Atlekvida

Velg språk	Norrønt	Islandsk	Norsk	Dansk	Svensk	Færøysk
Denne teksten finnes i flere utgaver på følgende språk ►

Edda-Kvæde

Norrøne fornsongar

(Andre utgåve, 1928)

På nynorsk ved

Ivar Mortensson-Egnund

Atlekvida

Atle døyr

Hunninge-stenen (Gotlands Fornsal)
Motivet er tolket som Gudrun, der sender sine brødre en guldring omviklet med ulvehår.

Gudrun Gjukedotter hemnde brødrane sine soleis som det hev vorti vidspurt. Fyrst drap ho sønene til Atle, og siden drap ho Atle og brende halli og heile hirdi. — Um dette er denne kvida yrkt.

1.

I old det var

at Atle sende

kunnige kjempa

som Kne-frød heitte.

Han til Gjukegarden

og til Gunnars hall reid.

Han bjor vart boden

og benkt attmed aaren.

2.

Drottene drakk

drjugt i val-halli.

Men ottsame drengjer

dulramt tagde.

Kaldmælt Kne-frød

kalla til ljod,

sudrøne sellen,

som sat i høgsætet:

3.

«Atle meg baud

ærend aa ride

paa frøsande fole

gjenom framand myrkskog

og beda dykk, Gunnar,

til gilde aa koma

med høgtids-hjelmom

og heimsøkje Atle.

4.

Sterke ask-skaft

og skjoldar fær de,

Hunalands gutar

og gullprydde hjelmar,

sylvslegne sâlar

og serkjer fra Valland,

frøsande folar

og fræge langspjot.

5.

Dei vene vollar

paa vide Gnitaheid,

gjallande geirar

og gylte stamnar,

Danpar-staden

og dyre eigner,

den store moen

som Myrkskog er kalla.»

6.

Sitt hovud Gunnar

mot Hogne snudde:

«Kva sveiper den sellen

inn i slike boder?

Um gull veit eg ikkje

paa Gnita-heii,

anna me jamgodt

eig det sjølve.

7.

Me salar hev sjau

som med sverd er fulle,

hjalti deira

er heilt av gull,

eg hev fljotaste folen

og frægaste sverd,

bogar paa vegg

og brynje av gull,

komi or Kjars hall

er kvit-hjelm og skjold,

hævar’ enn heile

Hunalands dyrd.»

8.

HOGNE kvad:

«Kva meinte syster,

som sende oss ringen

vavd med varghaar?

tru til aa vara oss?

Kring raude ringen

var det reivt eit ulvhaar;

me vargar vert vare

paa vegen til Atle.»

9.

Tagde og tenkte

trauste frendar,

rauste raads-vener

raadlause sveiv.

Som det hovdingen høvde

helsa dei Gunnar,

hugheil i halli,

paa heppa han leit:

10.

«Fram no Fjørne

og fyll i trøys,

lat gullskaali gange

greidt fra mann til mann !»

11.

Nivlunge-arven

kjem ulvar til raade,

gamle graa-fellar,

kjem Gunnar ei att.

Bek-svarte bjørnar

beiskt vil tonni

hogge i hausom,

vert hovdingen burte.»

12.

So fager ei ferd

fylgde herren

or huna-garden

med graat og sukkar.

Daa ynskte unge

erving til Hogne:

«Far heil og horsk, far,

der hugen stemner!»

13.

Fjellvegjer fljote

folane steig

gjenom ulende marker

i Myrkved-skogen.

Alt Hunaland skalv

under hardhuga sveinar,

der dei øykjene dreiv

yver aalgrøne vollar.

14.

Dei saag landet til Atle

med lidskjalvar store.

Høgt uppaa borgi

stod Bikkes lydar.

Der var salen til sudtjodar

skipa med sessar

og straalande bunad,

med skinande skjoldar

var skjeldtilet klædt.

15.

Atle han drakk

med drottmennom sine

vin i valhalli:

vaktmann stod ute

skulde vitre um Gunnar

paa vitjing der kom

med gjallande geir

og giren i seg.

16.

Syster det saag

at i salen kom inn

brødrane baae

— ho av bjor var kje ør —:

«Gakk ut, Gunnar,

du greider deg ikkje

mot harme hunar

som er huga paa svik.

17.

Det høvde betre deg, bror,

at du brynje-klædd stod her

og med hjelmprydt hovud

heimsøkte Atle,

at du sat i salen

solklaare dagar

og let norner graate

yver naableike lik

og let hunske skjoldmøyar

setja til horvi

og Atle sjølv du

i ormegård hivde;

no ormegården

er opna for dykk.»

18.

GUNNAR kvad:

«Seint er no, syster,

aa samle nivlungar.

Langt er aa leite

etter lydar til hjelp,

fraa Ros-mo-fjelli [ved Rin]

aa raake sine menn.»

19.

Fast dei Gunnar

med fetlar bende,

basta og bunden

vart borgunding-venen.

