Atlekvida

Velg språk	Norrønt	Islandsk	Norsk	Dansk	Svensk	Færøysk
Denne teksten finnes i flere utgaver på følgende språk ►

Edda-Kvæde

Norrøne fornsongar

(Andre utgåve, 1928)

På nynorsk ved

Ivar Mortensson-Egnund

Atlekvida

Atle døyr

Hunninge-stenen (Gotlands Fornsal)
Motivet er tolket som Gudrun, der sender sine brødre en guldring omviklet med ulvehår.

Gudrun Gjukedotter hemnde brødrane sine soleis som det hev vorti vidspurt. Fyrst drap ho sønene til Atle, og sidan drap ho Atle og brende halli og heile hirdi. — Um dette er denne kvida yrkt.

1.

I old det var

at Atle sende

kunnige kjempa

som Kne-frød heitte.

Han til Gjukegarden

og til Gunnars hall reid.

Han bjor vart boden

og benkt attmed åren.

2.

Drottene drakk

drjugt i val-halli.

Men ottsame drengjer

dulramt tagde.

Kaldmælt Kne-frød

kalla til ljod,

sudrøne sellen,

som sat i høgsætet:

3.

«Atle meg baud

ærend å ride

på frøsande fole

gjenom framand myrkskog

og beda dykk, Gunnar,

til gilde å koma

med høgtids-hjelmom

og heimsøkje Atle.

4.

Sterke ask-skaft

og skjoldar fær de,

Hunalands gutar

og gullprydde hjelmar,

sylvslegne sâlar

og serkjer frå Valland,

frøsande folar

og fræge langspjot.

5.

Dei vene vollar

på vide Gnitaheid,

gjallande geirar

og gylte stamnar,

Danpar-staden

og dyre eigner,

den store moen

som Myrkskog er kalla.»

6.

Sitt hovud Gunnar

mot Hogne snudde:

«Kva sveiper den sellen

inn i slike boder?

Um gull veit eg ikkje

på Gnita-heii,

anna me jamgodt

eig det sjølve.

7.

Me salar hev sjau

som med sverd er fulle,

hjalti deira

er heilt av gull,

eg hev fljotaste folen

og frægaste sverd,

bogar på vegg

og brynje av gull,

komi or Kjars hall

er kvit-hjelm og skjold,

hævar’ enn heile

Hunalands dyrd.»

8.

HOGNE kvad:

«Kva meinte syster,

som sende oss ringen

vavd med varghår?

tru til å vara oss?

Kring raude ringen

var det reivt eit ulvhår;

me vargar vert vare

på vegen til Atle.»

9.

Tagde og tenkte

trauste frendar,

rauste råds-vener

rådlause sveiv.

Som det hovdingen høvde

helsa dei Gunnar,

hugheil i halli,

på heppa han leit:

10.

«Fram no Fjørne

og fyll i trøys,

lat gullskåli gange

greidt frå mann til mann !»

11.

Nivlunge-arven

kjem ulvar til råde,

gamle grå-fellar,

kjem Gunnar ei att.

Bek-svarte bjørnar

beiskt vil tonni

hogge i hausom,

vert hovdingen burte.»

12.

So fager ei ferd

fylgde herren

or huna-garden

med gråt og sukkar.

Då ynskte unge

erving til Hogne:

«Far heil og horsk, far,

der hugen stemner!»

13.

Fjellvegjer fljote

folane steig

gjenom ulende marker

i Myrkved-skogen.

Alt Hunaland skalv

under hardhuga sveinar,

der dei øykjene dreiv

yver ålgrøne vollar.

14.

Dei såg landet til Atle

med lidskjalvar store.

Høgt uppå borgi

stod Bikkes lydar.

Der var salen til sudtjodar

skipa med sessar

og strålande bunad,

med skinande skjoldar

var skjeldtilet klædt.

15.

Atle han drakk

med drottmennom sine

vin i valhalli:

vaktmann stod ute

skulde vitre um Gunnar

på vitjing der kom

med gjallande geir

og giren i seg.

16.

Syster det såg

at i salen kom inn

brødrane båe

— ho av bjor var kje ør —:

«Gakk ut, Gunnar,

du greider deg ikkje

mot harme hunar

som er huga på svik.

17.

Det høvde betre deg, bror,

at du brynje-klædd stod her

og med hjelmprydt hovud

heimsøkte Atle,

at du sat i salen

solklåre dagar

og let norner gråte

yver nåbleike lik

og let hunske skjoldmøyar

setja til horvi

og Atle sjølv du

i ormegard hivde;

no ormegarden

er opna for dykk.»

18.

GUNNAR kvad:

«Seint er no, syster,

å samle nivlungar.

Langt er å leite

etter lydar til hjelp,

frå Ros-mo-fjelli [ved Rin]

å råke sine menn.»

19.

Fast dei Gunnar

med fetlar bende,

basta og bunden

vart borgunding-venen.

