Þrymskviða eða Hamarsheimt (gamalt eddukvæði)

A. C. Evensen
Lesibók
Tórshavn 1911

Þrymskviða eða Hamarsheimt (gamalt eddukvæði)

Tor er kledd som en brud og Loke som en terne. Illustrasjon av Carl Larsson / Gunnar Forssell.

Þrymskviða eða Hamarsheimt Vreiðr vas þá Vingþórr, es hann vaknaði ok síns hamars of saknaði; skegg nam at hrista, skör nam at dýja, reð Jarðar burr umb at þreifask. Ok hann þat orða alls fyrst of kvað: "heyrðu nú, Loki! hvat eg nú mæli, es eigi veit jarðar hvergi né upphimins: áss es stolinn hamri!" Gengu þeir fagra Freyju túnn, ok hann þat orða alls fyrst of kvað: "muntu mér, Freyja! fjaðrhams Ijá, ef ek mínn hamar mættak hitta?" Freyja kvað: Þó mundak gefa þer, þótt ór gulli væri, ok þó selja at væri ór silfri." Fló þá Loki — fjaðrhamr dunði — , unz fyr útan kom ása garða ok fyr innan kom jötna heima. Þrymr sat á haugi, þursa dróttinn, greyjum sínum gullbönd snøri ok mörum sínum mön jafnaði. Þrymr kvað: Hvat es með ásum? hvat es með álfum? hví estu einn kominn í jötunheima?" Loki kvað: "Ilt es með ásum ilt es með álfum; hefir þú Hlóriða hamar of fólginn?" Þrymr kvað: "Ek hefi Hlóriða hamar of fólginn átta röstum fyr jörð neðan; hann engi maðr aptr of heimtir, nema færi mér Freyju at kvæn." Fió þá Loki — fjaðrhamr dunði - unz fyr útan kom jötna heima ok fyr innan kom ása garða; mætti hann Þór miðra garða, ok kann þat orða alls fyrst of kvað: Hefir þú ørindi sem erfiði? segðu á lopti löng tíðindi: opt sitjandi sögur of fallask, ok liggjandi lýgi of bellir." Loki kvað: Hefik erfiði ok ørindi: Þrymr hefir þínn hamar, þursa dróttinn; hann engi maðr aptr of heimtir, nema hánum færi Freyju at kván." Ganga þeir fagra Freyju at hitta, ok hann þat orða alls fyrst of kvað: "bittu þik, Freyja! brúðar líni: vit skulum aka tvau í Jötunheima." Vreið varð þá Freyja ok fnásaði, allr ása salr undir bifðisk, stókk þat et mikla men Brísinga: "mik veiztu verða vergjarnasta, ef ek ek með þer í Jötunheima." Senn váru æsir allir á þingi ok ásynjur allar á máli, ok of þat reðu ríkir tívar, hvé þeir Hlóriða hamar of sætti. Þá kvað þat Heimdallr, hvítastr ása — vissi hann vel fram sem vanir aðrir — : "bindum ver Þór þá brúðar líni, hafi hann et mikla men Brísinga! Látum und hánum hrynja lukla ok kvennváðir ok kné falla, en á brjósti breiða steina, ok hagliga ok höfuð typpum! Þá kvað þat Þórr, þrúðugr áss: "mik munu æsir argan kalla, ef ek bindask læt brúðar líni." Þá kvað þat Loki, Laufeyjar sonr: "þegi þú, Þórr! þeira orða; þegar munu jötnar ásgarð búa, nema þú þínn hamar, þér of heimtir." Bundu þeir Þór þá brúðar líni og við tí breiða Brísingamen. Lótu við belti lyklar ringla og konu klæði á knæið falla, festu á bróstið breiðar steinar og snotiliga hárið upp settu. Mælti tað Loki, Leyvoyarsonur : "Tær skal eg fylgja sum terna tín, vit skulum aka báðar í Jatnaheim." Brátt vóru havrarnir riknir heim, skjótt settir fyri, skuldu væl renna; björg brotnaðu, brann jörð í loga, ók Óðins sonur í Jatnaheim. Tá mælti tað Trymur, tussa drottur: "Standið upp, jatnir! og stráið bonkin! nú føra teir mær Froyju til konu, Njarðar dóttur úr Nóatúnum. Ganga her at garði gullhyrndar kýr, oxar alsvartir jotni at gamni; Ei sat undir orðinum óvitug terna, ræður hon jötni orðum at svara: "ikki svav Froyja í átta nætur, svá var hon ovurfús eftir Jatnaheimi." Inn kom hin arma jatna systir, ið brúðargávu biðja tordi: "rætt tú mær av hondum ringar reyðar, um tú vilt ognast ástir mínar, ástir mínar, alt mítt yndi!" Tá mælti tað Trymur tussa drottur: "berið inn hamar brúður at víga, leggið Mjollnir á moyar knæ."

