þá ekki á land upp, hafð slíkt af fé eða mǫnnum, sem á leið hans varð. Hann fann þat, a landit var þá svikit undan honum. Fór hann þá svá sem byrjaði Var þat ǫndurðan vetr. Þeim byrjaði heldr seint; lágu þeir Sóleyjum mjǫk lengi ok spurðu þar tíðendi af kaupmǫnnu norðan ór landi. Var konungi þá sagt, at Erlingr Skjálgsso hafði liðsamnað mikinn á Jaðri; skeið hans lá fyrir landi albúi ok fjǫlði annarra skipa, er bœndr áttu; váru þat skútur o lagnarskip ok róðrarferjur stórar. Konungrinn helt austan liðin ok lá um hríð í Eikundasundi. Spurðu þá hvárir til annarra Fjǫlmentisk Erlingr sem mest þá.

K. 175. Frá sigling Óláfs konungs.

Túmásmessu fyrir jól þegar í dagan tók konungr út ó hǫfninni; var þá allgóðr byrr ok heldr hvass; siglði hann þ norðr fyrir Jaðar. Var veðr vátt ok mjǫrkvaflaug nǫkkur. Þega fór njósn it øfra um Jaðar, er konungr siglði it ýtra. En e Erlingr varð þess varr, at konungr siglði austan, þá lét han blása liði sínu ǫllu til skipanna; deif þá fólk alt á skipin o bjósk til bardaga. En skip konungs. bar skjótt at norðr u Jaðar. Þá stefndi hann innleið, ætlaði svá ferð sína, at fara fjǫrðu inn ok fá sér þar lið ok fé. Erlingr siglði eptir honum o hafði her mannz ok fjǫlða skipa. Váru skip þeira ǫrskreið, e þeir hǫfðu ekki á nema menn ok vápn; gekk þá skeiðin Erling miklu meira en ǫnnur skipin; þá lét hann hefla seglit ok beið lið síns. Þá sá Óláfr konungr, at þeir Erlingr sóttu eptir mjǫk þvíat skip konungs váru sett mjǫk ok sollin, er þau hǫfðu floti á sæ alt sumarit ok um haustit ok vetrinn þar til; hann sá, a liðsmunr mikill myndi vera, ef mœtti ǫllu í senn liði Erlings. Þ lét hann kalla skip frá skipi, at menn skyldu síga láta seglin o heldr seint, en svipta af handrifi; ok var svá gǫrt. Þeir Erling funnu þat. Þá kallaði Erlingr ok hét á lið sitt, bað þá sigla meir — »sé þér, segir hann, at nú lægir seglin þeira, ok draga þei undan oss«. Lét hann þá hleypa ór heflunum segli á skeiðinni gekk hon fram brátt.

K. 176. Fall Erlings Skjálgssonar.

Óláfr konungr stefndi fyrir innan Bókn; fal þá sýn mill þeira. Síðan bað konungr leggja seglin ok róa fram í sun þrǫngt, er þar var. Lǫgðu þeir þar þá saman skipunum; gek kleppurnes fyrir útan þá. Menn váru þá allir herklæddir. Erling siglði þá at sundinu, ok funnu þeir eigi fyrr, at herr lá fyrir þeim en þeir sá, at konungsmenn røru ǫllum skipunum senn at þeim Þeir Erlingr hleypðu ofan seglinu ok gripu til vápna; en konungsherrin lá ǫllum megin at skipinu. Tóksk þar orrosta ok var i snarpasta; þá snøri mannfallinu brátt í lið Erlings. Erlingr stó í lyptingu á skipi sínu; hann hafði hjálm á hǫfði ok skjǫld fyri sér, sverð í hendi. Sigvatr skáld hafði verit eptir í Víkinni, o spurði hann þar þessi tíðendi; en Sigvatr var inn mesti vin Erlings ok hafði þegit gjafir af honum ok verit með honum Sigvatr orti flokk um fall Erlings, ok er þessi vísa þar í:

120. Út réð Erlingr skjóta

eik sás rauð enn bleika,

(iflaust es þat) jǫfri,

arnar fót, at móti;

skeið hans lá svá (síðan)

siklings í her miklum

(snarir bǫrðusk þar sverðum)

síbyrð við skip (fyrðar).

Þá tók at falla lið Erlings, ok þegar er á ortisk ok uppgang varð greidd á skeiðina, þá fell hverr í sínu rúmi. Konungr sjálf gekk hart fram; svá segir Sigvatr:

121. Rakkr þengill hjó rekka,

reiðr gekk hann of skeiðar,

valr lá þrǫngt á þiljum,

þung vas sókn fyr Tungum;

bragningr rauð fyr breiðan

borðvǫll Jaðar norðan,

blóð kom varmt á víðan

(vá frægr konungr) ægi.

Svá fell vandliga lið Erlings, at engi maðr stóð upp á skeiðinn nema hann einn. Var þar bæði, at beiddu lítt griða, fekk o engi, þótt beiddi, mátti ok ekki á flótta snúask, þvíat skip lág umhverfis skeiðna. Er svá sagt sannliga, at engi maðr leitað at flýja; enn segir Sigvatr:

122. Ǫll vas Erlings fallin,

ungr fyr norðan Tungur

skeið vann skjǫldungr auða,

skipsókn við þrǫm Bóknar;

einn stóð sonr á sínu

snarr Skjalgs, vinum fjarri,

í lyptingu lengi

lætrauðr skipi auðu.

Þá var Erlingi veitt atsókn bæði ór fyrirrúminu ok af ǫðru skipum. Rúm mikit var í lyptingunn;, ok bar þat hátt mjǫk up frá ǫðrum skipum, ok mátti engu við koma nema skotum o nǫkkut spjótalǫgum, ok hjó hann þat alt af sér. Erlingr varðis svá prúðliga, at engi maðr vissi dœmi, at einn maðr hefði staði svá lengi fyrir jammargra manna atsókn, en aldri leitaði han undankvámu eða griða at biðja; svá segir Sigvatr:

123. Réð eigi grið, gýgjar,

geðstirðr, konungs firða

skógs þóat skúrir. þyrrit,

Skjalgs hefnir sér nefna;

en varð keri virði

víðbotn né kømr síðan

glyggs á gjalfri lǫggðan

geirs ofrhugi meiri.

Óláfr konungr sótti þá aptr í fyirirrúmit ok sá, hvat Erling hafðisk at. Konungr orti þá orða á hann ok mælti svá: »ǫndurð horfir þú við í dag, Erlingr«. Hann svarar: »ǫndurðir skul ernir klóask«. Þessa orða getr Sigvatr:

124. Ǫndurða bað, jarðar,

Erlengr, sás vel lengi

geymði lystr, né lamðisk

landvǫrn, klóask ǫrnu,

þás hann at sig — sǫnnum

(sá vas áðr búinn) ráða —

(ats) við Útstein hizig

Áleif of tók mǫ́lum.

Þá mælti konungr: »viltu á hǫnd ganga, Erlingr »Þat vil ek segir hann. Þá tók hann hjálminn af hǫfði sér ok lagði nið sverðit ok skjǫldinn ok gekk fram í fyrirrúmit. Konungr stak við honum øxarhyrnunni í kinn honum ok mælti: »merkja ska dróttinsvikann«. Þá hljóp at Áslákr Fitjaskalli ok hjó með øx í hǫfuð Erlingi, svá at stóð í heila niðri; var þat þegar banasár lét Erlingr þar líf sitt. Þá mælti Óláfr konungr við Áslák »hǫgg þú allra manna armastr; nú hjóttu Nóreg ór hendi mér« Áslákr segir: »illa er þá, konungr, ef þér er mein at hǫggvi; e þóttumk nú Nóreg í hǫnd þér hǫggva; en ef ek hefi þér mei gǫrt, konungr, ok kantu mér óþǫkk fyrir þetta verk, þá mu mér kostlaust vera; þvíat hafa mun ek svá margra manna óþǫk ok fjándskap fyrir þetta verk, at ek mynda heldr þurfa at haf yðart traust ok vináttu«. Konungr segir, at svá skyldi vera Síðan bað konungr hvern mann ganga á sitt skip ok búask ferða sinnar sem hvatligast — »munu vér, segir hann, ekki ræna va þenna; munu nú hafa hvárir, sem fengit hafa«. Gengu men þá aptr á skipin ok bjoggusk sem hvatligast. En er þeir vár búnir, þá rendu skipin í sundit sunnan, búandaliðit. Var þá, se opt eru raunir, þótt lið mikit komi saman, er menn fá slǫg stó ok láta hǫfðingja sína, at menn verða eigi góðir tilræðis, ok s þá hǫfðingjalausir. Sønir Erlings váru engir þar; varð ekki a atlǫgu bóanda, ok siglði konungr norðr leið sína, en bœndr tók lík Erlings ok bjoggu um ok fluttu heim á Sóla, svá val þann allan er þar hafði fallit; ok var Erlingr it mesta harmaðr, ok hefir þa verit mál manna, at Erlingr Skjálgsson hafi verit maðr gǫfgast ok ríkastr í Nóregi, þeira er eigi bæri tígnarnafn meira. Sigvat skáld orti enn þetta:

125. Erlingr fell, en olli

allríkr skipan slíkri

(bíðrat betri dauða)

bragna konr með magni;

mann veitk engi annan,

allbrátt þóat fjǫr látit,

enn sás allan kunni

aldr fullara at halda.

Þá segir ok, at Áslákr hefði frændvíg upp hafit ok mjǫk ósynju:

126. Áslákr hefir aukit,

es vǫrðr drepinn Hǫrða

(fáir skyldu svá) foldar,

frændsekju (styr vekja);

ættvígi má eigi

(á líti þeir) níta,

frændr skyli bræði bindask

bornir (mǫ́l en fornu).

K. 177. Frá ferð Óláfs konungs.

Sønir Erlings váru sumir norðr í Þrándheimi með Hákon jarli, en sumir norðr á Hǫrðalandi, sumir inn í fjǫrðum, ok vár þeir þar í liðsamnaði. En er spurðisk fall Erlings, þá fylgði þeir sǫgu útboð austan um Agðir ok um Rogaland ok Hǫrðaland; va þar her boðit út, ok var þat it mesta fjǫlmenni; ok fór herr s með sonum Erlings norðr eptir Óláfi konungi. Þá er Óláf konungr fór frá bardaga þeira Erlings, siglði hann norðr u sund, ok var þá dagr mjǫk liðinn; svá segja menn, at hann ort þá vísu þessa:

127. Lítt mun halr enn hvíti,

hrafn etr af ná getnum,

(vér unnum gný Gunnar)

glaðr í nótt á Jaðri;

svá hefr ǫllungis illa,

(ek gekk reiðr of skeiðar)

jǫrð veldr manna morði,

mitt rán getit hǫ́num.

Fór konungr síðan norðr með landi með lið sitt; hann spurði al it sanna um bóandasamnað. Þar váru þá með Óláfi konung margir lendir menn; þar váru þeir allir Árna-synir. Þes getr Bjarni gullbrárskáld í kvæði því, er hann orti um Kál Árnason:

128. Vast, þars vígs bað kosta

vápndjarfr Haralds arfi,

(kynnisk kapp þitt mǫnnum)

Kalfr, við Bókn austr sjalfa;

gǫ́tuð gríðar sóta

gólig fǫng til jóla;

kendr vast fyrst á fundi

flettugrjóts ok spjóta.

129. Ǫld fekk ilt ór deildum;

Erlingr vas þar finginn;

óðu blǫkk í blóði

borð fyr Útstein norðan;

ljós es raun, at ræsir

ráðinn varð frá láði;

lagðisk land und Egða,

lið þeira frák meira.

Fór Óláfr konungr til þess er hann kom norðr um Stað ok lagð til Hereyja ok spurði þar þau tíðendi, at Hákon jarl hafði li mikit í Þrándheimi. Síðan leitaði konungr ráðs við lið sitt Kálfr Árnason eggjaði mjǫk at sœkja til Þrándheims ok berjas við Hákon jarl, þótt liðsmunr væri mikill. Því ráði fylgðu margi aðrir, en sumir lǫttu; var þá skotit til órskurðar konungs.

K. 178. Dráp Ásláks Fitjaskalla.

Síðan helt Óláfr konungr inn til Steinavágs ok lá þar u nótt. En Áslákr Fitjaskalli helt skipi sínu inn til Borgundar dvalðisk hann þar um nóttina. Þar var fyrir Vígleikr Árnason En um morguninn, er Áslákr vildi ganga til skips síns, þá veitt Vígleikr honum atgǫngu ok vildi hefna Erlings; þar fell Áslákr Þá kómu menn til konungs, hirðmenn hans, norðan ór Frekeyjarsundi þeir er heima hǫfðu setit um sumarit, ok sǫgðu konung þau tíðendi, at Hákon jarl ok margir lendir menn með honu váru komnir um kveldit í Frekeyjarsund með miklu fjǫlmenni »ok vilja þik taka af lífi, konungr, ok þitt lið, ef þeir eigu val á«. En konungr gerði menn sína upp á fjall þat, er þar er; e þá er þeir koma upp á fjallit, þá sá þeir norðr til Bjarneyjar, a norðan fór lið mikit ok mǫrg skip, ok fóru ofan aptr ok segj konungi, at herrinn fór norðan; en konungr lá þar fyrir xii skipum. Síðan lét hann blása, ok fóru tjǫld af skipum hans, o tóku þeir til ára. En þá er þeir váru albúnir ok þeir lǫgðu ó hǫfninni, þá fór herr bónda norðan fyrir Þjótanda ok hǫfðu xxv skipa. Þá stefndi konungr fyrir innan Nyrfi ok inn um Hundzver En þá er Óláfr konungr kom jafnfram Borgund, þá fór ok ski móti honum, er Áslákr hafði átt. En er þeir hittu Óláf konung þá sǫgðu þeir sín tíðendi, at Vígleikr Árnason hafði tekit a lífi Áslák Fitjaskalla, fyrir þat er hann hafði drepit Erlin Skjálgsson. Konungr lét illa yfir þessum tíðendum ok mátt þó eigi dvelja ferð sína fyrir ófriði ok fór þá inn um Vegsund o um Skot. Þá skilðisk lið við hann; fór frá honum Kálfr Árnaso ok margir aðrir lendir menn ok skipstjórnarmenn ok heldu þei til móts við jarl. En Óláfr konungr helt fram sinni ferð o létti eigi fyrr, en hann kom í Toðarfjǫrð inn ok lagði at Valldali ok gekk þar af skipum sínum ok hafði þar v. skip o setti þau upp ok fekk þar til hirzlu segl ok reiða. Síðan sett hann þar landtjald sitt á eyrinni, sem Sult hét, ok eru þar fagri vellir, ok reisti kross þar hjá á eyrinni. En bóndi sá bjó Mœrini, er Brúsi hét, ok var hann hǫfðingi yfir dalnum. Síða kom Brúsi ofan ok margir aðrir bœndr á fund Óláfs konung ok fǫgnuðu honum vel, sem verðugt var; en hann gerði si blíðan í móti fagnaði þeira. Þá spurði konungr, ef fœrt vær þar á land upp ór dalinum ok á Lesjar. Brúsi segir honum at urð sú var í dalnum, er Sefsurð heitir — »ok er þar hvárk fœrt mǫnnum né hrossum«. Óláfr konungr svarar honum: »ti mun nú hætta verða, bóandi; teksk sem guð vill; ok komið hé nú í morgin með eyki yðra ok sjálfa yðr, ok sjám síðan, hver vǫxtr á sé, þá er vér komum til urðarinnar, hvárt vér megu þar nǫkkur brǫgð sjá at komask yfir með hrossum eða mǫnnum«.

K. 179. Frá urðar-broti.

En er dagr kom, þá fóru bœndr ofan með eyki sína, sv sem konungr hafði mælt við þá. Flytja þeir þá með eykjunu varnað sinn ok klæði, en alt lið gekk ok konungr sjálfr. E hann gekk þar til, er Mosbrekka heitir, ok hvílðisk, er han kom á brekkuna, ok sat þar um hríð ok sá ofan í fjǫrðinn o mælti: »erfiða ferð hafa þeir fengit mér í hendr, lendir men mínir, er nú hafa skipt um trúnaðinn, er um hríð váru vini mínir ok fulltrúar«. Þar standa nú krossar ii. eptir á brekkunni er konungr sat. Konungr steig þá á bak hesti einu ok reið upp eptir dalnum ok létti eigi fyrr, en þeir kómu ti urðarinnar. Þá spurði konungr Brúsa eptir, ef nǫkkur sel vær þar, þau er þeir mætti í búa. Hann kvað vera. En konung setti landtjald sitt ok var þar um nóttina. En um morgininn þá bað konungr þá fara til urðarinnar ok freista, ef þeir mætt koma vǫgnum yfir urðina. Þá fóru þeir til, en konungr sa heima í landtjaldi. En at kveldi kómu þeir heim, hirðmen konungs ok bœndr, ok kváðusk hafa haft mikit erfiði ok ekk á leið komit ok segja, at þar myndi aldri vegr yfir komas eða leggjask — ok váru þar aðra nótt, ok var konungr á bœnu sínum alla nótt. Ok þegar er konungr fann, at dagaði, þá ba hann menn fara til urðar ok freista enn, ef þeir gæti vǫgnu yfir komit. Þeir fóru ok váru trauðir, þeir sǫgðu, at þeir mund ekki geta at unnit. En þá er þeir váru brot farnir, þá ko sá maðr til konungs, er réð fyrir vistum, ok segir, at eig var vist meiri en tvau nautfǫll slátrs — »en þú hefir cccc þíns liðs ok c. bóanda«. Pá mælti konungr, at hann skyldi lát upp katla alla, í hvern ketil láta nǫkkut af slátri — ok sv var gǫrt; en konungr gekk til ok gerði yfir krossmark ok ba þá búa mat, en konungr fór til Sefsurðar, þar sem þeir skyld veginn ryðja. En þá er konungr kom þar, þá sátu þeir alli ok váru móðir orðnir af erfiði. Þá mælti Brúsi: »ek sagð yðr, konungr, ok vilduð þér eigi trúa mér, at ekki mátti vinn at urð þessarri«. Síðan lagði konungr niðr skikkju sína ok mælti at þeir skyldu til fara allir ok freista enn; ok svá var gǫrt ok fœrðu þá steina xx. menn, þannug, sem þeir vildu, er enga veg gátu áðr hrœrt c. manna, ok var vegrinn ruddr at miðju degi, svá at fœrt var bæði mǫnnum ok hrossum með klyfju eigi verr en á sléttum velli. Síðan fór konungr ofan aptr, þanga sem vistin var ok nú heitir Óláfshellir. Kelda er ok þar næ hellinum, ok þó konungr sér í; en ef búfé manna verðr sjúk í dalnum ok drekkr þar af vatni því, þá batnar því sótta. Síða fór konungr til matar ok allir þeir; ok þá er konungr var mettr þá spurði hann eptir, ef sætr nǫkkur væri í dalnum upp fr urðinni ok nær fjallinu, er þeir mætti búa í um nóttina. E Brúsi segir: »eru sætr, er heita Grœningar, ok má þar eng maðr vera um nætr fyrir trǫllagangs sakir ok meinvétta, e þar eru hjá sætrinu«. Síðan mælti konungr, at þeir skyldu bú ferð sína, ok segir, at hann vildi þar vera um nóttina á sætrinu Þá kom sá maðr til hans, er fyrir vistum réð, ok segir, at þa er ørgrynni vista — »ok veit ek eigi, hvaðan komnar eru« Þakkar konungr guði sending sína, ok lét hann gera byrða matar bœndum þeim, er ofan fóru eptir dalnum, en var á sætr um nóttina. En at miðri nótt, er menn váru í svefni, þá lé á stǫðli úti afskræmiliga ok mælti: »svá brenna mik nú bœni Óláfs konungs, segir sú véttr, at eigi má ek nú vera at híbýlu mínum, ok verð ek nú flýja ok koma aldri á þenna stǫðul síðan« En um morgininn, er menn vǫknuðu, þá fór konungr til fjall ok mælti við Brúsa: »hér skal nú gera bœ ok mun sá bónd æ hafa sér framdrátt, er hér býr, ok aldri skal hér korn frjósa þó at bæði frjósi fyrir ofan bœ ok neðan«. Þá fór Óláfr konung yfir fjall ok kom fram í Einbúa ok var þar um nótt Óláfr konungr hafði þá verit konungr í Nóregi xv. vetr, me þeim vetri, er þeir Sveinn jarl váru báðir í landi, ok þessum er nú um hríð hefir verit frá sagt, ok þá var liðit um jól fram er hann lét skip sín ok gekk á land upp, sem nú var sagt — Þessa grein konungdóms hans ritaði fyrst Ari prestr Þorgilsso inn fróði, er bæði var sannsǫgull, minnigr ok svá gamal maðr, at hann munði þá menn ok hafði sǫgur af haft, er þei váru svá gamlir, at fyrir aldrs sakir máttu muna þessi tíðendi svá sem hann hefir sjálfr sagt í sínum bókum ok nefnda þ menn til, er hann hafði frœði af numit, en hitt er alþýðu ǫgn at Óláfr væri xv. vetr konungr yfir Nóregi áðr hann fell; e þeir er svá segja, þá telja þeir Sveini jarli til ríkis þann vetr er hann var síðarst í landi, þvíat Óláfr var síðan xv. vet konungr, svá at hann lifði.