20.

Sjau mann Hogne

hogg med sverdet;

i elden heite

han den aattande heiv.

Soleis skal fræge

og frøkne sellar

veldugt vega

og verja sitt liv.

21.

Gunnar dei spurde,

um med gull no vilde

gotne-kjempa

kaupe sitt liv.

22.

GUNNAR kvad:

«Fyrr skal blodugt,

or bringa skori,

hjarta til Hogne

i handi mi liggje.»

23.

Hjalle or bringa

hjarta dei skar;

blodugt paa bord

vart det bori til Gunnar.

24.

GUNNAR kvad:

«Her hev eg hjarta

til Hjalle den blaute,

ulikt hjarta

til Hogne den frøkne.

Det bivrar mykje

paa bordet her lagt,

det bivra fulla meir

i bringa paa Hjalle.»

25.

Høgt lo Hogne,

daa hjarta dei skar

or kvike kjøtet,

han kløktest ikkje.

Blodugt paa bord

vart det bori til Gunnar.

26.

GUNNAR kvad:

«Her hev eg hjarta

til Hogne den frøkne,

ulikt hjarta

til Hjalle den blaute.

Det bivrar lite

paa bordet her lagt,

det bivra nok mindre

i bringa paa Hogne.

27.

Skattane sjaa

slepp du no vel.

Naar Hogne er hoggen,

i heile verdi

eg veit einast

kvar arven er løynd.

28.

Tvilar eg bar,

naar me tvo det visste;

no er eg hugheil,

naar han er burte.

Rennande Rin

raade for gullet,

nivlung-arven

fraa æser komen!

I leikande byljur

baugane lyse,

heller enn handi

til hunar dei pryde.»

29.

ATLE kvad:

«Køyre fram vogni,

kjempa er bundi.»

Og drotnen var dregen

paa daude-veg,

gull-gøymaren,

gjæve kulten.

30.

Atle den rike

reid paa Glaum,

millom skjoldringar skreid

skyldingen deira.

Daa kvad det Gudrun

Gjukes dotter,

ho heldt att graaten

og gjekk heilt inn i ringen:

31.

«Dei kjem yver deg Atle

eidane no,

dei mange meinsvorne

mot maagane dine;

du svor dei ved sol

og ved Sig-tys berget,

ved rennande dag-hest

og ved ringen til Ull.»

32.

Levande Gunnar

vart lagd i garden,

i kvar ei kråa der

kraup det ormar

i yrjande mengd.

Men endaa Gunnar

harmfull harpa

med hendene slo,

strengjene skrall.

So skal kjempur

gullet sitt gøyme

for globeitte sellar.

33.

Frøsande folen

flaug med Atle

fraa mordgarden heim

heilt til borgi.

Tunet dunde,

der trampa hestar,

der skramla kjempur,

komne fraa skogen.

34.

Ut gjekk Gudrun

Atle til møtes

med gullstaup i hand

og helsa kongen:

«Heil kann hovding

i halli eta

ferske kjøtet

av kalvar feite.»

35.

Det skrall i skaaler,

dei skjenkte vin,

til gaman glade

gutar samlast;

skjeggute sellar

skreid inn kaate.

36.

Skirleitte fruga

sveiv med kanna

og øl-kraaser baud,

ill i hugen.

Men Atle bleikna,

med beiskt ho tala:

37.

«Dei bloduge hjarto

aat sønom dine

hev du eti

med honning attaat.

No fekk du maten

som mette deg kann;

no fær du nosse deg,

naableike gut.

38.

Du slepp kalle aat deg

og paa knei setja

Erp og Eitil

unge og fjaage.

Du ser ikkje sidan

fraa sessom dine

gull-gutane

geirar skjefte.»

39.

Det braka paa benkjom,

dei bura og ylte,

kvendi dei kvein,

og dei kvinkra borni.

Gudrun einaste

aldri der gret

yver bjørnharde brødrar

og borni so gode.

40.

Svankvite Gudrun

gullet straadde,

og raude ringar

ho rette karom

— det gjordest vel rett att —

aldri ho ansa

at ho øydde huset.

41.

U-var Atle

øren seg drakk,

ottelaus var han

og utan vaapen.

Han trudde at leiken

linnare gjekk,

som fyrr, daa Gudrun

fagnad han gav.

42.

Blæja ho gav

blod aa drikke,

og handi hel-fus

hundane løyste.

Heite brandar

heiv ho mot dørom.

So hemnde ho brødrar.

43.

Ho til elden gav alle

som inne der var,

timbra ho fall,

forn tyri rauk;

budlunge-borgi

brann der all,

skjoldmøyar brann,

sokk inn i elden.

44.

Det er fullrødt um dette.

Det fèr ikkje sidan

ei brynje-brur slik

og brødrar hemner.

Ho heve tri

tjodkongar

sendt til Helheim,

fyrr sjølv ho fylgde.

Gløggare vert det fortalt um dette i det grønlandske Atlemaal.