20.

Sjau mann Hogne

hogg med sverdet;

i elden heite

han den åttande heiv.

Soleis skal fræge

og frøkne sellar

veldugt vega

og verja sitt liv.

21.

Gunnar dei spurde,

um med gull no vilde

gotne-kjempa

kaupe sitt liv.

22.

GUNNAR kvad:

«Fyrr skal blodugt,

or bringa skori,

hjarta til Hogne

i handi mi liggje.»

23.

Hjalle or bringa

hjarta dei skar;

blodugt på bord

vart det bori til Gunnar.

24.

GUNNAR kvad:

«Her hev eg hjarta

til Hjalle den blaute,

ulikt hjarta

til Hogne den frøkne.

Det bivrar mykje

på bordet her lagt,

det bivra fulla meir

i bringa på Hjalle.»

25.

Høgt lo Hogne,

då hjarta dei skar

or kvike kjøtet,

han kløktest ikkje.

Blodugt på bord

vart det bori til Gunnar.

26.

GUNNAR kvad:

«Her hev eg hjarta

til Hogne den frøkne,

ulikt hjarta

til Hjalle den blaute.

Det bivrar lite

på bordet her lagt,

det bivra nok mindre

i bringa på Hogne.

27.

Skattane sjå

slepp du no vel.

Når Hogne er hoggen,

i heile verdi

eg veit einast

kvar arven er løynd.

28.

Tvilar eg bar,

når me tvo det visste;

no er eg hugheil,

når han er burte.

Rennande Rin

råde for gullet,

nivlung-arven

frå æser komen!

I leikande byljur

baugane lyse,

heller enn handi

til hunar dei pryde.»

29.

ATLE kvad:

«Køyre fram vogni,

kjempa er bundi.»

Og drotnen var dregen

på daude-veg,

gull-gøymaren,

gjæve kulten.

30.

Atle den rike

reid på Glaum,

millom skjoldringar skreid

skyldingen deira.

Då kvad det Gudrun

Gjukes dotter,

ho heldt att gråten

og gjekk heilt inn i ringen:

31.

«Dei kjem yver deg Atle

eidane no,

dei mange meinsvorne

mot mågane dine;

du svor dei ved sol

og ved Sig-tys berget,

ved rennande dag-hest

og ved ringen til Ull.»

32.

Levande Gunnar

vart lagd i garden,

i kvar ei kråa der

kraup det ormar

i yrjande mengd.

Men endå Gunnar

harmfull harpa

med hendene slo,

strengjene skrall.

So skal kjempur

gullet sitt gøyme

for globeitte sellar.

33.

Frøsande folen

flaug med Atle

frå mordgarden heim

heilt til borgi.

Tunet dunde,

der trampa hestar,

der skramla kjempur,

komne frå skogen.

34.

Ut gjekk Gudrun

Atle til møtes

med gullstaup i hand

og helsa kongen:

«Heil kann hovding

i halli eta

ferske kjøtet

av kalvar feite.»

35.

Det skrall i skåler,

dei skjenkte vin,

til gaman glade

gutar samlast;

skjeggute sellar

skreid inn kåte.

36.

Skirleitte fruga

sveiv med kanna

og øl-kråser baud,

ill i hugen.

Men Atle bleikna,

med beiskt ho tala:

37.

«Dei bloduge hjarto

åt sønom dine

hev du eti

med honning attåt.

No fekk du maten

som mette deg kann;

no fær du nosse deg,

nåbleike gut.

38.

Du slepp kalle åt deg

og på knei setja

Erp og Eitil

unge og fjåge.

Du ser ikkje sidan

frå sessom dine

gull-gutane

geirar skjefte.»

39.

Det braka på benkjom,

dei bura og ylte,

kvendi dei kvein,

og dei kvinkra borni.

Gudrun einaste

aldri der gret

yver bjørnharde brødrar

og borni so gode.

40.

Svankvite Gudrun

gullet strådde,

og raude ringar

ho rette karom

— det gjordest vel rett att —

aldri ho ansa

at ho øydde huset.

41.

U-var Atle

øren seg drakk,

ottelaus var han

og utan våpen.

Han trudde at leiken

linnare gjekk,

som fyrr, då Gudrun

fagnad han gav.

42.

Blæja ho gav

blod å drikke,

og handi hel-fus

hundane løyste.

Heite brandar

heiv ho mot dørom.

So hemnde ho brødrar.

43.

Ho til elden gav alle

som inne der var,

timbra ho fall,

forn tyri rauk;

budlunge-borgi

brann der all,

skjoldmøyar brann,

sokk inn i elden.

44.

Det er fullrødt um dette.

Det fèr ikkje sidan

ei brynje-brur slik

og brødrar hemner.

Ho heve tri

tjodkongar

sendt til Helheim,

fyrr sjølv ho fylgde.

Gløggare vert det fortalt um dette i det grønlandske Atlemål.