K. 180. Spásǫgn Óláfs konungs.

Síðan er Óláfr konungr hafði verit um nótt á Lesjum, þ fór hann með liði sínu dag eptir dag, fyrst til Guðbrandzdala en þaðan út á Heiðmǫrk. Sýndisk þá, hverir vinir hans váru þvíat þeir fylgðu þá honum, en hinir skilðusk þá við hann er með minna trúleik hǫfðu þjónat honum, en sumir snørus til óvináttu ok fullz fjandskapar, svá sem bert varð; kendi þes mjǫk á um marga Uplendinga, at illa hafði líkat aftaka Þóris svá sem fyrr var getit. Óláfr konungr gaf heimleyfi mǫrgu mǫnnum sínum, þeim er bú áttu ok bǫrn fyrir at hyggja, þvía þeim mǫnnum þótti ósýnt, hverr friðr gefinn væri varnaði þeir manna, er af landi brot fœri með konungi. Gerði konungr þ bert fyrir vinum sínum , at sú var ætlan hans, at fara þá ó landi í brot, fyrst austr í Svíaveldi, ok gera þá ráð sitt, hver hann ætlar eða snøri þaðan af; en bað svá vini sína til ætla at hann myndi em ætla til landzins at leita ok aptr til ríki síns, ef guð léði honum langlífis, sagði, at þat var hugbo hans, at alt fólk í Nóregi myndi enn verða þjónostubundit vi hann — »en ek mynda ætla, segir hann, at Hákon jarl mynd lítla stund hafa vald yfir Nóregi, ok mun mǫrgum mǫnnum þa eigi þykkja undarligt, þvíat Hákon jarl hefir fyrr skort vi mik hamingju; en hinu munu fáir menn trúa, þótt ek segj þat, er mér boðar fyrir, er kømr til Knúts ins ríka, at han myni á fára vetra fresti vera dauðr ok farit alt ríki hans, o mun engi verða upreist hans kynslóðar, ef svá ferr, sem mí orð horfa til«. En er konungr hætti rœðu sinni, þá bjogg menn ferð sína; snøri konungr þá með þat lið, er honum fylgði austr til Eiðaskógs; þar var þá með honum Ástríðr drótning Úlfhildr dóttir þeira, Magnús sonr Óláfs konungs, Rǫgnvald Brúsason, þeir Árna-synir Þorbergr, Finnr, Árni ok enn fleir lendir menn; hafði hann gott mannval. Bjǫrn stallari fek heimleyfi; fór hann aptr ok heim til bús síns, ok margir aðri vinir konungs fóru aptr til búa sinna í leyfi hans. Bað konung þess, at þeir skyldu hann vita láta, ef þau tíðendi gerðis í landinu, er honum bæri nauðsyn til at vita. Snýr konung þá leið sína.

K. 181. Ferð Óláfs konungs í Hólmgarð.

Þat er at segja frá ferð Óláfs konungs, at hann fór fyrst ó Nóregi austr um Eiðaskóg til Vermalandz ok þá út í Vatsb ok þaðan yfir skóg þann, sem leið liggr, ok kom fram á Næríki Þar var fyrir ríkr maðr ok auðigr, er hét Sigtryggr; Ívarr hé sonr hans, er síðan varð gǫfugr maðr. Þar dvalðisk Óláfr konung um várit með Sigtryggvi. En er sumraði, þá bjó konung ferð sína ok fekk sér skip; fór hann um sumarit ok létti eig fyrr, en hann kom austr í Garðaríki á fund Jarizleifs konung ok þeira Ingigerðar drótningar. Ástríðr drótning ok Úlfhild konungsdóttir váru eptir í Svíþjóð, en konungr hafði aust með sér Magnús, son sinn. Jarizleifr konungr fagnaði vel Óláf konungi ok bauð honum með sér at vera ok hafa þar land ti slíks kostnaðar, sem hann þurfti at halda lið sitt með; þat þekðis Óláfr konungr ok dvalðisk þar. Svá er sagt, at Óláfr konung var siðlátr ok bœnrœkinn til guðs alla stund ævi sinnar, e síðan er hann fann, at ríki hans þvarr, en mótstǫðumenn eflðusk þá lagði hann allan hug á þat, at gera guðs þjónostu; dvalð hann þá ekki frá aðrar áhyggjur eða þat starf, sem hann hafð áðr með hǫndum haft, þvíat hann hafði þá stund, er hann sa í konungdóminum, starfat þat, er honum þótti mest nytsem at vera, fyrst at friða ok frelsa landit af áþján útlendra hǫfðingja en síðan at snúa landzfólkinu á rétta trú ok þar með at setj lǫg ok landzrétt, ok þann hlut gerði hann fyrir réttdœmis sakir at hegna þá, er rangt vildu. Þat hafði mikill siðr verit í Nóregi at lendra manna synir eða ríkra bóanda fóru á herskip ok ǫfluð sér svá fjár, at þeir herjuðu bæði útanlandz ok innanlandz. E síðan er Óláfr tók konungdóm, þá friðaði hann svá land sitt at hann tók af rán ǫll þar í landi; ok mætti refsingu við þ koma, þá lét hann engu ǫðru við þá koma en þeir létu líf eð limar; hvárki týði bœn manna þar fyrir né féboð; svá segi Sigvatr skáld:

130. Goll buðu opt þeirs ollu

úthlaupum gram kaupask

rautt, en ræsir neitti,

ríklunduðum undan;

skǫr bað hann með hjǫrvi,

(her land skal svá verja)

ráns biðu rekkar sýna

refsing, firum efsa.

131. Fœddi mest sás, meiddi

margdýrr konungr, varga,

hvinna ætt ok hlenna;

hann stýfði svá þýfðir;

þýðr lét þermlask bæði

þjóf hvern konungr ernan

(friðr bœttisk svá) fóta

(fylkis lands) ok handa.

132. Vissi helzt, þats hvǫssum

hundmǫrgum lét grundar

vǫrðr með vǫ́pnum skorða

víkingum skǫr, ríkis;

mildr lét mǫrgu valdit

Magnúss faðir gagni;

fremð Áleifs kveðk frǫmðu

flestan sigr ens sigra.

Hann lét jafna refsing hafa ríkan ok óríkan, en þat þótti landzmǫnnu ofrausn ok fyldusk þar fjandskapar upp í mót, er þei létu frændr sína at réttum konungsdómi, þótt sannar sakir væri Var þat uphaf til þeirar upreistar, er landzmenn gerðu í mót Óláfi konungi, at þeir þolðu honum eigi réttendi; en hann vild heldr láta af tígninni en af réttdœminu; en eigi var sú sǫ við hann rétt fundin, at hann væri hnøggr fjár við sína menn hann var inn mildasti við vini sína; en þat bar til, er men reistu ófrið í móti honum, at mǫnnum þótti hann harðr o refsingasamr, en Knútr konungr bauð fram ofrfé; en þó urð stórhǫfðingjarnir at hinu blekðir, er hann hét hverjum þeir tígn ok ríki, ok þat með, at menn váru fúsir í Nóregi at tak við Hákoni jarli, þvíat hann var inn vinsælsti maðr af landzfólk þá fyrr, er hann réð fyrir landi.

K. 182. Frá Jǫkli Bárðarsyni.

Hákon jarl hafði haldit liði sínu ór Þrándheimi ok fari í mót Óláfi konungi suðr á Mœri, sem fyrr var ritit. En e konungr helt inn í fjǫrðu, þá sótti jarl eptir þannug. Kom þ til móts við hann Kálfr Árnason ok fleiri þeir menn, er skiliz hǫfðu við Óláf konung; var Kálfi þar vel fagnat. Síðan hel jarl inn þannug, sem konungr hafði upp sett skip sín, í Toðarfjǫr í Valldal; tók jarl þar skip þau, er konungr átti; lé jarl setja út skipin ok búa; váru þá menn hlutaðir til skipstjórnar Sá maðr var með jarlinum, er nefndr er Jǫkull, íslenzk maðr, sonr Bárðar Jǫkulssonar ór Vatsdali. Jǫkull hlaut at stýr Visundinum, er Óláfr konungr hafði haft. Jǫkull orti vísu þessa:

133. Hlautk frá Sult, — en sæta

síð fregn at ek kvíða,

vǫ́n erumk hreggs at hreini

hlýr vangs, — skipi stýra,

þvís »ýstéttar« átti

Áleifr »funa kleifar«

(gramr vas sjalfr á sumri

sigri ræntr) enn digri.

Þat er hér skjótast af at segja, er síðarr varð mjǫk miklu, a Jǫkull varð fyrir liði Óláfs konungs á Gotlandi ok varð handtekinn ok lét konungr hann til hǫggs leiða, ok var vǫndr snúin í hár honum ok helt á maðr. Settisk Jǫkull niðr á bakka nǫkkurn Þá réð maðr til at hǫggva hann; en er heyrði hvininn, réttis hann upp, ok kom hǫggit í hǫfuð honum, ok varð mikit sár sá konungr, at þat var banasár; bað konungr þá hætta við hann Jǫkull sat upp ok orti þá vísu:

134. Svíða sór af mœði,

setit hefk opt við betra;

und es á oss, sús sprændi

ótrauð legi rauðum;

byss mér blóð ór þessi

ben; ték við þrek venjask;

verpr hjalmgøfugr hilmir

heiðsær á mik reiði.

Síðan dó Jǫkull.

K. 183. Frá Kálfi Árnasyni.

Kálfr Árnason fór með Hákoni jarli norðr til Þrándheims ok bauð jarl honum til sín ok gerask sér handgenginn. Kálf segir, at hann myndi fara fyrst inn á Eggju til bús síns o láta síðan gerask ráð; Kálfr gerði svá. En er hann kom heim þá fanzk honum þat brátt í, at Sigríðr kona hans var held skapstór ok talði upp harma sína, þá er hon kallaðisk fengi hafa af Óláfi konungi, þat fyrst, er hann lét drepa bónda henna Ǫlvi — »en nú síðan, segir hon, sonu mína ii.; ok vartu, Kálfr at þeira aftǫku, ok myndi mik þess sízt af þér vara«. Kálf segir, at þat var mjǫk at hans óvilja, er Þórir var af líf tekinn — »bauð ek, segir hann, fé fyrir hann, en þá er Grjótgarð var feldr, lét ek Arnbjǫrn bróður minn«. Hon segir »vel er þat, er þú hlauzt slíkt af konungi, þvíat vera má, at þ vilir hefna hans, þóttu vilir eigi hefna minna harma; sáttu þá er Þórir var drepinn, fóstrson þinn, hversu mikils konung virði þik þá«. Þvílíkar harmtǫlur hafði hon jafnan uppi fyri Kálfi. Kálfr svarar opt styggliga, en þó varð hitt at lykðum at hann leiddisk eptir fortǫlum hennar ok hét þá því, at geras jarli handgenginn, ef jarl vildi auka veizlur hans. Sigríðr send orð jarlinum ok lét segja, hvar þá var komit um mál Kálfs En þegar er jarl varð þess víss, þá sendi hann orð Kálfi, þa at hann skyldi koma út til bœjar á fund jarls. Kálfr lagðisk þ ferð eigi undir hǫfuð ok fór lítlu síðarr út til Niðaróss o fann þar Hákon jarl, fekk þar góðar viðtǫkur, ok áttu þeir jar tal sitt; kom þar alt ásamt með þeim ok réðu þeir þat, at Kálf gerðisk handgenginn jarli ok tók af honum veizlur miklar. Síða fór Kálfr heim til bús síns; hafði hann þá mest yfirsókn alt in í Þrándheim. En þegar er váraði, bjó Kálfr skip, er hann átti ok þegar er hann var búinn, þá siglði hann á haf ok helt skip því vestr til Englandz, þvíat hann spurði þat til Knúts konungs at hann siglði snimma um várit ór Danmǫrk vestr til Englandz Þá hafði Knútr konungr gefit jarldóm í Danmǫrku Haraldi syni Þorkels háva. Kálfr Árnason fór á fund Knúts konungs þegar er hann kom til Englandz; svá segir Bjarni gullbrárskáld:

135. Austr réð allvaldr rísta

ótála haf stáli;

varð at vitja Garða

vígmóðr Haralds bróðir;

enn of íðnir manna

emkak tamr at samna

skrǫkvi; at skilnað ykkarn

skjótt lézt Knút of sóttan.

En er Kálfr kom á fund Knúts konungs, þá fagnaði konung honum forkunnar vel ok hafði á tali við sik; varð þat í rœðu Knúts konungs, at hann beiddi Kálf þess at bindask fyrir a gera upreist í móti Óláfi inum digra, ef hann leitaði aptr landit — »en ek, segir konungr, mun gefa þér þá jarldóm o láta þik þá ráða Nóregi, en Hákon, frændi minn, skal fara ti mín ok er honum þat bezt fallit, þvíat hann er sá heilhugi, a ek ætla hann eigi munu einu skapti skjóta móti Óláfi konungi þótt þeir finnisk«. Kálfr hlýddi á þat, er Knútr konungr mælti ok gerðisk hann fúss til tígnarinnar; staðfestisk sjá ráðagør með þeim Knúti konungi ok Kálfi. Bjósk þá Kálfr til heimferðar en at skilnaði gaf Knútr konungr honum gjafar vegsamligar þess getr Bjarni skáld:

136. Áttu Engla drótni,

ógnrakkr, gjafar þakka,

jarls niðr; komtu yðru

ótála vel máli;

þér lét fold áðr fœrir

(frest urðu þess) vestan,

líf þitt esa lítit,

Lundúna gramr fundna.

Síðan fór Kálfr aptr í Nóreg ok kom heim til bús síns.

K. 184. Dauði Hákonar jarls.

Hákon jarl fór þat sumar ór landi ok vestr til Englandz en er hann kom þar, þá fagnar Knútr konungr honum vel Jarlinn átti festarmey þar á Englandi, ok fór hann þess ráð at vitja ok ætlaði brullaup sitt at gera í Nóregi, en aflaði ti á Englandi þeira fanga, er honum þóttu torfengst í Nóregi Bjósk jarl um haustit til heimferðar ok varð heldr síðbúinn siglði hann í haf, þá er hann var búinn. En frá ferð hans e þat at segja, at skip þat týndisk, ok kom engi maðr af; e þat er sumra manna sǫgn, at skipit hafi sét verit norðr fyri Katanesi at aptni dags í stormi miklum, ok stóð veðrit út Pétlandzfjǫrð; segja þeir svá, er slíku vilja fylgja, at skipit myn hafa rekit í svelginn; en hitt vita menn með sannendum, a Hákon jarl týndisk í hafi ok ekki kom til landa, þat er skipi því var. Þat sama haust sǫgðu kaupmenn þau tíðendi sv borin um land, at menn hugðu, at jarl væri týndr, en hitt viss allir, at hann kom eigi á því hausti til Nóregs, ok land var þ hǫfðingjalaust.

K. 185. Frá Birni stallara.

Bjǫrn stallari sat heima at búi sínu, síðan er hann hafð skilizk við Óláf konung. Bjǫrn var frægr ok spurðisk þat brát víða, at hann hafði sezk um kyrt. Spurði þat Hákon jarl ok aðri landráðamenn. Síðan gerðu þeir menn ok orðsendingar ti Bjarnar. En er sendimenn kómu fram ferð þeiri, þá tók Bjǫr vel við þeim. Síðan kallaði Bjǫrn til tals við sik sendimenn o spurði þá eptir ørendum sínum, en sá, er fyrir þeim var, mælti bar kveðju Knúts konungs ok Hákonar jarls Birni ok enn fleir hǫfðingja — »ok þat með, segir hann, at Knútr konungr hefi spurn mikla af þér, ok svá um þat, at þú hefir lengi fylgt Óláf digra, en verit óvinr mikill Knúts konungs, ok þykkir honum þa illa, þvíat hann vill vera vinr þinn sem allra annarra dugand manna, þegar er þú vilt af hverfa at vera hans óvinr; ok er þé nú sá einn til, at snúask þangat til trausts ok vináttu, sem gnógs er at leita ok nú láta allir menn sér sóma í norðrhálfu heimsins meguð þér þat líta, er fylgt hafið Óláfi, hvernug hann hefir n við yðr skilit; þér eruð allir traustlausir fyrir Knúti konungi o hans mǫnnum, en herjuðuð land hans it fyrra sumar ok drápu vini hans; þá er þetta með þǫkkum at taka, er konungr býðr sín vináttu, ok væri hitt makligra, at þú bæðir eða byðir fé til«. E er hann hafði lokit rœðu sinni, þá svarar Bjǫrn ok segir svá: »e vil nú sitja um kyrt heima at búi mínu ok þjóna ekki hǫfðingjum« Sendimaðr svarar: »slíkt eru konungsmenn, sem þú ert; kann e þér þat at segja, at þú átt ii. kosti fyrir hǫndum; sá annarr, a fara útlagr af eignum þínum, svá sem nú ferr Óláfr, félagsmað yðarr; hinn er annarr kostr, er sýniligri má þykkja, at taka vi vináttu Knúts konungs ok Hákonar jarls ok gerask þeira mað ok selja til þess trú þína ok taka hér mála þinn« — steypði fra ensku silfri ór sjóð miklum. Bjǫrn var maðr fégjarn ok var han sjúkr mjǫk ok þagnaði, er hann sá silfrit, hugði þá at fyrir sér hvat af skyldi ráða, þótti mikit at láta eigur sínar, en þótti ósý upreist Óláfs konungs, at verða myndi í Nóregi. En er sendimað fann, at Birni geksk hugr við féit, þá kastaði hann fra gullhringum ii. digrum ok mælti: »tak þú nú féit, Bjǫrn, ok sve eiðinn; ek heit þér því, at lítils er þetta fé vert hjá hinu, er þ munt þiggja, ef þú sœkir heim Knút konung«. En af mikillei fjárins ok heitum fǫgrum ok stórum fégjǫfum, þá varð han snúinn til fégirni, tók upp féit ok gekk síðan til handgǫngu o eiða, trúnaðar við Knút konung ok Hákon jarl. Fóru þá sendimen í brot.

K. 186. Ferð Bjarnar stallara.

Bjǫrn stallari spurði tíðendi þau, er sagt var, at Hákon jar væri týndr; þá snøri skaplyndi hans, iðraðisk hann þess, er han hafði brugðit trú sinni við Óláf konung; þóttisk hann þá laus vera þeira einkamála, er hann hafði veitt til hlýðni Hákoni jarli þótti Birni þá gerask nǫkkur ván til upreistar um ríki Óláf konungs, ef hann kvæmi til Nóregs, at þá væri þar hǫfðingjalaus fyrir. Bjǫrn býr þá ferð sína skyndiliga ok hafði nǫkkura men með sér; fór síðan dag ok nótt ferðar sinnar, þat á hestum, e svá mátti, þat á skipum, er þat bar til, létti eigi ferð þeiri, fyr en hann kom um vetrinn at jólum austr í Garðaríki ok á fun Óláfs konungs, ok varð konungr allfeginn, er Bjǫrn hitti hann Spurði þá konungr margra tíðenda norðan ór Nóregi. Bjǫr segir, at jarl var týndr ok land var þá hǫfðingjalaust. Þeim tíðendum urðu menn fegnir, þeir er Óláfi konungi hǫfð fylgt ór Nóregi ok þar hǫfðu átt eigur ok frændr o vini ok léku miklir landmunir til heimferðar. Mǫrg ǫnnu tíðendi sagði Bjǫrn konungi ór Nóregi, þau er honum va forvitni á at vita. Þá spurði konungr eptir vinum sínu hvernug þeir heldi trúnaði við hann. Bjǫrn segir, at þat va allmisjafnt. Síðan stóð Bjǫrn upp ok fell til fóta konungi ok tó um fót honum ok mælti: »alt á guðs valdi ok yðru, konungr; e hefi tekit fé af Knúts mǫnnum ok svarit þeim trúnaðareiða; e nú vil ek þér fylgja ok eigi við þik skiljask, meðan vit lifu báðir«. Konungr svarar: »stattu upp skjótt, Bjǫrn, sáttr skalt vera við mik; bœttu þetta við guð; vita má ek þat, at fáir mun nú vera í Nóregi, þeir er einǫrð sinni haldi nú við mik, er slíki bregðask, sem þú ert; er þat ok satt, at menn sitja þar í mikl vandkvæði, er ek em fjarri, en sitja fyrir ófriði fjandmann minna«. Bjǫrn segir konungi frá því, hverir mest bundusk fyrir at reisa fjandskap upp í móti konungi ok hans mǫnnum; nefnd hann til þess sonu Erlings á Jaðri ok aðra frændr þeira, Eina þambarskelfi, Kálf Árnason, Þóri hund, Hárek ór Þjóttu.