Trymskæði (Føroysk týðing) Vreiður var tá Vingtórur, ið hann vaknaði og sín hamar tá saknaði; skeggið risti hann, syfti hár sítt, tók Jarðar sonur til at trilva. Og hann tað orðið allarfyrst segði: "Hoyr nú tú, Loki: hvat eg nú mæli, ið aldrin til barst foldum á ella í himni: hamar frá ási er stolin!" Gingu teir føgru Froyju at hitta, og hann tað orðið allarfyrst segði: "Vilt tú mær, Froyja! tín fjaðurham líggja, at eg mín hamar aftur kann heinta?" Froyja mælti: "Var hann av gulli, við gamni eg lænti, av silvuri fullgjördur, tú fekst hann tó." Fleyg tá Loki — fjaðurhamur dundi — til hann kom utan fyri Ásagarðar, til hann kom innan fyri Jatnaheim. Trymur sat á heygi, tussa drottur, gullbond hongdi á hundar sínar, javnaði faxið á fylum sínum. Trymur mælti: "Hvussu veit ásum og álvum við? hví einsamallur í Jatnaheim?" Loki mælti: "Ringt er hjá ásum, ringt er hjá álvum; hevir tú fjalt hin hamar hjá Lóriða?" Trymur mælti: "Fjalt eg havi Lóriða hamar átta mílir undir mold; hann eingin maður aftur heintar, utan hann førir mær Froyju til konu." Fleyg tá Loki — fjaðurhamur dundi — til hann kom utan fyri Jatnaheim, til hann kom innan fyri Ásagarðar; møtti hann Tóri í miðjum garði, sum tað orðið allarfyrst segði: "Var títt örindi eydnuverk? Sig tú á lofti long tíðindi: ofta hin sitandi söguna gloymir, ofta hin liggjandi lygnarboð ber." Loki mælti: "Endað verk er örindi mítt: Trymur hevir hamar tín, tussa drottur; hann eingin maður aftur heintar, utan hann førir honum Froyju til konu." Ganga teir fögru Froyju at hitta, og hann tað orðið allarfyrst segði: "Bint tú teg, Froyja! við brúðarlíni: vit skulu aka bæði í Jatnaheim." Vreið varð tá Froyja, illa hon fnýsti, tann heili salur skalv harvið, brast tá hitt dýra Brísingamen: "Meg kant tú nevna mannfýsna, um eg aki við tær í Jatnaheim. Saman vóru æsir allir á tingi og ásynjurnar allar á máli: um tað ráddust ríkir tívar Lóriða hamar aftur at heinta. Orðaði tá Heimdallur, av ásum bjartastur — visti hann væl fram sum vanir aðrir — : "Bindum vær Tór tá við brúðarlíni, beri hann á brósti Brísingamen! Latið við belti lyklar ringla og konu klæði á knæið falla, men á brósti breiðar steinar, setum upp hár hans snotiliga." Tá mælti Tórur, treystur ásur: "Meg kunna æsir ómenni kalla, um eg vil bindast við brúðarlíni." Mælti tá Loki, Leyvoyar sonur: "Tegi, tú, Tórur! til teirra orð; brátt munu jatnir Ásgarð búgva, um tú ei hamar tín aftur heintar.* Bundu teir Tór tá við brúðarlíni fjöld eigi eg av mentum, fjöld eigi eg av gripum eina mær Froyju í tykir vanta." Enn var tað liðið lítið út á kvöldið, og var jötnum öl fram borið; ein át hann oxa, átta laxar, allar tær krásir fyri konurnar settar, Sivjar maður tríggjar drakk tunnur av bjóri. Tá mælti tað Trymur, tussa drottur: "hvar sást tú brúður bíta hvassari? ei sá eg brúður bíta breiðari, ella meiri mjöð moy drekka." Ei sat undir orðinum óvitug terna, ræður hon jötni orðum at svara: "ikki svav Froyja í átta nætur, svá var hon ovurfús eftir Jatnaheimi.* Leit undir línið, lysti at kyssa, men hann stökk inngjögnum endlangan sal: "hví eru ovurhvöss eygu Froyju? tykir mær úr eygum eldur brenna, vígið okur saman við Várar hendi!" Læði nú Lóriði lystiliga í barmi, tá við hórðum huga hann hamarin földi; Trym drap hann fyrstan, tann tussa drott, ættina hjá jotni lamdi hann alla. Drap hann ta avgomlu jatna systur, hana, ið brúðargávu biðið hevði; hon fekk smekk fyri skillingar, og hamars högg fyri ringa hóp. Svá kom Óðins sonur aftur at hamri.

Nökur örindi úr Háamáli (Hávamál)

Gáttir allar, áðrenn inn tú gongur, skulu varliga skoðast; tí at óvist er at vita, hvar óvinir fyri í skjóli sita. Betri byrði ber ei maður breytum á enn mannavitið mikið; betri enn ogn tykir tað í ókunnum stað, tað er tiltak hans, ið treingir. Smalurnar tað vita, nær tær skulu heim, og ganga tá av grasi; men óvísur maður kann sær aldri maga mál. Árla skal vakna hann ið annans mans fæ ella fjör vil vinna; sjaldan liggjandi úlvur lærbitan fær ella sovandi maður sigur. Ganga skal, skal ei gestur vera altíð í einum stað; leiður verður alvinur, um hann leingi situr annans mans pöllum á. Betri er egið búgv, um lítil er búnaður, heima er hvör sín harri.

Vápn síni skal ei maður völli á fet ganga fram um; tí at óvist er at vita, nær manni á vegum úti tarvast spjótið at troyta, um tvær geitir er öll ognin og ein trong smátta, tað er tó betri enn bøn. Um tú vinin eigir og tú honum væl trýrt og tú vilt av honum nýtslu nýta: sinni skalt tú við hann blanda og gávum skifta, fara at finna ofta. Um tú eigir annan og tú honum illa trýrt, vilt tú av honum tó nýtslu nýta: fagurt skalt tú við hann mæla, hava fals í huga og løna svik við lygn. Ungur var eg forðum, ferðaðist eg einsamallur, fór eg tá villur av veginum; eyð mær tóktist eiga, tá ið eg annan fann: maður er mans gaman. Doyr fæ, doyggja frændur, doyr hann sjálvur somuleiðis; eg veit ein, ið aldri doyr: dómur yvir deyðan mann.