K. 187. Frá Óláfi konungi.

Síðan er Óláfr konungr var kominn í Garðaríki, hafði han stórar áhyggjur ok hugsaði, hvert ráð hann skyldi upp taka Jarizleifr konungr ok Ingigerðr drótning buðu Óláfi konungi a dveljask með sér ok taka upp ríki þat, er heitir Vúlgáríá, o er þat einn hlutr af Garðaríki, ok var þat fólk heiðit í því land Óláfr konungr hugsaði fyrir sér um þetta boð, en er hann ba þat fyrir menn sína, þá lǫttu allir at staðfestask þar ok eggjuð konung at ráða norðr til Nóregs til ríkis síns. Konungr hafð þat enn í ráðagørð sinni, at leggja niðr konungstígn ok fara út heim til Jórsala eða í aðra helga staði ok ganga undir régúlu; þa talðisk lengstum í huginn at hugsa, ef nǫkkur fǫng myndi ti verða, at hann næði ríki sínu í Nóregi. En er hann hafði þar huginn, þá mintisk hann þess, at ina fyrstu x. vetr konungdóm hans váru honum allir hlutir hagfeldir ok farsæligir, en síða váru honum ǫll ráð sín þunghrœrð ok torsótt, en gagnstaðliga allar hamingjuraunirnar. Nú efaði hann um fyrir þá sǫk, hvár þat myndi vera vitrligt ráð, at treysta svá mjǫk hamingjuna a fara með lítinn styrk í hendr fjandmǫnnum sínum, er allr landzmúg hafði til slegizk at veita Óláfi konungi mótgǫngu. Slíka áhyggjur bar hann optliga ok skaut til guðs sínu máli ok ba hann láta þat upp koma, er hann sæi, at bazt gegndi; válkað hann þat í hugnum ok vissi eigi, hvat hann skyldi upp taka, þvía honum sýndusk mein auðsýn á því, sem hann talði fyrir sér.

K. 188. Draumr Óláfs konungs.

Þat var á einni nótt, at Óláfr lá í rekkju sinni ok vakð lengi um nóttina ok hugði at ráðagørðum sínum ok hafði stóra áhyggjur í skapi sínu; en er hugrinn mœddisk mjǫk, þá sé á han svefn ok svá lauss, at hann þóttisk vaka ok sjá ǫll tíðendi í húsinu Hann sá mann standa fyrir rekkjunni mikinn ok vegligan o hafði klæðnað dýrligan; bauð konungi þat helzt í hug, at þar mynd vera kominn Óláfr Tryggvason. Sá maðr mælti til hans: »ert mjǫk hugsjúkr um ráðaætlan þína, hvert ráð þú skalt upp taka Þat þykki mér undarligt, er þú velkir þat fyrir þér, svá þat, e þú ætlask þat fyrir at leggja niðr konungstígn þá, er guð hefi gefit þér; slíkt it sama sú ætlan, at vera hér ok þiggja ríki a útlendum konungum ok þér ókunnum; farðu heldr aptr til ríki þíns, er þú hefir at erfðum tekit ok ráðit lengi fyrir með þei styrk, er guð gaf þér, ok lát eigi undirmenn þína hræða þik; þa er konungs frami at sigrask á óvinum sínum, en vegligr dauði at falla í orrostu með liði sínu; eða efar þú nǫkkut um þat, at þ hafir rétt at mæla í yðarri deilu? Eigi skaltu þat gera, at dylj sjálfan þik sannenda; fyrir því máttu djarfliga sœkja til landzins at guð mun þér bera vitni, at þat er þín eiga«. En er konung vaknaði, þá þóttisk hann sjá svip mannzins, er brot gekk; e þaðan í frá herði hann huginn ok einstrengði þá ætlan fyrir sér at fara aptr til Nóregs, svá sem hann hafði áðr verit fúsastr ti ok hann fann, at allir hans menn vildu helzt vera láta; talði han þat þá í huginn, at landit myndi vera auðsótt, er hǫfðingjalaus var, svá sem þá hafði hann spurt; ætlaði hann, ef hann kvæm sjálfr til, at margir mundu þá enn honum liðsinnaðir. En e konungr birti þessa ráðagørð fyrir mǫnnum sínum, þá tóku alli því þaksamliga.

K. 189. Af læknislist Óláfs konungs.

Svá er sagt, at sá atburðr varð í Garðaríki, þá er Óláf konungr var þar, at sonr einnar gǫfugrar ekkju fekk kverkasul ok sótti svá mjǫk, at sveinninn mátti engum mat niðr koma, o þótti hann banvænn. Móðir sveinsins gekk til Ingigerðar drótningar þvíat hon var kunnkona hennar, ok sýndi henni sveininn Drótning segir, at hon kunni engar lækningar til at leggja »gakk þú, segir hon, til Óláfs konungs, hann er hér læknir beztr ok bið hann fara hǫndum um mein sveinsins, ok ber til orð mín ef hann vill eigi elligar«. Hon gerði svá sem drótning mælti. E er hon fann konung, þá segir hon, at sonr hennar var banvænn a kverkasulli, ok bað hann fara hǫndum um sullinn. Konungr segi henni, at hann var engi læknir, bað hana þangat fara, sem lækna váru. Hon segir, at drótning hafði henni þangat vísat — »o hon bað mik sín orð til bera, at þér legðið lækning til, sem þé kynnið, ok sagði hon mér, at þú værir beztr læknir hér í staðinum« Þá tók konungr til ok fór hǫndum um kverkr sveininu ok þuklaði sullinum mjǫk lengi, til þess er sveinninn hrœrð munninn. Þá tók konungr brauð ok braut ok lagði í kross í lóf sér, síðan lagði hann þat í munn sveininum, en hann svalg niðr En þaðan af tók verk allan ór kverkunum; var hann á fá dœgrum alheill. Móðir hans varð fegin mjǫk ok aðrir frændr o kunnmenn sveinsins. Var þá fyrst á þannug virt, sem Óláf konungr hefði svá miklar læknishendr, sem mælt er um þá menn sem mjǫk er sú íþrótt lǫgð, at þeir hafi hendr góðar, en síðan e jartegnagørð hans varð alkunnig, þá var þat tekit fyrir sann jartegn.

K. 190. Óláfr konungr brendi spánu.

Sá atburðr varð á einum sunnudegi, at Óláfr konungr sat hásæti sínu yfir borðum ok hafði svá fasta áhyggju, at hann gáð eigi stundanna; hann hafði í hendi kníf ok helt á tannar ok rend þar af spánu nǫkkura. Skutilsveinn stóð fyrir honum ok hel borðkeri; hann sá, hvat konungr gerði, ok skilði þat, at han sjálfr hugði at ǫðru; hann mælti: »mánadagr er á morgin dróttinn«. Konungr leit til hans, er hann heyrði þetta, ok ko þá í hug, hvat hann hafði gǫrt. Síðan bað konungr fœra sé kertisljós; hann sópaði spánunum ǫllum í hǫnd sér, þeim er han hafði telgt, þá brá hann þar í loginu ok lét brenna spánuna í lóf sér; ok mátti þaðan af marka, at hann mundi fast halda lǫg o boðorð ok vilja eigi yfir ganga þat, er hann vissi réttast.

K. 191. Frá Óláfi konungi.

Síðan er Óláfr konungr hafði ráðit fyrir sér, at hann vild snúask til heimferðar, þá bar hann þat upp fyrir Jarizleif konung o Ingigerði drótning. Þau lǫttu hann þeirar ferðar, segja þat, at han skyldi hafa í þeira ríki þat veldi, er honum þœtti sér sœmiligt, e báðu hann eigi fara á vald fjandmanna sinna með svá lítinn liðskost sem hann hafði þar. Þá segir Óláfr konungr þeim draum sína, ok þat með, at hann kvazk hyggja, at þat væri guðs forsjá En er þau funnu, at konungr hafði ráðit fyrir sér, at fara apt til Nóregs, þá bjóða þau honum allan þann fararbeina, er han vildi af þeim þiggja. Konungr þakkar þeim fǫgrum orðum sin góðvilja, segir, at hann vill fúsliga þiggja af þeim þat, er han þarf til ferðar sinnar.

K. 192. Ferð Óláfs konungs ór Garðaríki.

Þegar á bak jólum helt Óláfr konungr á búnaði; hann hafð þar nær cc. sinna manna; fekk Jarizleifr konungr ǫllum þei eyki ok þar reiða með, svá sem þurpti. En er hann var búinn þá fór hann; leiddi Jarizleifr konungr hann ok Ingigerðr drótnin vegsamliga af hendi; en Magnús, son sinn, lét hann þar epti með konungi. Þá fór Óláfr konungr austan, fyrst at frørum al til hafsins. En er váraði ok ísa leysti, þá bjoggu þeir skip sín en er þeir váru búnir ok byrr kom, þá sigla þeir, ok greiddis ferð sú vel. Kom Óláfr konungr skipum sínum við Gotland spurði þar tíðendi bæði af Svía-veldi ok Danmǫrku ok alt ó Nóregi; var þá spurt til sannz, at Hákon jarl var týndr, e land í Nóregi var hǫfðingjalaust; þótti konungi ok han mǫnnum þá vænt um sína ferð; siglðu þaðan, þá er byr gaf ok heldu til Svíþjóðar. Lagði konungr liði sínu inn í Lǫgin ok helt upp í land til Áróss; gerði síðan menn á fund Ǫnundar Svía-konungs, ók lagði stefnu við hann. Ǫnundr konungr var vel við orðsending mágs síns ok fór til fundar við Óláf konung svá sem hann hafði orð til send. Kom þá ok til Óláfs konung Ástríðr drótning með þá menn, er henni hǫfðu fylgt; varð þa fagnafundr með ǫllum þeim; fagnar Svía-konungr vel Óláf konungi, mági sínum, er þeir hittusk.

K. 193. Frá lendum mǫnnum.

Nú skal segja, hvat þeir hǫfðusk at í Nóregi um þessa hríðir. Þórir hundr hafði finnferð haft þessa ii. vetr, ok hafð hann verit hvárn tveggja vetr lengi á fjalli ok fengit óf fjár Hann átti margs konar kaup við Finna. hann lét þar gera sé xii. hreinbjálba með svá mikilli fjǫlkyngi, at ekki vápn fest á ok síðr miklu en á hringabrynju. En it síðarra vár bjó Þóri langskip, er hann átti, ok skipaði húskǫrlum sínum; hann stefnd saman bóndum ok krafði leiðangrs alt um ina nørztu þinghá, dr þar saman mikit fjǫlmenni, fór norðan um várit með liði því Hárekr ór Þjóttu hafði ok liðsamnað ok fekk mikit lið. Urð til þeirar farar miklu fleiri virðingamenn, þó at þessir s ágætastir; lýstu þeir yfir því, at liðsamnaðr sá skyldi fara mót Óláfi konungi ok verja honum land, ef hann kvæmi austan.

K. 194. Frá Einari þambarskelfi.

Einarr þambarskelfir hafði mest forráð út um Þrándheim síðan er fráfall Hákonar jarls spurðisk; þótti honum þei Eindriði feðgar vera bazt komnir til eigna þeira, er jarl hafð átt, ok lausafjár. Mintisk Einarr þá heita þeira ok vinmæla, e Knútr konungr hafði veitt honum at skilnaði. Lét þá Einar búa skip gott, er hann átti, gekk þar á sjálfr með mikit fǫruneyti en er hann var búinn, helt hann suðr með landi ok síða vestr um haf ok létti eigi ferð sinni, fyrr en hann kom ti Englandz; fór þá þegar á fund Knúts konungs; fagnaði konung honum vel. Síðan bar Einarr upp ørendi sín fyrir konung, segi svá, at hann var þá kominn at vitja heita þeira, er konung hafði mælt, at Einarr skyldi bera tígnarnafn yfir Nóregi, e Hákonar jarls væri eigi við kostr. Knútr konungr segir, a þat mál vissi alt annan veg við — »hefi ek nú, segir hann, sen menn ok jartegnir mínar til Danmerkr til Sveins, sonar míns ok þat með, at ek hefi honum heiti ríki í Nóregi; en ek vil hald við þik vináttu; skaltu hafa þvílíkar nafnbœtr af mér, sem þ hefir burði til, ok vera lendr maðr, en hafa veizlur miklar o vera því framarr en aðrir lendir menn, sem þú ert meir framkvæmðarmaðr en aðrir lendir menn«. Sá Einarr þá um hlu sinn, hvert hans ørendi myndi verða; býsk hann þá til heimferðar En er hann vissi fyrirætlan konungsins ok svá þat, a mikil ván var, ef Óláfr konungr kvæmi austan, at ekki mynd friðsamligt í landi, kom Einari þat í hug, at ekki myndi undi at hrapa ferðinni meirr, en svá sem hófligast væri, ef þeir skyld berjask við Óláf konung, en hafa ekki til framflutningar ríki síns þá heldr en áðr. Siglði Einarr þá í haf, er hann var at þv búinn, ok kom svá til Nóregs, at áðr váru fram komin þa tíðendi, er þar gerðusk mest á því sumri.

K. 195. Frá hǫfðingjum í Nóregi.

Hǫfðingjar í Nóregi heldu njósnum austr til Svíþjóðar o suðr til Danmerkr, ef Óláfr konungr kvæmi austan ór Garðaríki fengu þeir þegar spurt, svá sem menn fengu skjótast farit, e Óláfr konungr var kominn til Svíþjóðar; en þegar er þat va sannspurt, þá fór herboð um land alt; var stefnt út almennin at liði; kom þá herr saman; en þeir lendir menn, er váru a Ǫgðum ok Rogalandi ok Hǫrðalandi, þá skiptusk þeir við, snør sumir norðr, en sumir austr ok þótti hvártveggja lið fyrir þurfa Snøru austr synir Erlings af Jaðri ok alt lið þat, er austr va frá þeim, ok váru þeir hǫfðingjar fyrir því liði; en norðr snøris Áslákr af Finneyju ok Erlendr ór Gerði ok þeir lendir menn er norðr váru frá þeim. Þessir, er nú eru nefndir, váru alli eiðsvarar Knúts konungs til þess at taka Óláf konung af lífi ef þeim gæfi fœri á því.

K. 196. Ferð Haraldz Sigurðarsonar.

En er þat spurðisk í Nóreg, at Óláfr konungr var austa kominn til Svíþjóðar, þá sǫmnuðusk saman vinir hans, þeir e honum vildu lið veita. Var í þeim flokki tígnastr maðr Harald Sigurðarson, bróðir Óláfs konungs; hann var þá xv. vetr gamall, mikill maðr vexti ok roskinmannligr. Mart var þa annarra gǫfugra manna. Þeir fengu allz vi. hundruð manna þá er þeir fóru af Uplǫndum, ok stefndu við lið þat austr u Eiðaskóg til Vermalandz; síðan stefndu þeir austr um markir ti Svíþjóðar; spurðusk þá fyrir um ferðir Óláfs konungs.

K. 197. Ferð Óláfs konungs ór Svíþjóð.

Óláfr konungr var í Svíþjóð um várit ok hafði þaðan njósni norðr í Nóreg ok fekk þaðan þá eina spurn, at ófriðsamligt mynd þangat at fara, ok þeir menn, er norðan kómu, lǫttu hann mjǫ at fara í landit; hann hafði þá einráðit fyrir sér, at fara slík sem áðr. Óláfr konungr spurði máls Ǫnund konung, hvern styr hann myndi veita honum at sœkja land sitt. Ǫnundr konung svarar svá, segir, at Svíum var lítit um at fara í Nóreg herfǫ — »vitum vér, segir hann, at Norðmenn eru harðir ok orrostu-men miklir ok illir heim at sœkja með ófriði; skal þat eig seint at segja þér, hvat ek vil til leggja; ek mun fá þér cccc manna, ok velið af hirðsveitum mínum góða hermenn ok ve búna til bardaga; síðan vil ek gefa þér lof til, at þú fari yfir land mitt, ok fáir þér lið alt, þat er þú mátt ok þér vil fylgja«. Óláfr konungr tók þenna kost; bjósk síðan ferða sinnar. Ástríðr drótning var eptir í Svíþjóðu ok Úlfhild konungsdóttir.

K. 198. Ferð Óláfs konungs til Járnberalandz.

En er Óláfr konungr hóf ferð sína, þá kom til hans li þat, er Svía-konungr fekk honum, ok váru þat cccc. manna Ferr konungr þær leiðir, er Svíar kunnu fyrir; stefndu þeir up á land til marka ok kómu þar fram, er kallat er Járnberaland Þar kom í móti konungi lið þat, er farit hafði af Nóregi ti móts við hann, sem hér er fyrr frá sagt. Hitti hann þar Harald bróður sinn, ok marga aðra frændr sína, ok varð þat inn mest fagnaðarfundr. Hǫfðu þeir þá allir saman xii. hundruð manna.

K. 199. Frá Dag Hringssyni.

Dagr er maðr nefndr, er svá segir at hann var sonr Hring konungs, þess er land hafði flýit fyrir Óláfi konungi, en men segja, at Hringr væri sonr Dags Hringssonar, Haraldzsonar in hárfagra. Dagr var frændi Óláfs konungs; þeir feðgar, Hring ok Dagr, hǫfðu staðfestsk í Svía-veldi ok hǫfðu þar fengit rík til forráðs. Um várit, er Óláfr konungr var kominn austan ti Svíþjóðar, sendi hann orð Dag frænda sínum þau, at Dag skyldi ráðask til ferðar með honum með þann styrk allan, se hann hefir til; en ef þeir fá land eignazk í Nóregi, þá skyld Dagr hafa ríki þar eigi minna, en forellri hans hafði haft. E er þessi orðsending kom til Dags, þá fell honum þat vel í skap lék honum landmunr mjǫk á at fara í Nóreg ok taka þar vi ríki því, sem frændr hans hǫfðu fyrr haft; svarar hann skjót þessu máli ok hét ferð sinni. Dagr var maðr skjótorðr o skjótráðr, ákafamaðr mikill ok hreystimaðr mikill, en eng spekingr at viti. Síðan samnaði hann sér liði ok fekk nær xii hundruð manna; fór hann með þat lið til fundar Óláfs konungs.

K. 200. Ferð Óláfs konungs.

Óláfr konungr gerði orð frá sér í byggðir ok sendi or þeim mǫnnum, er þat vildu hafa til féfangs sér, at afl hlutskiptis ok hafa uptekðir þær, er óvinir konungs sæti fyrir þá skyldu þeir til hans koma ok honum fylgja. Óláfr konung flutti þá her sinn ok fór um markbyggðir, en sumt um eyðimerk ok optliga um vǫtn stór; þeir drógu eða báru skipin eptir sé milli vatnanna. Fjǫlði dreif liðs til konungs, markamenn o sumt stígamenn. Er þar víða síðan kallat Óláfsbúðir, sem han hafði náttstaði. Hann létti eigi ferðinni, fyrr en hann ko fram á Jamtaland; fór þá síðan norðr til Kjalar. Skiptisk li hans í byggðirnar ok fór mjǫk sundrlaust, meðan þeir viss ekki ófriðar vánir. En jafnan er þeir skiptu liði sínu, þá fylgð konungi Norðmanna lið, en Dagr fór þá í annan stað með sit lið, en Svíar í þriðja stað með sínu líði.

K. 201. Frá stígamǫnnum.

Menn þeir eru nefndir, er annarr hét Gaukaþórir, en annar Afrafasti; þeir váru stígamenn inir mestu, hǫfðu með sér xxx manna, sinna maka. Þeir brœðr váru meiri ok sterkari en aðri menn; eigi skorti þá áræði ok hug. Þeir spurðu til hers þess er þar fór yfir land, ok mæltu sín á milli, at þat myndi ver snjallræði, at fara til konungs ok fylgja honum til landz sín ok ganga þar í fólkorrostu með honum ok reyna sik svá, þvía þeir hǫfðu ekki fyrr í bardǫgum verit, þeim er liði var fylkt til var þeim þat forvitni mikil, at sjá konungs fylking. Þetta rá líkaði vel fǫrunautum þeira; gerðu þá ferð sína til fundar vi konung. En er þeir koma þar, þá ganga þeir með sveit sín fyrir konung, ok hǫfðu þeir fǫrunautar alvæpni sitt. Þeir kvǫdd hann. Hann spurði, hvat mǫnnum þeir sé. Þeir nefndu sik o segja, at þeir váru þarlandzmenn. Þá bera þeir upp ørendi sí ok buðu konungi at fara með honum. Konungr segir, at honu leizk svá, sem í slíkum mǫnnum myni vera góð fylgð — »e em fúss, segir hann, við slíkum mǫnnum at taka, eða hvár eruð ér kristnir menn?« segir hann. Gaukaþórir svarar, segir at hann var hvárki kristinn né heiðinn — »hǫfum vér félaga engan annan átrúnað, en trúm á okr ok afl okkat ok sigrsæli ok vinzk okkr þat at gnógu«. Konungr svarar: »skaði mikill er menn svá liðmannligir skulu eigi á Krist trúa, skapara sinn« Þórir svarar: »er nǫkkurr sá í þínu fǫruneyti, konungr, Kristsmaðrinn er meira hafi á degi vaxit, en vit brœðr?«. Konung bað þá skírask láta ok taka trú rétta þar með — »ok fylgið þ mér, segir hann; skal ek þá gera ykkr virðingamenn mikla; e ef þit vilið þat eigi, þá farið aptr til íðnar ykkarrar«. Afrafast svarar, segir, at hann vildi ekki við kristni taka. Snúa þei síðan í brot. Þá mælti Gaukaþórir: »þetta er skǫmm mikil, e konungr þessi gerir oss liðrækja; þar kom ek aldrigi fyrr, e ek væra eigi hlutgengr við aðra menn; skal ek aldrigi apt hverfa at svá gǫru«. Síðan slógusk þeir í sveit með markamǫnnu ǫðrum ok fylgðu flokkinum. Sœkir þá Óláfr konung vestr til Kjalar.

K. 202. Sýn Óláfs konungs.

En er Óláfr konungr fór austan um Kjǫl ok sótti þá vest af fjallinu, svá at land lægði þaðan vestr at sjá, ok sá þá þannu landit. Mart lið fór fyrr en konungr ok mart síðarr; reið han þar, er rúmt var um hann, var hann hljóðr, mælti ekki við menn reið hann svá langa hríð dags, at hann sásk lítt um. Þá rei byskup at honum ok mælti, spurði, hvat hann hugsaði, er han var svá hljóðr; þvíat konungr var jafnan glaðr ok margmálug við menn sína í ferðinni ok gladdi svá alla þá, er nær honu váru. Þá svarar konungr með áhyggju mikilli: »undarliga hlut hefir borit fyrir mik um hríð; ek sá nú yfir Nóreg, er ek lei vestr af fjallinu; kom mér þá í hug, at ek hafða margan da glaðr verit í því landi; mér gaf þá sýn, at ek sá um alla Þrándheim ok því næst um allan Nóreg; ok svá lengi sem s sýn hafði verit fyrir augum mér, þá sá ek æ því víðara, al þar til er ek sá um alla verǫld, bæði lǫnd ok sæ; ek kend gǫrla þá staði, er ek hafða fyrr komit ok sét; jafngreinliga s ek þá staði, er ek hefi eigi fyrr sét, suma þá, er ek hefi haf spurn af, en jafnvel hina, er ek hefi eigi fyrr heyrt getit, bæð byggða ok óbyggða, svá vítt sem verǫldin er«. Byskup segir at sú sýn var heilaglig ok stórmerkilig.

K. 203. Jartegn um akr.

Síðan er konungr sótti ofan af fjallinu, þá var bœr á fyri þeim, er á Súlu heitir, í ofanverðri byggðinni í Verdœlafylki En er þeir sóttu ofan at bœnum, þá lágu akrar við veginn Konungr bað menn fara spakliga ok spilla eigi eng fyrir bónda gerðu menn þat vel, meðan konungr var við; en þær sveitir, e síðarr fóru, þá gáfu ekki þessu gaum, ok hljópu menn svá u akrinn, at hann var allr lagðr at jǫrðu. Sá bóandi, er þar bjó er nefndr Þorgeirr flekkr; hann átti ii. sonu vel frumvaxta Þorgeirr fagnaði vel konungi ok hans mǫnnum ok bauð honu allan þann forbeina, er hann hafði fǫng á. Konungr tók þv vel ok spurði þá Þorgeir at tíðendum, hvat títt væri þar í landi eða hvárt samnaðr nǫkkurr myndi þar vera gǫrr í móti honum Þorgeirr segir, at lið mikit var saman dregit þar í Þrándheim ok þar váru komnir lendir menn bæði sunnan ór landi ok norða af Hálogalandi — »en eigi veit ek, segir hann, hvárt þeir ætl því liði at stefna yðr í mót eða í annan stað«. Síðan kærð hann fyrir konungi skaða sinn ok óspekð konungsmanna, er þei hǫfðu niðr brotit ok troðit akra hans alla. Konungr segir, a þat var illa orðit, er honum var mein gǫrt. Síðan reið konung til, þar sem akrinn hafði staðit, ok sá, at akrinn var allr a jǫrðu lagðr. Hann reið umhverfis ok mælti síðan: »þess vænt ek, bóandi, at guð mun leiðrétta skaða þinn, ok mun akr þess betri á viku fresti«, — ok varð þat inn bezti akr, sem konung sagði. Konungr dvalðisk þar um nótt, en at morni bjó han ferð sína; hann segir, at Þorgeirr bóndi skyldi fara með honum en er hann bauð til ferðar ii. sonu sína, þá segir konungr, a þeir skulu eigi fara með honum, en sveinar vildu þó fara; konung bað þá eptir vera; en er þeir vildu ekki letjask, þá vild hirðmenn konungs binda þá. Konungr mælti, er hann sá þat »fari þeir, aptr munu þeir koma«. Svá fór sem konungr sagð um sveinana.

K. 204. Skírðir markamenn.

Þá flytja þeir her sinn út til Stafs. En er konungr ko á Stafamýrar, þá átti hann dvǫl. Þá spurði hann til sannz, a bœndr fóru með her móti honum ok þat, at þá myndi han orrostu eiga brátt. Þá kannaði konungr lið sitt, ok var skora manntal ok hafði hann meirr en xxx. hundruð manna. Þ fundusk í hernum ix. hundruð heiðinna manna; en er konung vissi þat, þá bað hann þá skírask láta, segir svá, at hann vil eigi heiðna menn hafa í orrostu með sér — »munu vér, segi hann, ekki mega treystask liðsfjǫlða; guði skulu vér treystask þvíat með krapti ok miskunn munu vér sigr fá; en eigi vil e blanda heiðnu fólki við menn mína«. En er þat heyrðu heiðingjar þá báru þeir saman ráð sín, ok at lykðum létu skírask cccc manna, en d. neittu kristni; ok snøri þat lið aptr til síns landz Þá ganga þar fram þeir brœðr með sitt lið, Gaukaþórir o Afrafasti, ok bjóða konungi enn gengi sitt. Hann spyrr, e þeir hefði þá skírn tekit. Gaukaþórir segir, at þat var eigi Konungr bað þá taka skírn ok trú rétta, en fara á brot a ǫðrum kosti. Þeir snøru þá frá í brot ok tóku tal sín í mill ok réðu um, hvert ráð upp skyldi taka. Þá mælti Afrafasti: »sv er at segja frá mínu skapi, at ek vil ekki aptr hverfa; mun e fara til orrostu ok veita lið ǫðrum hvárum; en eigi þykki mé skipta, í hvárum flokki ek em«. Þá svarar Gaukaþórir: »ef e skal til orrostu fara, þá vil ek konungi lið veita, þvíat honu er liðs þǫrf meiri; en ef ek skal á guð nǫkkut trúa, hvat er mé verra, at trúa á Hvítakrist en á annat goð? Nú er þat mitt ráð at vér látim skírask, ef konungi þykkir þat miklu máli skipta fǫrum þá síðan til orrostu með honum«. Þessu játa þeir allir ganga síðan til konungs ok segja, at þeir vilja þá skírn taka Váru þeir þá skírðir af kennimǫnnum ok váru byskupaðir Konungr tók þá í hirðlǫg með sér ok segir, at þeir skyldu ver undir merki hans í orrostu.

K. 205. Tala Óláfs konungs.

Óláfr konungr hafði þá til sannz spurt, at skamt mynd vera til þess, er hann myndi orrostu eiga við bœndr. En síða er hann hafði kannat lið sitt ok skorat var manntal, ok hafð hann þá meirr en xxx. hundruð manna, ok þótti þat þá ver mikill herr á einum velli. Síðan talaði konungr fyrir liðinu o mælti svá: »vér hǫfum mikinn her ok frítt lið. Nú vil ek segj mǫnnum, hverja skipan ek vil hafa á liði váru. Ek mun láta far merki mitt fram í miðju liði, ok skal þar fylgja hirð mín ok gesti ok þar með lið, er til vár kom af Uplǫndum, ok svá þat lið, er hé kom til vár í Þrándheimi. En til hœgri handar frá mínu merk skal vera Dagr Hringsson ok með honum þat lið alt, er han hafði til fǫruneytis við oss; skal hann hafa annat merki. En ti vinstri handar frá minni fylking skal vera þat lið, er Svía-konung fekk oss, ok alt þat lið, er til vár kom í Svía-veldi; skulu þeir haf it iii. merki. Vil ek, at menn skiptisk í sveitir ok heimtisk sama frændr ok kunnmenn, þvíat þá mun hverr annars bezt gæta o hverr annan kenna. Vér skulum marka lið várt alt, gera herkumb á hjálmum várum ok skjǫldum, draga þar með bleiku á krossin helga. En ef vér komum í orrostu, þá skulu vér hafa allir eit orðtak: fram fram, Krists-menn, kross-menn, konungs-menn. Vé munum hljóta þunnar fylkingar, ef vér hǫfum lið færa, þvíat e vil, at þeir kringi eigi um oss sínu liði. Skiptisk menn nú sveitir, en síðan skal sveitum skipa í fylkingar, ok viti þá hver sína stǫðu ok gefi gaum at, hvert hann er frá merki því, er han er undir skipaðr. Vér munum nú halda fylkingu, ok skulu men hafa alvæpni dag ok nótt, þar til er vér vitum, hvar fundr vár mun verða ok bóanda«. Síðan er konungr hafði talat, þá fylkð þeir liði sínu ok skipuðu eptir því, sem konungr hafði fyrir mælt Eptir þat átti konungr stefnu við sveitarhǫfðingja. Váru þ komnir þar menn, er konungr hafði sent í heraðit, at krefj bóendr liðs. Þeir kunnu þau tíðendi ór byggðinni at segja, þa sem þeir hǫfðu farit, at víða var aleyða at vígjum mǫnnum, o var þat fólk farit í bóndasamnað; en þar sem þeir hittu menn, þ vildu fáir þeim fylgja, en flestir svǫruðu því, at fyrir þá sǫk sát heima, at þeir vildu hvárigum fylgja, vildu eigi berjask mót konungi ok eigi móti frændum sínum; hǫfðu þeir fátt lið fengit Þá spurði konungr menn ráðs, hvat sýndisk tiltœkiligast. Finn svarar máli konungs: »segja mun ek, segir hann, hvernug gǫr myndi, ef ek skylda ráða; þá mundu vér fara herskildi um alla byggðir, ræna fé ǫllu, en brenna svá vendiliga byggð alla, a aldri stœði kot eptir, gjalda svá bóndum dróttinsvikin. Hygg ek at margr mundi þá lauss vera við flokkinn, ef hann sér heim rey eða loga til húsa sinna, en veit ógǫrla, hvat er títt er um bǫr eða konur eða gamalmenni, feðr þeira eða mœðr eða anna frændlið. Vænti ek, segir hann, ef nǫkkurir ráða til at rjúf samnaðinn, at þá myni brátt þynnask fylkingar þeira, þvíat sv er bóndum getit, at þat ráð, er þá er nýjast, þat er þá ǫllum kærst« En er Finnr lauk máli sínu, þá gerðu menn þar at góðan róm líkaði mǫrgum vel at ráða til féfanga, en ǫllum þóttu bœnd makligir til skaða, en líkligt þat, er Finnr sagði, at bœndr mund vera margir lausir við samnaðinn. Þormóðr Kolbrúnarskál kvað þá vísu:

137. Brennum ǫll fyr innan

inni, þau’s vér finnum,

(land tegask herr með hjǫrvi)

Hverbjǫrg (fyr gram verja);

ýs, hafi allra húsa

Innþrœndir kol sinna,

angr skal kveykt í klungri,

kǫld, ef ek má valda.

En er Óláfr konungr heyrði ákafa lýðsins, þá krafði hann sé hljóðs ok mælti síðan: »hafa bœndr verðleik til þess, at svá vær gǫrt, sem þér vilið; þat vita þeir, at ek hefi gǫrt þat, at brenn innin fyrir þeim, ok veitt þeim aðrar stórar refsingar. Gerða e þá þat, at brenna fyrir þeim, er þeir hǫfðu áðr gengit af trú sinn ok tekit upp blót, en vildu ekki láta at orðum mínum; áttu vé þá guðs réttar at reka. Nú eru þessi dróttinsvik miklu minn verð, þótt þeir haldi eigi trú sína við mik, ok munu þó þessi eig þykkja vel sama þeim, er manndómsmenn vilja vera. Nú á e hér nǫkkuru heimilla at veita nǫkkura frían, er þeir misgera vi mik, en þá er þeir hǫtuðusk við guð. Nú vil ek, at menn far spakliga ok geri engi hervirki. Vil ek fara fyrst til fundar vi bœndr; ok sættumk vér, þá er vel, en ef þeir halda bardaga í mót oss, þá eru þar ii. kostir fyrir hǫndum, ok ef fǫllum í orrostu, þ er því vel ráðit, at fara þangat eigi með ránfé; en ef vér sigrumk þá skulu þér vera arftǫkumenn þeira, er nú berjask móti oss þvíat þeir munu þar sumir falla, en sumir flýja ok hafa hvárirtveggj fyrirgǫrt allri eigu sinni; en þá er gott at ganga til bú stórra, en bœir vegligir, en þess nýtr engi, er brent er; svá ránf ferr at spjǫllum miklu meiri hluti, en þat er nýtt verðr af. Skul vér nú fara dreift út eptir byggðinni ok hafa með oss alla vígj menn, þá er vér fám; skulu ok hǫggva bú eða taka aðra vist svá sem menn þurfu til at fœða sik, en menn geri ekki anna spellvirki. Vel þykki mér, at drepnir sé njósnarmenn bónda, e þér takið þá. Skal Dagr fara ok hans lið it nørðra ofan epti dalnum, en ek mun fara út þjóðveginn, ok hittumk at kveldi hǫfum allir eitt náttból«.

K. 206. Frá skáldum Óláfs konungs.

Svá er sagt, at þá er Óláfr konungr fylkði liði sínu, þ skipaði hann mǫnnum í skjaldborg, er halda skyldi fyrir honu í bardaga, ok valði þar til þá menn, er sterkastir váru o snarpastir. Þá kallaði hann til sín skáld sín ok bað þá ganga skjaldborgina — »skuluð þér, segir hann, hér vera, ok sjá þa tíðendi, er hér gerask; er yðr þá eigi segjandi saga til, þvía ér skuluð frá segja ok yrkja um síðan«. Þar var þá Þormóð Kolbrúnarskáld ok Gizurr gullbrá, fóstri Hofgarðarefs, ok in iii. Þorfinnr munnr. Þá mælti Þormóðr til Gizurar: »stǫndu eigi svá þrǫngt, lagsmaðr, at eigi nái Sigvatr skáld rúmi sínu þá er hann kømr; hann mun vera vilja fyrir konungi, ok ekk mun konungi annat líka«. Konungr heyrði þetta ok svarar »ekki þarf Sigvati at sneiða, þótt hann sé eigi hér; opt hefi hann mér vel fylgt; hann mun nú biðja fyrir oss, ok mun þes enn allmjǫk þurfa«. Þormóðr segir: »vera má þat, konungr, a þér sé nú bœna mest þǫrf; en þunt myndi vera um merkistǫngina ef allir hirðmenn þínir væri nú á Rúmavegi; var þat ok satt at vér tǫlðum þá at því, er engi fekk rúm fyrir Sigvati, þót mæla vildi við yðr«. Þá mæltu þeir sín á milli, sǫgðu, at þa væri vel fallit, at yrkja áminningarvísur nǫkkurar um þau tíðendi er þá mundu brátt at hǫndum berask. Þá kvað Gizurr:

138. Skala óglaðan æva,

(orð fengum þat) borða

búumk við þrǫng á þingi,

þegns dóttir mik fregna,

þótt sigrunnar svinnir

segi vǫ́n Heðins kvánar;

verum í Ála éli

austr bragningi at trausti.

Þá kvað Þorfinnr munnr aðra vísu:

139. Røkr at regni miklu

randar garðs ens harða;

vill við vísa snjallan

Verdœla lið berjask;

verjum allvald ǫrvan,

ǫlum teitan mǫ́ sveita,

fellum Þrœndr í Þundar

(þess eggjumk vér) hreggi.

Þá kvað Þormóðr:

140. Ála þryngr at éli,

ǫrstiklandi, miklu,

skyldut skelknir hǫlðar

(skalmjǫld vex nú) falma;

búumk við sókn, en slœkni

seggr skyli orð of forðask,

es at geirþingi gǫngum

gunnreifr með Áleifi.

Vísur þessar námu menn þá þegar.

K. 207. Sálugjǫf Óláfs konungs.

Síðan bjó konungr ferð sína ok sótti út eptir dalnum; han tók sér náttból, ok kom þar þá saman alt lið hans, ok lág um nóttina úti undir skjǫldum sínum. En þegar er lýsti, bj konungr herinn, fluttisk þá enn út eptir dalnum, er þeir vár at því búnir. Þá kómu til konungs bœndr mjǫk margir, ok geng flestir í lið með honum ok kunnu allir eitt at segja, at lendi menn hǫfðu saman dregit her óvígjan, ok þeir ætluðu bardag at halda við konung. Þá tók konungr margar merkr silfrs o fekk í hendr einum bóanda ok mælti síðan: »fé þetta skalt varðveita ok skipta síðan, leggja sumt til kirkna, en sumt gef kennimǫnnum, sumt ǫlmusumǫnnum, ok gefa fyrir líf ok sá þeira manna, er falla í orrostu ok berjask í móti oss«. Bónd svarar: »skal fé þetta gefa til sálubótar yðrum mǫnnum, konungr?« Þá svarar konungr: »þetta fé skal gefa fyrir sá þeira manna, er með bóndum eru í orrostu ok falla fyri vápnum várra manna; en þeir menn, er oss fylgja í orrostu o þar falla, þá munu vér bjargask at allir saman«.

K. 208. Frá Þormóði Kolbrúnarskáld.

Þá nótt, er Óláfr konungr lá í samnaðinum ok áðr e frá sagt, vakði hann lǫngum ok bað til guðs fyrir sér ok lið sínu ok sofnaði lítt; rann á hann hǫfgi móti deginum; en e hann vaknaði, þá rann dagr upp. Konungi þótti heldr snem at vekja herinn; þá spurði hann, hvar Þormóðr skáld væri. Han var þar nær ok svarar, spurði, hvat konungr vildi honum. Konung segir: »tel þú oss kvæði nǫkkut«. Þormóðr settisk up ok kvað hátt mjǫk, svá at heyrði um allan herinn; hann kva Bjarkamál in fornu, ok er þetta uphaf:

141. Dagr es upp kominn,

dynja hana fjaðrar,

mál es vilmǫgum

at vinna erfiði;

vaki æ ok vaki

vina hǫfuð,

allir enir œztu

Aðils of sinnar.

142. Hár enn harðgreipi,

Hrólfr skjótandi,

ættum góðir menn,

þeir ’s ekki flýja,

vekka yðr at víni

né at vífs rúnum,

heldr vek ek yðr at hǫrðum

Hildar leiki.

Þá vaknaði liðit, en er lokit var kvæðinu, þá þǫkkuðu men honum kvæðit, ok fanzk mǫnnum mikit um ok þótti vel ti fundit ok kǫlluðu kvæðit Húskarlahvǫt. Konungr þakkaði honu skemtan sína; síðan tók konungr gullhring ok stóð hálfa mǫr ok gaf Þormóði. Þormóðr þakkaði konungi gjǫf sína ok mælti »góðan eigum vér konung, en vant er nú at sjá, hversu langlíf konungr verðr; sú er bœn mín, konungr, at þú látir okkr hvárk skiljask lífs né dauða«. Konungr svarar: »allir munu vér sama fara, meðan ek ræð fyrir, ef þér vilið eigi við mik skiljask« Þormóðr mælti: »þess vætti ek, konungr, hvárt sem friðr e betri eða verri, at ek sjá nær yðr staddr, meðan ek á þess kost hvat sem vér spyrjum til, hvar Sigvatr ferr með gullinhjaltann« Síðan kvað Þormóðr:

143. Þér munk eðr unz ǫðrum,

allvaldr, náið skǫldum;

(nær vættir þú þeira?)

þingdjarfr, fyr kné hvarfa;

braut komumk vér, þó at veitim

valtafn frekum hrafni,

(víksk eigi þat) vága

viggruðr, eða hér liggjum.

K. 209. Dráp Hrúts af Viggju.

Óláfr konungr flutti herinn út eptir dalnum. Fór þá en Dagr með sínu liði aðra leið. Konungr létti eigi ferð sinni áðr hann kom út á Stiklarstaði. Þá sá þeir her bónda, ok fó þat lið dreift mjǫk, ok var svá mikill fjǫlði, at af hverjum stí dreif liðit, en víða þar, er stórflokkar fóru saman. Þeir sá hvar sveit manna fór ofan ór Veradal, ok hǫfðu þeir á njós verit ok fóru nær því, sem lið konungs var, ok fundu eigi fyr en skamt var í milli þeira, svá at menn máttu kennask. Þa var Hrútr af Viggju með xxx. manna. Síðan mælti konungr at gestir skyldu fara at móti Hrúti ok taka hann af lífi. Vár menn þess verks fljótir. Þá mælti konungr til þeira Íslendinga »svá er mér sagt, at þat sé siðr á Íslandi, at bœndr sé skyldi á haustum at gefa húskǫrlum sínum slagasauð; nú vil ek þa gefa yðr hrút til slátrs«. Þeir inir íslenzku váru þess verk auðeggjaðir ok fóru þegar at Hrúti með ǫðrum mǫnnum; va Hrútr drepinn ok ǫll sveit sú, er honum fylgði. Konungr na staðar ok stǫðvaði her sinn, er hann kom á Stiklarstaði. Ba konungr menn stíga af hestum ok búask þar um; menn gerð sem konungr mælti. Síðan var skotit á fylking ok sett up merkin. Dagr var þá enn eigi kominn með sitt lið, ok mist þess fylkingararmsins. Þá mælti konungr, at þeir Uplendinga skyldu þar fram ganga ok taka upp merkin — «þykki mér þa ráð, segir konungr, at Haraldr, bróðir minn, sé eigi í orrostu þvíat hann er barn at aldri«. Haraldr svarar: »ek skal ver at vísu í orrostu, en ef ek em svá ósterkr, at ek má eigi vald sverðinu, þá kann ek þar gott ráð til, at binda skal hǫndin við meðalkaflann; engi skal vera viljaðr betr en ek at vera óþarf þeim bóndunum; vil ek fylgja sveitungum mínum«. Svá segj menn, at Haraldr kvað þá vísu þessa:

144. Þora munk þann arm verja

þat ’s ekkju munr nekkvat,

(rjóðum vér af reiði

rǫnd) es ek í hlýt standa;

gengra greppr enn ungi

gunnblíðr, þars slǫg ríða

(herða menn) at morði,

(mót) á hæl fyr spjótum.

Haraldr réð því, at hann var í orrostu.

K. 210. Frá Þorgilsi Hálmusyni.

Þorgils Hálmuson er maðr nefndr, bóndi sá, er bjó Stiklarstǫðum, faðir Gríms góða. Þorgils bauð konungi liðsem sína ok vera í bardaga með honum. Konungr bað hann haf þǫkk fyrir boð sitt — »en ek vil, segir konungr, at þú, bóandi sér eigi í bardaga; veit oss heldr hitt, at bjarg mǫnnum váru eptir bardaga, þeim er sárir eru, en veit hinum umbúnað, e falla í orrostu; svá, ef þeir atburðir verða, bóandi, at ek fel í bardaga þessum, veit þá þjónostu líki mínu, sem nauðsyn ber til, ef þér er þat eigi bannat«. Þorgils hét þessu konungi, se hann beiddi.

K. 211. Tala Óláfs konungs.

En er Óláfr konungr hafði fylkt liði sínu, þá talaði han fyrir þeim, mælti svá, at menn skyldu herða hugi sína ok gang djarfliga fram — »ef orrosta verðr, segir hann; hǫfum vér li gott ok mikit, en þótt bœndr hafi lið meira nǫkkuru. þá mu auðna ráða sigri. Er því fyrir yðr at lýsa, at ek mun eig flýja ór orrostu þessi; skal ek annat hvárt sigrask á bóndu eða falla í orrostu. Vil ek þess biðja, at sá hlutr komi upp er guð sér, at mér gegnir bezt. Skulum vér því treystask, a vér hǫfum réttara at mæla en bœndr, ok því þar með, at gu myni oss frelsa eigur várar eptir orrostu þessa, en elligar veit oss miklu meiri laun fyrir þat lát, er vér fám hér, en vér kunni sjálfir at œskja oss. En ef ek hlýt um at mæla eptir orrostu þá skal ek gœða yðr hvern eptir sínum verðleikum ok því hvernug hverr gengr fram í orrostu; mun þá, ef vér hǫfu sigr, vera gnógt bæði lǫnd ok lausir aurar at skipta því me yðr, er nú fara með áðr óvinir várir. Veitum sem harðasta atgǫng ina fyrstu, þvíat skjótt mun um skipta, ef liðsmunr er mikill eigum vér sigrs ván af skjótum atburðum; en hitt mun oss þung falla, ef vér berjumk til mœði, svá at menn verði fyrir þv óvígir; munu vér eiga minna deilðarlið en þeir, er ýmsir gang fram, en sumir hlífask ok hvílask. En ef vér gerum svá harð hríðina, at þeir snúa undan, er fremstir eru, þá mun hverr fall yfir annan, ok verða þeira ófarar þess at meiri, er þeir eru fleir saman«. En er konungr hætti rœðunni, þá gerðu menn mikin róm at máli hans ok eggjaði hverr annan.

K. 212. Frá Þórði Fólasyni.

Þórðr Fólason bar merki Óláfs konungs; svá segir Sigvat skáld í erfidrápu þeiri, er hann orti um Óláf konung ok stælt eptir Upreistarsǫgu:

145. Þórð frák þat sinn herða

(þreifsk sókn) með Áleifi,

góð fóru þar, geirum

gǫrt víg, saman hjǫrtu;

stǫng bar hátt fyr Hringa

hjaldrmóðum gram bróðir

(fullt vann) fagrla gylta

(framlundaðr) Ǫgmundar.

K. 213. Frá búnaði Óláfs konungs.

Óláfr konungr var svá búinn, at hann hafði hjálm gylta á hǫfði, en hvítan skjǫld ok lagðr á með gulli kross inn helgi;

í annarri hendi hafði hann kesju þá, er nú stendr í Kristskirkj við altara; hann var gyrðr sverði því, er Hneitir var kallat, i bitrasta sverð, ok gulli vafiðr meðalkaflinn; hann hafði hringabrynju þess getr Sigvatr skáld:

146. Ǫld vann Áleifr felda

(opt vann sigr) enn digri,

gekk (sóknþorinn) sœkja

synjór fram í brynju;

en, þeir ’s austan nenna,

(óx hildr) með gram mildum

(mart segik bert) í bjarta

blóðrǫst, Svíar, óðu.

K. 214. Draumr Óláfs konungs.

En er Óláfr konungr hafði fylkt liði sínu, þá váru bœnd enn hvergi nær komnir. Þá mælti konungr, at liðit skyldi nið setjask ok hvíla sik. Settisk konungr þá sjálfr niðr ok alt li hans ok sátu rúmt; hann hallaðisk ok lagði hǫfuðit í kné Finn Árnasyni. Þá rann á hann svefn ok var þat um hríð. Þá s þeir her bónda, ok sótti þá liðit til móts við þá ok hǫfðu up sett merki sín, ok var þat inn mesti múgr mannz. Þá vakð Finnr konung ok segir honum, at bœndr sóttu þá til þeira. E er konungr vaknaði, mælti hann: »hví vakðir þú mik, Finnr ok lézt mik eigi njóta draums míns*. Finnr svarar: »ekk mundi þik þat dreyma, at eigi myndi skyldra at vaka ok búas við hernum, er at oss ferr; eða sér þú eigi, hvar nú er komin bóndamúgrinn?«. Konungr svarar: »ekki eru þeir enn svá næ oss, at eigi væri betr, at ek hefða sofit«. Þá mælti Finnr: »hva dreymði þik, konungr, þess, er þér þykkir svá mikil missa í, e þú vaknaðir eigi sjálfr?«. Þá segir konungr draum sinn, at han þóttisk sjá stiga háfan ok ganga þar eptir í lopt upp, svá langt at himininn opnaði, ok þangat var stiginn til — »var ek þá segir hann, kominn í øfsta stig, er þú vakðir mik«. Finnr svarar »ekki þykki mér draumr sjá svá góðr, sem þér mun þykkja ætla ek þetta munu vera fyrir feigð þinni, ef þat er nǫkku annat en svefnórar einar, er fyrir þik bar«.

K. 215. Skírðr Arnljótr gellini.

Enn varð sá atburðr, þá er Óláfr konungr var kominn Stiklarstaði, at maðr einn kom til hans. En þat var eigi a því undarligt, at margir menn kómu til konungs ór heruðum en því þótti þat nýnæmi, at þessi maðr var ekki ǫðrum líkr þeim er þá hǫfðu til konungs komit. Hann var maðr svá hár at engi annarra tók betr en í ǫxl honum; hann var allfríð maðr sýnum ok fagrhárr; hann var vel vápnaðr, hafði hjál allfríðan ok hringabrynju, skjǫld rauðan ok gyrðr með sverð búnu, hafði í hendi gullrekit spjót mikit ok svá digrt skaptit, a handfyllr var í. Sá maðr gekk fyrir konung ok kvaddi han ok spurði, ef konungr vildi þiggja lið at honum. Konungr spurði hvert nafn hans væri eða kynferð, eða hvar hann var landzmaðr Hann svarar: »ek á kyn á Jamtalandi ok Helsingjalandi; ek e kallaðr Arnljótr gellini; kann ek yðr þat helzt frá at segja at ek veitta forbeina mǫnnum þínum, þeim er þér senduð ti Jamtalandz at heimta þar skatt; fekk ek þeim í hendr silfrdisk er ek senda yðr til jartegna, at ek vilda vera vinr yðarr«. Þ spurði konungr, hvárt Arnljótr væri kristinn maðr eða eigi Hann segir þat frá átrúnaði sínum, at hann trýði á mátt sinn o megin — »hefir mér sá átrúnaðr unnizk at gnógu hér til; en n ætla ek heldr at trúa á þik, konungr«. Konungr svarar: »ef þú vil á mik trúa, þá skaltu því trúa, er ek kenni þér; því skaltu trúa at Jésús Kristr hefir skapat himin ok jǫrð ok menn alla, o til hans skulu fara eptir dauða allir menn, þeir er góðir er ok rétttrúaðir«. Arnljótr svarar: »heyrt hefi ek getit Hvítakrists en ekki er mér kunnigt um athǫfn hans eða hvar han ræðr fyrir; nú vil ek trúa því ǫllu, er þú segir mér; vil ek fel á hendi þér alt mitt ráð«. Síðan var Arnljótr skírðr; kend konungr honum þat af trúnni, er honum þótti skyldast vera ok skipaði honum í ǫndverða fylking ok fyrir merki sínu. Þa var fyrir Gaukaþórir ok Afrafasti ok sveitungar þeira.

K. 216. Frá samnaði í Nóregi.

Frá því er nú at segja, er áðr var frá horfit, at lendir men ok bœndr hǫfðu saman dregit her óvígjan, þegar er þeir spurðu at konungr var austan farinn ór Garðaríki ok hann var komin til Svíþjóðar. En er þeir spurðu, at konungr var austan komin til Jamtalandz ok hann ætlaði at fara austan um Kjǫl til Veradals þá stefndu þeir herinum inn í Þrándheim ok sǫmnuðu þ saman þar allri alþýðu, þegn ok þræl, ok fóru svá inn til Veradal ok hǫfðu þar svá mikit lið, at engi maðr var sá þar, er í Nóreg hefði sét jammikinn her saman koma. Var þar, sem jafnan kan verða í miklum her, at lið var allmisjafnt; þar var mart lendr manna ok mikill fjǫlði ríkra bóanda, en þó var hitt allr múgr, e váru þorparar ok verkmenn; ok var þat allr meginherrinn, er þa hafði saman samnazk í Þrándheimi; var þat lið allmjǫk geyst ti fjándskapar við konung.

K. 217. Frá Sigurði byskupi.

Knútr inn ríki hafði lagt undir sik land alt í Nóregi, se fyrr var ritat, ok þat með, at hann setti til ríkis Hákon jarl Hann fekk jarli hirðbyskup þann, er Sigurðr er nefndr; va hann danskr at kyni ok hafði lengi verit með Knúti konungi Var byskup sá ákafamaðr í skapi ok sundrgørðamaðr í orðu sínum; veitti hann Knúti konungi orðafulting, alt þat er han kunni, en var inn mesti óvinr Óláfs konungs. Sá byskup var her þessum ok talaði optliga fyrir bóandaliði ok eggjaði mjǫ upreistar móti Óláfi konungi.

K. 218. Tala Sigurðar byskups.

Sigurðr byskup talaði á einu húsþingi þar sem þá var miki fjǫlmenni; hann tók svá til orða: »hér er nú saman komit miki fjǫlmenni, svá at í þessu fátœkja landi mun eigi kostr at sj meira her innlenzkan: skyldi yðr nú vel í hald koma þessi styrk fjǫlmennis, þvíat nú er œrin nauðsyn til, ef Óláfr þessi ætlar en eigi af at láta at herja á yðr; vanðisk hann því þegar á ungaaldr at ræna ok drepa menn ok fór til þess víða um lǫnd; en at lykðu snøri hann hingat til landz ok hóf svá upp, at hann óvingaðis mest þeim, er beztir menn váru ok ríkastir, Knúti konungi, o allir eru skyldastir at þjóna, sem kunnu, ok settisk hann í skattlan hans. Slíkt sama veitti hann Óláfi Svía-konungi en jarlan Svein ok Hákon rak hann á brot af ættleifðum sínum; en sjálf síns frændum var hann þó grimmastr, er hann rak konunga all á brot af Uplǫndum, ok var þat þó vel sums kostar, þvíat þei hǫfðu áðr brugðit trú sinni ok svardǫgum við Knút konung, e fylgt þessum Óláfi at hverju óráði, er hann tók upp. Nú slei þeira vináttu makliga; hann veitti þeim meizlur, en tók undir si ríki þeira, eyddi svá í landinu ǫllum tígnum mǫnnum. En síða munuð þér vita, hvernug hann hefir búit við lenda menn, drepni eru inir ágæztu, en margir orðnir landflótta fyrir honum. Han hefir ok víða farit um land þetta með ránsflokkum, brent heruðin en drepit ok rænt fólkit; eða hverr er sá hér ríkismanna, er eig myni honum eiga at hefna stórsaka? Nú ferr hann með útlenda her, ok er þat flest markamenn ok stígamenn eða aðrir ránsmenn ætlið þér hann nú munu yðr linan er hann ferr með þetta illþýði er hann gerði þá slík hervirki, er allir lǫttu hann, þeir er honu fylgðu? Kalla ek hitt ráð, at ér minnizk nú orða Knúts konungs hvat hann réð yðr, ef Óláfr leitaði enn aptr til landz, hvernug ér skylduð halda frelsi yðru, því er Knútr konungr hét yðr. Han bað yðr standa í mót ok rekask af hǫndum óaldarflokka slíka Er nú sá til, at fara móti þeim ok drepa niðr illþýði þetta fyri ǫrn ok úlf, ok láta þar liggja hvern, sem hǫggvinn er, nema þé vilið heldr draga hræ þeira í holt ok hreysi; verði engi svá djarfr at þá flyti til kirkna, þvíat þat eru alt víkingar ok illgørðamenn« En er hann hætti tǫlu þessi, þá gerðu menn at róm mikinn, o guldu allir jákvæði til, at gera sem hann mælti.

K. 219. Frá lendum mǫnnum.

Lendir menn, þeir er þar váru saman komnir, áttu stefnu o tal sitt ok rœðu ok skipuðu þá til, hversu fylkja skyldi eða hver hǫfðingi skyldi vera fyrir liðinu. Þá mælti Kálfr Árnason, a Hárekr ór Þjóttu væri bezt til feldr at gerask hǫfuðsmaðr fyri her þessum — »þvíat hann er kominn af ætt Haraldz ins hárfagra hefir konungr á honum allþungan hug fyrir sakir víg Grankels, ok mun hann sitja fyrir inum mestum afarkostum, e Óláfr komsk til ríkis; er Hárekr reyndr mjǫk í orrostum ok mað metnaðargjarn«. Hárekr svarar, at þeir menn væri til þes betr fallnir, er þá váru á léttasta aldri — »en ek em nú, segi hann, maðr gamall ok hrumr, ok ekki vel til orrostu fœrr; er o frændsemi með okr Óláfi konungi; en þótt hann virði lítils þa við mik, þá samir mér þó eigi at ganga framarr í þenna ófri móti honum, en einn hverr annarra í várum flokki. Ertú, Þórir vel til fallinn at vera hǫfuðsmaðr at halda bardaga við Ólá konung; eru þar ok œrnar sakir til; bæði áttu honum at hefn frændaláts ok þess, er hann rak þik útlaga af eignum þínu ǫllum; hefir þú ok því heitit Knúti konungi ok svá frændu þínum, at hefna Ásbjarnar; eða ætlar þú, at betra fœri myn gefask við Óláf, en svá sem nú er, at hefna þeirar svívirðinga allrar saman?«. Þórir svarar máli hans: »ekki ber ek traust ti at bera merki í móti Óláfi konungi eða gerask hǫfðingi fyrir lið þessu. Hafa Þrœndir hér mannmúg mestan; kann ek stórlæt þeira, at þeir munu ekki mér vilja hlýða eða ǫðrum háleysku manni. En ekki mun þurfa at minna mik á sakar þær, er ek at gjalda Óláfi; man ek þat mannlát, er Óláfr hefir af lífi teki iiii. menn ok alla gǫfga at metorðum ok at kynferðum, Ásbjǫr bróðurson minn, Þóri ok Grjótgarð, systursonu mína, ok fǫðu þeira Ǫlvi, ok em ek hvers þeira skyldr at hefna. Nú er þat fr mér at segja, at ek hefi valit til af húskǫrlum mínum menn xi. þá er snarpastir eru, ok ætla ek þat, at vér skylim ekki við aðr meta at skipta hǫggum við Óláf, ef vér komumk í fœri um þat«.

K. 220. Tala Kálfs Árnasonar.

Kálfr Árnason tók þá til máls: »þess munum vér þurf um ráð þat, er vér hǫfum upp tekit, at gera þat eigi at hégómamáli er herrinn er saman kominn. Munu vér annars þurfa, e vér skulum halda orrostu við Óláf konung, en þess, at hver fœri sik undan at taka upp vandann, þvíat svá megum vér ti ætla, þó at Óláfr hafi eigi lið mikit hjá her þeim, er vér hǫfum þá er þar øruggr oddvitinn, ok mun alt lið hans vera honu tryggt til fylgðar. En ef vér erum nú nǫkkut skelfir, er helz skulum vera forstjórar liðs várs, ok viljum vér eigi treyst herinn ok eggja ok veita fyrirgǫngu, þá mun þegar fjǫlði hersin þat, er stall mun hjarta drepa ok því næst hverr sér ráðs leita En þótt hér sé herr mikill saman kominn, þá munu vér þ koma í þá raun, ef vér hittumk ok Óláfr konungr með her sinn at oss er ósigrinn víss, nema vér sém skeleggir sjálfir ráðamenninir en múgrinn geysisk fram með einu samþykki. E ef eigi verðr svá, þá er oss betra at hætta eigi til bardaga, o mun þá sá kostr auðsær þykkja, at hætta til miskunnar Óláfs ef hann þótti þá harðr, er minni váru sakir til, en nú mu honum þykkja. En þó veit ek, at svá er mǫnnum skipat í lið hans, at mér mun þar griða kostr, ef ek vil þess leita. Nú e þér vilið sem ek, þá skaltu, Þórir mágr, ok þú, Hárekr, gang undir merki þat, er vér skulum allir upp reisa, ok fylgja síðan Gerumk vér allir snarpir ok skeleggir í þessum ráðum, er vé hǫfum upp tekit, ok hǫldum svá fram bóndaherinum, at þei megi eigi finna á oss æðru; ok mun þat alþýðuna fram eggja ef vér gǫngum glaðir til at fylkja ok eggja liðit«. En er Kálf hafði lokit at tala ørendi sitt, þá vikusk allir vel undir rœð hans ok segja, at þeir vildu þat alt hafa, sem Kálfr sæi rá fyrir þeim; vildu þat þá allir, at Kálfr væri hǫfðingi fyrir liðin ok skipaði þar hverjum í sveit, sem hann vildi.

K. 221. Frá merkisburði lendra manna.

Kálfr setti upp merki ok skipaði þar húskǫrlum sínu undir merkit ok þar með Háreki ór Þjóttu ok hans liði. Þóri hundr með sína sveit var í ǫndurðu brjósti fylkingar fyri merkjum; þar var ok valit lið af bóndum á tvær hliðar Þóri þat sem snarpast var ok bazt vápnat. Var sú fylking gǫr bæð lǫng ok þykk, ok váru þar í fylkingu Þrœndir ok Háleygir; e inn hœgra veg frá fylkingunni var ǫnnur fylking; en til vinstr handar frá aðalfylkingu hǫfðu þeir fylking Rygir ok Hǫrðar Sygnir, Firðir, ok hǫfðu þar it iii. merki.

K. 222. Frá Þorsteini knarrarsmið.

Þorsteinn knarrarsmiðr er maðr nefndr; hann var kaupmað ok smiðr mikill, maðr mikill ok sterkr, kaupsmaðr mikill u alla hluti, vígamaðr mikill. Hann hafði orðit ósáttr við konung ok hafði konungr tekit af honum kaupskip nýtt ok mikit, e Þorsteinn hafði gǫrt. Var þat fyrir óspekðir Þorsteins ok þegngildi er konungr átti. Þorsteinn var þar í hernum; hann gek fyrir framan fylking ok þar til, er stóð Þórir hundr; han mælti svá: »hér vil ek í sveit vera, Þórir, með yðr, þvíat e ætla, ef vit Óláfr hittumk, at bera fyrstr vápn á hann, ef e má svá nær verða staddr, ok gjalda honum skiptǫkuna, er han rænti mik skipi því, er eitt er bezt haft í kaupferðum«. Þei Þórir tóku við Þorsteini, ok gekk hann í sveit með þeim.

K. 223. Frá liðskipan bónda.

En er skipat var til fylkingar bóanda, þá tǫluðu lendi menn ok báðu liðsmenn gefa gaum at um stǫður sínar, hva hverjum var skipat eða undir hverju merki þá skyldi hverr ver eða hvert frá merkinu eða hversu nær honum var skipat merkinu Báðu þeir menn vera þá vakra ok skjóta at ganga í fylking, e lúðrar kvæði við ok herblástr kœmi upp, ok ganga þá fram fylking, þvíat þeir áttu þá enn leið mjǫk langa at flytja herinn ok var þess ván, at fylkingar mundu bregðask í hergǫngunni Síðan eggjuðu þeir liðit; mælti Kálfr, at allir þeir menn, e harma ok heiptir áttu at gjalda Óláfi konungi, skyldu þá fra ganga undir þau merki, er fara skyldu í móti merki Óláfs, ver þá minnigir þeira meingørða, er hann hafði þeim veitt, segir at þeir mundu eigi komask í betra fœri at hefna harma sinna o frelsa sik svá frá þeiri ánauð ok þrældóm, er hann hafði þ undir lagt — »er nú sá, segir hann, bleyðimaðr, er eigi bers nú sem djarfligast, þvíat eigi er saklaust við þá, er í móti yð eru; munu þeir eigi yðr spara, ef þeir komask í fœri«. A máli hans varð allmikill rómr; varð þá kall mikit ok eggjan u allan herinn.

K. 224. Frá her konungs ok bónda.

Síðan fluttu bœndr her sinn til Stiklarstaða. Þar va Óláfr konungr fyrir með sitt lið. Fór í ǫndurðu liðinu Kálf ok Hárekr fram með merkinu. En er þeir mœttusk, þá tóks eigi allskjótt árásin, þvíat bœndr frestuðu atgǫngu fyrir þ sǫk, at lið þeira fór hvergi nær alt jafnfram, ok biðu þeir þes liðs, er síðarr fór. Þórir hundr hafði farit síðarst með sín sveit, þvíat hann skyldi til gæta, at ekki slœgisk aptr liðit, þ er herópit kvæmi upp eða liðit sæisk, ok biðu þeir Kálfr Þóris Bœndr hǫfðu þat orðtak í her sínum, at eggja lið sitt í orrostu fram, fram, bóandmenn. Óláfr konungr gerði eigi atgǫngun fyrr, at hann beið Dags ok þess liðs, er honum fylgði. Sá þei konungr þá lið Dags, hvar þat fór. Svá er sagt, at bœndr hefð eigi minna lið en hundrað hundraða, en Sigvatr segir svá:

147. Olmr erumk harmr, sás hilmir

hafði (golli vafðan

jǫfurr kreisti sá) austan

aflfátt (meðalkafla);

gagn fengu því þegnar,

þeir at hǫlfu fleiri,

hvotuð tælði þat hildar,

(hvǫ́rungi frýk) vǫ́ru.

K. 225. Fundr konungs ok bónda.

Þá er liðit hvártveggja stóð ok kendusk menn, þá mælt konungr: »hví ertu þar, Kálfr, þvíat vér skilðumk vinir suð á Mœri; illa samir þér at berjask í móti oss eða skjót geigurskot í lið várt, þvíat hér eru iiii. brœðr þínir«. Kálf svarar: »mart ferr nú annan veg, konungr, en bezt myndi sama skilðuzk þér svá við oss, at nauðsyn bar til at friðask við þá er eptir váru; verðr nú hverr at vera þar, sem staddr er; e sættask mundu vit enn, ef ek skylda ráða«. Þá svarar Finnr »þat er mark á um Kálf, ef hann mælir vel, at þá er hann ráðin til at gera illa«. Konungr mælti: »vera kann þat, Kálfr, at þ vilir sættask, en ekki friðliga þykki mér þér láta bœndrnir« Þá svarar Þorgeirr af Kvistsstǫðum: »þér skuluð nú hafa slíka frið, sem margir hafa áðr af yðr haft, ok munuð þér nú þes gjalda«. Konungr svarar: »eigi þarftu at fýsask svá mjǫk ti várs fundar, þvíat eigi mun þér sigrs auðit í dag á oss, þvía ek hefi hafit þik til ríkis af lítlum manni«.

K. 226. Uphaf Stiklarstaða-orrostu.

Þórir hundr kom þá ok gekk fram með sveit sína fyri merkit ok kallaði: »fram, fram, bóandmenn«. Lustu þá up herópi ok skutu bæði ǫrum ok spjótum. Konungsmenn œpðu þ heróp; en er því var lokit, þá eggjuðusk þeir svá, sem þei var áðr kent, mæltu svá: »fram, fram, Krists-menn, kross-menn konungsmenn«. En er þetta heyrðu bœndr, þeir er út stóð í arminn, þá mæltu þeir slíkt sama, sem þeir heyrðu þá mæla En er aðrir bœndr heyrðu þat, þá hugðu þeir þat vera konungsmen ok báru vápn á þá, ok bǫrðusk þeir þá sjálfir, ok fel mart, áðr þeir kannaðisk við. Veðr var fagrt, ok skein sól heiði; en er orrosta hófsk, þá laust roða á himininn ok sv á sólna, ok áðr en létti, gerði myrkt sem um nótt. Óláfr konung hafði fylkt, þar er hæð nǫkkur var, ok steypðusk þeir ofa á lið bóanda ok veittu svá hart athlaupit, at fylking bónd bognaði fyrir, svá at þar stóð þá brjóstit konungs fylkingar sem áðr hǫfðu staðit þeir, er øfstir váru í bóandaliði; ok va þá bóndaliðit mart búit at flýja, en lendir menn ok lendr manna húskarlar stóðu fast, ok varð þá allsnǫrp orrosta; sv segir Sigvatr:

148. Vítt vas fold und fótum

(friðbann vas þar) mǫnnum,

þá réð í bǫð bráða

brynjat folk at dynja,

þás árliga ærir

alms með bjarta hjalma

(mikill varð á stað Stiklar

stálgustr) ofan þustu.

Lendir menn eggjuðu lið sitt ok knúðusk til framgǫngu; þes getr Sigvatr:

149. Fór í fylking þeira

framm (iðrask nú) miðri,

snarir fundusk þar, Þrœnda

(þess verks búendr) merki.

Þá sótti lið bóanda at ǫllum megin; hjoggu þeir, er fremsti stóðu, en þeir, er þar váru næst, lǫgðu spjótum, en allir þeir er síðarr gengu, skutu spjótum eða ǫrum eða kǫstuðu grjót eða handøxum eða skeptiflettum; gerðisk þá brátt bardag mannskœðr, ok fell mart af hvárumtveggjum. Í fyrstu hrí fellu þeir Arnljótr gellini, Gaukaþórir ok Afrafasti, ok þeir sveit ǫll, ok hafði hverr þeira mann fyrir sik eða ii. eða sumi fleiri. Því þyntisk skipanin fyrir framan merki konungs; ba konungr þá Þórð bera fram merkit, en konungr fylgði sjálf merkinu ok sú sveit manna, er hann hafði valit til at vera sé nær í orrostu; váru þeir menn í hans liði einna vápndjarfasti ok bezt búnir; þess getr Sigvatr:

150. Mest frák merkjum næstan

mínn dróttin framm sínum,

stǫng óð fyr gram, gingu,

(gnógr styrr vas þar) fyrri.

Þá er Óláfr konungr gekk fram ór skjaldborginni ok í ǫndurð fylking ok bœndr sá í andlit honum, þá hræddusk þeir ok fellus þeim hendr; þess getr Sigvatr:

151. Geirs hykk grimligt vǫ́ru

gnýreifum Áleifi

loghreytǫndum líta

lóns í hvassar sjónir,

þorðut Þrœnzkir fyrðar,

þótti hersa dróttinn

ógurligr, í augu

ormfrǫ́n séa hǫ́num.

Þá varð allhǫrð orrosta; gekk konungr hart fram sjálfr hǫggorrostu; svá segir Sigvatr:

152. Rauð í rekka blóði

rǫnd með gumna hǫndum

dreyrugt sverð, þars dýran

drótt þjóðkonung sótti,

auk, at ísarn-leiki,

Innþrœndum lét finnask,

rœkinn, gramr í reikar

rauðbrúnan hjǫr túnum.

K. 227. Fall Þorgeirs af Kvistsstǫðum.

Óláfr konungr barðisk þá alldjarfliga; hann hjó til Þorgeir af Kvistsstǫðum, lendz manns, þess er fyrr er getit, um þver andlit ok í sundr nefbjǫrg á hjálminum ok klauf hǫfuðit fyri neðan augu, svá at nær tók af. En er hann fell, mælti konungr »hvárt er, þat satt, er ek sagða þér, Þorgeirr, at þ myndir eigi sigrask í okrum viðrskiptum?«. Í þeiri svipan skau Þórðr niðr merkistǫnginni svá hart, at stǫngin stóð. Þá hafð Þórðr fengit banasár ok fell hann þar undir merkinu. Þá fell þar ok Þorfiðr muðr ok Gizurr gullbrá, ok hǫfðu hann sótt ii menn, en hann drap annan þeira, en særði annan, áðr han fell; svá segir Hofgarða-Refr:

153. Einn háði gný gunnar

(gall bál Hǫ́ars) stála

rimmu askr við rǫskva

regndjarfr tváa þegna;

dalsteypir hjó Draupnis

dǫggfrey bana hǫggvi

(hann rauð járn), en annan

ár strauma, vann sáran.

Þá varð þat, er fyrr var sagt, at himinn var heiðr, en sól hvar at sýn ok gerði myrkt; þess getr Sigvatr:

154. Undr láta þat ýtar

eigi smátt, es máttit

skænjǫrðungum skorðu

skýlauss rǫðull hlýja;

drjúg varð á því dœgri

(dagr náðit lit fǫgrum),

orrostu frák austan

atburð, konungs furða.

Í þenna brum kom Dagr Hringsson með þat lið, er hann hafð haft, ok tók hann þá at fylkja liði sínu ok setti upp merki En fyrir því at myrkr var mikit, þá varð ekki skjótt u atgǫnguna, þvíat þeir vissu eigi víst, hvat fyrir var. En þ snøru þeir at, sem fyrir váru Rygir ok Hǫrðar. Váru þessi atburðir margir jamsnimma eða sumir lítlu fyrr eða síðarr.

K. 228. Fall Óláfs konungs.

Kálfr ok Óláfr hétu frændr Kálfs Árnasonar; þeir stóð á aðra hlið honum, menn miklir ok hraustir. Kálfr var son Arnfinnz Armóðssonar, bróðursonr Árna Armóðssonar. Á aðr hlið Kálfi Árnasyni gekk fram Þórir hundr. Óláfr konungr hj til Þóris hundz um herðarnar; sverðit beit ekki, en svá sýndis sem dust ryki ór hreinbjálbanum; þessa getr Sigvatr:

155. Mildr fann gǫrst, hvé galdrar,

gramr sjalfr, meginrammir

fjǫlkunnigra Finna.

fullstórum barg Þóri,

þás hyrsendir Hundi

húna golli búnu

(slætt réð sízt at bíta)

sverði laust of herðar.

Þórir hjó til konungs, ok skiptusk þeir þá nǫkkurum hǫggu við, ok beit ekki sverð konungs, þar er hreinbjálbinn var fyrir en þó varð Þórir sárr á hendi; enn kvað Sigvatr:

156. Þollr dylr saðrar snilli

seims, en þat veitk heiman,

(hverr sæi) Hunds (verk stœrri)

hugstórs, es frýr Þóri,

es þvergarða þorði

Þróttr, hinn es framm sótti,

glyggs í gǫgn at hǫggva

gunnranns konungmanni.

Konungr mælti til Bjarnar stallara: »ber þú hundinn, er eig bíta járn«. Bjǫrn snøri øxinni í hendi sér ok laust me hamrinum; kom þat hǫgg á ǫxl Þóri, ok varð allmikit hǫgg, o rataði Þórir við; en því jamskjótt snøri konungr í móti þei Kálfi frændum ok veitti banasár Óláfi, frænda Kálfs. Þá lagð Þórir hundr spjóti til Bjarnar stallara á honum miðjum, veitt honum banasár. Þá mælti Þórir: »svá bautu vér bjǫrnuna« Þorsteinn knarrarsmiðr hjó til Óláfs konungs með øxi, ok ko þat hǫgg á fótinn vinstra við knéit fyrir ofan. Finnr Árnaso drap þegar Þorstein. En við sár þat hneigðisk konungr up við stein einn ok kastaði sverðinu ok bað sér guð hjálpa. Þ lagði Þórir hundr spjóti til hans; kom lagit neðan undir brynjun ok rendi upp í kviðinn. Þá hjó Kálfr til hans; kom þat hǫg inum vinstra megin útan á hálsinn. menn greinask at því hvárr Kálfr veitti konungi sár. Þessi iii. sár hafði Óláfr konung til lífláts. En eptir fall hans, þá fell sú flestǫll sveitin er fram hafði gengit með konungi. Bjarni gullbrárskáld kva þetta um Kálf Árnason:

157. Jǫrð rétt vígi varða

vígreifr fyr Áleifi;

brauzt við bragning nýztan

bág; þat kveðk mik frǫ́gu;

fyrr gekt á stað Stiklar

stórverkr, en óð merki,

satt ’s at sókn of veittir

snjallr, unz gramr vas fallinn.

Sigvatr skáld kvað þetta um Bjǫrn stallara:

158. Bjǫrn frák auk at, œrnum,

endr stǫllurum kendi,

— hug hvé halda dugði

(hann sótti framm) dróttin —;

fell í her með hollum

hann verðungar mǫnnum

(leyfðr ’s) at hilmis hǫfði

hróðrauðigs (sá dauði).

K. 229. Uphaf Dags hríðar.

Dagr Hringsson helt þá upp orrostu ok veitti ina fyrst atgǫngu svá harða, at bœndr hrukku fyrir, en sumir snøru flótta. Þá fell fjǫlði liðs af bóndum, en þessir lendir menn Erlendr ór Gerði, Áslákr af Finneyju; var þá merki þat nið hǫggvit, er þeir hǫfðu áðr með farit. Var þá orrosta in ákafasta kǫlluðu menn þat Dags-hríð. Þá snøru þeir í móti Dag Kálf Árnason, Hárekr ór Þjóttu, Þórir hundr, með þá fylking, e þeim fylgði. Var þá Dagr borinn afli, ok snøri hann þá flótta ok alt lið þat, er eptir var; ok verðr þar dalr nǫkkur upp, sem meginflóttinn fór; fell þar þá mart lið; dreifðisk þ fólkit tveggja vegna í brot. Váru margir menn sárir mjǫk, e margir svá mjǫk mœddir, at til enskis váru fœrir. Bœndr rák skamt flótta, þvíat hǫfðingjar snøru brátt aptr ok þar til, e valrinn var, þvíat margir áttu þar at leita eptir vinum sínu ok frændum.

K. 230. Jartegnir Óláfs konungs við Þóri hund.

Þórir hundr gekk þar til, er var lík Óláfs konungs, ok veitt þar umbúnað, lagði niðr líkit ok rétti ok breiddi klæði yfir; o er hann þerði blóð af andlitinu, þá sagði hann svá síðan, at andli konungsins var svá fagrt, at roði var í kinnum, sem þá at han svæfi, en miklu bjartara en áðr var, meðan hann lífði. Þá ko blóð konungsins á hǫnd Þóri ok rann upp á greipina, þar er han hafði áðr sár fengit, ok þurfti um þat sár eigi umband þaðan frá; svá grøri þat skjótt. Váttaði Þórir sjálfr þenna atburð þá er helgi Óláfs konungs kom upp, fyrir alþýðu. Varð Þóri hundr fyrst til þess, at halda upp helgi konungsins, þeira ríkismanna er þar lǫfðu verit í mótstǫðuflokki hans.

K. 231. Frá brœðrum Kálfs Árnasonar.

Kálfr Árnason leitaði at brœðrum sínum, er þar váru fallnir hann hitti Þorberg ok Finn; ok er þat sǫgn manna, at Finn kastaði at honum saxi ok vildi drepa hann ok mælti til han hǫrðum orðum, kallaði griðníðing ok dróttinsvika. Kálfr ga ekki því gaum ok lét Finn bera í brot ór valnum ok svá Þorberg Var þá leitat at um sár þeira, ok hǫfðu þeir engi sár banvæn hǫfðu þeir fallit fyrir vápnaburð ok mœði. Þá leitaði Kálfr a flytja brœðr sína ofan til skips ok fór með þeim sjálfr. En þega er hann snøri í brot, þá fór í brot alt bóandalið þat, er þar átt heimili í nánd, nema þeir menn, er þar stǫrfuðu at frændu sínum ok vinum, þeim er sárir váru, eða líkum þeira, er fallni váru. Váru sárir menn fluttir heim á bœinn, svá at hvert hú var fult af þeim, en tjaldat úti yfir sumum. En svá undarlig mart fólk sem samnazk hafði í bóandaherinn, þá þótti mǫnnu þat eigi miðr frá líkendum, hvernug skjótt ruddi samnaðinn, þ er til þess tók; ok var þat mjǫk til, at it mesta fjǫlmennit hafð þar samnazk ór heruðum, ok váru mjǫk heimfúsir.

K. 232. Frá Verdœlum.

Bœndr þeir, er heimili áttu í Veradal, gengu til fundar vi hǫfðingja, Hárek ok Þóri, ok kærðu fyrir þeim sín vendræði sǫgðu svá: »flóttamenn þessir, er hér hafa undan komizk, mun fara upp eptir Veradal ok munu búa óheppiliga at heimilu várum, en oss er ekki fœrt heim, meðan þeir eru hér í dalnum; n gerið svá vel, farið eptir þeim með liði ok látið ekki barn í bro komask, þvíat slíkan kost mundu þeir oss ætla, ef þeir hefði bet haft í várum fundi, ok svá munu þeir enn gera, ef vér hittum síðarr, svá at þeir hafi meira kost en vér; kann vera, at þei dvelisk í dalnum, ef þeir vænta sér enskis ótta; munu þeir þega fara óspakliga um byggðir várar«. Rœddu bœndr um þett mǫrgum orðum ok eggjuðu með ákafa miklum, at hǫfðingja skyldu fara ok drepa þat fólk, sem undan hafði komizk. Ok e hǫfðingjar rœddu þetta sín í milli, þá þótti þeim bœndr mar satt sagt hafa í sinni rœðu; réðu þá þat, at þeir Þórir hund snørusk til ferðar með Verdœlum, ok hafði hann dc. manna, þa er hans lið var, fóru síðan; tók þá at nátta. Létti Þórir eigi fyr ferðinni, en hann kom um nóttina á Súlu; ok spurði hann þa þau tíðendi, at um kveldit hafði þar komit Dagr Hringsson o margar aðrar sveitir af Óláfs mǫnnum, haft þar náttverðardvǫl en farit síðan á fjall upp. Þá segir Þórir, at hann myndi ekk rekask eptir þeim um fjǫll, ok snøri hann þá aptr ofan í dalinn ok fengu þeir þá fátt drepit af mǫnnum. Síðan fóru bœndr ti heimila sinna, en Þórir fór eptir um daginn ok hans lið út ti skipa sinna; en konungsmenn þeir, er fœrir váru, forðuðu sér leyndusk í skógum, sumir hǫfðu hjálp af mǫnnum.

K. 233. Frá Þormóði Kolbrúnarskáld.

Þormóðr Kolbrúnarskáld var í orrostu undir merkjum konungs Ok er konungr var fallinn ok atsókn var sem óðust þ fell konungslið hvat við annat, en þeir váru flestir sárir, er up stóðu. Þormóðr varð sárr mjǫk; gerði hann þá sem aðrir, a allir opuðu þar frá, er mestr þótti lífsháski, en sumir runnu. Þ hófsk sú orrosta, er Dags-hríð er kǫlluð; sótti þá þangat til al konungs-liðit, þat er vápnfœrt var, en Þormóðr kom þá ekki orrostu, þvíat hann var þá óvígr bæði af sárum ok af mœði, o stóð hann þar hjá félǫgum sínum, þótt hann mætti ekki anna at hafask. Þá var hann lostinn með ǫru í síðuna vinstri; brau hann af sér ǫrvarskaptit ok gekk þá brot frá orrostu ok hei til úsanna ok kom at hlǫðu nǫkkurri; var þat mikit hús Þormóðr hafði sverð bert í hendi, ok er hann gekk inn, þá gek maðr út í móti honum; sá mælti: »furðu ill læti eru hér inni veinan ok gaulan; skǫmm mikil, er karlmenn hraustir skulu eig þola sár sín, ok vera kann, at þeir konungsmenninir hafi allve fram gengit, en allódrengiliga bera þeir sárin sín«. Þormóð svarar: »hvert er nafn þitt?«. Hann nefndisk Kimbi. Þormóð svarar: »vartu í bardaga?«. »Var ek, segir hann, með bóndum er betr var«. »Ertu nǫkkut sárr?« segir Þormóðr. »Lítt, segi Kimbi; eða vartu í bardaga?«. Þormóðr segir: »var ek me þeim, er betr hǫfðu«. Kimbi sá, at Þormóðr hafði gullhrin á hendi; hann mælti: »þú munt vera konungsmaðr; fá þú mé gullhringinn, en ek mun leyna þér; bœndr munu drepa þik, e þú verðr á veg þeira«. Þormóðr segir: »haf þú hring, ef þ fær; látit hefi ek nú meira«. Kimbi rétti fram hǫndina ok vild taka hringinn. Þormóðr sveifldi til sverðinu ok hjó af honu hǫndina, ok er svá sagt, at Kimbi bar sár sitt engum mu betr en hinir, er hann hafði fyrr á leitat. Fór Kimbi brot, e Þormóðr settisk niðr í hlǫðunni ok sat þar um hríð ok heyrð á rœður manna. Þat var mælt þar mest, at hverr sagði þat, e sét þóttisk hafa í orrostu, ok rœtt um framgǫngur manna; lofuð sumir mest hreysti Óláfs konungs, en sumir nefndu aðra men til ekki síðr; þá kvað Þormóðr:

150. Ǫrt vas Áleifs hjarta,

óð framm konungr (blóði

rekin bitu stǫ́l) á Stiklar

stǫðum, kvaddi lið bǫðvar;

élþolla frák alla

Jalfaðs nema gram sjalfan

(reyndr vas flestr) í fastri

fleindrífu sér hlífa.

K. 234. Dauði Þormóðar.

Þormóðr gekk síðan í brot til skemmu nǫkkurrar, gekk þa inn. Váru þar áðr margir menn inni fyrir sárir mjǫk; var þa at kona nǫkkur ok batt um sár manna. Eldr var á gólfinu, o vermði hon vatn til at fægja sárin, en Þormóðr settisk niðr vi dyrr útar. Þar gekk annarr maðr út, en annarr inn, þeir e stǫrfuðu at sárum mǫnnum. Þá snøri einn hverr at Þormóði o sá á hann ok mælti síðan: »hví ertu svá fǫlr?, ertu sárr, eð fyrir hví biðr þú þér eigi lækningar?«. Þormóðr kvað þá vísu:

160. Emkak rjóðr, en rauðum

ræðr grǫnn Skǫgul manni

hauka setrs en hvíta,

hyggr fár of mik sáran;

hitt veldr, mér at, meldrar

morðvenjandi Fenju,

djúp ok danskra vápna

Dags hríðar spor svíða.

Síðan stóð Þormóðr upp ok gekk inn at eldinum ok stóð þa um hríð. Þá mælti læknirinn til hans: »þú, maðr, gakk út o tak mér skíðin, er hér liggja fyrir durum úti«. Hann gekk út bar inn skíðafangit ok kastaði niðr á gólfit. Þá sá læknirinn andlit honum ok mælti: »furðu bleikr er þessi maðr; hví ert slíkr?«. Þá kvað Þormóðr:

160. Undrask ǫglis landa

eik, hví vér róm bleikir;

fár verðr fagr af sǫ́rum,

fannk ǫrva drif, svanni;

mik fló malmr enn kløkkvi

magni keyrðr í gǫgnum;

hvast beit hjarta et næsta

hættligt jarn, es ek vætti.

Þá mælti læknirinn: »láttu mik sjá sár þín ok mun ek veit umbǫnd«. Síðan settisk hann niðr ok kastaði klæðum af sér. E er læknir sá sár hans, þá leitaði hon um þat sár, er hann hafð á síðunni, kendi þess, at þar stóð járn í, en þat vissi hon eig til víss, hvert járnit hafði snúit. Hon hafði þar gǫrt í steinkatli stappat lauk ok ǫnnur grǫs ok velt þat saman ok gaf at et inum sárum mǫnnum ok reyndi svá, hvárt þeir hefði holsár, þvía kendi af laukinum út ór sári því, er á hol var. Hon bar þat a Þormóði, bað hann eta. Hann svarar: »ber brot, ekki hefi e grautsótt«. Síðan tók hon spennitǫng ok vildi draga út járnit en var fast ok gekk hvergi, stóð ok lítit út, þvía sárit var sollit. Þá mælti Þormóðr: »sker þú til járnsins, sv at vel megi ná með tǫnginni; fá mér síðan ok lát mik kippa« Hon gerði, sem hann mælti. Þá tók Þormóðr gullhring af hend sér ok fekk lækninum, bað hana gera af, slíkt er hon vildi »góðr er nautr at, segir hann, Óláfr konungr gaf mér hrin þenna í morgin«. Síðan tók Þormóðr tǫngina ok kipði á bro ǫrinni; en þar váru á krókar ok lágu þar á tágar af hjartanu sumar rauðar, sumar hvítar; ok er hann sá þat, mælti hann: »feit er mér enn um hjartarœtr«. Síðan hné hann aptr ok var þ dauðr. Lýkr þar frá Þormóði at segja.

K. 235. Frá atburðum orrostu.

Óláfr konungr fell miðvikudag iiii. kál. Augusti mánaðar þat var nær miðjum degi, er þeir fundusk, en fyrir miðmund hófsk orrostan, en konungr fell fyrir nón, en myrkrit helzk fr miðmunda til nóns. Sigvatr skáld segir svá frá lykðum orrostu:

162. Hǫrð es, sízt hermenn firðu

(hlíf raufsk fyr gram) lífi,

auðn at Engla stríði,

(ómjúk) konung sjúkan;

ǫr brá Áleifs fjǫrvi

ǫld, þars herr klauf skjǫldu,

folks (odda gekk fylkir

fund), en Dagr helt undan.

Ok enn kvað hann þetta:

163. Áðr vitu eigi meiðar

ógnar skers né hersa

(þjóð réð þengils dauða)

þann styrk búandmanna,

es slíkan gram sóknum

sárelds viðir feldi

(mǫrg lá dýr í dreyra

drótt) sem Áleifr þótti.

Bœndr ræntu ekki valinn, ok varð þegar eptir orrostu heldr sv at hræzlu sló á marga, þá er móti konungi hǫfðu verit, en þ heldu þeir illviljanum ok dœmðu þat sín á millum, at allir þei menn, er með konungi hǫfðu fallit, skyldu hafa engan þan umbúning eða grǫpt, sem góðum mǫnnum sómði, ok kǫlluðu þ alla ránsmenn ok útlaga. En þeir menn, er ríkir váru ok þa áttu frændr í valnum, gáfu ekki því gaum, fluttu þeir sína frænd til kirkna ok veittu umbúnað.

K. 236. Jartegnir við blindan mann.

Þorgils Hálmuson ok Grímr, sonr hans, fóru til valsins u kveldit, er myrkt var orðit; þeir tóku upp lík Óláfs konungs o báru brot, þar til er var húskytja nǫkkur lítil ok auð annan ve frá bœnum; hǫfðu ljós með sér ok vatn; tóku þá klæði af líkin ok þógu líkit ok sveipðu síðan með líndúkum ok lǫgðu þar nið í húsinu ok hulðu með viðum, svá at engi mátti sjá, þótt men kvæmi í húsit; gengu þeir síðan í brot ok heim til bœjarins. Þa hafði fylgt hernum hvárumtveggja mart stafkarla ok þat fátœkisfólk er sér bað matar. En þat kveld eptir bardagann hafði þa fólk þar mart dvalizk, ok er náttaði, leitaði þat sér herbergi um ǫll hús, bæði smá ok stór. Þar var einn blindr maðr, s er sagt er frá; hann var fátœkr, ok fór sveinn hans með honu ok leiddi hann; þeir gengu úti um bœinn ok leituðu sér herbergis Þeir kómu at því sama eyðihúsi; váru dyrrnar svá lágar, a nær varð at krjúpa inn. Ok er inn blindi maðr kom í húsit, þ þreifaðisk hann fyrir um gólfit, leitaði, hvárt hann myndi meg niðr leggjask; hǫtt hafði hann á hǫfði ok steypðisk hǫttrinn fyri andlit honum, er hann laut niðr. Hann kendi fyrir hǫndunum, a tjǫrn var á gólfinu; þá tók hann upp hendinni vátri ok rétti up hǫttinn, ok kómu fingrnir upp við augun; en þegar brá kláð á hvarmana svá miklum, at hann strauk með fingrunum vátu augun sjálf; síðan hopaði hann út ór húsinu ok sagði, at þa mátti ekki liggja inni, þvíat þar var alt vátt. Ok er hann ko út ór húsinu, þá sá hann þegar fyrst skil handa sinna ok al þat, er nær honum var, þat er hann mátti sjá fyrir náttmyrkri Hann gekk þegar heim til bœjarins ok inn í stofu ok sagði þa ǫllum mǫnnum, at hann hafði fengit sýn sína ok hann var þ skygn maðr. En þat vissu þar margir menn, at hann hafði leng blindr verit, þvíat hann hafði þar áðr verit ok gengit um byggðir Hann segir, at þá sá hann fyrst, er hann kom út ór húsi nǫkkur lítlu ok vándu — »ok var þar vátt alt inni, segir hann; grei ek þar í hǫndunum ok gnøra ek vátum hǫndum um augu mér« hann segir ok, hvar þat hús stóð. En þeir menn, er þar vár ok sá þessi tíðendi, undruðusk mjǫk um þenna atburð ok rœdd sín í milli, hvat þar myndi inni vera í því húsi. En Þorgil bóndi ok sonr hans Grímr þóttusk vita, hvaðan af þessi atburð myndi hafizk hafa. Þeir hræddusk mjǫk, at óvinir konung mundu fara ok rannsaka húsit. Síðan leyndusk þeir í brot o fóru til hússins ok tóku líkit, fluttu í brot út í hagann ok fál þar; fóru síðan til bœjar ok sváfu af nótt þá.

K. 237. Frá Þóri hund.

Þórir hundr kom fimta dag ofan ór Veradal út á Stiklarstaði ok fylgði honum lið mart. Par var ok mart fyrir bóndalið Var þá enn rofinn valrinn; fluttu menn brot lík frænda sinn ok vina ok veittu hjálp sárum mǫnnum, þeim er menn vild grœða; en fjǫlði mannz hafði þá andazk, síðan er lokit va bardaga. Þórir hundr gekk þar til, er konungr hafði fallit, o leitaði líksins; ok er hann fann þat eigi, spurðisk hann fyrir ef nǫkkurr maðr kynni segja honum, hvar líkit væri komit, e þat vissi engi at segja. Þá spurði hann Þorgils búanda, ef han vissi nǫkkut til, hvar lík konungs var. Þorgils svarar svá: »ekk var ek í bardaga; veit ek þaðan fá tíðendi; fara nú marga sǫgur; þat er nú sagt, at Óláfr konungr hafi hittr verit nótt uppi hjá Staf ok sveit manna með honum; en ef hann hefi fallit, þá munu sveitungar yðrir hafa fólgit lík hans í holtu eða hreysum«. En þótt Þórir þœttisk vita it sanna, at konung var fallinn, þá tóku þó margir undir ok gerðu þann kurr, a konungr myndi hafa brot komizk ór orrostu ok skamt myndi til at hann myndi fá her ok koma á hendr þeim. Fór þá Þórir ti skipa sinna ok síðan út eptir firði. Þá tók at dreifask alt bóndaliðit ok fluttu brot ina sáru menn, alla þá er hrœrandi váru.

K. 238. Líkferð Óláfs konungs til Niðaróss.

Þorgils Hálmuson ok þeir Grímr feðgar hǫfðu í sinni varðveizl lík Óláfs konungs ok váru um þat mjǫk hugsjúkir, hvernu þeir fengi til gætt, at eigi næði óvinir konungs at misfara me líkinu, þvíat þeir heyrðu þær rœður bónda, at þat ráð myndi ti liggja, ef lík konungs fynnisk, at brenna þat eða flytja út sæ ok søkkva niðr. Þeir feðgar hǫfðu sét um nóttina, svá se kertislog brynni þar yfir, er lík Óláfs konungs var í valnum, o svá síðan, er þeir hǫfðu fólgit líkit, þá sá þeir jafnan um næt ljós þannug til, er konungrinn hvílði. Þeir hræddusk, at óvini konungs myndi leita líksins, þar er var, ef þeir sæi þessi merki var þeim Þorgilsi títt at flytja líkit í brot til þess staðar nǫkkurs er þat væri vel komit. Þeir Þorgils gerðu kistu ok vǫnduðu se mest ok lǫgðu þar í lík konungs; en síðan gerðu þeir aðra líkkist ok báru þar í hálm ok grjót, svá at þat skyldi vera mannzhǫfgi lykðu þá kistu vandliga. Ok er brottu var af Stiklarstǫðum al lið bónda, þá bjoggu þeir Þorgils ferð sína; fekk hann róðrarferj nǫkkura; váru þeir saman menn vii. eða viii. ok allir frænd eða vinir Þorgils. Þeir fluttu lík konungs til skips leynilig ok settu kistuna undir þiljur niðr. Kistu þá hǫfðu þeir ok me sér, er grjótit var í, settu hana í skip, svá at allir menn mátt sjá; fara síðan út eptir firði; fengu gott leiði, kómu at kveldi er myrkva tók, út til Niðaróss, lǫgðu at við konungsbryggju Síðan sendi Þorgils menn upp í bœinn ok lét segja Sigurð byskupi, at þeir fóru þar með lík Óláfs konungs. En er bysku spyrr þessi tíðendi, sendi hann þegar menn sína ofan á bryggjur þeir tóku þar róðrarskútu ok lǫgðu at skipi Þorgils, báðu fá sé lík konungsins. Þeir Þorgils tóku þá kistu, er uppi stóð þiljunum, ok báru í skútuna. Síðan røru þeir menn út á fjǫr ok søkðu þeir þar niðr kistunni. Þá var myrkt af nótt. Þei Þorgils røru þá upp eptir ánni, til þess er þraut bœinn, ok lǫgð þar at, er Saurhlíð heitir; þat var fyrir ofan bœinn. Þá bár þeir upp líkit ok inn í eyðiskemmu nǫkkura, er þar stóð upp fr ǫðrum húsum; vǫkðu þeir þar um nóttina yfir líkinu. Þorgil gekk ofan í bœinn; fann hann þá menn at máli, er helzt hǫfð þar verit vinir konungs; spurði hann þá, ef þeir vildi taka vi líki konungs; þat þorði engi maðr at gera. Síðan fluttu þei Þorgils líkit upp með ánni ok grófu þar niðr á sandmel þeim er þar verðr; bjoggu þar um eptir, svá at ekki skyldi þar nývirk á sjá. Hǫfðu þeir þessu lokit ǫllu, áðr dagaði; fóru þá til skip síns, lǫgðu þegar út ór ánni, fóru síðan ferðar sinnar, til þes er þeir kómu heim á Stiklarstaði.

K. 239. Uphaf Sveins konungs Álfífusonar.

Sveinn, sonr Knúts konungs ok Álfífu dóttur Álfrins jarls hann hafði verit settr til ríkis á Vindlandi í Jómsborg, en þ hafði komit til hans orðsending Knúts konungs, fǫður hans, a hann skyldi fara til Danmarkar ok þat með, at hann skyldi síða fara til Nóregs ok taka þar við ríki því til forráða, er í Nóreg var, ok hafa þar með konungsnafn yfir Nóregi. Síðan fór Svein til Danmarkar ok hafði þaðan lið mikit; fór með honum Harald jarl ok mart annarra ríkismanna. Þess getr Þórarinn loftung í kvæði því, er hann orti um Svein Álfífuson, er kallat e Glælognskviða:

164. Þat ’s dullaust,

hvé Danir gerðu

dyggva fǫr

með dǫglingi;

þar vas jarl

at uphafi,

ok hverr maðr,

es honum fylgði,

annarr drengr

ǫðrum betri.

Síðan fór Sveinn í Nóreg ok með honum Álfífa, móðir hans, o var hann þar til konungs tekinn á hverju lǫgþingi. Hann var þ kominn austan í Víkina, er orrosta var á Stiklarstǫðum ok Óláf konungr fell. Sveinn létti eigi ferðinni, fyrr en hann kom u haustit norðr í Þrándheim; var hann þar til konungs tekinn se í ǫðrum stǫðum. Sveinn konungr hafði ný lǫg í land um marg hluti, ok var þat eptir því sett, sem lǫg, váru í Danmǫrk, en su miklu frekari. Engi maðr skyldi af landi fara nema með konung leyfi, en ef fœri, þá felli undir konung eignir þess; e hverr, en mann vægi, skyldi hafa vegit landi ok lausum eyri Ef maðr varð í útlegð ok tœmðisk honum arfr, þá eignaðisk konung arf þann. At jólum skyldi hverr bóandi fá konungi mæl malts af arni hverjum ok lær af oxa þrévetrum, — þat var kalla vinjartoddi, — ok spann smjǫrs, ok húsfreyja hver rýgjartó þat var lín órengt, svá mikit, at spent fengi um mesta fingri o lengsta. Bœndr váru skyldir at gera hús þau ǫll, er konung vildi hafa á bústǫðum sínum. Vii. menn skyldu gera ein liðfœran ok gera fyrir hvern, er v. vetra gamall væri, ok þa eptir hǫmlur. Hverr maðr, er á haf røri, skyldi gjalda konung landvǫrðu, hvaðan sem hann røri; en þat eru v. fiskar. Ski hvert, er fœri af landi á brot, skyldi halda konungi rúm um þver skip. Maðr hverr, er til Íslandz fœri, skyldi gjalda landaura þarlenzkr ok útlenzkr. Þat fylgði ok þessu, at þá skyldu danski menn hafa svá mikinn metnað í Nóregi, at eins þeira vitni skyld hrinda x. Norðmanna vitnum. En er þessi lagasetning var bir fyrir alþýðu, þá tóku menn þegar at reisa hugi sína upp í mót o gerðu kurr sín á milli; mæltu þeir svá, er eigi hǫfðu verit mótferðum við Óláf konung: »takið þér nú, Innþrœndir, vinátt ok laun af Knýtlingum þess, er þér bǫrðuzk við Óláf konun ok felduð hann frá landi; yðr var heitit friði ok réttarbót, e nú hafið þér ánauð ok þrælkan, ok þar með stórglœpi o níðingskap«. En þar var eigi gott til mótmælis. Sá þá allir, a óheppiliga var um ráðit. Báru menn þó eigi traust til at ger upreist í móti Sveini konungi; bar þat mest til, at menn hǫfð gíslat Knúti konungi sonu sína eða aðra náfrændr ok þat með at þá var engi forstjóri til upreistar. Brátt hǫfðu menn ámæl mikit til Sveins konungs ok kendu menn mest þó Álfífu alt þat er í móti skapi þótti; en þá náðisk sannmæli af mǫrgum mǫnnu til Óláfs konungs.

K. 240. Kom upp helgi Óláfs konungs.

Vetr þann hófsk umrœða sú af mǫrgum mǫnnum þar Þrándheimi, at Óláfr konungr væri maðr sannheilagr ok jartegni margar yrði at helgi hans. Hófu þá margir áheit til Óláfs konung um þá hluti, er mǫnnum þótti máli skipta. Fengu margi menn af þeim áheitum bót, sumir heilsubœtr, en sumir fararbein eða aðra þá hluti, er nauðsyn þótti til bera.

K. 241. Frá Einari þambarskelfi.

Einarr þambarskelfir var kominn heim vestan af England til búa sinna ok hafði veizlur þær, sem Knútr konungr hafð fengit honum, þá er þeir fundusk í Þrándheimi, ok var þat næ jarlsríki. Einarr þambarskelfir hafði ekki verit í mótgǫngu vi Óláf konung; hrósaði hann því sjálfr. Einarr mintisk þess, e Knútr hafði heitit honum jarldómi yfir Nóregi, ok svá þat at konungr efndi ekki heit sín. Einarr varð fyrstr til þess ríkismann at halda upp helgi Óláfs konungs.

K. 242. Frá Árnasonum.

Finnr Árnason dvalðisk lítla hríð á Eggju með Kálfi, þvía hann kunni stórilla því, er Kálfr hafði verit í bardaga í mót Óláfi konungi; veitti Finnr Kálfi jafnan harðar átǫlur af þei sǫkum. Þorbergr Árnason var miklu betr orðstiltr en Finnr en þó fýstisk Þorbergr í brot at fara ok heim til bús síns Fekk Kálfr þeim brœðrum sínum langskip gott með ǫllum reið ok ǫðrum búnaði ok gott fǫruneyti. Fóru þeir heim til bú sinna. Árni Árnason lá lengi í sárum ok varð heill o ørkumblalauss; fór hann síðan um vetrinn suðr til bús síns. Tók þeir allir brœðr sér grið af Sveini konungi, ok settusk þeir heim allir brœðr um kyrt.

K. 243.

Eptir um sumarit gerðisk mikil rœða um helgi Óláfs konungs ok snøri ǫllum orðróm um konunginn. Váru þeir þá margir er þat sǫnnuðu, at konungr myndi heilagr vera, er fyrr hǫfðu a ǫllum fjandskap móti honum gengit ok látit hann í engi sta ná af sér sannmæli. Tóku menn þá at snúask til ámælis við þ menn, er mest hǫfðu eggjat mótgǫngu við konunginn; var a því mikit kent Sigurði byskupi. Gerðusk menn þar hans óvini svá miklir, at hann sá þann helzt sinn kost, at fara í brot o vestr til Englandz á fund Knúts konungs. Síðan gerðu Þrœndi menn ok orðsendingar til Uplanda, at Grímkell byskup skyld koma norðr til Þrándheims. Óláfr konungr hafði sent Grímke byskup aptr til Nóregs, þá er konungr fór austr í Garðaríki hafði Grímkell byskup síðan verit á Uplǫndum. En er þess orðsending kom til byskups, þá bjósk hann þegar til þeirar farar Bar þat ok mjǫk til, er hann fór, at byskup trúði, at þat mynd með sannendum, er sagt var frá jartegnagørð ok helgi Óláf konungs.

K. 244. Tekinn upp heilagr dómr Óláfs konungs.

Grímkell byskup fór til fundar við Einar þambarskelfi. Tó Einarr feginsamliga við byskupi; rœddu þá síðan marga hluti svá þat, er þar hafði í landi stórtíðendi orðit. Urðu þeir á alla rœður sáttir sín á milli. Síðan fór byskup inn til kaupangs; tó þar ǫll alþýða vel við honum; hann spurði vendiliga eptir u tákn þau, er sǫgð váru frá Óláfi konungi; spurðisk honum ve til þess. Síðan gerði byskup orðsendingar inn á Stiklarstaði ti Þorgils ok Gríms, sonar hans, ok stefndi þeim út til bœjar fund sinn. Þeir feðgar lǫgðusk þá ferð eigi undir hǫfuð; fór þeir út til bœjar á fund byskups. Þá segja þeir honum ǫll þa merki, er þeir hǫfðu vísir orðit, svá þat ok, hvar þeir hǫfð komit líki konungs. Síðan sendi byskup eptir Einari þambarskelfi ok kom Einarr til bœjar. Hǫfðu þeir Einarr ok bysku þá rœðu við konung ok Álfífu ok báðu, at konungr skyldi lof ti gefa, at lík Óláfs konungs skyldi taka upp ór jǫrðu. Konung lagði þar lof á ok bað byskup þar með fara, sem hann vildi. Þ var þar mikit fjǫlmenni í bœnum. Byskup ok Einarr ok men með þeim fóru til, þar er lík konungsins var jarðat, ok létu þa til grafa. Kistan var þá komin upp mjǫk svá ór jǫrðu. Þat va margra manna tillag, at byskup léti konung grafa niðr í jǫr at Klémenskirkju; en er liðit var frá andláti Óláfs konungs xii mánuðr ok v. nætr, þá var upp tekinn heilagr dómr hans. Va þá enn kistan komin upp mjǫk ór jǫrðu, ok var þá kistan Óláf konungs spánósa, svá sem nýskafin væri. Grímkell byskup gek þá til, þar er upp var lokin kistan Óláfs konungs; var þar dýrlig ilmr. Þá beraði byskup andlit konungs, ok var engan veg brugði ásjónu hans, svá roði í kinnunum, sem þá myndi, ef hann vær nýsofnaðr. Á því fundu menn mikinn mun, þeir er sét hǫfð Óláf konung, þá er hann fell, at síðan hafði vaxit hár ok negl því næst sem þá myndi, ef hann hefði lífs verit hér í heim alla þá stund síðan er hann fell. Þá gekk til at sjá líkama Óláf konungs Sveinn konungr ok allir hǫfðingjar þeir, er þar váru Þá mælti Álfífa: »furðu seint fúna menn í sandinum; ekki mynd svá vera, ef hann hefði í moldu legit«. Síðan tók byskup sǫx o skar af hári konungsins ok svá at taka af kǫmpunum. Han hafði haft langa kampa, svá sem þá var mǫnnum títt. Þá mælt byskup til konungs ok Álfífu: »nú er hár konungs ok kampa svá sítt, sem þá er hann andaðisk, en þvílíkt vaxit, sem nú sé þér hér af skorit«. Þá svarar Álfífa: »þá þykki mér hár þa heilagr dómr, ef þat brenn eigi í eldi; en opt hǫfum vér sét há manna heilt ok ósakat, þeira er í jǫrðu hafa legit lengr en þess maðr«. Síðan lét byskup taka eld í glóðarkeri ok blezaði ok lagð á reykelsi. Síðan lagði hann í eldinn hár Óláfs konungs; ok þ er brunnit var reykelsit alt, þá tók byskup upp hárit ór eldinu ok var þá hárit óbrunnit. Lét byskup þat sjá konung ok aðr hǫfðingja. Þá bað Álfífa leggja hárit í óvígðan eld; þá svara Einarr þambarskelfir, bað hana þegja ok valði henni mǫrg hǫr orð. Var þat þá byskups atkvæði ok konungs samþykki ok dóm allzherjar, at Óláfr konungr væri sannheilagr. Var þá líkam konungs borinn inn í Klémenskirkju ok veittr umbúnaðr yfi háaltári. Var kistan sveipt pelli ok tjaldat alt guðvefjum. Urð þá þegar margs konar jartegnir at helgum dómi Óláfs konungs.

K. 245. Frá jartegn Óláfs konungs.

Þar á melnum, sem Óláfr konungr hafði í jǫrðu legit, ko upp fagr brunnr, ok fengu menn bót meina sinna af því vatni Var þar veittr umbúnaðr, ok hefir þat vatn verit jafnan síða vandliga varðveitt. Kápella var fyrst gǫr ok þar sett altárit sem verit hafði leiðit konungsins, en nú stendr í þeim sta Kristskirkja. Lét Eysteinn erkibyskup þar setja háaltárit í þei sama stað, sem leiðit hafði verit konungsins, þá er hann reist þetta it mikla musteri, er nú stendr; hafði ok verit í þeim sta altárit í fornu Kristskirkju. Svá er sagt, at Óláfskirkja stand nú þar, sem þá stóð sú eyðiskemma, er lík Óláfs konungs va náttsett í; þat er nú kallat Óláfshlið, er heilagr dómr konung var borinn upp af skipi, ok er þat nú í miðjum bœnum. Bysku varðveitti helgan dóm Óláfs konungs; skar hann hár hans o negl, þvíat hvártveggja óx svá sem þá, at hann væri lifandi mað hér í heimi; svá segir Sigvatr skáld:

165. Lýgk, nema Áleifr eigi

ýs sem kykvir tívar

(gœðik helzt í hróðri)

hárvǫxt (konungsǫ́ru),

enn helzk þeim. ’s sýn seldi,

svǫrðr, es óx í Gǫrðum

(hann fekk læs) af ljósum,

(lausn) Valdamar, hausi.

Þórarinn loftunga orti um Svein Álfífuson kvæði þat, e Glælognskviða heitir, ok eru þessar vísur þar í:

166. Nú hefr sér

til sess hagat

þjóðkonungr

í Þrándheimi;

þar vill æ

ævi sína

bauga brjótr

byggðum ráða, —

167. Þars Áleifr

áðan byggði,

áðr hann hvarf

til himinríkis,

ok þar varð,

sem vitu allir,

kykvasettr

ór konungmanni.

168. Hafði sér

harðla ráðit

Haralds sonr

til himinríkis,

áðr seimbrjótr

at setti varð

— — —

— — —

169. Þar svát hreinn

með heilu liggr

lofsæll gramr

líki sínu,

ok þar kná,

sem kvikum manni,

hár ok negl

hǫ́num vaxa.

170. Þar borðveggs

bjǫllur kneigu

of sæing hans

sjalfar hringjask,

ok hvern dag

heyra þjóðir

klokna hljóð

of konungmanni.

171. En þar upp

af altári

Kristi þæg

kerti brenna;

svá hefr Áleifr,

áðr andaðisk,

synðalauss

sǫ́lu borgit.

172. En herr manns,

es heilagr es

konungr sjalfr,

krýpr at gagni,

ok beiðendr

blindir sœkja

þjóðan máls,

en þaðan heilir.

173. Bið Áleif,

at unni þér

(hann ’s goðs maðr)

grundar sinnar;

hann of getr

af goði sjǫlfum

ár ok frið

ǫllum mǫnnum,

174. þars þú rekr

fyr reginnagla

bóka máls

bœnir þínar.

Þórarinn loftunga var þá með Sveini konungi ok heyrði þess stórmerki heilagleiks Óláfs konungs, at af himneskum krǫptu máttu menn heyra yfir hans helgum dómi hljóm, svá sem klukku hringðisk ok kerti tendraðisk sjálf þar yfir altári af himnesku eldi. En svá sem Þórarinn segir, at til ins helga Óláfs konung kom herr mannz, haltir ok blindir eða á annan veg sjúkir, e fóru þaðan heilir, getr hann ekki annars eða greinir, en þa myndi vera ótaligr fjǫlði manna, er heilsu fengu þá þegar uphafi af jartegnagørð ins helga Óláfs konungs; en inar stœrst jartegnir Óláfs konungs, þá eru þær mest ritaðar ok greindar ok þær er síðarr hafa gǫrzk.

K. 246. Frá aldri ok ríki Óláfs konungs.

Svá segja menn, þeir er gløggliga telja, at Óláfr inn helg væri konungr yfir Nóregi xv. vetr, síðan er Sveinn jarl fór ó landi; en áðr um vetrinn tók hann konungs nafn af Uplendingum Sigvatr skáld segir svá:

175. Áleifr réð et øfra,

andprútt hǫfuð, landi

fulla vetr, áðr felli,

fimtán af því láni;

hverr hafi (hers) enn nørðra

heims enda sér kendan

(skjǫldungr helzk an skyldi

skemr) landreki fremri?

Óláfr konungr inn helgi var þá hálffertøgr at aldri, er hann fell at sǫgu Ara prests ins fróða. Hann hafði átt xx. fólkorrostur svá segir Sigvatr skáld:

176. Sumir trúðu á goð gumnar;

grein varð liðs á miðli;

(folkorrostur fylkir

framráðr tjøgu háði);

frægr bað hann á hœgri

hǫnd kristit lið standa;

feðr Magnús biðk fagna

flóttskjǫrrum goð dróttin.

Nú er sagðr nǫkkurr hlutr sǫgu Óláfs konungs, frá nǫkkuru tíðendum þeim, er gerðusk, meðan hann réð Nóregi, ok svá fr falli hans ok því, er helgi hans kom upp. En nú skal þat eig niðri liggja, er honum er þó mest vegsemð í, at segja fr jartegnagørð hans, þótt þat sé síðarr ritit í þessarri bók.

K. 247. Frá Þrœndum.

Sveinn konungr Knútsson réð fyrir Nóregi nǫkkura vetr hann var bernskr bæði at aldri ok at ráðum. Álfífa, móðir hans hafði þá mest landráð, ok váru landzmenn miklir óvinir hennar bæði þá ok jafnan síðan. Danskir menn hǫfðu þá yfirgang mikin í Nóregi, en landzmenn kunnu því illa. Þá er slíkar rœður vár uppi hafðar, þá kendu landzmenn aðrir þat Þrœndum, at þei hefði mestu um valdit, er Óláfr konungr inn helgi var feldr fr landi, en Nóregsmenn hǫfðu lagzk undir þetta illa ríki, er ánau ok ófrelsi gekk þar yfir alt fólk, bæði ríka menn ok óríka o alþýðu, kǫlluðu þeir Þrœndi skylda til at veita upreist — »ti þess, at hrinda af oss þessu ríki«. Var þat ok virðing landzmanna at Þrœndir hefði mestan styrk þá í Nóregi af hǫfðingju sínum ok fjǫlmenni því, er þar var. En er Þrœndir vissu, a landzmenn veittu þeim ámæli, þá kǫnnuðusk þeir við, at þat va sannmæli ok þá hafði hent glœpska mikil, er þeir hǫfðu Ólá konung tekit af lífi ok láði, ok þat með, at þeim var sí óhamingja miklu illu goldin. Hǫfðu þeir hǫfðingjar stefnur o ráðagørð sín á milli. Var þar Einarr þambarskelfir uphafsmað at þeim ráðum. Svá var ok um Kálf Árnason, at þá fann hann í hverja snǫru hann hafði gengit af áeggjan Knúts konungs þau heit, er hann hafði Kálfi heitit eða veitt, þá rufusk þau ǫll þvíat Knútr konungr hafði Kálfi heitit jarldómi ok yfirsókn u Nóreg allan, en Kálfr hafði verit hǫfuðsmaðr at halda orrost við Óláf konung ok fella hann frá landi; hafði Kálfr enga nafnbœtr meiri en áðr; þóttisk hann vera blektr mjǫk; ok fór þá orðsendingar milli þeira brœðra Kálfs ok Finnz, Þorberg ok Árna, ok samðisk þá frændsemi þeira.

K. 248. Útboð Sveins konungs.

Þá er Sveinn hafði verit konungr iii. vetr í Nóregi, spurðus þau tíðendi til Nóregs, at fyrir vestan haf eflðisk flokkr, ok va sá hǫfðingi fyrir, er nefndr er Tryggvi; hann kallaðisk son Óláfs Tryggvasonar ok Gyðu ensku. En er Sveinn konung spurði þat, at útlendr herr myndi koma í land, þá bauð han liði út norðan ór landi, ok fóru flestir lendir menn með honu ór Þrándheimi. Einarr þambarskelfir settisk heima ok vildi eig fara með Sveini konungi. En er orðsending Sveins konungs ko til Kálfs inn á Eggju, sú, at hann skyldi róa leiðangr me konungi, þá tók Kálfr tvítøgsessu, er hann átti; gekk hann þa á með húskarla sína ok bjósk sem ákafligast, helt síðan út epti firði ok beið ekki Sveins konungs. Helt Kálfr síðan suðr á Mœri léttir þeiri ferð eigi fyrr, en hann kom suðr í Gizka til Þorbergs bróður síns. Síðan lǫgðu þeir stefnu með sér allir brœðr, Árnasynir ok hǫfðu ráðagørð milli sín. Eptir þat fór Kálfr norð aptr, en er hann kom í Frekeyjarsund, þá lá þar fyrir í sundin Sveinn konungr með her sinn; en er Kálfr røri sunnan í sundit þá kǫlluðusk þeir á; báðu konungsmenn Kálf at leggja ok fylgj konungi ok verja land hans. Kálfr svarar: »fullgǫrt hefi ek þat ef eigi er ofgǫrt, at berjask við vára landzmenn til ríki Knýtlingum«. Þeir Kálfr røru þá norðr leið sína; fór hann þ til þess, er hann kom heim á Eggju. Engi þeira Árnasona rør þenna leiðangr með konungi. Sveinn konungr helt liði sínu suð í land. En er hann spurði ekki til, at herrinn væri vesta kominn, þá helt hann suðr á Rogaland ok alt á Agðir, þvíat men gátu þess til at Tryggvi myndi vilja leita fyrst í Víkina austr þvíat þar hafði verit forellri hans ok haft traust mest; átti han þar mikinn frændastyrk.

K. 249. Fall Tryggva.

Tryggvi konungr, er hann helt vestan, kom liði sínu úta at Hǫrðalandi. Þá spurði hann, at Sveinn konungr hafði suð siglt; helt þá Tryggvi konungr suðr á Rogaland. En er Svein konungr fekk njósn um fǫr Tryggva, þá er hann var vesta kominn, þá snøri hann aptr norðr með her sinn, ok varð fund þeira Tryggva fyrir innan Bókn í Sóknarsundi, nær því er falli hafði Erlingr Skjálgsson. Þar varð mikil orrosta ok hǫrð. Sv segja menn, at Tryggvi skaut báðum hǫndum senn gaflǫkum hann mælti: »svá kendi minn faðir mér at messa«. Þat hǫfð mælt óvinir hans, at hann myndi vera sonr prests eins, en han hrósaði því, at hann líkðisk þá meirr Óláfi konungi Tryggvasyni var Tryggvi ok inn gørviligsti maðr. Í þeiri orrostu fell Tryggv konungr ok mart lið hans, en sumt kom á flótta, en sumt gek til griða; svá segir í Tryggvaflokki:

177. Tíreggjaðr fór Tryggvi

(tóksk morð af því) norðan,

en Sveinn konungr, sinni,

sunnan, ferð at gunni;

nær vask þausnum þeira,

þat bar skjótt at móti,

herr týndi þar, harða,

(hjǫrgǫll vas þá) fjǫrvi.

Þessarrar orrostu getr í þeim flokki, er ortr var um Svei konung:

178. Vasa sunnudag, svanni,

(seggr hné margr und eggjar)

morgin þann sem manni

mær lauk eða ǫl bæri,

þás Sveinn konungr sína

saman tengja bað drengi

(hrátt gafsk hold at slíta

hrafni) skeiðar stafna.

Sveinn konungr réð þá enn landi eptir orrostu þessa; var þá góð friðr. Sat Sveinn konungr þann vetr eptir suðr í landi.

K. 250. Ráðagørð Kálfs ok Einars þambarskelfis.

Einarr þambarskelfir ok Kálfr Árnason áttu þann vet stefnur sín á milli ok ráðagørð ok hittusk í kaupangi. Þá ko þar til Kálfs Árnasonar sendimaðr Knúts konungs ok bar honu orðsending Knúts konungs til þess, at Kálfr skyldi senda honu þrennar tylptir øxa ok láta vanda mjǫk. Kálfr svarar: »enga mun ek øxar senda Knúti konungi; seg honum, at ek skal f øxar Sveini, søni hans, svá at honum skal eigi þykkja skorta.«

K. 251. Ferð Einars ór landi.

Um várit snimma byrja þeir ferð sína Einarr þambarskelfi ok Kálfr Árnason ok hǫfðu mikla sveit manna ok it bezt mannval, er til var í Þrœndalǫgum. Þeir fóru um várit aust um Kjǫl til Jamtalandz, þá til Helsingjalandz ok kómu fram Svíþjóð, réðu þar til skipa; fóru um sumarit austr í Garðaríki kómu um haustit til Aldeigjuborgar. Gerðu þeir þá sendimen upp til Hólmgarðz á fund Jarizleifs konungs með þeim orðsendingum at þeir buðu Magnúsi, syni Óláfs konungs ins helga at taka við honum ok fylgja honum til Nóregs ok veita honu styrk til þess, at hann fái fǫðurleifð sína, ok halda hann til konung yfir landi. En er þessi orðsending kom til Jarizleifs konungs þá tók hann ráðagørð við drótningina ok aðra hǫfðingj sína; kom þat ásamt með þeim, at Norðmǫnnum váru orð gǫr o stefnt þeim þannug á fund Jarizleifs konungs ok þeira Magnús váru þeim grið seld til þeirar ferðar. En er þeir kómu til Hólmgarðz þá staðfestisk þat með þeim at Norðmenn þeir, er þa váru komnir, gengu til handa Magnúsi ok gerðusk hans men ok bundu þat svardǫgum við Kálf ok alla þá menn, er á Stiklarstǫðu hǫfðu verit í mót Óláfi konungi. Veitti Magnús tryggðir o fulla sætt ok festi svardǫgum, at hann skyldi vera þeim ǫllu tryggr ok trúr, þótt hann fengi í Nóregi ríki ok konungdóm skyldi hann gerask fóstrson Kálfs Árnasonar, en Kálfr ver skyldr at gera þau verk ǫll, er Magnúsi þœtti þá vera sitt rík meira eða frjálsara en áðr.